Çadırda doğup ölen Filistinli Van Gogh: Fethi Gaben

İsrail, Gaben’in tedavisine devam etmesi için Gazze'den ayrılmasına engel oldu.

Fethi Gaben. (X)
Fethi Gaben. (X)
TT

Çadırda doğup ölen Filistinli Van Gogh: Fethi Gaben

Fethi Gaben. (X)
Fethi Gaben. (X)

Husam Maruf

Çadırda dünyaya gözlerini açan Filistinli sanatçı Fethi Gaben’in 76 yaşında başka bir çadırda bu dünyayı terk etmesi tesadüf değil. Gaben, tedavi için Gazze'den ayrılmasının İsrail işgal güçleri tarafından engellemesi üzerine daha da kötüleşen hastalığı ile mücadelesini kaybederek 25 Şubat’ta hayata gözlerini yumdu.

Vefatından önce yayınladığı videoda yanındaki kadın Gaben’in akciğerlerinin zayıflığından şikayet ederken kendisinin ise zar zor nefes alarak “Nefes almak istiyorum” ifadelerini kullandığı görüldü. 12 Kasım 1946'da doğan, günümüzün en önde gelen Filistinli görsel sanatçılarından birinin yolculuğu böylece sona erdi.

Sanatçı Gaben ile üç yıl önce Gazze'deki Genç Hıristiyan Erkekler Derneği’nin düzenlediği bir sergide tanıştım. Kendisini önceden de tanıyordum. Sergide Gazzeli genç bir ressamın tablosunun önünde durarak elleriyle işaretler yapıyor, tabloyu kelimelere döküyordu. Kendisine yaklaştığımda, tabloyu yorumluyor, hayal gücü ile canlandırıyordu. Bir an Fethi Gaben’in renkleri elinde tutarak tabloyu yeniden boyadığını, çirkinliklerle dolu dünyaya güzellik ve tutku yaydığını hissettim.

Filistin onun için hayatın şekillendiği bir tuval gibiydi.

Şans eseri o gün aynı masaya oturduk. Diğer iki sanatçı eşliğinde kendisiyle sohbete katıldım. Sohbetimiz sanat ve kimlik üzerineydi. Gaben, sanki ilk ve son konusu Filistin’miş gibi Filistin'den bahsetmeyi bırakmadı. Gaben ile daha sonra da gerçekleştirdiğim görüşmelerin ardından, daima vatanını konuşan bir sanatçı tanımış oldum. Filistin onun için hayatın şekillendiği bir tuval gibiydi.

Filistin gerçeğini anlatmak

Gaben, 1948'deki Nekbe’den Gazze'deki son yıkıcı savaşa dek Filistin davasının durmayan tüm kurbanları gibi sadece bir sayıdan ibaret değildi. Sanatı ikinci bir kimlik olarak taşıyordu, halkının trajedisi ve onların yaşayan anılarıyla meşgul olduğu kadar sanatla da meşguldü. Tüm dünyaya Filistin köylerinin ve doğasının, sokağının ve kampının çeşitli kimlikleriyle imajını sundu. Şarku’l Avsat’ın Majalla’dan aktardığına göre yolculuğu sırasında insanın değerini yükseltmiş ve ısrarla yapılan haksızlıklara karşı isyankar tarafa bağlılığını ifade etmişti.

Sanat yolculuğu, yaşı ilerledikçe trajik Filistin gerçeğinin, yerinden edilmenin, yıkımın, barınma ve güvenliğin yokluğunun anlatısına dönüştü. Fırçasıyla Filistin gerçekliğini somutlaştıran Gaben, yerinden edilenlerin yaşadığı acı öyküleri aktardı. Zamanla unutulacağından korktuğu hususları resimlerine yansıttı.

Nesillerin haritası

Gaben’in tablonun sınırlarıyla kalmayan sanatı, mekanın hafızasını nesiller boyu koruyan bir harita niteliğinde. Tablodaki ev, etrafı çitlerle ve duvarlarla çevrili, kapalı ülkenin orijinal görüntüsü iken toprak, taş ve toprağın meyveleri ise onun dünyaya seslendiği, her zaman işgal ve yıkım tehdidi altında olan vatanının kimliğini koruduğu bir sesti.

sdvsvdfs
Gaben’in bir çizimi (X)

Gaben, çizdiği hüzünlü Filistin yüzlerini Filistinlileri İsrail savaş makinesiyle karşı karşıya bırakan bu dünyada insani değerlerin düşüşüne bir tanık olarak bırakmak istedi. İnsanla mekan arasındaki şey sadece hafızanın yüzeyinden silinebilecek tozdan ibaretmiş gibi, Gaben’in sanatı hafızayı silme girişimlerine karşı sürekli bir direnme girişimiydi.

Sanatında Filistin kadınını da yücelten Gaben, bu kadınları en doğal halleriyle sunmaya çalıştı. Bir çiziminde bir Filistinli kadının elinde balta tuttuğu, yanındaki adam ile birlikte yaşamın inşasına katıldığı, vatanın yeniden kalkınmasına dahil olduğu görülüyor.

Dürbüne ihtiyaç yok

Beyt Lahiya kasabası sınırlarında doğduğu yer olan Harbia köyünü her zaman gözler önüne seren Gaben’in, ziyaret etmesinin yasak olduğu toprakları görmek için dürbüne ihtiyacı yoktu. Köyü onda bir yürek yarasıydı. Onu resminde benimsiyor, acı tat ile güzelliğin lezzetini bir arada hissettiriyordu.

Gaben’in sanatı, nesiller boyu sanatçıların onun sayesinde yetişmesini, görsel sanatta Filistin'in bir direği haline gelmesini ve “Gazzeli Van Gogh” unvanını almasını sağladı.

Gaben’in dünya yükü, zamanla yüz hatlarına da yansıdı. Yüzündeki kıvrımlar ve kırışıklıklar kampın, yoksulluğun, soğuğun, yorgunluğun ve geçici yaşamın öyküsünü anlatmak için şekillenen bir başka tabloydu. İşgalci İsrail’in Filistinlilerin hayatlarına el koymaya devam etmesi nedeniyle bu durum kalıcı hale gelmişti.

Gaben’in sanatı, nesiller boyu sanatçıların onun sayesinde yetişmesini, görsel sanatta Filistin'in bir direği haline gelmesini ve ‘Gazzeli Van Gogh’ unvanını almasını sağladı. Sanat öğretmenliği, nesillere ayak uydurması nedeniyle ona büyük araçlar kazandırırken bu durum dikkat çekici fikirleriyle somutlaştırdığı sanatsal deneyimlerini artırdı.

vfdvfd
Gaben’in bir çizimi. (Twitter)

Gaben’in kil heykelcilikteki profesyonelliği, Filistin sanat ortamındaki varlığını artırarak ona nesiller boyu büyük bir öğretmen statüsü kazandırdı. Renkli kilden heykel yapma, özgürlüğü ve özgün insan sesini çağrıştıran heykeller üretme konusundaki parmak izi açıkça görülüyordu. Bu da onu Arap dünyasındaki sanatçı ve heykeltıraşlar arasında ön sıralara yerleştirdi. Yüzlerce Arap ve uluslararası sanat sergisine katılan Gaben, sunduğu sanatsal ve kültürel ürünlerin kalitesi sayesinde uluslararası alanda özel ilgi gördü.

Tokyo'da Dünya Dernekler Federasyonu Madalyası ve Hiroşima Madalyası’nı kazanan Gaben, 1993 yılında Filistinli Sanatçı unvanını aldı. Bu zengin yolculuğu, 2015 yılında Filistin Devleti Kültür ve Bilim Madalyasını kazanmasıyla doruğa ulaştı. 2023’de Filistin Güzel Sanatları Basın Evi Ödülü'nü kazandı. Ödül kendisine o dönem Avrupa Birliği'nin (AB) Gazze Şeridi'ndeki temsilcisi tarafından takdim edildi.

Sanat hayatının öne çıkan duraklarından biri, 1983 yılında yaptığı, Filistin sokağı için fütüristik bir fikri, detaylarında ortaya çıkan devrim mancınığı üzerinden tasvir eden ‘Kimlik’ tablosuydu. Daha sonra işgal güçleri tarafından zulme uğrayan Gaben’in eserlerine el konuldu. Şiddete teşvik suçlamasıyla birden fazla kez tutuklandı. Bu tablo, 1987'de İsrail işgaline karşı ilk Filistin intifadasının başlayacağının kehanetiydi.

İsrail'in Gazze’de yürüttüğü son savaş sırasında Cibaliye Mülteci Kampı’ndaki evinden sürülen Gaben’in evi daha sonra bombalandı. Resimleri ve sanatsal mirası yok edildi. Bu durum onu olumsuz etkiledi. Sağlık durumunun kötüleşmesi ardından, kaldığı en son çadırda hayata gözlerini yumdu.

*Bu haber Şarku’l Avsat tarafından Londra merkezli Al-Majalla dergisinden çevrildi.



Russell Crowe'un önerisi kült filme nasıl 1 milyon dolar ek maliyet getirdi?

Akıl Oyunları, Nobelli dahi matematikçi John Forbes Nash Jr.'ın çığır açan akademik başarılarını, paranoid şizofreniyle mücadelesini ve eşi Alicia'nın desteğiyle hayatını yeniden kurmasını konu alıyor (Universal Pictures)
Akıl Oyunları, Nobelli dahi matematikçi John Forbes Nash Jr.'ın çığır açan akademik başarılarını, paranoid şizofreniyle mücadelesini ve eşi Alicia'nın desteğiyle hayatını yeniden kurmasını konu alıyor (Universal Pictures)
TT

Russell Crowe'un önerisi kült filme nasıl 1 milyon dolar ek maliyet getirdi?

Akıl Oyunları, Nobelli dahi matematikçi John Forbes Nash Jr.'ın çığır açan akademik başarılarını, paranoid şizofreniyle mücadelesini ve eşi Alicia'nın desteğiyle hayatını yeniden kurmasını konu alıyor (Universal Pictures)
Akıl Oyunları, Nobelli dahi matematikçi John Forbes Nash Jr.'ın çığır açan akademik başarılarını, paranoid şizofreniyle mücadelesini ve eşi Alicia'nın desteğiyle hayatını yeniden kurmasını konu alıyor (Universal Pictures)

Akıl Oyunları'nın (A Beautiful Mind) yönetmeni Ron Howard, Russell Crowe'un önerisiyle sahneleri filmdeki sırasıyla çektiklerini söyledi. Bu karar stüdyoya yaklaşık 1 milyon dolar ek maliyet getirse de Howard'a göre "doğru bir yatırım"dı.

2001 yapımı film, Crowe'un canlandırdığı matematikçi John Forbes Nash Jr.'ın akademik kariyerini ve şizofreniyle mücadelesini anlatıyor. 

Çoğu filmde çekim sırası, sahnelerin perdedeki sırasından farklı. Crowe ise bu film için hikayeyi baştan sona sırayla çekmenin daha iyi sonuç vereceğini düşünüyordu.

Howard, People dergisine "Bunun doğru bir yatırım olduğuna eminim. Russell da rolünü cesurca oynayarak ve baştan sona ayrıntılara özen göstererek üzerine düşeni fazlasıyla yaptı" dedi.

Howard, George Lucas'ın Gençlik Yılları'nda (American Graffiti) da benzer bir yol izlediğini hatırlattı. Yıldız Savaşları'nın (Star Wars) yönetmeni Lucas, gece çekimleri ilerledikçe biriken yorgunluğun perdeye yansıması için sahneleri sırasıyla çekmişti. Howard'a göre bu yöntem Crowe'un, Nash'in yaşadığı değişimi daha doğal yansıtmasına yardımcı olabilirdi.

Russell laf arasında filmi baştan sona sırayla çekmemizi istedi. Çoğu filmde olduğu gibi önce üçüncü perdeyi, sonra birinciyi çekseydik Nash'in ruhsal durumundaki değişimi ve seyircinin bu değişimi ne zaman fark edeceğini ayarlamak zor olurdu.

Bu çekim planı, ekibin New Jersey eyaletindeki Princeton'a iki kez gitmesini gerektiriyordu. Yaklaşık 1 milyon dolarlık ek maliyet de buradan kaynaklandı. Howard yine de Crowe'un önerisini savundu.

Sonunda Russell'ın yüzde 100 haklı olduğuna inandım. Bu şekilde çekmek yaklaşık 1 milyon dolar daha tutacaktı. O yüzden stüdyoyla görüşürken geri adım atmamam gerekti.

Akıl Oyunları, 2002'de 4 Oscar kazanmıştı. Film, En İyi Film ve En İyi Uyarlama Senaryo ödüllerini almıştı. Ron Howard En İyi Yönetmen, Nash'in eşi Alicia'yı canlandıran Jennifer Connelly de En İyi Yardımcı Kadın Oyuncu dalında ödüle layık görülmüştü.

Film, 25. yılı dolayısıyla hazırlanan 4K sürümüyle bugün ABD'de yeniden vizyona giriyor.

Independent Türkçe, Variety, People


Succession'ın Roman Roy'u yan diziye karşı: Tabii ki hayır

44 yaşındaki Kieran Culkin, Succession'da medya patronu Logan Roy'un keskin zekası ve alaycı tavırlarıyla öne çıkan en küçük oğlu Roman Roy'u canlandırmıştı (HBO)
44 yaşındaki Kieran Culkin, Succession'da medya patronu Logan Roy'un keskin zekası ve alaycı tavırlarıyla öne çıkan en küçük oğlu Roman Roy'u canlandırmıştı (HBO)
TT

Succession'ın Roman Roy'u yan diziye karşı: Tabii ki hayır

44 yaşındaki Kieran Culkin, Succession'da medya patronu Logan Roy'un keskin zekası ve alaycı tavırlarıyla öne çıkan en küçük oğlu Roman Roy'u canlandırmıştı (HBO)
44 yaşındaki Kieran Culkin, Succession'da medya patronu Logan Roy'un keskin zekası ve alaycı tavırlarıyla öne çıkan en küçük oğlu Roman Roy'u canlandırmıştı (HBO)

HBO'nun ses getiren dizisi Succession'da Roman Roy'u canlandıran Kieran Culkin, bir yan dizi fikrine açıkça karşı çıktı. Oyuncuya göre böyle bir proje "berbat bir fikir".

Culkin, Caesar Flickerman'ın gençliğini canlandırdığı Açlık Oyunları: Hasatın Şafağı'nı (The Hunger Games: Sunrise on the Reaping) konuşmak için cuma günü Heart Breakfast adlı radyo programına konuk oldu. Sunucular Amanda Holden ve Jamie Theakston araya Succession'ın geleceğine dair birkaç soru da sıkıştırdı.

Holden, "Konumuz bu değil, biliyorum ama Succession'ın yasını hâlâ tutuyorum" deyince Culkin, "Öyle mi? Unut artık. Üç yıl geçti!" diye karşılık verdi.

Culkin, Succession'ın bir yan dizisinin yapılıp yapılamayacağı sorusuna şöyle yanıt verdi:

Tabii ki hayır. Bence berbat bir fikir... Yani ne bekliyorsunuz? Kuzen Greg'li bir sitcom mu? Evet, berbat bir fikir olurdu.

Gerçek Acı (A Real Pain) yıldızı, Roman Roy'u oynamayı ve diziye dair "her şeyi" özlediğini de söyledi. Culkin, dizinin yaratıcısı Jesse Armstrong'un final sezonu boyunca bir sezon daha yapmanın yollarını aradığını anlattı.

Çok eğlenceliydi. Jesse Armstrong son sezon boyunca 'Bir sezon daha yapabilir miyiz?' diye kafa yordu. Normalde sezonda neler olacağını bilmek istemezdim ama 4. sezonda sordum. Sezonun nasıl biteceğini anlatınca 'Bu anlattığın dizinin finali gibi' dedim. 5. sezon için üç ayrı fikir anlattı, üçünü de beğendim... Ama dizi mükemmel bitti. Tam da bitmesi gerektiği gibi.

Culkin, aynı söyleşide Armstrong'la bir film projesinde yeniden bir araya geleceğini de açıkladı. 4 sezon süren Succession'ın kadrosunda Culkin'in yanı sıra Brian Cox, Sarah Snook, Jeremy Strong, Nicholas Braun, Matthew Macfadyen ve Alan Ruck da yer alıyordu.

Öte yandan cuma günü vizyona giren Açlık Oyunları: Hasatın Şafağı, sadece Kuzey Amerika'da ilk gününde 56 milyon dolar hasılat yaptı.

Independent Türkçe, Variety, Deadline


Tom Hardy'nin suç dizisi tam gaz: Üçüncü sezon çekimleri başladı

MobLand'in ikinci sezonunda Johnny Flynn'in canlandırdığı Frankie Cooper (solda), Harrigan ailesini çökertmek ve Kuzey Londra yeraltı dünyasında kontrolü ele geçirmek için sahneye çıkıyor (Paramount+)
MobLand'in ikinci sezonunda Johnny Flynn'in canlandırdığı Frankie Cooper (solda), Harrigan ailesini çökertmek ve Kuzey Londra yeraltı dünyasında kontrolü ele geçirmek için sahneye çıkıyor (Paramount+)
TT

Tom Hardy'nin suç dizisi tam gaz: Üçüncü sezon çekimleri başladı

MobLand'in ikinci sezonunda Johnny Flynn'in canlandırdığı Frankie Cooper (solda), Harrigan ailesini çökertmek ve Kuzey Londra yeraltı dünyasında kontrolü ele geçirmek için sahneye çıkıyor (Paramount+)
MobLand'in ikinci sezonunda Johnny Flynn'in canlandırdığı Frankie Cooper (solda), Harrigan ailesini çökertmek ve Kuzey Londra yeraltı dünyasında kontrolü ele geçirmek için sahneye çıkıyor (Paramount+)

Tom Hardy, MobLand'in üçüncü sezonu için sete döndü. Paramount+'ın suç dizisinin yeni sezon çekimleri bu hafta başladı.

Dizide Harrigan ailesinin kirli işlerini halleden Harry da Souza'yı canlandıran Hardy'nin bu yıl kadrodan çıkarıldığı öne sürülmüştü. İddialara göre oyuncu, yapımcı David C. Glasser ve dizinin başındaki senarist Jez Butterworth'la "yaratıcı görüş ayrılıkları" yaşamıştı. Hardy'nin sete geç geldiği ve senaryoda değişiklik yapılmasını talep ettiği de ileri sürülmüştü.

Ancak Variety'nin o dönemde aktardığına göre Hardy'nin kovulduğunu söylemek için erkendi. Guy Ritchie ve Paramount+, Mad Max: Fury Road'un yıldızını kadroda tutmak istiyordu.

Hardy, Butterworth ve Glasser kısa süre sonra Londra'da bir araya gelip anlaşmazlığı çözdü. Görüşmenin ardından Paramount, eylülde dizinin üçüncü sezonuna onay verdiğini duyurdu.

Helen Mirren ve Pierce Brosnan da Harrigan suç ailesinin başındaki Maeve ve Conrad'ı yeniden canlandıracak. Brosnan, yaşananları daha sonra "bir bardak suda koparılan fırtına" diye nitelemiş ve Hardy hakkında şunları söylemişti.

Adamı seviyorum. Tom Hardy'yi seviyorum. Yaptığı işlerin büyük hayranıyım. Gerçekten.

Mirren'ın "daha çılgın, daha fena" diye tanımladığı ikinci sezon, eylülde başlamış ve 10. bölümüyle ekrana veda etmişti.

Hardy, ikinci sezonun Londra galasında Glasser, Ritchie, Mirren ve Brosnan'la birlikte kameralara poz vermişti. Oyuncuları sahnede tanıtan Glasser, Hardy'den "gemimizin kaptanı" diye söz etmiş ve oyuncunun "sonuna kadar projeden kopmadığını" söylemişti.

Paddy Considine, Joanne Froggatt, Lara Pulver, Anson Boon, Mandeep Dhillon, Jasmine Jobson, Teddie Allen, Emmett J. Scanlan, Johnny Flynn, Ophelia Lovibond, Janet McTeer ve Toby Jones da dizinin kadrosunda yer alıyor.

David C. Glasser, Guy Ritchie, Jez Butterworth, Tom Hardy, Ivan Atkinson, Dean Baker, Ron Burkle, David Hutkin, Bob Yari ve Keith Cox yürütücü yapımcılığı üstleniyor.

MobLand'in ilk sezonu Netflix ve TOD üzerinden izlenebiliyor. İkinci sezon ise sadece TOD'da izleyiciyle buluşuyor.

Independent Türkçe, Variety, Deadline