عربي English Türkçe اردو فارسى
Logo
Son Haberler
YAŞAM

Bilim insanlarını şaşırtan keşif: Savaş ya da kaç tepkisinin kökenleri, "vampir balık"ta yatıyor olabilir

Bofa balıkları, Afrika hariç dünyanın ılıman bölgelerindeki kıyılarda ve tatlı sularda bulunuyor (Great Lakes Balıkçılık Komisyonu)
Bofa balıkları, Afrika hariç dünyanın ılıman bölgelerindeki kıyılarda ve tatlı sularda bulunuyor (Great Lakes Balıkçılık Komisyonu)
TT
TT

Bilim insanlarını şaşırtan keşif: Savaş ya da kaç tepkisinin kökenleri, "vampir balık"ta yatıyor olabilir

Bofa balıkları, Afrika hariç dünyanın ılıman bölgelerindeki kıyılarda ve tatlı sularda bulunuyor (Great Lakes Balıkçılık Komisyonu)
Bofa balıkları, Afrika hariç dünyanın ılıman bölgelerindeki kıyılarda ve tatlı sularda bulunuyor (Great Lakes Balıkçılık Komisyonu)

Savaş ya da kaç tepkisini kontrol eden sempatik sinir sisteminin ilkel bir versiyonunun bofa balığında olduğuna dair kanıtlar bulundu. Yalnızca çeneli omurgalılarda yer aldığı düşünülen sempatik sinir sisteminin kökenleri, "vampir balık" denen bu deniz canlısında saklı olabilir.

Agnatha veya çenesiz balıklar denen eski bir omurgalı soyundan gelen bofa balığının, hâlâ yaşayan en ilkel omurgalı grubunda yer aldığı düşünülüyor. 360 milyon önce evrimleşen bu "canlı fosiller", insan atalarının nasıl evrimleştiğine dair fikir verebilir.

Bilim insanları bofa balığının nöral krest denen hücrelerden yoksun olduğunu düşünüyordu. Anne karnında veya yumurtadayken çeşitli şekillerde gelişen bu kök hücreler örneğin çeneye dönüşüyor. Omurgalılara özgü bu hücrelerin dönüştüğü yapılardan biri de tehlikeli veya stresli durumlarda istemsizce devreye giren savaş ya da kaç tepkisini kontrol eden sempatik sinir sistemi.

Çene ve sempatik sinir sisteminin genellikle daha sonraki dönemlerde evrimleştiği düşünülürken, Nature adlı hakemli dergide çarşamba günü yayımlanan araştırmada bofa balığında sempatik sinir sistemi olduğuna dair kanıtlar sunuldu. 

Bofa balığı larvasını inceleyen araştırmacılar bu sistemi oluşturan kök hücrelerle karşılaştı. Ekip ayrıca bu hücrelerin, savaş ya da kaç tepkisini kontrol etmede kilit rol oynayan noradrenalin için enzim ürettiğini de buldu.

Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü'nden biyolog Marianne Bronner, ortak yazarı olduğu çalışma hakkında "Literatürde 100 yılı aşkın süredir bofa balığının sempatik sinir sisteminden yoksun olduğu öne sürülüyordu" diyor.

Şaşırtıcı bir şekilde sempatik nöronların aslında bofa balığında olduğunu ama gelişimin sürecinde, beklenenden çok daha geç ortaya çıktığını bulduk.

Bronner bu keşfin bugüne kadar yapılmamasını, bu deniz canlılarının genellikle yaşamlarının çok erken dönemlerinde incelenmesine bağlıyor.

Bofa balıklarının sempatik sinir sisteminin diğer omurgalılara benzer şekilde savaş ya da kaç benzeri davranışları kontrol edip etmediği henüz bilinmiyor. Araştırmacılara göre yeni bulgular, sempatik nöronların oluşumunu düzenleyen gelişimsel sürecin tüm omurgalılarda olduğuna işaret ediyor. 

Independent Türkçe, Live Science, Popular Science, Nature

Daha fazlasını oku

 
 
YAŞAM

Uçak tuvaletine kamera yerleştiren adam hapis cezası alabilir

Britanya vatandaşı, uçak Singapur'daki Changi Havalimanı'na indikten sonra gözaltına alındı (AFP)
Britanya vatandaşı, uçak Singapur'daki Changi Havalimanı'na indikten sonra gözaltına alındı (AFP)
TT
TT

Uçak tuvaletine kamera yerleştiren adam hapis cezası alabilir

Britanya vatandaşı, uçak Singapur'daki Changi Havalimanı'na indikten sonra gözaltına alındı (AFP)
Britanya vatandaşı, uçak Singapur'daki Changi Havalimanı'na indikten sonra gözaltına alındı (AFP)

Polisin açıklamasına göre 52 yaşındaki Britanyalı bir adam, Japonya'dan Singapur'a yapılan uçuş sırasında uçak tuvaletine gizlice kamera yerleştirip kayıt işlevini uzaktan başlattığı iddiasıyla mahkemeye çıkarılacak.

Singapur Polis Teşkilatı'nın çarşamba günkü açıklamasında kimliği açıklanmayan adama 7 Ekim'de gerçekleşen olayla ilgili röntgencilik ve adaletin işleyişini engelleme suçlarının isnat edilmesinin beklendiği belirtildi.

Havalimanı Polis Birimi ekiplerine 7 Ekim saat 17.35 civarında olayla ilgili ihbar ulaştı.

İlk incelemeler, adamın uçak tuvaletlerinden birine kamera yerleştirdiğini, ardından tuvaletten çıkarak cep telefonundaki uygulama aracılığıyla kameranın kayıt işlevini uzaktan başlattığını ortaya koydu.

Kabin ekibinden bir görevli, tuvaleti kullandığı sırada gizlenmiş cihazı fark etti.

Singapur Polis Teşkilatı'nın basın açıklamasında, kadın görevlinin cihazı yerinden çıkardığı ve bir meslektaşına haber verdiği belirtildi.

Daha sonra kamerayı geri almak için tuvalete dönen şahıs, cihazın yerinde olmadığını gördü. İddiaya göre yakalanmamak için telefonundaki uygulamayı ve ilgili tüm fotoğrafları sildi.

Uçak, Singapur'daki Changi Havalimanı'na indikten sonra adam sorgulanmak üzere gözaltına alındı. Polis, delil olarak cep telefonuna ve kameraya el koydu.

Adam, Singapur Ceza Kanunu'nun 1971 tarihli Tokyo Sözleşmesi Yasası'yla birlikte uygulanması kapsamında tek bir röntgencilik suçlamasıyla karşı karşıya kalacak. Suçlu bulunması halinde iki yıla kadar hapis, para cezası, kırbaç cezası veya bu cezaların birleşimiyle karşı karşıya kalabilir.

Ayrıca, Singapur Ceza Kanunu'nun 204A maddesi ve Tokyo Sözleşmesi Yasası kapsamında adaletin işleyişini engelleme suçlamasıyla da yargılanacak. Bu suç, 7 yıla kadar hapis cezası, para cezası veya her ikisini birden gerektirebiliyor.

Singapur polisi, "toplumda kişisel güvenliğini tehdit eden cinsel suçlulara karşı sıfır tolerans" politikası izlediklerini belirterek, halkı olası röntgencilik vakalarına karşı dikkatli olmaya çağırdı.

The Independent, konuyla ilgili yorum almak için Birleşik Krallık Dışişleri Bakanlığı'yla iletişime geçti.

Independent Türkçe

YAŞAM

Kahvenin acı tadına rağmen bu kadar sevilmesinin şaşırtıcı nedeni bulundu

Tadım alanındaki kahve fincanları (AFP)
Tadım alanındaki kahve fincanları (AFP)
TT
TT

Kahvenin acı tadına rağmen bu kadar sevilmesinin şaşırtıcı nedeni bulundu

Tadım alanındaki kahve fincanları (AFP)
Tadım alanındaki kahve fincanları (AFP)

Bilim insanları, bağırsaktan beyne uzanan ve bize iyi hissettiren gıdalardan zevk almayı öğreten yavaş bir sinyal tespit etti. Bu keşif, kahvenin sert ve acı tadına rağmen neden geniş çapta sevildiğini açıklıyor.

Kaliforniya Üniversitesi San Francisco kampüsünden araştırmacılar bu dopamin sinyali sayesinde beynin, yiyeceklerin besin içeriği hakkında bilgi edindiğini söylüyor.

Önceki çalışmalar dopaminin hızlı etki gösteren yolaklarını ve bunların davranışları nasıl yönlendirdiğini ortaya koysa da bilim insanları, bu beyin hormonunun yavaş etki gösteren yönünün bugüne kadar belirsizliğini koruduğunu belirtiyor.

Araştırmacılar, bağırsaktan gelen yavaş sinyallere dayanarak tat ve besin maddeleriyle ilgili bilgileri birlikte işleyen beyin hücrelerini ve sinir bağlantılarını belirledi.

Bilim insanları hakemli dergi Nature'da yayımlanan çalışmada, "Burada, yiyeceklerin besin içeriği hakkında bilgi edinmeyi sağlayan bir dopamin yolağını tanımlıyoruz" diye yazıyor.

Beynin ventral tegmental alanındaki (VTA) dopamin üreten nöronları, anterior bazolateral amigdala (aBLA) adı verilen bölgeye bağlayan belirli bir yolağın kilit rol oynadığı tespit edildi.

Araştırmaya göre bu yolak, beynin bir gıdanın tadını besin değeriyle ilişkilendirmesine yardımcı oluyor.

Çalışmada, sindirim sisteminin gıdalardaki besin maddelerini algıladığı ve bu bilgiyi beyne ilettiği de ortaya kondu.

Araştırmada bilim insanları, tat alma aşamasını atlayarak farelerin midelerine doğrudan glukozlu su veya milkshake benzeri bir sıvı verdi.

Besin maddelerinin, bazolateral amigdala adlı beyin bölgesinde uzun süreli dopamin salınımına yol açtığını keşfettiler.

Araştırmacılar, dopamin salgılayan bu sinir lifleri yapay yolla uyarıldığında, farelerin kalorisiz seçeneğin tadına baktıktan sonra onu tercih etmeye başladığını saptadı.

Araştırmacılar, insanların kahve gibi bazı gıdaları zamanla sevmeyi öğrenmesini sağlayan şeyin bu sistem olduğunu belirtiyor.

Çalışmaya göre VTA dopamin nöronları, hayvanlar bir gıdanın besin değeri hakkında yeni bilgiler aldığında beynin besin tercihlerini güncellemesinde kilit rol oynuyor.

Araştırma, beynin gıdaların tadına ilişkin bilgileri, bağırsaktan daha sonra ulaşan besin sinyalleriyle nasıl ilişkilendirdiğini ortaya koyuyor. Bulgular, insanların besin tercihlerinin bir gün hedefe yönelik tedavilerle değiştirilebileceği ihtimalini gündeme getiriyor.

Bilim insanları, "Bulgular, hayvanların tükettikleri gıdaların besin içeriğini nasıl öğrendiğine dair sinirsel bir temel sunuyor" diye yazıyor.

Ekibe göre çalışma, tekrarlanan deneyimler yoluyla kahvenin aktif olarak arzulanan bir şey haline gelebileceğini açıklıyor.

Çalışmanın kıdemli yazarı Zachary Knight, SciNews'a yaptığı açıklamada şunları söylüyor: 

Beyniniz en sevdiğiniz kahve türünün tadını kafeinin verdiği canlılık hissiyle ilişkilendirmeyi öğrendiğinde, kahvenin tadı çok daha iyi gelmeye başlıyor.

Independent Türkçe

YAŞAM

Dünya Sağlık Örgütü'nün önerdiği tuz türü hayat kurtarabilir

Dünya Sağlık Örgütü'nün geçen yıl kullanımını tavsiye ettiği bir tuz ikamesi, her yıl dünya çapında yaklaşık 3 milyon kişinin ölümünü ve 10 milyon kardiyovasküler ve böbrek hastalığı vakasını önleyebilir (Unsplash)
Dünya Sağlık Örgütü'nün geçen yıl kullanımını tavsiye ettiği bir tuz ikamesi, her yıl dünya çapında yaklaşık 3 milyon kişinin ölümünü ve 10 milyon kardiyovasküler ve böbrek hastalığı vakasını önleyebilir (Unsplash)
TT
TT

Dünya Sağlık Örgütü'nün önerdiği tuz türü hayat kurtarabilir

Dünya Sağlık Örgütü'nün geçen yıl kullanımını tavsiye ettiği bir tuz ikamesi, her yıl dünya çapında yaklaşık 3 milyon kişinin ölümünü ve 10 milyon kardiyovasküler ve böbrek hastalığı vakasını önleyebilir (Unsplash)
Dünya Sağlık Örgütü'nün geçen yıl kullanımını tavsiye ettiği bir tuz ikamesi, her yıl dünya çapında yaklaşık 3 milyon kişinin ölümünü ve 10 milyon kardiyovasküler ve böbrek hastalığı vakasını önleyebilir (Unsplash)

Yeni bir analize göre daha sağlıklı bir tuz ikamesi, her yıl kardiyovasküler ve böbrek hastalıklarından kaynaklanan milyonlarca ölümü önleyebilir.

Bu tuz ikamesi, görünüşü ve tadıyla sıradan sofra tuzuna benziyor. Aradaki fark ise temel bir mineral olan potasyumla zenginleştirilmesi. Potasyum, yüksek tansiyonu düşürüyor, kalbin düzenli atmasına yardımcı oluyor ve idrar yoluyla kaybedilen kalsiyumu azaltarak böbrek taşı riskini düşürüyor. Bu daha sağlıklı tuz, internette ve dükkanlarda 6 ila 20 dolar arasında değişen (Türkiyede kilosu 650-800 TL civarında -çn.) fiyatlara kolaylıkla bulunabilir.

Dünya Sağlık Örgütü'nün geçen yıl kullanımını tavsiye ettiği bu tuz, kâr amacı gütmeyen The George Institute for Global Health'e göre her yıl dünya çapında yaklaşık 3 milyon ölümün ve 10 milyon kardiyovasküler ve böbrek hastalığı vakasının önlenmesine katkı sağlayabilir.

Enstitünün kıdemli akademisyenlerinden Bruce Neal, "Aşırı sodyum tüketimi ve yetersiz potasyum alımı, yüksek tansiyonun kanıtlanmış nedenleri. Yüksek tansiyon ise felç, kalp krizi ve böbrek hastalığı gibi hayati tehlike arz eden rahatsızlıklar için önemli bir risk faktörü" diyor.

Potasyumla zenginleştirilmiş tuza geçmek, bu iki beslenme sorununu aynı anda çözerek önemli sağlık yararları sağlar.

Her yıl yaklaşık 20 milyon kişinin hayatını kaybetmesine yol açan kardiyovasküler hastalıklar, dünyadaki bir numaralı ölüm nedeni. Böbrek hastalıkları ise 1,5 milyon kişinin ölümünden sorumlu. Dünya genelinde 30-79 yaşlarındaki her üç yetişkinden birinde, yani 1,4 milyar kişide yüksek tansiyon görülüyor.

Amerikalılar halihazırda doktorların önerdiğinden çok daha fazla sodyum tüketiyor. Federal verilere göre ABD'deki yetişkinlerin neredeyse yarısı hipertansiyonla yaşıyor.

Ancak Neal, bu rakamları düşürmek için özellikle gıda sektöründe köklü bir değişim gerektiğini söylüyor. Avrupa ve Kuzey Amerika'da kişilerin tuz alımının yüzde 70'inden fazlası işlenmiş gıdalardan ve restoran yemeklerinden geliyor.

Analiz, bütün tuzların bu ikameyle değiştirilmesinin ABD'de 104 binden fazla ölümün ve yaklaşık 500 bin kardiyovasküler ve böbrek hastalığı vakasının önleneceğini ortaya koydu.

Tahminlere göre, sadece yüksek tansiyonu olan kişiler bu geçişi yapsa bile dünya genelinde 1 milyondan fazla kardiyovasküler ve böbrek hastalığı vakası önlenebilir.

Neal şu ifadeleri kullanıyor:

Dünya çapında normal tuzdan potasyumla zenginleştirilmiş bir ikameye geçmek şimdilik iddialı bir hedef olsa da bu, ülkelerin söz konusu fırsatı değerlendirmeye başlaması için önemli bir adım. Bu seçenek, birçok ilaç temelli tedaviden çok daha büyük bir potansiyele sahip ve maliyeti de çok daha düşük.

Ancak enstitü bir uyarıda da bulundu. İleri evre böbrek hastalarında hasar görmüş böbrekler kandaki potasyumu süzmeye yardım edemediği için bu kişilerde yüksek potasyum seviyeleri yaygın görülüyor.

Hiperkalemi adı verilen bu rahatsızlık, kalp krizi ve geçici felç gibi ciddi komplikasyonlar ortaya çıkana kadar genellikle belirgin semptomlar göstermez. Ancak kâr amacı gütmeyen kuruluş, ileri evre böbrek hastalarında bile faydaların risklerden daha ağır bastığını söylüyor.

Enstitünün kıdemli akademisyenlerinden nefrolog Profesör Vivek Jha, "Ciddi böbrek hastalığından muzdarip kişiler ve kan potasyum düzeylerini kayda değer derecede yükselten ilaçlar kullananların önlem alması gerekiyor. Hasta eğitimi, ürün etiketleri ve klinik denetim yoluyla bu gruptaki riskler etkili bir şekilde yönetilebilir" diyor.

Independent Türkçe