Güneş Sistemi'nin en volkanik gökcisminin geçmişi nihayet aydınlatıldı

Io'daki volkanik faaliyetler 1979'da keşfedilmişti (NASA/JPL/DLR)
Io'daki volkanik faaliyetler 1979'da keşfedilmişti (NASA/JPL/DLR)
TT

Güneş Sistemi'nin en volkanik gökcisminin geçmişi nihayet aydınlatıldı

Io'daki volkanik faaliyetler 1979'da keşfedilmişti (NASA/JPL/DLR)
Io'daki volkanik faaliyetler 1979'da keşfedilmişti (NASA/JPL/DLR)

Io'nun, oluştuğundan beri Güneş Sistemi'nin en volkanik gökcismi olduğu ortaya çıktı. 

Bilim insanları Jüpiter'in uydusunun, gezegenin kendisi ve diğer uydularla arasındaki kütleçekimin yol açtığı gelgit kuvveti nedeniyle yoğun volkan patlamalarına sahne olduğunu biliyordu. Artık bu olayların muhtemelen 4,57 milyar yıldır, Güneş Sistemi'nin oluşumundan beri gerçekleştiği anlaşıldı. 

Io'nun yüzeyinde lavların sürekli akması nedeniyle uydunun genç kalması yüzünden araştırmacılar bu faaliyetlerin ne kadar süredir devam ettiğini saptayamıyordu. Atacama Büyük Milimetre/Milimetre-altı Dizisi (Atacama Large Millimeter/submillimeter Array/ALMA) adlı teleskobu kullanan bilim insanları, uydunun atmosferindeki sülfür ve kloru inceleyerek bu soruyu cevaplamayı başardı.

Science adlı hakemli dergide perşembe günü yayımlanan araştırmanın başyazarı Katherine de Kleer "Io'nun yüzeyine bakıp bir milyon yıldan daha uzun bir süre önce neler olduğu hakkında bir şeyler söylemek mümkün değil ve bu da jeolojik açıdan çok yakın bir zaman" diyor: 

Io büyük bir gizem barındırıyordu çünkü yüzeyi, daha az aktif uyduların yüzeyinden farklı olarak geçmişin kaydını tutmuyor.

Io'daki volkanik patlamalara Jüpiter'in diğer uyduları Europa'yla Ganymede'in gezegen etrafındaki yörüngeleri yol açıyor. Ganymede, Jüpiter'in yörüngesinde her tam tur attığında Europa iki, Io ise 4 tur atıyor. Rezonans diye bilinen bu ritim Io'nun kendi yörüngesinin daire yerine daha eliptik bir şekle girmesine neden oluyor. 

Elips şeklindeki yörüngesinde dönen Io, gezegene yaklaştığında daha güçlü bir kütleçekim kuvvetine maruz kalırken uzaklaştığı zaman bu kuvvet zayıflıyor. Bu durum Io'da gelgitler meydana getiriyor. Bunlar Dünya'daki gelgitlere benzese de çok daha güçlü olmaları nedeniyle uydunun yüzeyinin 100 metreye kadar yükselip inmesine yol açıyor. Bu sürtünme hareketleri Io'nun yüzeyini muazzam derecede ısıtarak patlamalar yaratırken sıra magma okyanusu da oluşturabiliyor. 

Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü (Caltech) Gezegen Bilimi ve Astronomi Bölümü'nden de Kleer son 20 yıldaki bilgisayar simülasyonlarının, uyduların yörüngesinin oluşum aşamasında bu ritme girdiğine işaret ettiğini söylüyor. Bilim insanı, Space'e yaptığı açıklamada şöyle diyor:

Volkanik faaliyete neden olan şey bu rezonans. Bu nedenle uyduların oluştukları andan itibaren bu düzen içinde olması ve Io'nun da aynı süre boyunca volkanik olması mantıklı geliyor.

Io'daki volkanik faaliyetler, uydunun içiyle atmosferi arasında sürekli madde taşınmasına neden oluyor. Uydunun üst atmosferindeki sülfür ve kloru inceleyen araştırma ekibi, bu iki elementin üst atmosferdeki ağır izotop halinin (daha fazla sayıda nötrona sahip atomlar) hafif izotop halinden daha fazla olduğunu buldu. Bu durum hafif izotopların uzaya kolay kaçabilmesinden kaynaklanıyor. 

Io'nun hafif sülfür izotoplarının yüzde 94 ila yüzde 96'sını kaybettiğini tespit eden araştırmacılar bunun milyarlarca yıllık bir volkanik faaliyet sonucunda gerçekleşebileceğini söylüyor.

"Io'nun atmosferindeki sülfür izotoplarını kullanarak Io'nun milyarlarca yıldır sülfür bakımından zengin gaz ürettiğini ve dolayısıyla volkanik açıdan aktif olduğunu bulduk" diyen de Kleer şöyle ekliyor:

Bu, daha önceki bazı tahminleri doğrulayan güzel bir bulgu.

Jüpiter'in volkanik uydusunun geçmişini araştırmaya devam edeceğini söyleyen araştırmacı "Bundan sonra Io'nun, komşuları Europa ve Ganymede gibi bir zamanlar su okyanusuyla buz kabuğuna sahip olup olmadığını ve bunların volkanizma veya başka bir yolla ortadan kalkıp kalkmadığını öğrenmek istiyorum" diyor.

Independent Türkçe, Space, National Geographic, Science



Margot Robbie, huzursuz edici filmlerin yönetmeniyle buluşuyor

36 yaşındaki Margot Robbie, oyunculuk ve yapımcılık kariyerinde toplam üç Oscar adaylığı elde etti (Reuters)
36 yaşındaki Margot Robbie, oyunculuk ve yapımcılık kariyerinde toplam üç Oscar adaylığı elde etti (Reuters)
TT

Margot Robbie, huzursuz edici filmlerin yönetmeniyle buluşuyor

36 yaşındaki Margot Robbie, oyunculuk ve yapımcılık kariyerinde toplam üç Oscar adaylığı elde etti (Reuters)
36 yaşındaki Margot Robbie, oyunculuk ve yapımcılık kariyerinde toplam üç Oscar adaylığı elde etti (Reuters)

Margot Robbie, Drama'nın (The Drama) senarist ve yönetmeni Kristoffer Borgli'nin yeni filmi The Week of Pain'de başrolü üstlenecek.

A24, filmin yapımcılığını ve finansmanını üstlenmeye hazırlanıyor. Ari Aster ve Lars Knudsen'ın kurduğu Square Peg, Dilemma Films ve Robbie'nin şirketi LuckyChap de yapım ortakları arasında yer alacak.

The Week of Pain'in konusu gizli tutuluyor. Variety'ye göre, Borgli'nin Rüya Senaryo (Dream Scenario) ve İlgi Manyağı (Sick of Myself) gibi önceki filmleri yeni yapımın tonuna dair ipucu veriyor. Yönetmenin bir kez daha izleyiciyi huzursuz eden bir dramı, başkası adına utandıran bir mizahla buluşturması bekleniyor.

Square Peg ve A24, Borgli'yle son olarak Robert Pattinson ve Zendaya'nın başrollerini paylaştığı Drama'da çalışmıştı. Nisanda gösterime giren bu özgün dram-komedi, çocukluktan kalma bir sırrın düğün haftasını altüst etmesini anlatıyor. Karakterlerin özel hayatına yakından bakan film, 28 milyon dolarlık bütçesine karşılık dünya çapında 135 milyon dolar hasılat elde ederek gişede büyük başarı yakalamıştı.

Robbie son olarak Warner Bros. imzalı edebiyat uyarlaması Uğultulu Tepeler'de (Wuthering Heights) izleyici karşısına çıkmıştı. Seyirciler, Barbie'nin yıldızı Robbie'nin canlandırdığı Cathy'yle Jacob Elordi'nin hayat verdiği gizemli Heathcliff arasındaki aşk, izleyicilerden büyük ilgi görmüştü. Film dünya çapında 241 milyon dolar hasılata ulaşmıştı.

Robbie'nin sıradaki projeleri arasında Ocean's 11'dan önceki olayları anlatan bir film de var. Oyuncu, filmin yönetmenliğini de üstlenen Bradley Cooper'la başrolleri paylaşacak. İkilinin, George Clooney'nin canlandırdığı Danny Ocean'ın anne ve babasını oynaması bekleniyor.

Robbie, CinemaCon 2026'da filmin "1962 Monako Grand Prix'sinde destansı bir soygunu" konu alacağını açıklamıştı. Clooney ise bu projeden bağımsız bir devam filmi için 2001 yapımı filmin ekibini son bir kez bir araya getiriyor.

Independent Türkçe, Variety, Deadline


DC'den ayrılan James Gunn, Galaksinin Koruyucuları'na döner mi?

Galaksinin Koruyucuları, Chris Pratt'in canlandırdığı ve çocukken dünyadan kaçırılan maceracı Peter Quill'in esrarengiz bir küreyi çalmasıyla başlıyor (Walt Disney Studios Motion Pictures)
Galaksinin Koruyucuları, Chris Pratt'in canlandırdığı ve çocukken dünyadan kaçırılan maceracı Peter Quill'in esrarengiz bir küreyi çalmasıyla başlıyor (Walt Disney Studios Motion Pictures)
TT

DC'den ayrılan James Gunn, Galaksinin Koruyucuları'na döner mi?

Galaksinin Koruyucuları, Chris Pratt'in canlandırdığı ve çocukken dünyadan kaçırılan maceracı Peter Quill'in esrarengiz bir küreyi çalmasıyla başlıyor (Walt Disney Studios Motion Pictures)
Galaksinin Koruyucuları, Chris Pratt'in canlandırdığı ve çocukken dünyadan kaçırılan maceracı Peter Quill'in esrarengiz bir küreyi çalmasıyla başlıyor (Walt Disney Studios Motion Pictures)

Chris Pratt, DC Stüdyoları'ndaki görevinden ayrılan James Gunn'la 4. bir Galaksinin Koruyucuları (Guardians of the Galaxy) filminde yeniden çalışmanın "harika" olacağını söyledi.

Gunn ve DC Stüdyoları'nı birlikte yönettiği Peter Safran, ekimdeki birleşmenin ardından 9 Kasım'da görevden alındı. İkilinin yerine, daha önce Marvel Stüdyoları'nda çalışan Jeremy Latcham'ın başkan ve yaratıcı işlerden sorumlu yönetici olarak atandığı duyuruldu.

Paramount ve Warner Bros.'un birleşme sürecinde Gunn ve Safran'ın görevlerini koruyacağı düşünülüyordu. Ancak Skydance'in eş CEO'ları David Ellison ve Ynon Kreiz, Latcham'ı göreve getirmeyi tercih etti.

Bu yönetim değişikliği, son dönemde Disney'in Marvel Sinematik Evreni'yle rekabet etmekte zorlanan DC Stüdyoları için yeni bir geri adım anlamına geliyor. Öte yandan Galaksinin Koruyucuları'nın üç filmini de yöneten Gunn'ın Marvel'a dönüşünün önünü açıyor.

MovieZine'e konuşan Pratt, Gunn'la serinin 4. filmini çekme ihtimali sorulduğunda şu yanıtı verdi:

Harika olurdu. James'le çalışmayı seviyorum. O bir numara. Bu haber çıktıktan sonra henüz onunla konuşma fırsatım olmadı... Böyle durumlar hep zor çünkü bu tür bir konu gündeme geldiğinde manşete dönüşebiliyor.

Oyuncu, sözlerini şöyle sürdürdü:

Sadece şunu söyleyeceğim: James'i seviyorum. Üç filmi de o yönetti ve bu pek sık rastlanan bir şey değil... O yüzden geri dönüp seriyi yeniden hayata geçirmek isterse çok sevinirim.

Pratt, Star-Lord adıyla tanınan Peter Quill'i ilk kez 2014 yapımı Galaksinin Koruyucuları'nda canlandırmıştı. Ardından Galaksinin Koruyucuları 2, Avengers: Sonsuzluk Savaşı (Avengers: Infinity War), Avengers: Endgame, Thor: Aşk ve Gök Gürültüsü (Thor: Love and Thunder) ve son olarak Galaksinin Koruyucuları 3'te aynı rolle izleyici karşısına çıkmıştı.

Galaksinin Koruyucuları üçlemesinde Pratt'a Zoe Saldaña, Karen Gillan, Dave Bautista, Vin Diesel ve Bradley Cooper eşlik etmişti. Pom Klementieff ise ikinci filmde kadroya katılmıştı.

2023'te gösterime giren Galaksinin Koruyucuları 3'ün serinin son filmi olması planlanmıştı. Ancak jenerik sonundaki yazı, Star-Lord'un geri döneceğini duyuruyordu.

Karakteri yeniden canlandırmak için Marvel'a sunduğu fikirleri daha önce de paylaşan Pratt, ekimde stüdyonun bu yönde "somut adımlar" attığını doğrulamıştı.

Independent Türkçe, MovieZine, Variety, Hollywood Reporter


Nolan'la çalışmak Tom Holland'ın kendine bakışını değiştirdi

Tom Holland (sağda), Odyssey'de Matt Damon'ın canlandırdığı Odysseus ve Anne Hathaway'in (solda) hayat verdiği İthaka Kraliçesi Penelope'nin oğlu Telemachus rolünde (Universal Pictures)
Tom Holland (sağda), Odyssey'de Matt Damon'ın canlandırdığı Odysseus ve Anne Hathaway'in (solda) hayat verdiği İthaka Kraliçesi Penelope'nin oğlu Telemachus rolünde (Universal Pictures)
TT

Nolan'la çalışmak Tom Holland'ın kendine bakışını değiştirdi

Tom Holland (sağda), Odyssey'de Matt Damon'ın canlandırdığı Odysseus ve Anne Hathaway'in (solda) hayat verdiği İthaka Kraliçesi Penelope'nin oğlu Telemachus rolünde (Universal Pictures)
Tom Holland (sağda), Odyssey'de Matt Damon'ın canlandırdığı Odysseus ve Anne Hathaway'in (solda) hayat verdiği İthaka Kraliçesi Penelope'nin oğlu Telemachus rolünde (Universal Pictures)

Christopher Nolan'ın son filmi Odyssey (The Odyssey), yılın en başarılı yapımlarından biri olmanın yanı sıra Tom Holland'ın kariyerinde de bir dönüm noktası oldu. 30 yaşındaki oyuncu, bu deneyimin daha büyük projelere yönelme konusunda özgüvenini ve hedeflerini büyüttüğünü söylüyor.

Londra'da düzenlenen Odyssey soru-cevap etkinliğinde konuşan Holland şunları söyledi:

Kendimi bildim bileli Chris'e hayranım. Onunla çalışabilmek, takdirini kazanmak, evinde oturup filmini izlemek ve ondan bir aferin almak... Bundan sonra ne yapacaksam yapayım, başlamak için bundan daha iyi bir yol olamazdı. Önümde başka hangi fırsatların olduğunu keşfetmek için bana özgüven ve daha ileri gitme isteği verdi.

Epik yapımda Odysseus'un oğlu Telemachus'u canlandıran oyuncu, sözlerini şöyle sürdürdü:

Bana oyuncu olarak daha önce sahip olmadığımı düşündüğüm bir özgüven kazandırdı. Bu deneyimin bana bunu katmış olmasına çok minnettarım. Bir sonraki projeme bu başarı duygusuyla girerken yapabileceklerime artık daha çok güveniyorum.

Homeros'un aynı adlı Antik Yunan destanından uyarlanan film, Matt Damon'ın canlandırdığı İthaka Kralı Odysseus'un Truva Savaşı'nın ardından evine dönmek için çıktığı 10 yıllık tehlikeli yolculuğu anlatıyor.

İthaka'da ise Holland'ın canlandırdığı Telemakhos, annesine talip olan ve babasının tahtına göz diken adamlarla mücadele ediyor. 

Gizemli bir yolcu gelip babasının hayatta olduğunu söyleyince Telemakhos, babasının güvenle dönüp yeniden tahta çıkmasını sağlayacak bir planı uygulamaya koyuyor.

Marvel Sinematik Evreni'nde Örümcek-Adam (Spider-Man) kostümüyle görmeye alıştığımız Holland için bu, son derece farklı bir roldü. 

Gösterime girdiğinde büyük övgü toplayan Odyssey, dünya genelinde toplam 1,8 milyar dolar hasılat elde etti. Filme talep o kadar yoğundu ki aylar boyunca IMAX gösterimlerinde tüm biletler satıldı. Ancak oyuncuları etkileyen yalnızca filmin başarısı değildi.

Film, Yunanistan'daki ücra mağaralardan açık denizlere uzanan farklı mekanlarda çekildi. Nolan, bu süreçte yaklaşık 644 kilometre film şeridi kullandı.

Damon da bu deneyimin zorlu olduğu kadar keyifli geçtiğini anlatmıştı. Günlerce uyumadığını söyleyen oyuncu, bir daha böyle bir film çekme fırsatı bulamayacağını düşündüğü için karşılaştığı zorluklara ayak uydurup devam ettiğini belirtmişti.

Independent Türkçe, GamesRadar, Variety