Çadırda doğup ölen Filistinli Van Gogh: Fethi Gaben

İsrail, Gaben’in tedavisine devam etmesi için Gazze'den ayrılmasına engel oldu.

Fethi Gaben. (X)
Fethi Gaben. (X)
TT

Çadırda doğup ölen Filistinli Van Gogh: Fethi Gaben

Fethi Gaben. (X)
Fethi Gaben. (X)

Husam Maruf

Çadırda dünyaya gözlerini açan Filistinli sanatçı Fethi Gaben’in 76 yaşında başka bir çadırda bu dünyayı terk etmesi tesadüf değil. Gaben, tedavi için Gazze'den ayrılmasının İsrail işgal güçleri tarafından engellemesi üzerine daha da kötüleşen hastalığı ile mücadelesini kaybederek 25 Şubat’ta hayata gözlerini yumdu.

Vefatından önce yayınladığı videoda yanındaki kadın Gaben’in akciğerlerinin zayıflığından şikayet ederken kendisinin ise zar zor nefes alarak “Nefes almak istiyorum” ifadelerini kullandığı görüldü. 12 Kasım 1946'da doğan, günümüzün en önde gelen Filistinli görsel sanatçılarından birinin yolculuğu böylece sona erdi.

Sanatçı Gaben ile üç yıl önce Gazze'deki Genç Hıristiyan Erkekler Derneği’nin düzenlediği bir sergide tanıştım. Kendisini önceden de tanıyordum. Sergide Gazzeli genç bir ressamın tablosunun önünde durarak elleriyle işaretler yapıyor, tabloyu kelimelere döküyordu. Kendisine yaklaştığımda, tabloyu yorumluyor, hayal gücü ile canlandırıyordu. Bir an Fethi Gaben’in renkleri elinde tutarak tabloyu yeniden boyadığını, çirkinliklerle dolu dünyaya güzellik ve tutku yaydığını hissettim.

Filistin onun için hayatın şekillendiği bir tuval gibiydi.

Şans eseri o gün aynı masaya oturduk. Diğer iki sanatçı eşliğinde kendisiyle sohbete katıldım. Sohbetimiz sanat ve kimlik üzerineydi. Gaben, sanki ilk ve son konusu Filistin’miş gibi Filistin'den bahsetmeyi bırakmadı. Gaben ile daha sonra da gerçekleştirdiğim görüşmelerin ardından, daima vatanını konuşan bir sanatçı tanımış oldum. Filistin onun için hayatın şekillendiği bir tuval gibiydi.

Filistin gerçeğini anlatmak

Gaben, 1948'deki Nekbe’den Gazze'deki son yıkıcı savaşa dek Filistin davasının durmayan tüm kurbanları gibi sadece bir sayıdan ibaret değildi. Sanatı ikinci bir kimlik olarak taşıyordu, halkının trajedisi ve onların yaşayan anılarıyla meşgul olduğu kadar sanatla da meşguldü. Tüm dünyaya Filistin köylerinin ve doğasının, sokağının ve kampının çeşitli kimlikleriyle imajını sundu. Şarku’l Avsat’ın Majalla’dan aktardığına göre yolculuğu sırasında insanın değerini yükseltmiş ve ısrarla yapılan haksızlıklara karşı isyankar tarafa bağlılığını ifade etmişti.

Sanat yolculuğu, yaşı ilerledikçe trajik Filistin gerçeğinin, yerinden edilmenin, yıkımın, barınma ve güvenliğin yokluğunun anlatısına dönüştü. Fırçasıyla Filistin gerçekliğini somutlaştıran Gaben, yerinden edilenlerin yaşadığı acı öyküleri aktardı. Zamanla unutulacağından korktuğu hususları resimlerine yansıttı.

Nesillerin haritası

Gaben’in tablonun sınırlarıyla kalmayan sanatı, mekanın hafızasını nesiller boyu koruyan bir harita niteliğinde. Tablodaki ev, etrafı çitlerle ve duvarlarla çevrili, kapalı ülkenin orijinal görüntüsü iken toprak, taş ve toprağın meyveleri ise onun dünyaya seslendiği, her zaman işgal ve yıkım tehdidi altında olan vatanının kimliğini koruduğu bir sesti.

sdvsvdfs
Gaben’in bir çizimi (X)

Gaben, çizdiği hüzünlü Filistin yüzlerini Filistinlileri İsrail savaş makinesiyle karşı karşıya bırakan bu dünyada insani değerlerin düşüşüne bir tanık olarak bırakmak istedi. İnsanla mekan arasındaki şey sadece hafızanın yüzeyinden silinebilecek tozdan ibaretmiş gibi, Gaben’in sanatı hafızayı silme girişimlerine karşı sürekli bir direnme girişimiydi.

Sanatında Filistin kadınını da yücelten Gaben, bu kadınları en doğal halleriyle sunmaya çalıştı. Bir çiziminde bir Filistinli kadının elinde balta tuttuğu, yanındaki adam ile birlikte yaşamın inşasına katıldığı, vatanın yeniden kalkınmasına dahil olduğu görülüyor.

Dürbüne ihtiyaç yok

Beyt Lahiya kasabası sınırlarında doğduğu yer olan Harbia köyünü her zaman gözler önüne seren Gaben’in, ziyaret etmesinin yasak olduğu toprakları görmek için dürbüne ihtiyacı yoktu. Köyü onda bir yürek yarasıydı. Onu resminde benimsiyor, acı tat ile güzelliğin lezzetini bir arada hissettiriyordu.

Gaben’in sanatı, nesiller boyu sanatçıların onun sayesinde yetişmesini, görsel sanatta Filistin'in bir direği haline gelmesini ve “Gazzeli Van Gogh” unvanını almasını sağladı.

Gaben’in dünya yükü, zamanla yüz hatlarına da yansıdı. Yüzündeki kıvrımlar ve kırışıklıklar kampın, yoksulluğun, soğuğun, yorgunluğun ve geçici yaşamın öyküsünü anlatmak için şekillenen bir başka tabloydu. İşgalci İsrail’in Filistinlilerin hayatlarına el koymaya devam etmesi nedeniyle bu durum kalıcı hale gelmişti.

Gaben’in sanatı, nesiller boyu sanatçıların onun sayesinde yetişmesini, görsel sanatta Filistin'in bir direği haline gelmesini ve ‘Gazzeli Van Gogh’ unvanını almasını sağladı. Sanat öğretmenliği, nesillere ayak uydurması nedeniyle ona büyük araçlar kazandırırken bu durum dikkat çekici fikirleriyle somutlaştırdığı sanatsal deneyimlerini artırdı.

vfdvfd
Gaben’in bir çizimi. (Twitter)

Gaben’in kil heykelcilikteki profesyonelliği, Filistin sanat ortamındaki varlığını artırarak ona nesiller boyu büyük bir öğretmen statüsü kazandırdı. Renkli kilden heykel yapma, özgürlüğü ve özgün insan sesini çağrıştıran heykeller üretme konusundaki parmak izi açıkça görülüyordu. Bu da onu Arap dünyasındaki sanatçı ve heykeltıraşlar arasında ön sıralara yerleştirdi. Yüzlerce Arap ve uluslararası sanat sergisine katılan Gaben, sunduğu sanatsal ve kültürel ürünlerin kalitesi sayesinde uluslararası alanda özel ilgi gördü.

Tokyo'da Dünya Dernekler Federasyonu Madalyası ve Hiroşima Madalyası’nı kazanan Gaben, 1993 yılında Filistinli Sanatçı unvanını aldı. Bu zengin yolculuğu, 2015 yılında Filistin Devleti Kültür ve Bilim Madalyasını kazanmasıyla doruğa ulaştı. 2023’de Filistin Güzel Sanatları Basın Evi Ödülü'nü kazandı. Ödül kendisine o dönem Avrupa Birliği'nin (AB) Gazze Şeridi'ndeki temsilcisi tarafından takdim edildi.

Sanat hayatının öne çıkan duraklarından biri, 1983 yılında yaptığı, Filistin sokağı için fütüristik bir fikri, detaylarında ortaya çıkan devrim mancınığı üzerinden tasvir eden ‘Kimlik’ tablosuydu. Daha sonra işgal güçleri tarafından zulme uğrayan Gaben’in eserlerine el konuldu. Şiddete teşvik suçlamasıyla birden fazla kez tutuklandı. Bu tablo, 1987'de İsrail işgaline karşı ilk Filistin intifadasının başlayacağının kehanetiydi.

İsrail'in Gazze’de yürüttüğü son savaş sırasında Cibaliye Mülteci Kampı’ndaki evinden sürülen Gaben’in evi daha sonra bombalandı. Resimleri ve sanatsal mirası yok edildi. Bu durum onu olumsuz etkiledi. Sağlık durumunun kötüleşmesi ardından, kaldığı en son çadırda hayata gözlerini yumdu.

*Bu haber Şarku’l Avsat tarafından Londra merkezli Al-Majalla dergisinden çevrildi.



Margot Robbie, huzursuz edici filmlerin yönetmeniyle buluşuyor

36 yaşındaki Margot Robbie, oyunculuk ve yapımcılık kariyerinde toplam üç Oscar adaylığı elde etti (Reuters)
36 yaşındaki Margot Robbie, oyunculuk ve yapımcılık kariyerinde toplam üç Oscar adaylığı elde etti (Reuters)
TT

Margot Robbie, huzursuz edici filmlerin yönetmeniyle buluşuyor

36 yaşındaki Margot Robbie, oyunculuk ve yapımcılık kariyerinde toplam üç Oscar adaylığı elde etti (Reuters)
36 yaşındaki Margot Robbie, oyunculuk ve yapımcılık kariyerinde toplam üç Oscar adaylığı elde etti (Reuters)

Margot Robbie, Drama'nın (The Drama) senarist ve yönetmeni Kristoffer Borgli'nin yeni filmi The Week of Pain'de başrolü üstlenecek.

A24, filmin yapımcılığını ve finansmanını üstlenmeye hazırlanıyor. Ari Aster ve Lars Knudsen'ın kurduğu Square Peg, Dilemma Films ve Robbie'nin şirketi LuckyChap de yapım ortakları arasında yer alacak.

The Week of Pain'in konusu gizli tutuluyor. Variety'ye göre, Borgli'nin Rüya Senaryo (Dream Scenario) ve İlgi Manyağı (Sick of Myself) gibi önceki filmleri yeni yapımın tonuna dair ipucu veriyor. Yönetmenin bir kez daha izleyiciyi huzursuz eden bir dramı, başkası adına utandıran bir mizahla buluşturması bekleniyor.

Square Peg ve A24, Borgli'yle son olarak Robert Pattinson ve Zendaya'nın başrollerini paylaştığı Drama'da çalışmıştı. Nisanda gösterime giren bu özgün dram-komedi, çocukluktan kalma bir sırrın düğün haftasını altüst etmesini anlatıyor. Karakterlerin özel hayatına yakından bakan film, 28 milyon dolarlık bütçesine karşılık dünya çapında 135 milyon dolar hasılat elde ederek gişede büyük başarı yakalamıştı.

Robbie son olarak Warner Bros. imzalı edebiyat uyarlaması Uğultulu Tepeler'de (Wuthering Heights) izleyici karşısına çıkmıştı. Seyirciler, Barbie'nin yıldızı Robbie'nin canlandırdığı Cathy'yle Jacob Elordi'nin hayat verdiği gizemli Heathcliff arasındaki aşk, izleyicilerden büyük ilgi görmüştü. Film dünya çapında 241 milyon dolar hasılata ulaşmıştı.

Robbie'nin sıradaki projeleri arasında Ocean's 11'dan önceki olayları anlatan bir film de var. Oyuncu, filmin yönetmenliğini de üstlenen Bradley Cooper'la başrolleri paylaşacak. İkilinin, George Clooney'nin canlandırdığı Danny Ocean'ın anne ve babasını oynaması bekleniyor.

Robbie, CinemaCon 2026'da filmin "1962 Monako Grand Prix'sinde destansı bir soygunu" konu alacağını açıklamıştı. Clooney ise bu projeden bağımsız bir devam filmi için 2001 yapımı filmin ekibini son bir kez bir araya getiriyor.

Independent Türkçe, Variety, Deadline


DC'den ayrılan James Gunn, Galaksinin Koruyucuları'na döner mi?

Galaksinin Koruyucuları, Chris Pratt'in canlandırdığı ve çocukken dünyadan kaçırılan maceracı Peter Quill'in esrarengiz bir küreyi çalmasıyla başlıyor (Walt Disney Studios Motion Pictures)
Galaksinin Koruyucuları, Chris Pratt'in canlandırdığı ve çocukken dünyadan kaçırılan maceracı Peter Quill'in esrarengiz bir küreyi çalmasıyla başlıyor (Walt Disney Studios Motion Pictures)
TT

DC'den ayrılan James Gunn, Galaksinin Koruyucuları'na döner mi?

Galaksinin Koruyucuları, Chris Pratt'in canlandırdığı ve çocukken dünyadan kaçırılan maceracı Peter Quill'in esrarengiz bir küreyi çalmasıyla başlıyor (Walt Disney Studios Motion Pictures)
Galaksinin Koruyucuları, Chris Pratt'in canlandırdığı ve çocukken dünyadan kaçırılan maceracı Peter Quill'in esrarengiz bir küreyi çalmasıyla başlıyor (Walt Disney Studios Motion Pictures)

Chris Pratt, DC Stüdyoları'ndaki görevinden ayrılan James Gunn'la 4. bir Galaksinin Koruyucuları (Guardians of the Galaxy) filminde yeniden çalışmanın "harika" olacağını söyledi.

Gunn ve DC Stüdyoları'nı birlikte yönettiği Peter Safran, ekimdeki birleşmenin ardından 9 Kasım'da görevden alındı. İkilinin yerine, daha önce Marvel Stüdyoları'nda çalışan Jeremy Latcham'ın başkan ve yaratıcı işlerden sorumlu yönetici olarak atandığı duyuruldu.

Paramount ve Warner Bros.'un birleşme sürecinde Gunn ve Safran'ın görevlerini koruyacağı düşünülüyordu. Ancak Skydance'in eş CEO'ları David Ellison ve Ynon Kreiz, Latcham'ı göreve getirmeyi tercih etti.

Bu yönetim değişikliği, son dönemde Disney'in Marvel Sinematik Evreni'yle rekabet etmekte zorlanan DC Stüdyoları için yeni bir geri adım anlamına geliyor. Öte yandan Galaksinin Koruyucuları'nın üç filmini de yöneten Gunn'ın Marvel'a dönüşünün önünü açıyor.

MovieZine'e konuşan Pratt, Gunn'la serinin 4. filmini çekme ihtimali sorulduğunda şu yanıtı verdi:

Harika olurdu. James'le çalışmayı seviyorum. O bir numara. Bu haber çıktıktan sonra henüz onunla konuşma fırsatım olmadı... Böyle durumlar hep zor çünkü bu tür bir konu gündeme geldiğinde manşete dönüşebiliyor.

Oyuncu, sözlerini şöyle sürdürdü:

Sadece şunu söyleyeceğim: James'i seviyorum. Üç filmi de o yönetti ve bu pek sık rastlanan bir şey değil... O yüzden geri dönüp seriyi yeniden hayata geçirmek isterse çok sevinirim.

Pratt, Star-Lord adıyla tanınan Peter Quill'i ilk kez 2014 yapımı Galaksinin Koruyucuları'nda canlandırmıştı. Ardından Galaksinin Koruyucuları 2, Avengers: Sonsuzluk Savaşı (Avengers: Infinity War), Avengers: Endgame, Thor: Aşk ve Gök Gürültüsü (Thor: Love and Thunder) ve son olarak Galaksinin Koruyucuları 3'te aynı rolle izleyici karşısına çıkmıştı.

Galaksinin Koruyucuları üçlemesinde Pratt'a Zoe Saldaña, Karen Gillan, Dave Bautista, Vin Diesel ve Bradley Cooper eşlik etmişti. Pom Klementieff ise ikinci filmde kadroya katılmıştı.

2023'te gösterime giren Galaksinin Koruyucuları 3'ün serinin son filmi olması planlanmıştı. Ancak jenerik sonundaki yazı, Star-Lord'un geri döneceğini duyuruyordu.

Karakteri yeniden canlandırmak için Marvel'a sunduğu fikirleri daha önce de paylaşan Pratt, ekimde stüdyonun bu yönde "somut adımlar" attığını doğrulamıştı.

Independent Türkçe, MovieZine, Variety, Hollywood Reporter


Nolan'la çalışmak Tom Holland'ın kendine bakışını değiştirdi

Tom Holland (sağda), Odyssey'de Matt Damon'ın canlandırdığı Odysseus ve Anne Hathaway'in (solda) hayat verdiği İthaka Kraliçesi Penelope'nin oğlu Telemachus rolünde (Universal Pictures)
Tom Holland (sağda), Odyssey'de Matt Damon'ın canlandırdığı Odysseus ve Anne Hathaway'in (solda) hayat verdiği İthaka Kraliçesi Penelope'nin oğlu Telemachus rolünde (Universal Pictures)
TT

Nolan'la çalışmak Tom Holland'ın kendine bakışını değiştirdi

Tom Holland (sağda), Odyssey'de Matt Damon'ın canlandırdığı Odysseus ve Anne Hathaway'in (solda) hayat verdiği İthaka Kraliçesi Penelope'nin oğlu Telemachus rolünde (Universal Pictures)
Tom Holland (sağda), Odyssey'de Matt Damon'ın canlandırdığı Odysseus ve Anne Hathaway'in (solda) hayat verdiği İthaka Kraliçesi Penelope'nin oğlu Telemachus rolünde (Universal Pictures)

Christopher Nolan'ın son filmi Odyssey (The Odyssey), yılın en başarılı yapımlarından biri olmanın yanı sıra Tom Holland'ın kariyerinde de bir dönüm noktası oldu. 30 yaşındaki oyuncu, bu deneyimin daha büyük projelere yönelme konusunda özgüvenini ve hedeflerini büyüttüğünü söylüyor.

Londra'da düzenlenen Odyssey soru-cevap etkinliğinde konuşan Holland şunları söyledi:

Kendimi bildim bileli Chris'e hayranım. Onunla çalışabilmek, takdirini kazanmak, evinde oturup filmini izlemek ve ondan bir aferin almak... Bundan sonra ne yapacaksam yapayım, başlamak için bundan daha iyi bir yol olamazdı. Önümde başka hangi fırsatların olduğunu keşfetmek için bana özgüven ve daha ileri gitme isteği verdi.

Epik yapımda Odysseus'un oğlu Telemachus'u canlandıran oyuncu, sözlerini şöyle sürdürdü:

Bana oyuncu olarak daha önce sahip olmadığımı düşündüğüm bir özgüven kazandırdı. Bu deneyimin bana bunu katmış olmasına çok minnettarım. Bir sonraki projeme bu başarı duygusuyla girerken yapabileceklerime artık daha çok güveniyorum.

Homeros'un aynı adlı Antik Yunan destanından uyarlanan film, Matt Damon'ın canlandırdığı İthaka Kralı Odysseus'un Truva Savaşı'nın ardından evine dönmek için çıktığı 10 yıllık tehlikeli yolculuğu anlatıyor.

İthaka'da ise Holland'ın canlandırdığı Telemakhos, annesine talip olan ve babasının tahtına göz diken adamlarla mücadele ediyor. 

Gizemli bir yolcu gelip babasının hayatta olduğunu söyleyince Telemakhos, babasının güvenle dönüp yeniden tahta çıkmasını sağlayacak bir planı uygulamaya koyuyor.

Marvel Sinematik Evreni'nde Örümcek-Adam (Spider-Man) kostümüyle görmeye alıştığımız Holland için bu, son derece farklı bir roldü. 

Gösterime girdiğinde büyük övgü toplayan Odyssey, dünya genelinde toplam 1,8 milyar dolar hasılat elde etti. Filme talep o kadar yoğundu ki aylar boyunca IMAX gösterimlerinde tüm biletler satıldı. Ancak oyuncuları etkileyen yalnızca filmin başarısı değildi.

Film, Yunanistan'daki ücra mağaralardan açık denizlere uzanan farklı mekanlarda çekildi. Nolan, bu süreçte yaklaşık 644 kilometre film şeridi kullandı.

Damon da bu deneyimin zorlu olduğu kadar keyifli geçtiğini anlatmıştı. Günlerce uyumadığını söyleyen oyuncu, bir daha böyle bir film çekme fırsatı bulamayacağını düşündüğü için karşılaştığı zorluklara ayak uydurup devam ettiğini belirtmişti.

Independent Türkçe, GamesRadar, Variety