Orhan Pamuk, Uzak Dağlar ve Hatıralar

Hayal dünyam çizimler ve kelimeler arasında gidip geliyor

Milano'da "Book City Festivali"
Milano'da "Book City Festivali"
TT

Orhan Pamuk, Uzak Dağlar ve Hatıralar

Milano'da "Book City Festivali"
Milano'da "Book City Festivali"

Yusuf Vakkas

Milano’da 12.si düzenlenen BookCity Milano (Kitap Şehri Festivali) başladı. Festival, yazarlar ve okuyucuların bir araya gelerek bu yılki teması olan ‘Rüya Zamanı’nı tartıştığı geniş kapsamlı bir etkinlik. Davetli sayısı oldukça fazla, önceki yıllarda olduğu gibi kent genelinde 300 noktada yaklaşık 3 bin 100 davetli halkla buluşacak. Milano Belediyesi ve ‘BookCity’ Derneği tarafından, Corriere della Sera Vakfı, Feltrinelli Yayınevi ve İtalyan Yayıncılar Birliği ile işbirliği içinde düzenlenen bu önemli kültürel etkinlik, edebiyat, bilim ve sanatta rüyaların dünyalarını ele alıyor. Ayrıca, son yıllarda insanlığın şahit olduğu vahşeti her türlü hayal gücünü aşan savaşlar, pandemi ve iklim değişikliği gibi gerçek kabuslara da değiniyor. En azından edebiyat açısından insanlığın geleceği yeniden düşünülmeye çalışılıyor. Bunu başarmak için, organizatör komite bu toplantıları halka açık ve özel kütüphaneler, müzeler, tiyatrolar, hapishaneler, hastaneler, kâr amacı gütmeyen kuruluşlar ve üniversiteler arasında dağıttı.

Bu yılki davetli ünlüler arasında, 2006 Nobel Edebiyat Ödülü sahibi Türk yazar Orhan Pamuk da yer aldı. Pamuk, 15 Kasım Çarşamba günü Dal Verme Tiyatrosu'ndaki açılış gecesine katıldı ve Milano Belediye Başkanı Giuseppe Sala tarafından şehir mührü hediye edildi. Bu, Milano'da ve ardından bazı önemli İtalyan şehirlerinde tur kapsamındaki yeni kitabı Uzak Dağlar ve Hatıralar’ın tanıtımı için de bir fırsat oldu. Pamuk, bu kitapta, çoğunlukla çizimler ve yazılardan oluşan kişisel not defterlerinden bazı sayfaları ortaya koyuyor. Yazar tarafından binlerce sayfa arasından seçilen bölümler, evren ve Pamuk'un edebi eserleri arasında bir yolculuğa dönüşüyor. Günlük olayları, günlük yaşamda gördüklerini ve yaşadıklarını, kendisiyle ve henüz zihninde şekillenmemiş karakterleriyle sürekli diyalogunu kaydediyor.

Kitap yazarken, kelime kelime ilk adım her zaman zihnimde bir resim oluşturmak olur. Anlarım ki asıl görevim, bu resmi netleştirmek ve ona yoğunlaşmaktır. Orhan Pamuk

Resimden vazgeçiş

Bu seçimi, yani metni çizimlerle birlikte sunmayı, mimarlık öğrenimi görürken ve resim ve kaligrafi ile ilgilenirken yaptığı döneme dayandırıyor. 22 yaşında, sanatçı olma umutlarına son verdi ve ardından atölyesini kapattı, fırça ve boyaları bir kenara bıraktı ve yaratıcı enerjisini edebiyata aktarmayı seçti. Sanat sevgisi, kısmen ‘Öteki Renkler’ adlı kitabında toplanan eleştirel yazılarında ve ayrıca ‘Beyaz Kale’, ‘Benim Adım Kırmızı’, ‘Kara Kitap’ ve ‘Kırmızı Saçlı Kadın’ gibi bazı eserlerinin ‘renkli’ başlıklarında da kendini gösteriyor. Bu romanlar, büyük ölçüde görsel bir doğaya sahip, geniş ve derin bir sanatsal tarih bilgisini ortaya koyar. Pamuk, romanlarında genellikle ayrıntılı tasvirler kullanır. Bu tasvirler, arka plan veya süsleme olarak değil, anlatısal yapılar için işlevseldir ve olay örgüsünü güçlü bir şekilde destekler. Yakın zamanda Corriere della Sera gazetesine verdiği bir röportajda “Kitap yazarken, kelime kelime ilk adım her zaman zihnimde bir resim oluşturmak olur. Anlarım ki asıl görevim, bu resmi netleştirmek ve ona yoğunlaşmaktır” ifadelerini kullandı.

fdsweg
Milan Giuseppe Sala ve yazar Orhan Pamuk, Milano'daki BookCity Festivali etkinliklerinde iken

Son yıllarda sanatsal pratiğin alanlarına doğrudan geri dönme arzusu duyan Pamuk, İstanbul'da ‘Masumiyet Müzesi’ni kurma fikrini, kısmen ‘İstanbul’ kitabının resimli baskısında topladığı otobiyografik çalışmalarında, ‘Balkanlar’ adlı ciltte ve 2007'den itibaren kendi imkânlarıyla yayınlamaya başladığı geleneksel yaklaşımla öne çıkan tablolarda yeniden gündeme getiriyor. Bu ay başında Yapı Kredi Yayınları’ndan çıkan Uzak Dağlar ve Hatıralar kitabının içeriğini anlamak için ancak bu arka planlara dönülebilir. Elbette bir günlük kitabı, ancak edebi eserlerin yaygın kategorileri arasında sınıflandırmak zordur. Her şeyden önce kelimelerin ve görsellerin birbiriyle temasa geçtiği, burada birleşip burada iç içe geçtiği, bu etkileşimler arasındaki gizli bağlantıları ortaya çıkaran metin resimli bir çalışmadır. Çizim, görsel ve kavramsal olarak çevirisi kişiden kişiye farklılık gösteren bir anlam ve vizyon formüle etmek için kapsamlılıklarıyla birleşene kadar yazıya, yazı da çizime dönüşür. Belki de Roland Barthes bu bütünlüğün yapısal analizini formüle eden en iyi eleştirmenlerden biriydi: "Yazmayı (iletişimsel olan) çizimden (anlamsal olan) ayıran hiçbir şey yoktur, çünkü ikisi de aynı kumaştan yapılmıştır.”

Günlükler ve çizimler

Pamuk, on yıldan fazla bir süre boyunca her gün küçük defterler doldurdu. Süslü bir Bizans minyatüründe olduğu gibi elle çizilmiş ve işaretlerle dolu ikonların eşlik ettiği açıklamalar, seyahatler ve yerler arasında sürekli bir sıra halinde sayfalarda birbirini kovalayan heterojen vizyonlar: İtalya, Amerika, Hindistan ve İstanbul, Penelope'nin mili gibi, sonsuz deniz manzaralarıyla sürekli çözülüp yeniden örülüyor. Yazar, gece gündüz durmadan genişlemesini ve hareketini takip eder, camilerinin akıcılığını ve minarelerinin köşelerini kopyalar ve denizin iki bölüme ayırdığı ruhunu hissetmeye çalışır. Ancak, sadece güzelliğiyle değil, gürültüsüyle, kokularıyla, kozmopolit bir dünyayı mükemmel bir şekilde yansıtan dilleri ve lehçeleriyle de tek takıntısı olmaya devam ediyor. Sonra, bir gün dairesinin penceresinden veya uçağın penceresinden gördüğü birçok manzara, deniz ve arka planda dağlar, Türkiye'deki siyasi haberler ve gerilimler. Son olarak Masumiyet Müzesi'nin açık atölyesi ve her romanın ardındaki, yazarın laboratuvarının bazı yönlerini ortaya çıkaran gizli ritüeller…

Bu arşivden bir seçki (12 kitapçık), Eduardo Pepino küratörlüğünde, Fontanellato'daki Galerie del Laberinto ev sahipliğinde (18 Kasım - 17 Mart tarihleri ​​arasında) bir sergide sunulacak. Rüya gibi göçlerden ve hüzünlü anlardan yoksun değil, şimdiki zamanın bazı bölümlerini bir hafıza arşivinde korumaya yönelik değişken ve anlaşılması zor hipotezleri andıran bir girişim. Bu önermenin ötesine geçsek bile, bu not defterinin, zamanın şiirsel bir şekilde ele alındığı bir araç, sonsuzca yeniden şekillendirilebilen bir malzeme olarak izini sürmek mümkün.

Kelimelerin ve görsellerin birbiriyle temasa geçmesi, burada birleşip orada iç içe geçmesi, bu etkileşimler arasındaki gizli bağlantıları ortaya çıkarıyor.

İçgüdüleri olan bir romancı

Pamuk, yukarıda bahsedilen röportajda şöyle diyor: "Ben bir romancıyım, ama kontrol edemediğim içgüdülerim var. Hayatımda öyle zamanlar oluyor ki, tek istediğim günlüklerime bir şeyler yazmak. Ama başka zamanlar da sadece çizmeye ihtiyacım var. Bir sayfa açıyorum ve elim çalışmaya başlıyor. Bazen biraz depresif hissediyorum ve renkleri ve çizimi kullanmak beni neşelendiriyor. İtiraf etmeliyim ki, içimde yazma ve çizme arzusu çok büyük. Ama bir fark var. Yazarken müzik dinleyemiyorum: odaklanıyorum, analiz ediyorum ve biraz acı çekiyorum. Ama çizerken mutlu hissediyorum. Üstelik o anlarda daha az mantıklı oluyorum, çünkü bedensel hareketlerime uyum sağlıyorum. Bu yüzden gerçekten Rönesans ve ifadeci sanatı seviyorum. Bana göre kavramsal sanat sanat değildir; inşa edilmiş ve iddialıdır. Beni ilgilendiren çizimin fiziksel boyutla ilgisi var. Bu kitaptaki materyalleri, zamansal olmayan bir kriter kullanarak düzenledim. Üstelik, genellikle daha önce yazılmış sayfalara müdahale etmeyi severim. Bugün on yıl önce yazılmış bir defter açabilir ve içinde çizim yapabilir ve başka hayaller ekleyebilirim. Bu tekniği, zaten dolu olan günlüklere yeni metinler eklemede usta olan ABD’li günlük yazarı Henry David Thoreau'dan öğrendim. Genellikle günlerimiz hakkında notlar alırız ve günlüklerimizi kapatır ve o sayfaya asla geri dönmeyiz. Ama ben sayfalarıma çizimler, ikonlar ve ilgili bağlamlarla geri dönüyorum."

czsvd
Milano'daki ‘BookCity Festivali’ etkinliklerinden

Arka planda, kişisel hayatı, romancı olarak ritüelleri, buluşmaları, yazıları, seyahatleri ve asla onu terk etmeyen İstanbul'u, kitaplarını tanıtmak için yaptığı uzun yolculuklar sırasındaki ruh hali raporları ve müzelere yaptığı yoğun ziyaretler hazır bulunur. Karşılaştığı en büyük zorluk, gerçek mekanı gizemli bir yer haline getirmek, yaşadığı dünyanın içinde saklı başka bir dünyanın varlığını akla getirmek ve görünen ile başka herhangi bir yer arasında var olan ilişkiyi sürekli aramaktı. Bu bağlamda şunları ekliyor: ‘Uzak Dağlar’ Çince'de bir tür manzara resmini tanımlayan bir ifadedir. Ama aynı zamanda hayallerinizdeki, gitmek istediğiniz ama daha önce hiç ziyaret etmediğiniz bir yeri çağrıştırdığı için romantik bir fikre de işaret eder. Gidebileceğiniz bir yer olduğu fikrini ima ediyor. Hacılar diğer tarafta ne olduğunu keşfetmek için uzaktaki dağa doğru yola çıkarlar. Kitap, diğer tarafta görüntülerin ve kelimelerin birleştiği bir cennetin olduğunu öne sürüyor. Bu, kitabımın dokunduğu noktadır. Ama daha fazla açıklamak istemiyorum."

Pamuk, kelimeleri eşlik eden muhteşem çizimlerle, olağanüstü sanatsal yeteneğini ortaya koyuyor. Bu tutkuyu bir kenara bıraktı ve edebiyatı tercih etti, ancak sonunda bu iki tutkuyu birleştirmeyi başardı.

Yazar, bu küçük kişisel defterlerin sayfalarına günlük hikayeleri emanet ediyor ve bunlara yaşamla ilgili en içten düşüncelerini dahil ediyor. Aynı zamanda, dünyanın muhteşem manzaralarıyla birlikte sunduğu duyguları ve hisleri de hatırlatıyor. Uykusuz bir gece, Masumiyet Müzesi'ni yaratmakla ilgili endişelere yenik düşen bir gece; Hindistan'da bir süre yaşamak, her zaman yeni sürprizler sunan ama aynı zamanda tanıdık olan İstanbul'da bir gezinti, ABD’de ders vermek, hatta İtalya'nın büyüsü... Sonra, Türkiye'den gelen bazı haberleri okumaktan duyduğu dehşet, siyasi gerilimler, tehditler, özgürce kendini ifade etme arzusu, bu seçimlerden sonra işlerin nasıl olacağına dair endişeler... Ancak aynı zamanda, denizde yüzmenin keyfi ve yazacağı hikayeler hakkındaki hayalleri, bir köşedeki pencereden uzak dağlara bakmanın mutluluğu, bir sanat eserinde, sonsuza kadar yaşamak istediği güzel bir rüyada…

sdfveg
Milano'daki ‘BookCity Festivali’ etkinliklerinden

Pamuk, kelimeleri eşlik eden muhteşem çizimlerle, olağanüstü sanatsal yeteneğini ortaya koyuyor. Bu tutkuyu bir kenara bıraktı ve edebiyatı tercih etti. Ancak sonunda hangisinin diğerine ilham kaynağı olduğunu bilmeden bu iki tutkuyu birleştirip bir arada yaşatmayı başardı.

Şarku’l Avsat tarafından Londra merkezli Al Majalla dergisinden tercüme edilmiştir



“Acımasız Kadınlar”: Edebiyat tarihinin unuttuğu kadın yazarlar

Aphra Behn
Aphra Behn
TT

“Acımasız Kadınlar”: Edebiyat tarihinin unuttuğu kadın yazarlar

Aphra Behn
Aphra Behn

İngiliz kadın edebiyatı yalnızca Jane Austen ve Brontë kardeşlerden ibaret değil. Yağmurlu bir kır evinin penceresinden dışarıyı izleyen, evlilik ya da miras konusunda verilecek kararı bekleyen İngiliz kadını klişesinin ötesinde, cesaretleri ve sıra dışı zekâlarıyla öne çıkan çok sayıda kadın yazar bulunuyor. Aşk, evlilik, para, iktidar, aile, kölelik ve kimlik gibi konuları kaleme alan bu yazarlar, edebiyat tarihinin hafızasından silindi ya da tarihin kıyısına itildi.

Yazar ve araştırmacı Constance Gane, yeni kitabı “Ladies impitoyables” (Acımasız Kadınlar) ile İngiliz kadın edebiyatına farklı bir perspektiften yaklaşıyor. Le Cherche Midi Yayınevi tarafından yayımlanan kitapta amaç, edebiyat dünyasının büyük isimlerinin önemini inkâr etmek değil, roman sanatında öncü olmalarına rağmen okul müfredatlarında ve popüler edebiyat listelerinde kendilerine yeterince yer bulamayan kadın yazarları yeniden gündeme taşımak.

dcfrgthy
Constance Gane'nin “Acımasız Kadınlar” adlı kitabının kapağı

Kitap, kırsal bölgelerde yalnızlık içinde yaşamış kadınların romantik bir portresini sunmuyor. Downton Abbey ve Bridgerton gibi dizilerin yaygınlaştırdığı İngiliz evi imgesini yeniden üretmekle de yetinmiyor. Aksine, aşkın bir hapishaneye dönüştüğü, evliliğin ekonomik ve siyasi bir kuruma dönüştüğü, aile duvarlarının ardında ise tahakküm, ikiyüzlülük ve intikam ilişkilerinin gizlendiği dünyaları kaleme alan kadınların hikâyelerini ortaya koyuyor.

Bu yazarları Jane Austen ve Brontë kardeşler gibi dünya çapında edebiyat simgelerine dönüşen klasiklerden ayıran yalnızca daha az tanınmaları değil. Çoğu, eserlerinde daha sert bir üslup benimsemiş ve toplumsal kurallara daha az boyun eğmişti. Romanları her zaman evlilikle sonuçlanan aşk hikâyelerini ya da romantik trajedileri anlatmıyordu. Bunun yerine güç ilişkilerini, kimliğin nasıl inşa edildiğini ve kendi hayatının sahibi olmaya çalışan kadınların ödediği bedelleri sorguluyordu.

Onların edebiyattaki yenilikçi yönü de burada ortaya çıkıyor. Bu kadınlar, kadın sorunlarını dünyanın geri kalanından ayrı ele almak yerine, başkalarının göremediği ayrıntıları fark eden kadınların gözünden bütün dünyayı anlatıyordu.

xcvfghyd
George Eliot

Bu edebi yolculuk, eş ya da kız evlat rolüne veya sessiz kadın imgesine hapsolmayı reddeden Aphra Behn ile başlıyor. Kadınların evlilik, sınıf ve aileye bağlılık üzerinden değerlendirildiği bir dönemde Behn; aşk, özgürlük ve bağımsızlık üzerine yazdı. Roman, tiyatro ve şiirde kadınlar açısından alışılmadık alanlara yöneldi.

Oroonoko adlı romanında kölelik, sömürgecilik ve farklı ırklardan insanlar arasındaki aşkı ele aldı. İngiliz edebiyatında bu konuların kolaylıkla işlenemediği bir dönemde kaleme aldığı eserleriyle yalnızca bir romancı olmadığını da ortaya koydu. Behn, yazının bir özgürleşme eylemi olabileceğini ve edebiyatın yalnızca toplumsal alışkanlıkları yansıtan değil, aynı zamanda onları sorgulayan ve çözümleyen bir araç olması gerektiğini erken dönemde kavrayan isimlerdendi.

Aphra Behn'den George Eliot'a geçildiğinde ise öncü bir yazarın yerini kimseye kolayca masumiyet atfetmeyen bir gözlemci alıyor. Mary Ann Evans, kadın yazarlara yönelik önyargıları aşabilmek için George Eliot adını kullandı. Ardından 19'uncu yüzyıl İngiliz toplumunu konu alan Middlemarch ve The Mill on the Floss gibi kapsamlı romanlara imza attı.

Eliot, kolaycı anlamda duygusal bir yazar değildi. Evliliği, kadınların ve erkeklerin kaderini birlikte belirleyen ekonomik, siyasi ve dini bir kurum olarak değerlendiriyordu. Sınıf, para ve iktidarı insanı anlamanın temel unsurları arasına yerleştirdi. Bu nedenle romanları, yazıldıkları dönemden bugüne uzanan mesafeye rağmen kimlik ve güç ilişkilerine yönelik çözümlemeleriyle güncelliğini koruyor.

7uk
Elizabeth von Arnim

Elizabeth von Arnim ise hicvi bir silaha dönüştüren yazar olarak öne çıkıyor. Elizabeth and Her German Garden ve Vera gibi romanlarında evliliği ve aile içindeki tahakkümü, Jane Austen'ı hatırlatan ancak daha sert ve tavizsiz bir mizahla ele aldı.

Von Arnim, idealize edilmiş aşkı değil, aşkın bir hapishaneye dönüştüğü anları ve özgürlüğün gündelik hayatta hayır diyebilme gücü haline gelişini anlattı. Eserlerinde aile her zaman güvenli bir sığınak değil; tahakkümün ve ikiyüzlülüğün sahnesi olabiliyor. Kadın ise dışarıdan gelecek bir kurtarıcıyı beklemek yerine çevresinde olup bitenleri görmeyi ve adlandırmayı öğreniyor.

Ardından, İngiliz ailelerini adeta cerrahi bir titizlikle inceleyen Ivy Compton-Burnett geliyor. Parents and Children ve A House and Its Head gibi romanlarında, geleneksel edebiyatın idealize ettiği İngiliz aile yaşamının karanlık yüzünü ortaya koyuyor.

Keskin diyalogları ve doğrudan açıklamalardan kaçınan anlatım tarzı, onu bazı okurlar için takip edilmesi zor bir yazar haline getirse de Compton-Burnett, ev içindeki güç ilişkilerini çözümleme konusunda en derinlikli isimlerden biri olarak değerlendiriliyor. Romanlarında hiç kimse bütünüyle masum ya da tamamen mağdur değil. Aile bir sığınaktan çok çatışma alanı, konuşma ise iletişim kurmanın değil, tahakküm ve intikamın aracı olarak karşımıza çıkıyor.

Yazarın edebiyat yolculuğu, Muriel Spark ile daha keskin bir modernizm çizgisine ulaşıyor. The Prime of Miss Jean Brodie ve The Driver's Seat gibi romanlarında iktidar, kontrol ve kimlik meselelerini kısa, çarpıcı ve beklenmedik bir anlatımla ele alan Spark, komedi ile psikolojik gerilimi bir araya getiriyor.

Spark, geleneksel anlamda duyguları anlatmaktan çok, duyguların nasıl birer iktidar aracına dönüştüğünü inceliyor. Onun dünyasında masumiyet ile suçluluk arasındaki sınır giderek belirsizleşiyor. Bu özellik, eserlerini hem zorlayıcı hem de ilgi çekici kılıyor. Yazar, insanı olmak istediği gibi değil, gerçekte olduğu gibi anlatırken iyiliğin, zekânın ve şefkatin karanlık yüzünü de gözler önüne seriyor.

Acımasız Kadınlar, kadın sorunlarını dünyadan ayrı ele almak yerine, başkalarının göremediği ayrıntıları fark eden kadınların gözünden bütün dünyayı anlatıyor.

Listenin son sırasında ise kendisinden önce gelenlerden daha az sert olmayan, ancak daha yeni kuşaktan bir yazar olan Penelope Fitzgerald yer alıyor. The Blue Flower ve Offshore gibi kısa ancak anlam bakımından yoğun romanlarında aile, yoksulluk, özlem ve hafıza konularını sakin fakat karanlık bir anlatımla işliyor.

Fitzgerald'ın romanları, İngiliz kadın edebiyatının mutlaka doğrudan kadın sorunlarını ele almak zorunda olmadığını, insan hayatının bütün karmaşıklığını anlatmanın da bu edebiyatın bir parçası olduğunu gösteriyor.

Bu yazarların ortak noktası türleri ya da üslupları değil, benimsedikleri tutum. Her biri, kendi yöntemleriyle, sessiz İngiliz hanımı, kusursuz eş ya da ikinci sınıf yazar rollerine indirgenmeyi reddetti. Aşkı, aileyi ve toplumu eleştirel bir bakış açısıyla kaleme aldılar ve başkalarını taklit etmeye çalışmadılar. Çünkü tarih yalnızca büyük isimlerin eserleriyle değil, samimiyetle yazdıkları halde hak ettikleri takdiri göremeyenlerin kalemleriyle de şekilleniyor.

Sonuç olarak Constance Gane, Acımasız Kadınlar kitabında alternatif bir yazarlar listesi sunmakla yetinmiyor; İngiliz edebiyatını okumak için yeni bir yöntem öneriyor. Yazara göre edebiyat, bir ismin okul kitaplarında, sinemada ya da çok satanlar listelerinde kaç kez yer aldığıyla değil, okurun zihninde ne ölçüde canlı kalabildiğiyle ölçülmeli.

Bu nedenle Acımasız Kadınlar’ın yazarları yalnızca unutulmuş kadın kalemler değil, İngiliz edebiyat tarihinin ayrılmaz bir parçası. Yeniden keşfedilmeyi hak ediyorlar. Bunun nedeni kadın olmaları değil, kelimenin tam anlamıyla büyük yazarlar olmaları.


İnatçı fazla kilolar yaşınıza göre aslında faydalı olabilir

Araştırmacılar, vücut kütlesi daha yüksek yaşlıların aslında daha uzun yaşayabileceğini söylüyor. Bunun nedenini hâlâ araştırıyorlar (Unsplash)
Araştırmacılar, vücut kütlesi daha yüksek yaşlıların aslında daha uzun yaşayabileceğini söylüyor. Bunun nedenini hâlâ araştırıyorlar (Unsplash)
TT

İnatçı fazla kilolar yaşınıza göre aslında faydalı olabilir

Araştırmacılar, vücut kütlesi daha yüksek yaşlıların aslında daha uzun yaşayabileceğini söylüyor. Bunun nedenini hâlâ araştırıyorlar (Unsplash)
Araştırmacılar, vücut kütlesi daha yüksek yaşlıların aslında daha uzun yaşayabileceğini söylüyor. Bunun nedenini hâlâ araştırıyorlar (Unsplash)

Bilim insanları, fazladan yağın hayatı tehdit eden sonuçlara yol açan kronik hastalıklarla bağlantılı olduğunu uzun zamandır biliyordu ancak yeni bir araştırma, sağlık etkilerini düşünürken yaşın önemini ortaya koydu.

Araştırmacılar, vücut kitle indeksi (VKİ; obezite teşhisi için kişinin vücut ağırlığının boyuna bölünmesiyle elde edilen değer) yüksek yaşlıların aslında daha uzun yaşayabileceğini söylüyor.

Rhode Island Üniversitesi'nden sağlık araştırmacısı Bryan Blissmer, bu hafta sonu The New York Times'a yaptığı açıklamada, "65 yaşından sonra daha yüksek VKİ, daha uzun ömürle bağlantılı" dedi.

Ancak bu ağırlığın vücutta nasıl dağıldığı da önemli.

Blissmer, karın bölgesindeki yağın iltihaplanma, yüksek kolesterol seviyeleri ve tip 2 diyabetle daha güçlü bir bağlantısı olduğunu belirtti. Kalça, göğüs veya kaba etteki diğer yağlar ise "biyolojik açıdan daha az aktif".

Araştırma

Bu ters orantılı ilişkinin nedeni henüz tam olarak net değil ancak VKİ pek bir şey ölçmüyor.

İlk olarak 19. yüzyılda ortaya çıkan bu ölçüm, kasla yağı birbirinden ayıramıyor ve yağın vücudun hangi bölgesinde bulunduğunu gösteremiyor.

Bronz madalya kazanan ragbi yıldızı Ilona Maher gibi Olimpik sporcular, bu ölçüm sistemi nedeniyle kilolu diye sınıflandırılıyor.

Dolayısıyla yaşlılarda yüksek VKİ sadece aşırı karın yağı anlamına gelmeyebilir. Blissmer'ın ağustosta yayımlanan araştırması, yüksek VKİ'ye sahip yaşlıların hastalık veya yaralanmalarla başa çıkmalarını sağlayan kas ve diğer yağsız kütleleri olabileceğini ortaya koyuyor.

Araştırmacılar, 6 bin 905 ABD'li yaşlı bireyden elde edilen 14 yıllık ulusal verileri inceledi.

Çalışmada şu ifadeler yer alıyor:

Dolayısıyla bulgular, aşırı yağlanmanın biyolojik açıdan koruma sağladığına dair bir kanıt olarak yorumlanmamalı. Daha ziyade, VKİ'nin sınırlılıklarını ve ileri yaşlarda vücut bileşiminin heterojenliğini yansıtıyor.

Araştırma ayrıca VKİ'si normal ancak bel çevresi daha geniş kişilerin, normal VKİ'ye ve daha dar bele sahip kişilere kıyasla ölüm riskinin daha yüksek olduğunu gösterdi.

Blissmer, eylülde üniversitesine yaptığı açıklamada bu durumun, normal VKİ'nin ölüm riskinin daha düşük olduğu anlamına geldiğine dair varsayıma meydan okuduğunu belirtti.

sxdcfrgtyh
Vücut kitle indeksi, bir kişinin kilosunu boyuna bölerek obeziteyi ölçüyor. 40'ın üzerindeki değerler aşırı obezite kabul edilirken, ölçekte 18,5'in altındaki değerler ise zayıf sınıfına giriyor (AFP)

Bulgular, Harbor-UCLA Tıp Merkezi'nden nefrolog ve epidemiyolog Dr. Kamyar Kalantar-Zadeh'in çalışmaları da dahil, yıllardır süren ve benzer sonuçlara ulaşan araştırmaların ardından ortaya çıktı.

The New York Times'a konuşan Kalantar-Zadeh, "Hayatta kalmak için diyalize ihtiyaç duyan, böbrek hastalığından muzdarip kişilerin yaşadığı gibi zorluklar sözkonusu olduğunda kilolu veya obez olmak fayda sağlayabilir" dedi.

2000'lerin başında yaptığı araştırmada da benzer şekilde, kalp hastalığı ve yetmezliği olan daha kilolu yaşlılarda ölüm riskinde azalma görülmüştü.

Sonuç

Herkesin vücudu ve aktivite düzeyi farklı ancak Dünya Sağlık Örgütü standartlarına göre erken ölüm riski en düşük kişiler, vücut kitle indeksi 27-27,9 aralığında olanlar.

VKİ ölçeği, 18,5'le zayıf kategorisinden 40'la aşırı obeziteye kadar uzanıyor. Amerikalı yetişkinlerin yüzde 9,2'si aşırı obez sınıfında yer alıyor. Federal verilere göre 60 yaş ve üstü kişilerin yaklaşık yüzde 43'ü obez kabul ediliyor.

Yine de fazla kilosu olan yaşlılara verilen öneri, kilolarını sabit tutmaları.

Beslenme üzerine bir blog yazan geriatrik diyetisyeni Katie Dodd, 2023'te Scientific American'a "Ne büyük artışlar ne de büyük kayıplar; benim tavsiyem bu" demişti.

Independent Türkçe 


Adı Pattinson, Robert Pattinson: Yeni Bond seçimi neden tartışılıyor?

Elizabeth Debicki, Tenet'taki rol arkadaşı Robert Pattinson'ın yeni James Bond olarak seçilmesini "mükemmel" bir karar diye nitelendirdi (Amazon MGM)
Elizabeth Debicki, Tenet'taki rol arkadaşı Robert Pattinson'ın yeni James Bond olarak seçilmesini "mükemmel" bir karar diye nitelendirdi (Amazon MGM)
TT

Adı Pattinson, Robert Pattinson: Yeni Bond seçimi neden tartışılıyor?

Elizabeth Debicki, Tenet'taki rol arkadaşı Robert Pattinson'ın yeni James Bond olarak seçilmesini "mükemmel" bir karar diye nitelendirdi (Amazon MGM)
Elizabeth Debicki, Tenet'taki rol arkadaşı Robert Pattinson'ın yeni James Bond olarak seçilmesini "mükemmel" bir karar diye nitelendirdi (Amazon MGM)

Adı Pattinson, Robert Pattinson...

Yeni James Bond, Robert Pattinson oldu. The Batman ve Odyssey'nin (The Odyssey) yıldızının seçilmesiyle, Amazon MGM ve yönetmen Denis Villeneuve'ün 007 rolünü kime vereceğine ilişkin aylardır süren spekülasyonlar sona erdi.

Daniel Craig'den görevi devralarak serinin 7. Bond'u olacak Pattinson, açıklamasında şunları söyledi:

James Bond, sinema tarihinin en efsanevi karakterlerinden biri. 007'yi canlandırma görevinin bana verilmesi hayatımın en büyük onuru. Bana inandıkları için Denis'e, Amy'ye, David'e, Tanya'ya ve Amazon MGM Stüdyoları'ndaki herkese minnettarım. Hayallerimdeki rolü aldığımı söylemek bile hissettiklerimi anlatmaya yetmez. Bu harika ekiple çalışacak olmaktan büyük heyecan duyuyorum.

Amazon MGM'in serinin yaratıcı kontrolünü devralmasının üzerinden yaklaşık iki yıl geçerken, yeni Bond'un kim olacağı sorusu da dünkü (16 Kasım) duyuruyla yanıt buldu. Ancak seçim, hem sinema yazarlarını hem de hayranları ikiye böldü.

Neden Pattinson?

İki hafta önce rol için deneme çekimine katıldığı ortaya çıktığında Pattinson'ın seçilmesi zaten güçlü bir olasılık olarak görülüyordu.

Oyuncu, bu yıl Drama'yla (The Drama) bağımsız sinemada dikkat çekti; ardından Odyssey'deki kötü karakteri ve A24 yapımı Primetime'daki ürpertici performansıyla kariyerinin en parlak dönemlerinden birine girdi. Sırada ise Dune: Çöl Gezegeni Bölüm Üç (Dune: Part Three) var.

Primetime'ı açılış hafta sonunda izleyenlerin yüzde 75'inden fazlası, bilet almalarındaki başlıca nedenin Pattinson olduğunu belirtmişti. Seyircilerin yüzde 69'unun 30 yaşın altında olması da oyuncunun genç kitle üzerindeki etkisini gösteriyordu.

Pattinson, bağımsız sinemadaki saygınlığının yanı sıra büyük yapımlarda da seyirci çekebiliyor. Tenet'ta casusluk türünde de boy gösteren oyuncu, Alacakaranlık (Twilight) ve The Batman'le büyük serilerin başrol sorumluluğunu üstlenebildiğini kanıtladı. Villeneuve'le Dune: Çöl Gezegeni Bölüm Üç'te birlikte çalışmış olması da bir başka avantaj.

Hollywood Reporter, diğer adaylardan bazıları daha alışıldık tercihler olsa da böyle bir seçimin daha riskli olacağını savunuyor:

Bond'u oynamak için laboratuvarda üretilmiş gibi görünen birini istemezsiniz. Role yeni bir yön verebilecek bir oyuncu istersiniz.

Yayına göre Pattinson, defalarca sonunun geldiği ilan edilen seri için yapımcıların seçebileceği en akıllıca ve güvenli isimlerden biri: Hem seyirci çekebilen hem de karakteri dönüştürebilecek bir oyuncu.

Collider, seçim açıklanmadan önce yayımladığı yorumda Pattinson'ın Bond'un yaptığı işten aldığı keyfi öne çıkarabileceğini savunmuştu. Yayına göre önceki oyuncuların yalnızca kısaca değindiği bu özellik, Pattinson'ın karaktere kendi damgasını vurmasını sağlayabilirdi. Yayın, Ian Fleming'in romanlarında Bond'un hayatı dolu dolu yaşayan biri olarak çizildiğini hatırlatmıştı.

Güvenli tercih mi, büyük kumar mı?

Variety ise seçime daha mesafeli yaklaşıyor. Yayındaki yorumda, yeni bir büyük yıldız yaratma fırsatını değerlendirmek yerine başarısı kanıtlanmış bir ismin tercih edildiği savunuluyor:

Yine de bu tercihte, en azından kağıt üzerinde, içime sinmeyen bir şey var. Her şey biraz fazla sorunsuz, fazla kolay, hatta biraz fazla temkinli görünüyor.

Bununla birlikte Variety, Pattinson'ın iyi bir Bond olacağından pek şüphe duymuyor. Oyuncunun hem görünüşüyle role uyduğunu hem de karakterin gerektirdiği çekicilikle soğukkanlılığı bir arada yansıtabileceğini belirtiyor.

IndieWire ise bu kadar tanınmış bir oyuncunun seçilmesini başlı başına bir kumar diye değerlendiriyor. Sean Connery, Daniel Craig, Timothy Dalton ve George Lazenby, Bond olduklarında görece az tanınıyordu. Pierce Brosnan ve Roger Moore ise televizyonda tanınıyordu ancak sinemada da yıldız olabileceklerini henüz kanıtlamamışlardı. Pattinson ise yaklaşık 20 yıldır dünya çapında tanınıyor ve Batman gibi başka bir büyük serinin de başrolünde.

Yayına göre Villeneuve'ün oyuncuyla çalışma deneyimi ve daha karanlık, içe dönük bir Bond yaratma isteği bu tercihte etkili olmuş olabilir. IndieWire ayrıca Amazon'un değişen dünyada seriyi yeniden başlatırken tanınmış bir yıldızı güvence olarak gördüğünü aktarıyor. Yayına göre rol için arayışın hız kazandığı mayıstan önce yöneticiler, Jacob Elordi'yi seçmeye sıcak bakıyordu.

"Genç Bond" beklentisi geride kaldı

40 yaşındaki Pattinson, rol için değerlendirilen Jack Lowden, Callum Turner, Josh O'Connor ve Nicholas Hoult'tan 4 yaş büyük. Pattinson, rolü aldığında Daniel Craig'in olduğundan da üç yaş büyük. Bu tercih, uzun süredir konuşulan "genç Bond" fikrinin geri plana itildiğini gösteriyor.

Pattinson, 2012'de Shortlist'e verdiği röportajda Bond'u oynamak istediğini ancak kendisini bu rolde yaklaşık 20 yıl sonra düşündüğünü söylemişti:

Daniel Craig'den sonra bu karakterin yaşanmışlıkları olmalı. Onu genç, üst sınıftan bir çocuk olarak yeniden yaratmak gülünç olurdu. Öyle olacaksa da ilk birkaç sahnede ağır işkencelerden geçmem gerekirdi. İlk filmi tek kolla falan çekmem gerekirdi.

Hollywood Reporter yazarı Borys Kit'e göre süreç öylesine gizli yürütüldü ki Pattinson bile seçildiğini duyurudan yalnızca bir gün önce, pazar sabahı Villeneuve'den öğrendi. Yapımcı Amy Pascal ise diğer adayları arayarak sonucu bildirdi.

Hayranlar ne diyor?

Britanya Kraliyet Ailesi, X hesabından "Majestelerinin Gizli Servisi'ne hoş geldiniz Bay Bond" mesajını paylaşırken sosyal medyada hem heyecan hem de itiraz vardı.

Bazı hayranlar Pattinson'ın Bond'la özdeşleştirdikleri karizma ve özgüveni yansıtmadığını savundu. Diğerleri ise aynı oyuncunun hem Batman'i hem de Bond'u canlandırmasına karşı çıktı. Amazon MGM'nin Instagram paylaşımına gelen yorumlardan birinde, karakterin başka ikonik rollerle özdeşleşmemiş bir oyuncuya verilmesi gerektiği belirtildi.

Bir başka eleştiri, büyük rollerin sürekli aynı yıldızlara gitmesiydi. Reddit'teki bir kullanıcı, Pattinson'ın ilginç kariyerine devam etmesini, Bond'un ise yeni keşfedilen ya da yükselişteki bir oyuncuya verilmesini tercih edeceğini yazdı.

Pattinson'ın Bond'u değil, onun karşısındaki kötü karakteri oynamaya daha uygun olduğunu söyleyenler de oldu. Bir başka hayran ise tam da bu ihtimalin Pattinson'ı Bond olarak görme fikrini heyecan verici kıldığını belirtti.

Bu tartışmalar seriye yabancı değil. Daniel Craig de 2005'te seçildiğinde yeterince yakışıklı olmadığı ve Bond'un sarışın olamayacağı gibi eleştirilerle karşılaşmıştı. 

Pattinson'ın seçilmesine itiraz edenlerin bir bölümü bile oyunculuğunu takdir ediyor. Şimdi asıl merak edilen, 007'yi nasıl yorumlayacağı.

Independent Türkçe, Hollywood Reporter, Entertainment Weekly, Collider, GamesRadar, Deadline, Variety, IndieWire, TheWrap, Shortlist