En çok hangi yaş grupları kanser riski altında?

Kanser vakalarının üçte biri 75 yaş üstü kişilerde teşhis ediliyor (Reuters-Arşiv)
Kanser vakalarının üçte biri 75 yaş üstü kişilerde teşhis ediliyor (Reuters-Arşiv)
TT

En çok hangi yaş grupları kanser riski altında?

Kanser vakalarının üçte biri 75 yaş üstü kişilerde teşhis ediliyor (Reuters-Arşiv)
Kanser vakalarının üçte biri 75 yaş üstü kişilerde teşhis ediliyor (Reuters-Arşiv)

Kanser tanısı, bir kişinin hayatında meydana gelebilecek en travmatik olaylardan biri olabilir, ancak farklı kanser türleri büyük ölçüde yaşa bağlıdır.

Şarku’l Avsat’ın The Telegraph gazetesinden aktardığı habere göre, İngiltere Kanser Araştırmaları Vakfı tarafından yürütülen araştırma, tüm kanser türlerinin üçte birinin 75 yaş üzerinde teşhis edildiğini gösterdi.

Ancak araştırmada, yaşlılıkta insanları etkileyen kanser türlerinin, gençleri etkileyenlere kıyasla farklı organları etkileme eğiliminde ve altta yatan nedenlerinin tamamen farklı olduğu da görüldü.

Surrey Üniversitesi’nden klinik onkolog Dr. Carla Perna araştırmaya ilişkin şunları söyledi;

Belirli bir genetik mutasyon taşıyan insanlar, hayatlarının çok daha erken dönemlerinde kansere yakalanma eğilimindedir ve bu durum çok daha agresiftir. 75 yaş üstü insanları etkileyen kanserler ise, hücrelerimizin yaşlanmasıyla ve yaşam tarzına bağlı hasarın yaşam boyu kümülatif etkisiyle ilişkilidir.

Onkologlar, kanserin geliştiği belirli hücre tiplerinin yaşla birlikte büyük ölçüde değişebileceğini söylüyor.

Bir örnek vermek gerekirse, Minnesota’daki Mayo Clinic Kanser Merkezi’nin Müdür Yardımcısı Dr. Stephen Ansell, çocukluk çağı kanserlerinin, genellikle kök hücreler gibi halen gelişmekte ve büyümekte olan hücre türlerinde ortaya çıkma eğiliminde olduğunu vurguladı.

dsevefv
Çocukluk çağı kanserleri genellikle kök hücreleri etkileme eğilimindedir (Reuters-Arşiv)

Ancak yaşlılıkta en yaygın görülen kanser türlerinden biri, organları kaplayan bezlerde bulunan hücrelerde gelişen kanserler olan adenokarsinomdur.

Dr. Ansell, gazeteye yaptığı açıklamada ayrıca şunları söyledi;

Bu geniş bir genelleme. Adenokarsinomlar, yaşlandıkça bezler zamanla giderek daha fazla uyarıldığı için ortaya çıkar ve bu da onları, kansere yol açan, hücre bölünmesi sırasında ortaya çıkan risklere karşı savunmasız hale getirir.

Peki çeşitli kanser türlerinin riski yaşla birlikte nasıl değişiyor?

Üç farklı yaşam evresine yönelik değerlendirme şöyle;

25-49 yaş

Gençken sonsuza kadar yaşayabileceğinizi varsayarsınız, ancak araştırmalar giderek daha fazla genç yetişkinin kansere yakalandığını gösteriyor.

İngiltere Kanser Araştırmaları Vakfı’na göre, gençlerde kanser oranları, 1990’ların başı ile 2018 arasında yüzde 22 oranında arttı.

Genç erkeklerde sık görülen kanserlerden biri, ortalama başlangıç yaşının sadece 33 olduğu prostat kanseri.

Cambridge Üniversitesi tıbbi onkoloji alanında akademik danışman olan onkolog Dr. Saif Ahmed, konuya ilişkin şu tavsiyelerde bulundu;

Bunu erken teşhis etmenin en iyi yolu gerçekten aylık kendi kendine muayenedir. Bu tümörler genellikle o kadar iyi yuvarlak değildir, bu nedenle sert ve düzensiz şekilli bir şişlik hissedersiniz. Ancak herhangi bir şişkinlik hisseden herkes doktoruna gitmeli.

Kadınlarda baş ve boyun kanserleri ve rahim ağzı kanseri de, cinsel yolla bulaşan insan papilloma virüsü (HPV) türleri ile güçlü bağlantı nedeniyle bu yaş grubunda en sık görülen türler arasında.

Bu suşlar boğaz ve rahim ağzındaki hücrelere zarar vererek sonuçta kansere neden olabilir.

Dr. Ahmed, düzenli rahim ağzı taraması ve erken ergenlik döneminde HPV aşısı yaptırmanın, özellikle birden fazla türe karşı en iyi korunma şekli olduğunu söyledi.

Meme kanserine yakalanan 40 yaşın altındaki kadınların, üçlü negatif meme kanseri olarak bilinen hastalığın özellikle agresif bir formuna sahip olma olasılığı daha yüksek.

Bu, BRCA1 genindeki kalıtsal bir mutasyonla güçlü bir şekilde bağlantılı.

Dr. Perna, bu konuda şunları söyledi;

Ailede meme kanseri öyküsü varsa kadınlar 25, 30 yaşlarında kitleleri kontrol etmeye başlamalı. Eğer endişe verici bir şey fark ederlerse mamografi çektirmelerine gerek yok. Genç bir kadın için basit bir ultrason herhangi bir sorunun tespit edilmesi için yeterlidir.

Bağırsak kanseri oranları da, bilinmeyen nedenlerle genç yetişkinler arasında artıyor.

Ancak olası risk faktörleri arasında yüksek oranda işlenmiş et tüketimi, alkol, hareketsiz yaşam tarzı ve artan obezite oranları yer alıyor.

dfvfde
Bağırsak kanserini tespit etmek için yapılan tıbbi muayene (Reuters-Arşiv)

ABD Ulusal Kanser Enstitüsü, 2020 yılında bağırsak kanserini 50 yaşın altındaki erkeklerde en ölümcül kanser türü, aynı yaş grubundaki kadınlar arasında ise üçüncü en ölümcül kanser türü olarak listeledi. 

Melanom (cilt kanseri) aynı zamanda genç yetişkinlerde, özellikle de kadınlarda teşhis edilen en yaygın kanserlerden biri.

Dr. Ansell, “Yeni bir ben varsa veya cildinizde bir şey ortaya çıkıyorsa, bunu hemen kontrol ettirmenizi tavsiye ederim” dedi.

50-74 yaş

Hem erkekler, hem de kadınlar, orta yaşta büyük hormonal değişimler yaşarlar ve bu da çeşitli kanserlere karşı hassasiyeti tetikleyebilir.

Menopoza 55 yaşından sonra geç başlayan kadınlar, kanser için bir risk faktörü olan hücre üretiminin artmasına neden olan östrojene daha fazla maruz kaldıkları için endometriyal, yumurtalık ve meme kanserine yakalanma riski belirgin şekilde daha fazladır.

Benzer şekilde, 50’li ve 60’lı yaşlarında aşırı kilolu olan menopoz sonrası kadınlarda bu kanserlere yakalanma riski daha yüksektir, çünkü vücut östrojeni vücut yağından elde edebilir.

Bu yaş grubundaki aşırı kilolu erkeklerin agresif prostat kanserine yakalanma olasılıkları da daha yüksektir. Çünkü prostat çevresindeki aşırı yağ katmanları, büyüyen kanser hücreleri için bir besin kaynağı görevi görür.

Imperial College London’daki araştırmacılar, İngiltere’deki ortalama 55-64 yaş arası bir erkeğin vücut kitle indeksini 18,5 ila 24,9 arasındaki ideal aralığa düşürmesi durumunda, yılda bin 300 daha az prostat kanseri kaynaklı ölüm gerçekleşeceğini tahmin ediyor.

Dr. Ahmed, bu yaş aralığındaki kadın ve erkekler için mamogramlardan yumurtalık kanseri için CA125 kan testine kadar çeşitli testlerin mevcut olduğunu bildirdi. 

Dr. Perna ise şu ifadeleri kullandı;

İngiltere’de prostat kanseri için bir tarama programı yok. Bu yüzden aile öyküsü, siyah etnik köken veya Yahudi olmak gibi bilinen herhangi bir risk faktörüne sahip olan her erkeğin 45 ve 50 yaşından itibaren pratisyen hekimden PSA testi yaptırması gerektiğini söylüyoruz.

Araştırmaya göre, akciğer kanseri de orta yaşta daha sık görülmeye başlıyor.

Bu kanser türü, 50-74 yaş arası erkeklerde kanser vakalarının yüzde 12’sini, bu yaş aralığındaki kadınlarda ise yüzde 13’ünü oluşturuyor.

sdv
Akciğer kanseri orta yaşlarda daha sık görülüyor (Reuters-Arşiv)

Royal Marsden Hastanesi, halihazırda sigara içen veya son 15 yılda sigarayı bırakan 50 yaş üstü herkesin, akciğer kanseri taraması için yıllık özel düşük doz bilgisayarlı Tomografi (BT) taraması yaptırmasını öneriyor.

İngiltere Ulusal Sağlık Servisi (NHS), Haziran 2023’ten bu yana, hastalık riski yüksek olan 55-74 yaş arası kişileri belirleyen ulusal bir program olan, hedefe yönelik bir akciğer sağlığı kontrol programını (TLHC) uygulamaya başladı.

Ancak Dr. Perna, taramaların tespit edebileceğinin hala bir sınırı olduğunu, bu nedenle en iyi seçeneğin mümkün olan en kısa sürede sigarayı bırakmak olduğuna dikkat çekerek, şunları ekledi;

Bu taramalarda yalnızca büyük tümörleri tespit edebilirsiniz, ancak küçük tümörleri gerçekten tespit edemezsiniz. Dolayısıyla sigara içmemek hala en iyi korunma yöntemidir.

75 yaş ve üzeri

Genel olarak kanser teşhisleri yaşla birlikte daha yaygın hale gelse de bu, hastalığın her türü için geçerli değildir.

Onkologlar, 75 yaşından sonra gelişen kanserlerin, bazen kötü yaşam tarzı alışkanlıklarının bir sonucu olarak, yaşam boyunca birikmiş DNA hasarıyla büyük ölçüde bağlantılı olduğunu söylüyor.

Erkeklerde mesane ve prostat tanıları oldukça yaygın olmakla birlikte, 75 yaş üstü kadınlarda görülen kanser tanılarının yüzde 21’ini meme kanseri oluşturuyor.

Ancak akciğer ve bağırsak kanseri de oldukça yaygın olmaya devam ediyor.

vbdfe
Sigara içmemek hala akciğer kanserini önlemenin en iyi yolu (Reuters-Arşiv)

Dr. Ansell açıklamasına şu ifadelerle devam etti;

Akciğer kanserinde, eğer sigara içiyorsanız, düzenli olarak birçok kanserojenin solunması söz konusudur. Mesane kanserlerinde ise, idrarla dışarı attığınız çeşitli maddeler olabilir, bu da mesane astarının uzun süreli tahrişine neden olarak sizi riske atabilir. Bağırsak kanseri hakkında öğrenecek çok şeyimiz var, ancak yaşam boyu süren beslenme alışkanlıkları sonuçta bir fark yaratabilir.

Doktor ayrıca, ailesinde bağırsak kanseri öyküsü olan herkesin kolonunun sağlığını incelemek için kolonoskopi taraması yaptırması gerektiğini söyledi.

Bilinmeyen nedenlerle, erkeklerde kadınlara göre 3-4 kat daha fazla görülen bir hastalık olan mesane kanseri için de çeşitli testler mevcut.

Aile geçmişinden veya kanında idrar çıkması gibi endişe verici semptomlardan endişe duyan herkes, esnek sistoskopi adı verilen, lokal anestezi ve mesanenin iç yüzeyini incelemek için üretradan ince bir tüpün yerleştirilmesini içeren bir testten geçebilir.

Ancak genel olarak bakıldığında, yaşlanmanın birkaç avantajından biri, herhangi bir kanser türü teşhisi konduğunuzda bunun muhtemelen daha az agresif olmasıdır. 

Dr. Perna, “NHS Meme Tarama Programı’nın 70 yaşında durdurulmasının nedenlerinden biri, bu yaşta meme kanseri tanısı alan herhangi bir kadının agresif kansere yakalanma olasılığının daha düşük olması” dedi.

Doktor ayrıca, 75 ya da 80 yaşında, çok agresif bir hastalığa yakalanma olasılığının çok daha düşük olduğunun da altını çizdi.



Yeni The Office dizisinin oyuncuları belli olmaya başladı

Fotoğraf: NBC
Fotoğraf: NBC
TT

Yeni The Office dizisinin oyuncuları belli olmaya başladı

Fotoğraf: NBC
Fotoğraf: NBC

The Office'le aynı evrende geçen yeni spin-off dizisinin kadrodaki ilk oyuncuları belirlediği bildirildi.

Ricky Gervais'in İngiltere'nin Slough kentinde geçen ünlü sitcom'unu ABD televizyonlarına uyarlayan senarist ve yapımcı Greg Daniels, Nathan For You'nun ortak yaratıcısı Michael Koman'la birlikte devam dizisi üzerinde çalışıyor.

The Hollywood Reporter'a göre, kaynaklar yeni oyuncu kadrosuna The White Lotus'un ikinci sezonunda tatil köyü müdürü Valentina'yı canlandıran Sabrina Impacciatore ve Star Wars filmleri Güç Uyanıyor (The Force Awakens), Son Jedi (The Last Jedi) ve Skywalker'ın Yükselişi'nde (The Rise of Skywalker) General Armitage Hux rolüyle tanınan Domhnall Gleeson'ın liderlik edeceğini söylüyor.

Mockumentary (konuyu ciddi bir belgeselmiş gibi anlatan, aslında tamamen hiciv ve parodi maksadıyla çekilen yapım -çn.) dizisinin muhtemelen yeni karakterlerle yeni bir ofiste geçeceği ancak kurgusal Dunder Mifflin Kağıt Şirketi'yle aynı dünyada yaşayacağı daha önce bildirilmişti.

Dijital yayın platformlarında hâlâ muazzam ilgi gören The Office US'in devamı niteliğindeki dizi Universal Television için geliştiriliyor ancak henüz yeşil ışık almış değil.

Daniels, daha önce başrol oyuncusu Nathan Fielder'la birlikte yarattığı ve Fielder'ın zor durumdaki şirketlere yardım etmeye çalışmasını konu alan belgesel-realite şov türündeki Comedy Central dizisi Nathan For You'daki işi sayesinde Koman'la iletişime geçti.

Koman'ın diğer yazarlık çalışmaları arasında Saturday Night Live ve Late Night with Conan O'Brien yer alıyor. Koman, The Office'te 5. sezondan itibaren naif resepsiyonist Erin Hannon'ı canlandıran aktör Ellie Kemper'la 2012'de evlenmişti.

Daniels'ın The Office'i yeniden başlatmak ya da yenilemek istediği geçen eylülde bildirilmişti.

ABD'nin Pensilvanya eyaletinin Scranton kentindeki bir kağıt ve kırtasiye malzemeleri toptan satış şirketini merkez alan The Office'in ABD versiyonu 2005'le 2013 arasında 9 sezon boyunca sürmüştü.

Steve Carell ilk 7 sezon boyunca The Office'in ana yıldızıydı ve şirketin sosyal açıdan beceriksiz ama sevimli patronu Michael Scott'ı canlandırmıştı. Diğer önemli karakterler arasında satış yöneticisi Jim Halpert (John Krasinski), resepsiyonist Pam Beesly (Jenna Fischer) ve ofiste disiplin yanlısı Dwight Schrute (Rainn Wilson) vardı.

2018'de bir Nielsen raporu, Netflix abonelerinin The Office'i diğer tüm dizilerden daha fazla dakika izlediğini ortaya koymuştu.

Daniels daha önce diziyi geri getireceğini ima etmişti ancak bu, oyuncuların aynı rolleri yeniden canlandırması yerine güncellenmiş bir şekilde olacaktı:

Bence bu evrenin bir uzantısı gibi olur, ne demek istediğimi anlıyorsunuz, tıpkı [The] Mandalorian'ın Star Wars'un bir uzantısı olması gibi. Ama bunun insanların isteyeceği bir şey olup olmayacağını bilmiyorum, bunu söylemek zor.

Bu yıl şubatta Dakota Johnson, The Office'in final setindeki "tuhaf dinamikleri" hatırlatarak şunları söylemişti: 

Hiç kimse benimle konuşmak istemedi.

Independent Türkçe


Güneş Sistemi'nin en volkanik gökcisminin geçmişi nihayet aydınlatıldı

Io'daki volkanik faaliyetler 1979'da keşfedilmişti (NASA/JPL/DLR)
Io'daki volkanik faaliyetler 1979'da keşfedilmişti (NASA/JPL/DLR)
TT

Güneş Sistemi'nin en volkanik gökcisminin geçmişi nihayet aydınlatıldı

Io'daki volkanik faaliyetler 1979'da keşfedilmişti (NASA/JPL/DLR)
Io'daki volkanik faaliyetler 1979'da keşfedilmişti (NASA/JPL/DLR)

Io'nun, oluştuğundan beri Güneş Sistemi'nin en volkanik gökcismi olduğu ortaya çıktı. 

Bilim insanları Jüpiter'in uydusunun, gezegenin kendisi ve diğer uydularla arasındaki kütleçekimin yol açtığı gelgit kuvveti nedeniyle yoğun volkan patlamalarına sahne olduğunu biliyordu. Artık bu olayların muhtemelen 4,57 milyar yıldır, Güneş Sistemi'nin oluşumundan beri gerçekleştiği anlaşıldı. 

Io'nun yüzeyinde lavların sürekli akması nedeniyle uydunun genç kalması yüzünden araştırmacılar bu faaliyetlerin ne kadar süredir devam ettiğini saptayamıyordu. Atacama Büyük Milimetre/Milimetre-altı Dizisi (Atacama Large Millimeter/submillimeter Array/ALMA) adlı teleskobu kullanan bilim insanları, uydunun atmosferindeki sülfür ve kloru inceleyerek bu soruyu cevaplamayı başardı.

Science adlı hakemli dergide perşembe günü yayımlanan araştırmanın başyazarı Katherine de Kleer "Io'nun yüzeyine bakıp bir milyon yıldan daha uzun bir süre önce neler olduğu hakkında bir şeyler söylemek mümkün değil ve bu da jeolojik açıdan çok yakın bir zaman" diyor: 

Io büyük bir gizem barındırıyordu çünkü yüzeyi, daha az aktif uyduların yüzeyinden farklı olarak geçmişin kaydını tutmuyor.

Io'daki volkanik patlamalara Jüpiter'in diğer uyduları Europa'yla Ganymede'in gezegen etrafındaki yörüngeleri yol açıyor. Ganymede, Jüpiter'in yörüngesinde her tam tur attığında Europa iki, Io ise 4 tur atıyor. Rezonans diye bilinen bu ritim Io'nun kendi yörüngesinin daire yerine daha eliptik bir şekle girmesine neden oluyor. 

Elips şeklindeki yörüngesinde dönen Io, gezegene yaklaştığında daha güçlü bir kütleçekim kuvvetine maruz kalırken uzaklaştığı zaman bu kuvvet zayıflıyor. Bu durum Io'da gelgitler meydana getiriyor. Bunlar Dünya'daki gelgitlere benzese de çok daha güçlü olmaları nedeniyle uydunun yüzeyinin 100 metreye kadar yükselip inmesine yol açıyor. Bu sürtünme hareketleri Io'nun yüzeyini muazzam derecede ısıtarak patlamalar yaratırken sıra magma okyanusu da oluşturabiliyor. 

Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü (Caltech) Gezegen Bilimi ve Astronomi Bölümü'nden de Kleer son 20 yıldaki bilgisayar simülasyonlarının, uyduların yörüngesinin oluşum aşamasında bu ritme girdiğine işaret ettiğini söylüyor. Bilim insanı, Space'e yaptığı açıklamada şöyle diyor:

Volkanik faaliyete neden olan şey bu rezonans. Bu nedenle uyduların oluştukları andan itibaren bu düzen içinde olması ve Io'nun da aynı süre boyunca volkanik olması mantıklı geliyor.

Io'daki volkanik faaliyetler, uydunun içiyle atmosferi arasında sürekli madde taşınmasına neden oluyor. Uydunun üst atmosferindeki sülfür ve kloru inceleyen araştırma ekibi, bu iki elementin üst atmosferdeki ağır izotop halinin (daha fazla sayıda nötrona sahip atomlar) hafif izotop halinden daha fazla olduğunu buldu. Bu durum hafif izotopların uzaya kolay kaçabilmesinden kaynaklanıyor. 

Io'nun hafif sülfür izotoplarının yüzde 94 ila yüzde 96'sını kaybettiğini tespit eden araştırmacılar bunun milyarlarca yıllık bir volkanik faaliyet sonucunda gerçekleşebileceğini söylüyor.

"Io'nun atmosferindeki sülfür izotoplarını kullanarak Io'nun milyarlarca yıldır sülfür bakımından zengin gaz ürettiğini ve dolayısıyla volkanik açıdan aktif olduğunu bulduk" diyen de Kleer şöyle ekliyor:

Bu, daha önceki bazı tahminleri doğrulayan güzel bir bulgu.

Jüpiter'in volkanik uydusunun geçmişini araştırmaya devam edeceğini söyleyen araştırmacı "Bundan sonra Io'nun, komşuları Europa ve Ganymede gibi bir zamanlar su okyanusuyla buz kabuğuna sahip olup olmadığını ve bunların volkanizma veya başka bir yolla ortadan kalkıp kalkmadığını öğrenmek istiyorum" diyor.

Independent Türkçe, Space, National Geographic, Science


Ergenlik döneminde yenen abur cubur, beyinde kalıcı hasar bırakabiliyor

Bazı çalışmalar hamburger ve patates kızartması gibi yiyeceklerin, beynin iştahı kontrol eden bölümüne zarar verdiğini gösteriyor (Pexels)
Bazı çalışmalar hamburger ve patates kızartması gibi yiyeceklerin, beynin iştahı kontrol eden bölümüne zarar verdiğini gösteriyor (Pexels)
TT

Ergenlik döneminde yenen abur cubur, beyinde kalıcı hasar bırakabiliyor

Bazı çalışmalar hamburger ve patates kızartması gibi yiyeceklerin, beynin iştahı kontrol eden bölümüne zarar verdiğini gösteriyor (Pexels)
Bazı çalışmalar hamburger ve patates kızartması gibi yiyeceklerin, beynin iştahı kontrol eden bölümüne zarar verdiğini gösteriyor (Pexels)

Genç yaşta yağ ve şeker ağırlıklı beslenmenin, hafızada kalıcı hasarlar bırakabildiği bulundu. 

Daha önceki çalışmalarda bu tip işlenmiş gıdaların Alzheimer riskini artırdığı ve ara sıra yendiğinde bile hafızayı etkilediği tespit edilmişti. Fakat ergenlik döneminde böyle bir beslenme biçimine sahip olmanın uzun vadeli etkileri bilinmiyordu. 

Güney Kaliforniya Üniversitesi'nden araştırmacılar sıçanlar üzerinde yaptıkları deneyde 26-56 günlük sıçanları iki gruba ayırarak birini yağ ve şeker ağırlıklı gıdalarla diğerini de sağlıklı yiyeceklerle besledi. Sıçanların beyninin gelişim aşamasında olduğu bu dönem, insanlardaki ergenlik çağına denk düşüyor. 

Hafıza testlerinde abur cubur tarzı beslenen sıçanlar, birkaç gün önce gördükleri nesneleri ve yerlerini hatırlayamazken, diğer grupta böyle bir zorluk gözlemlenmedi. İlk grup daha sonra 30 gün boyunca sağlıklı beslense de hafızalarında iyileşme olmadı. Bu dönem de insanlardaki yetişkinliğe karşılık geliyor.

Sıçanların beyni üzerinde yapılan analizler, asetilkolin sinyallerinde bozulma olduğunu ortaya koydu. Nöronlar arasında sinyal taşıyan asetilkolin; öğrenme, dikkat ve hafıza açısından kilit öneme sahip ve Alzheimer gibi hastalıklarda seviyesi ciddi derecede düşüyor.  

Brain, Behavior, and Immunity adlı bilimsel dergide yayımlanan araştırmanın başyazarı Anna Hayes "Asetilkolin sinyali hayvanların bu olayları kodlayıp hatırlamalarını sağlayan bir mekanizma ve insanların geçmişteki olayları hatırlamasını sağlayan 'epizodik belleğe' benziyor" diyor:

Yağlı ve şekerli diyetle büyüyen hayvanlarda bu sinyalin gönderilmediği anlaşılıyor.

Güney Kaliforniya Üniversitesi'nden nörolog Scott Kanoski ise yazarları arasında yer aldığı çalışma hakkında "Sadece bu makalede değil, yakın zamanda yaptığımız diğer bazı çalışmalarda da bu abur cubur diyetiyle büyüyen sıçanlarda hafıza bozuklukları meydana geldiğini ve bunların ortadan kalkmadığını gördük" diyor.

Bu sonuçların insanlar için geçerli olup olmadığı henüz bilinmiyor. Öte yandan Kanoski  "Beyin gelişimde önemli değişikliklerin meydana geldiği ergenlik dönemi bu organ açısından çok hassas bir zaman" diye uyarıyor.

Ne yazık ki yetişkinlik döneminde telafi edilebilen bazı şeyler, çocukluk döneminde yaşandığında telafisi daha zor oluyor.

Independent Türkçe, Science Alert, Earth, Brain, Behavior, and Immunity


Britanyalı yolcular Türkiye uçağındaki içkileri 25 dakikada bitirdi

Uçaktaki bira ve şarapların hepsi uçuş başladıktan sonra 25 dakika içinde satıldı (Reuters)
Uçaktaki bira ve şarapların hepsi uçuş başladıktan sonra 25 dakika içinde satıldı (Reuters)
TT

Britanyalı yolcular Türkiye uçağındaki içkileri 25 dakikada bitirdi

Uçaktaki bira ve şarapların hepsi uçuş başladıktan sonra 25 dakika içinde satıldı (Reuters)
Uçaktaki bira ve şarapların hepsi uçuş başladıktan sonra 25 dakika içinde satıldı (Reuters)

Türkiye'ye giden bir uçaktaki Britanyalı yolcular, 4 saat sürecek uçuşlarının başlamasının ardından yarım saatten kısa sürede uçağın tüm alkol stokunu bitirdi.

Olay kısa süre önce SunExpress'in bir uçuşu sırasında meydana geldi. Havayolu şirketinin ABD'li-Alman CEO'su Max Kownatzki, Britanyalıları diğer ülkelerden gelen yolculara kıyasla "daha yüksek harcama yapan, daha hedonist" diye tanımladı.

Uçağın hangi havalimanından kalktığı, sözkonusu uçuşun tarih ve saati ya da uçaktaki yolcu sayısı paylaşılmazken Kownatzki, TTG'ye yaptığı açıklamada, bunun özellikle golf oynayanlara yönelik bir uçuş olduğunu belirtti.

Alkol stoklarının ne kadar çabuk tükendiğini açıklayan Kownatzki şunları söyledi:

Kalkıştan 25 dakika sonra bira ve şarabımızın hepsi satıldı, bunu başka hiçbir pazarda yapmadık.

Türk havayolu şirketi Birleşik Krallık'ta (BK) faaliyet gösterdiği havalimanı sayısını 2022'den bu yana neredeyse iki katına çıkararak 5'ten 9'a yükseltti.

Kownatzki bu hızlı büyümeyi şöyle açıkladı:

Bundan önce bazı seçkin rotalarımız vardı ama elimizde büyük bir şey yoktu. Halihazırda Jet2.com ve easyJet'in ardından üçüncü sıradayız. Ağımız açısından daha fazla girişimde bulunmamız gerekiyordu ve bu da bizi BK'ye bakmaya itti.

SunExpress uçuşları BK'de Birmingham, Edinburgh, Gatwick, Luton, Manchester, Bristol ve Newcastle'dan ve aralarında Antalya, İzmir ve Dalaman'ın da olduğu mevcut Türkiye güzergahlarından yapılıyor. Leeds Bradford ve Stansted'i de bu yaz için listeye ekleyen havayolu, haftada 136 uçuşla 1,3 milyon yolcu taşımayı hedefliyor. Bu sayı, 2023 yazında SunExpress'le seyahat eden 700 bin BK yolcusuna göre bir sıçrama.

1989'da Lufthansa ve Türk Hava Yolları ortaklığıyla kurulmasının ardından 35 yıldır faaliyet gösteren SunExpress, Ağustos 2023'te Avrupa'nın En İyi Tatil Havayolu seçilmişti.

The Independent yorum için SunExpress'le iletişime geçti ancak yanıt alamadı.

Independent Türkçe


Uzmanlar sıradaki pandemiye grip virüsünün yol açmasını bekliyor

Her yıl yaklaşık 1 milyar kişi mevsimsel grip geçiriyor (Pexels)
Her yıl yaklaşık 1 milyar kişi mevsimsel grip geçiriyor (Pexels)
TT

Uzmanlar sıradaki pandemiye grip virüsünün yol açmasını bekliyor

Her yıl yaklaşık 1 milyar kişi mevsimsel grip geçiriyor (Pexels)
Her yıl yaklaşık 1 milyar kişi mevsimsel grip geçiriyor (Pexels)

Bulaşıcı hastalık uzmanları bir sonraki pandeminin influenza virüsünden kaynaklanacağını düşünüyor. 

57 ülkeden 187 katılımcıyla yapılan bir ankette hangi patojenin sıradaki pandemiye yol açacağı sorusunda influenzayı uzmanların yüzde 57'si birinci, yüzde 17'si de ikinci sıraya koydu.

Travel Medicine and Infectious Disease adlı hakemli dergide yayımlanan araştırmayı yürüten Dr. Jon Salmanton-García, virüsün sürekli geliştiği ve evrimleştiğini gösteren çalışmalar nedeniyle böyle bir beklenti olduğunu söylüyor. Köln Üniversitesi'nden Dr. Salmanton-García "İnfluenza her kış ortaya çıkıyor" diyor.

Bu salgınların küçük pandemiler olduğunu söyleyebiliriz. Bunlar az çok kontrol altına alınıyor çünkü bunlara neden olan farklı varyantlar yeterince öldürücü değil. Ama bu sonsuza kadar böyle gitmeyecek.

Öte yandan Kovid-19 pandemisi sayesinde dünyanın artık çok daha hazırlıklı olduğunu belirten Dr. Salmanton-García, "Kovid-19 pandemisinde bir solunum yolu virüsü pandemisine nasıl yaklaşılacağına dair pek çok şey öğrendik" diyor:

Bunlar arasında sosyal mesafe, el temizliği, yüz maskeleri, aşılamaya yeniden odaklanma ve sağlık kurumlarına güven yer alıyor. Buna paralel şekilde kurumlar da çok şey öğrendi. Hayati önem taşıyan hazırlık ve gözetim faaliyetleri artık daha iyi finanse ediliyor.

Uzmanların sıradaki pandemi tahminlerinde grip virüsünü, henüz bilinmeyen bir hastalığı ifade eden X Hastalığı izledi. Bu patojen katılımcıların yüzde 21'inin ilk, yüzde 14'ünün de ikinci sırasında yer aldı. SARS-CoV-2 ise uzmanların yüzde 8'inin birinci, yüzde 16'sının da ikinci sırasındaydı.

Araştırmanın detayları 27-30 Nisan'da Barselona'da düzenlenecek Avrupa Klinik Mikrobiyoloji ve Enfeksiyon Hastalıklar Derneği (ESCMID) toplantısında anlatılacak.

Perşembe günü Dünya Sağlık Örgütü kuş gribinin insanlara bulaşma riskinin yüksek endişe yarattığını açıklamıştı. 2020'den beri dolaşımda olan ve milyonlarca kuşun ölümüne yol açan A(H5N1) varyantının memelilere sıçraması bu endişenin en temel nedeni. 

İnsanlarda "olağanüstü derecede" yüksek ölüm oranına sahip virüs ABD'nin 12 eyaletinde sığırlara bulaşırken, ineklerle yakın teması olan bir insan da enfekte olmuştu. 

Independent Türkçe, Guardian, MedicalXpress, Travel Medicine and Infectious Disease


Yeni vampir filmi distopik aksiyona kafa tutuyor

Tutsak Abigail, 19 Nisan'da Türkiye'de de gösterime girdi (Universal Pictures)
Tutsak Abigail, 19 Nisan'da Türkiye'de de gösterime girdi (Universal Pictures)
TT

Yeni vampir filmi distopik aksiyona kafa tutuyor

Tutsak Abigail, 19 Nisan'da Türkiye'de de gösterime girdi (Universal Pictures)
Tutsak Abigail, 19 Nisan'da Türkiye'de de gösterime girdi (Universal Pictures)

Yeni korku filmi Tutsak Abigail (Abigail) açılış günü ve ön gösterimlerinde 4 milyon dolar kazanmayı başardı.

Kuzey Amerika'da 3 bin 384 salonda gösterime giren vampir filmi, hafta sonunun şu ana kadar en iyi performans gösteren filmi oldu. 

Başabaş rekabet

Yine de Alex Garland'ın parçalanmış bir Amerika'yı konu alan distopik aksiyon filmi İç Savaş'ın (Civil War) hafta sonu toplamında Tutsak Abigail'i geride bırakacağı tahmin ediliyor.

Tahminler tutarsa İç Savaş, gösterime girdiği ikinci haftada 11 milyon dolar hasılatla bir numarada kalacak. 

Bağımsız yapım ve dağıtım şirketi A24'ün yeni filmi, Kuzey Amerika'daki toplam hasılatını 44 milyon dolara çıkarmak üzere.

Universal'ın yeni filmi Tutsak Abigail'in gişede daha başarılı olması bekleniyordu. Filmin gösterime girdiği hafta sonunda 12 milyon ila 15 milyon dolar aralığında bir kazanç sağlayacağı öngörülüyordu. Korku filminin hafta sonu hasılatının 10 milyon dolar civarında kalacağı tahmin ediliyor.

28 milyon dolara mal olan Tutsak Abigail, kaçırılıp izole bir malikaneye kapatılan genç bir kızın hikayesini konu ediyor. 

Angus Cloud'un son filmi

Matt Bettinelli-Olpin ve Tyler Gillett yönetmenliğindeki filmde Çığlık (Scream) serisiyle tanınan Melissa Barrera, Dan Stevens, Alisha Weir, Kathryn Newton ve William Catlett rol alıyor. 

Tutsak Abigail ayrıca HBO'nun sevilen draması Euphoria'nın geçen yıl hayatını kaybeden yıldızı Angus Cloud'un son filmi olma özelliğini de taşıyor.

Tutsak Abigail, eleştiri derleme sitesi Rotten Tomatoes'da 83 puan almayı başardı. Sinema yazarlarından son derece olumlu yorumlar alan filmin izleyici skoruysa 88.

Independent Türkçe, Variety, Hollywood Reporter


Dünyanın en popüler kahvesinin izi 600 bin yıl önceye kadar sürüldü

Kahve bitkisinin Etiyopya'da ortaya çıktığı tahmin ediliyordu (Unsplash)
Kahve bitkisinin Etiyopya'da ortaya çıktığı tahmin ediliyordu (Unsplash)
TT

Dünyanın en popüler kahvesinin izi 600 bin yıl önceye kadar sürüldü

Kahve bitkisinin Etiyopya'da ortaya çıktığı tahmin ediliyordu (Unsplash)
Kahve bitkisinin Etiyopya'da ortaya çıktığı tahmin ediliyordu (Unsplash)

Dünyanın en çok üretilen kahve türü Arabica'nın, 600 bin yıl önce Etiyopya'da ortaya çıktığı bulundu. 

Araştırmacılar dünyanın dört bir yanındaki kahve bitkilerinin genomlarını inceleyerek Coffea arabica diye bilinen bitkinin soyağacını çıkardı. 

Buffalo Üniversitesi'nden Victor Albert, sorumlu yazarı olduğu araştırma hakkında "Bugün yaşayan bitkilerin genetik bilgilerini kullanıp zamanda geriye giderek Arabica'nın uzun geçmişinin mümkün olan en doğru resmini çizdik ve günümüzde yetiştirilen çeşitlerin birbirleriyle nasıl bir ilişki içinde olduğunu belirledik" diyor.

Arabica'nın 39 çeşidini inceleyen araştırmacıların elinde 1700'lerden kalma bir örnek de vardı. İsveçli doğa bilimci Carl Linnaeus, bu bitkiyi kullanarak türün bilimsel adını koymuştu. 

Nature Genetics adlı hakemli dergide pazartesi günü yayımlanan araştırmada C. arabicanın Coffea canephora ve Coffea eugenioides adlı iki çeşidin doğal yolla melezlenmesiyle ortaya çıktığı bulundu. Albert bu bulgu hakkında şöyle diyor:

Başka bir deyişle, Arabica'yı meydana getiren melezleme insanların yaptığı bir şey değildi.

Bu iki çeşitten ikişer set kromozom gelmesiyle gerçekleşen bu olayın ne zaman yaşandığını saptamak için bilim insanları bir bilgisayar modeli kullandı. Arabica'nın en eski popülasyon darboğazının 610 bin yıl önceye denk geldiğini tespit ettiler. Popülasyon darboğazı, çeşitli nedenlerle bir popülasyonun sayısının ciddi derecede düşmesi anlamına geliyor.

Bu nedenle bitkinin bu dönemden önce oluşmuş olması gerektiğini söyleyen araştırmacılar 1 milyon ila 610 bin yıl öncesine işaret ediyor.

Dünyanın en popüler kahvesi Arabica, halihazırda küresel kahve pazarının yaklaşık yüzde 60'ını oluşturuyor. 

Independent Türkçe, Euronews, Sci News, Nature Genetics


Çığır açan korku filminin oyuncuları harekete geçti

Korku klasiği, Blair Cadısı olarak bilinen yerel efsaneyle ilgili belgesel çekmek için Black Hills'te gezintiye çıkan üç sinema öğrencisini anlatıyordu (Artisan Entertainment)
Korku klasiği, Blair Cadısı olarak bilinen yerel efsaneyle ilgili belgesel çekmek için Black Hills'te gezintiye çıkan üç sinema öğrencisini anlatıyordu (Artisan Entertainment)
TT

Çığır açan korku filminin oyuncuları harekete geçti

Korku klasiği, Blair Cadısı olarak bilinen yerel efsaneyle ilgili belgesel çekmek için Black Hills'te gezintiye çıkan üç sinema öğrencisini anlatıyordu (Artisan Entertainment)
Korku klasiği, Blair Cadısı olarak bilinen yerel efsaneyle ilgili belgesel çekmek için Black Hills'te gezintiye çıkan üç sinema öğrencisini anlatıyordu (Artisan Entertainment)

Gişe canavarı korku filmi Blair Cadısı'nın (The Blair Witch Project) yıldızları Heather Donahue, Joshua Leonard ve Michael Williams, cumartesi günü Lionsgate'e bir mektup göndererek 1999'da gişe rekorları kıran yapımdaki çalışmaları için daha sağlam bir telafi ve isimlerinin ya da yüzlerinin kullanıldığı gelecekteki Blair Cadısı projeleri için "anlamlı istişare" talep etti. 

Oyuncuların her biri, dünya çapında 248 milyon dolar hasılat elde eden filmdeki mülkiyet haklarının satın alınmasından 300 bin dolar kazanmıştı.

Açıklama, Lionsgate ve Blumhouse'un, yeni bir filmle seriyi canlandırmayı planladıklarını duyurmasından 10 gün sonra geldi. 

Lionsgate 1999 yapımı filmin yapımcılığını ya da dağıtımını üstlenmemişti. Prodüksiyon şirketi, filmin mülkiyetini bağımsız dağıtımcı Artisan Entertainment'ı 2003'te satın alarak elde etmişti.

Çığır açan Blair Cadısı'nın oyuncularından Joshua Leonard, Lionsgate ve Blumhouse'un yeni bir film hazırlığında olduklarını duyurmasına sosyal medyadan sert bir yanıt vermişti. 

"Hem iğrenç hem de aşağılayıcı"

Leonard, "Küçük punk-rock filmimizle gurur duyuyorum ve hayranları SEVİYORUM" diye yazarak şöyle demişti: 

Ama bu noktada, işimizden elde edilen kârın aslan payını cebe indirenlerin 25 yıllık saygısızlığı sözkonusu ve bu hem iğrenç hem de aşağılayıcı.

Leonard, Williams ve Donahue (şu anda Rei Hance adını kullanıyor) yaptıkları son açıklamada Lionsgate'i kendilerine geriye dönük ödeme yapmaya çağırıyor.

Ayrıca "Heather, Michael ve Josh'un isimlerinin ve/veya yüzlerinin kamusal alanda tanıtım amacıyla ilişkilendirileceği gelecekteki herhangi bir Blair Cadısı projesi için anlamlı istişare" talep ediyorlar.

Lionsgate 2016'da dünya çapında 45 milyon dolar kazanan devam filmi Blair Cadısı'yla (Blair Witch) seriyi yeniden canlandırmayı denemişti. Şirket ayrıca Las Vegas'ta Blair Cadısı temalı bir kaçış odası işletiyor.

"Ayrılmaz şekilde bağlantılı"

Açıklamada "İlk filmin ekibi olarak Lionsgate'in fikri mülkiyetten uygun gördüğü şekilde para kazanma hakkına saygı duymakla birlikte Heather Donahue, Joshua Leonard ve Mike Williams'tan oluşan orijinal oyuncu kadrosunun önemli katkılarını vurgulamalıyız" dendi.

Açıklama şöyle devam ediyor:

Bir seriye dönüşen filmin gerçek yüzleri olarak, onların görselleri, sesleri ve gerçek isimleri Blair Cadısı'yla ayrılmaz bir şekilde bağlantılıdır. Onların eşsiz katkıları sadece filmin özgünlüğünü tanımlamakla kalmadı, aynı zamanda dünyanın dört bir yanındaki izleyicilerde yankı uyandırmaya devam ediyor.

İkonik korku filminin yönetmenleri Eduardo Sanchez ve Dan Myrick'in yanı sıra yapımcılar Gregg Hale, Robin Cowie ve ortak yapımcı Michael Monello da oyuncuları destekleyen ortak bir açıklama yayımladı.

Tüm zamanların en kârlı filmlerinden

Blair Cadısı, pazarlama masrafları hariç 35 bin dolar gibi cüzi bir bütçeyle çekilmiş ve Ocak 1999'da Sundance Film Festivali'nde gösterildiğinde bir anda sansasyon yaratmıştı.

Artisan Entertainment filmi satın almış ve haziranda sinemalarda gösterime sokmuştu. Bir yaz fenomeni haline gelen proje, hem 1999'un en yüksek gişe hasılatı elde eden 10 filminden hem de tüm zamanların en kârlı yapımlarından biri oldu.

Independent Türkçe, Variety, Deadline


Zendaya'dan Serena Williams itirafı: Önceden özür dilemiş

Amerikalı yazar Justin Kuritzkes tarafından kaleme alınan Rekabet, prömiyerini geçen ay Avustralya'nın Sidney kentinde yaptı (Metro-Goldwyn-Mayer)
Amerikalı yazar Justin Kuritzkes tarafından kaleme alınan Rekabet, prömiyerini geçen ay Avustralya'nın Sidney kentinde yaptı (Metro-Goldwyn-Mayer)
TT

Zendaya'dan Serena Williams itirafı: Önceden özür dilemiş

Amerikalı yazar Justin Kuritzkes tarafından kaleme alınan Rekabet, prömiyerini geçen ay Avustralya'nın Sidney kentinde yaptı (Metro-Goldwyn-Mayer)
Amerikalı yazar Justin Kuritzkes tarafından kaleme alınan Rekabet, prömiyerini geçen ay Avustralya'nın Sidney kentinde yaptı (Metro-Goldwyn-Mayer)

Zendaya, Rekabet'teki (Challengers) performansı hakkında ünlü tenis oyuncusu Serena Williams'ın ne düşündüğünü açıkladı. 

Beni Adınla Çağır'la (Call Me by Your Name) tanınan Luca Guadagnino'nun yönettiği filmde, tenis oynamayı bırakıp antrenörlüğe soyunan Tashi Duncan'ı canlandıran aktris, Entertainment Tonight'a efsanevi sporcuyla sohbetini anlattı.

"En iyilerin en iyisi"

Zendaya, Williams'ın kendisine "Filmde gerçek tenis topları olmadığını biliyorum" dediğini söyleyerek ekledi: 

O biliyor. O en iyilerin en iyisi.

Dune: Çöl Gezegeni (Dune) serisinin yıldızı, Williams'ın kendisine övgü dolu yorumlar yaptığını da söyledi: 

Daha önce hiç ama hiç tenis topuna dokunmadığımı göz önünde bulundurarak performansımın harika olduğunu söyledi.

Mike Faist ve Josh O'Connor'ın da rol aldığı romantik spor komedisi, yaşadığı sakatlık sonrası tenisi bırakmak zorunda kalan ve koçluk kariyerine başlayan Tashi'nin kendini içinde bulduğu aşk üçgenini merkeze alıyor.

Zendaya, Entertainment Tonight'a yaptığı açıklamada "Williams'ın tenis becerilerini görmesiyle konusunda çok gergin olduğunu" söyledi.

27 yaşındaki oyuncu, ve Serena ve kız kardeşi Venus Williams'tan "önceden özür dilediğini" itiraf etti..

Rekabet'in bu haftanın başlarında gerçekleşen Los Angeles galasında Hollywood Reporter'a konuşan Euphoria yıldızı, Dune: Çöl Gezegeni'ndeki rol arkadaşı Timothée Chalamet'den Guadagnino'yla çalışma konusunda tavsiye aldığını açıklamıştı. 

Chalamet, Guadagnino'nun 2017 yapımı filmi Beni Adınla Çağır'da rol almıştı.

Aynı zamanda filmin yapımcılarından biri olan Zendaya, "Harika şeyler söyledi" dedi.

Luca harika biri, çok uzun zamandır Luca'yla çalışmak istiyordum ve bu bana mükemmel bir şey gibi geldi.

Rekabet 26 Nisan'da sinemalarda gösterime girecek.

Independent Türkçe, Hollywood Reporter, Entertainment Tonight


NASA, Ay'da depremleri ölçecek

1972'den beri Ay'a ayak basılmadı (NASA/Temsili)
1972'den beri Ay'a ayak basılmadı (NASA/Temsili)
TT

NASA, Ay'da depremleri ölçecek

1972'den beri Ay'a ayak basılmadı (NASA/Temsili)
1972'den beri Ay'a ayak basılmadı (NASA/Temsili)

NASA, sıradaki insanlı Ay görevinde depremleri tespit etmek için Dünya'nın uydusuna sismograf yerleştirecek. 

Ay Ortamı İzleme İstasyonu (Lunar Environment Monitoring Station / LEMS), 2026'da gerçekleşmesi planlanan Artemis 3 görevinde astronotların Ay'a götüreceği ilk üç yük arasında yer almaya aday. Kendi kendine çalışan bu kompakt sismograf, Ay'ın güney kutbunda depremlerin yol açtığı yer hareketlerini durmadan izleyecek.

İnsanların Dünya'nın uydusuna en son ayak bastığı Apollo görevlerinde Ay'ın yüzeyine sismograflar yerleştirilmiş ve buradaki ilk depremler böyle tespit edilmişti. Fakat 1969-1972 döneminde düzenlenen bu görevler, Ay'ın ekvatoruna yakın ve Dünya'ya bakan yüzündeki verileri toplamıştı. NASA'nın yeni göreviyle Ay'ın güney kutbundaki sismik verilere ulaşmak, bu bölgenin insan yaşamına uygun olup olmadığını öğrenmek açısından önem taşıyor. 

Ay yüzeyinde üç aydan iki yıla kadar çalışması planlanan LEMS'in, Ay'ın jeofiziksel faaliyetlerini uzun süre boyunca tek başına ölçmesi bekleniyor. 

Artemis 3 astronotlarına eşlik etmeye aday diğer araçlar ise Ay'ın Tarımsal Bitki Örtüsü Üzerindeki Etkileri Aracı (Lunar Effects on Agricultural Flora Instrument) ve Ay Yalıtkanlığı Analiz Aracı (Lunar Dielectric Analyser). 

Ay'daki depremlere temelde Dünya ve uydusu arasındaki kütleçekimsel kuvvet yol açarken, bu çekim gücü gelgitlere de neden oluyor. Diğer nedense Ay yüzeyinin gündüzleri 121 dereceden geceleri eksi 133 dereceye kadar düşebilmesi. Bu büyük sıcaklık değişimleri Ay'ın genleşip büzülmesine yol açarak sarsıntı yaratıyor.

Bu nedenle sismik veriler, Ay yüzeyinin altında neler yaşandığını anlamaya da katkı sağlayacak. 

Independent Türkçe, Space, Indian Express