Covid'den sonra dünya yeni bir pandemiye hazır mı?

Koronavirüs pandemisi son olmayacak. (Reuters)
Koronavirüs pandemisi son olmayacak. (Reuters)
TT

Covid'den sonra dünya yeni bir pandemiye hazır mı?

Koronavirüs pandemisi son olmayacak. (Reuters)
Koronavirüs pandemisi son olmayacak. (Reuters)

İngiliz The Guardian gazetesi, yıllar önce Koronavirüs pandemisine maruz kalan dünya ülkelerinin yeni bir pandemiye karşı hazır olup olmadıklarını sorguladı.

Beş yıl önce dünya, Çin'in Wuhan kentinde ortaya çıkan ve Covid-19 olarak bilinen gizemli grip benzeri bir hastalığın ilk raporlarını duydu.

Ardından gelen pandemi 14 milyondan fazla insanın ölümüne yol açtı, dünya çapında yaklaşık 400 milyon insanı uzun süre enfekte etti ve küresel ekonomiyi sarstı. Dünya liderleri başka bir pandemi için sorunun ‘Ya olursa?’ değil, ‘Ne zaman?’ olduğunu fark ettiler. Küresel sağlık sistemlerini güçlendirmek için birlikte çalışma sözü verdiler, ancak daha fazla küresel halk sağlığı tehdidi ve acil durum tespit edilmesine rağmen müzakereler 2024 yılında durdu.

Şarku’l Avsat’ın The Guardian’dan aktardığına göre, 2025 yılında yeni bir pandemi tehdidi ortaya çıkarsa, uzmanlar bunu bir öncekinden daha iyi idare edeceğimize ikna olmuş değil.

Tehditler neler?

Uzmanlar başka bir pandeminin kaçınılmaz olduğu konusunda hemfikir olsa da, ne olacağını, nerede olacağını ve ne zaman olacağını tahmin etmek imkansız.

Sık sık yeni sağlık tehditleri ortaya çıkıyor. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) yetkilileri 2024 yılında Afrika'daki bir sıtma salgınını uluslararası halk sağlığı acil durumu ilan etti. Yıl sonunda uzman ekipler, Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nin ücra bir bölgesinde olası bir bilinmeyen hastalık salgınını araştırıyordu. Şu anda salgının sıtma ve yetersiz beslenmeyle şiddetlenen diğer hastalıklardan kaynaklandığına inanılıyor.

WHO Salgın ve Pandemi Hazırlığı ve Önleme Direktörü Maria Van Kerkhove, kuş gribi konusunda endişeli. Virüs insandan insana bulaşmıyor, ancak geçtiğimiz yıl insan enfeksiyonlarının sayısında artış yaşandı.

Kerkhove, özellikle influenzaya odaklanan uluslararası bir gözetim sistemi olsa da, ticaret ve tarım gibi insan ve hayvanların iç içe geçtiği sektörlerde gözetimin yeterince kapsamlı olmadığını belirtti.

Kerkhove, “Riskin doğru bir şekilde değerlendirilebilmesi, ülkelerin bu örnekleri tespit etmesine, sıralamasına ve paylaşma konusundaki şeffaflığına bağlıdır” dedi.

csdfvegrt
Koronavirüs pandemisi insanlığa hiçbir şeyin fiziksel ve ruhsal sağlıktan daha önemli olmadığını öğretti. (Reuters)

Koronavirüs pandemisi dünya çapında sağlık sistemlerini ‘gerçekten sarstı’ ve bunu diğer sağlık krizlerinin uzun bir listesi izledi.

Kerkhove, “Mevsimsel grip yayılmaya başladı. Kolera, depremler, seller, kızamık, dang humması yaşadık. Sağlık sistemleri bu yükün altında çöküyor, sağlık iş gücümüz küresel olarak ağır darbe aldı, birçoğu travma sonrası stres bozukluğundan mustarip. Pek çok kişi öldü” ifadelerini kullandı.

Kerkhove, tehdidin hızlı bir şekilde tespit edilmesi için uzmanlık, teknoloji ve veri sistemleri söz konusu olduğunda dünyanın hiç bu kadar iyi bir konumda olmadığını söyledi.

Kerkhove, dünyanın birçok ülkesinde genişletilmiş genomik dizileme kabiliyetleri, tıbbi oksijene erişimin iyileştirilmesi ve enfeksiyon önleme ve kontrolünün Koronavirüs pandemisinden sonra ‘gerçekten büyük kazanımlar’ olmaya devam ettiğini belirtti. Bu da dünyanın bir sonraki pandemiye hazır olup olmadığı sorusuna verdiği yanıtın ‘Hem evet hem hayır’ olduğu anlamına geliyor.

Kerkhove sözlerini şöyle sürdürdü: “Öte yandan savaş, iklim değişikliği, ekonomik ve siyasi krizler bağlamında Covid ve diğer hastalıklarla yaşadığımız zorluklar ve travma nedeniyle, başka bir pandemiyle başa çıkmaya hiç hazır olmadığımızı düşünüyorum. Dünya beni televizyonda bir sonraki krizin ufukta olduğunu söylerken duymak istemiyor. Halk sağlığı dünyası, sürekli bir hazırlık durumunda kalmak için çalışan ülkelerden ziyade, politik, finansal ve yatırım ilgisi için mücadele ediyor. Uzun vadeli çözüm, bu yatırım seviyesini doğru ayarlamak ve sistemin kırılgan olmadığından emin olmaktır.”

Pandemiye hazırlanmak için gerekli fonlar mevcut mu?

Ruanda Sağlık Bakanı Dr. Sabin Nsanzimana, 2024 yılında kendisini iki büyük salgınla uğraşırken buldu: Afrika'nın halk sağlığı acil durumu ve ülkesinde 66 Marburg virüsü vakası.

Nsanzimana, 2022 yılında yoksul ülkelerin yeni ortaya çıkan salgın tehditlerine karşı hazırlanmalarına yardımcı olmak üzere bir fon mekanizması olarak kurulan Pandemi Fonu'nun yönetim kurulunun eş başkanlığını yürütüyor.

Bir sonraki pandeminin 2025'te ortaya çıkması ihtimali üzerine uyarıda bulunan Nsanzimana, “Ne yazık ki dünya buna hazır değil. Covid halk sağlığı acil durumunun geçen yıl sona ermesinden bu yana, birçok siyasi lider dikkatlerini ve kaynaklarını başka zorluklara yöneltti. İhmal döngüsü dediğimiz, insanların bir pandeminin insan yaşamları ve ekonomiler için ne kadar maliyetli olduğunu unuttuğu ve derslerini dikkate almadığı bir döngü içine giriyoruz” ifadelerini kullandı.

Nsanzimana, Pandemi Fonu'nun ‘misyonunu yerine getirmek için acilen daha fazla kaynağa ihtiyacı olduğunu’ belirtti.

WHO 2022 yılında, gelecekteki uluslararası iş birliği için güçlü bir temel sağlayacak yeni bir pandemi anlaşması üzerinde müzakerelere başladı. Ancak görüşmeler 2024'teki yıllık Dünya Sağlık Asamblesi'nin ilk son tarihine kadar bir sonuca ulaşamadı ve müzakereciler şimdi bu yılki toplantı için bir son tarih belirlemeyi hedefliyor.

efrgt
Koronavirüs pandemisi pek çok algıyı ve alışkanlığı değiştirdi. (EPA)

Diğer yandan London School of Economics Sağlık Politikası Bölümü'nden Dr. Clare Wenham şunları söyledi: “Görüşmeler şu ana kadar ülkeler arasındaki güven sorununu daha da arttırdı. ‘Patojenlere erişim ve fayda paylaşımı’ konusunda bir anlaşma olmadığı gibi, yoksul ülkelerin gelecekteki bir pandemiye karşı, bu tedavilerin oluşturulmasına olanak tanıyacak numune ve verileri sağlamaları karşılığında tedavi ve aşılara erişebileceklerinin garantisi de yok.

Araştırmalar, Covid-19 salgını sırasında aşılara daha eşit erişimin bir milyondan fazla hayat kurtarabileceğini gösteriyor.

Wenham, “Hükümetler birbirlerinden çok uzakta ve kimse geri adım atmaya niyetli değil” ifadesini kullandı.

WHO'nun hükümetler arası müzakere organının eş başkanı Anne-Claire Amprou ise “Anlamlı bir pandemi anlaşmasına ihtiyacımız var” dedi.



Gollum yıldızı, Yüzüklerin Efendisi setindeki anlaşmazlığı anlattı

Serkis geri döndü: Andy Serkis, Hobbit: Beklenmedik Yolculuk'ta (The Hobbit: An Unexpected Journey) Gollum rolünde (Warner Bros)
Serkis geri döndü: Andy Serkis, Hobbit: Beklenmedik Yolculuk'ta (The Hobbit: An Unexpected Journey) Gollum rolünde (Warner Bros)
TT

Gollum yıldızı, Yüzüklerin Efendisi setindeki anlaşmazlığı anlattı

Serkis geri döndü: Andy Serkis, Hobbit: Beklenmedik Yolculuk'ta (The Hobbit: An Unexpected Journey) Gollum rolünde (Warner Bros)
Serkis geri döndü: Andy Serkis, Hobbit: Beklenmedik Yolculuk'ta (The Hobbit: An Unexpected Journey) Gollum rolünde (Warner Bros)

Andy Serkis, Yüzüklerin Efendisi'nde (The Lord of the Rings) Gollum rolünü canlandırdığı dönemde hit üçlemedeki rol arkadaşları Elijah Wood ve Sean Astin'le yaşadığı anlaşmazlığı anlattı.

Canlandırdığı karakteri merkeze alan yeni bir filmin yönetmenliğini üstlenen oyuncu, Gollum rolünü ilk kez Peter Jackson'ın Yüzüklerin Efendisi: Yüzük Kardeşliği (2001 / The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring) filminde canlandırmıştı. Hareket yakalama tekniğinin bir oyunculuk biçimi olarak dünya çapında tanınmasını sağlayan bu rol, çığır açıcı kabul ediliyordu.

Hareket yakalama, bir oyuncunun hareketlerinin ve jestlerinin bilgisayarla kaydedilerek daha sonra bu verilerin karakteri dijital ortamda canlandırmak için kullanılmasını sağlıyor. Serkis, bu sürecin hak ettiği saygıyı görmediğinden uzun zamandır şikayetçi.

frgthy
Andy Serkis, Yüzüklerin Efendisi serisinde Gollum rolünü canlandırmıştı (New Line Cinema)

Bu sorunun, seride Frodo Baggins ve Samwise Gamgee rollerini canlandıran Wood ve Astin'le arasında gündeme geldiği söyleniyor. Serkis'e göre ikili, başlangıçta onun performansını ciddiye almamış ve bu da sert bir tartışmaya yol açmıştı.

Radio Times'a yaptığı açıklamada bu durumla ilgili soru yöneltildiğinde Serkis, "Aslında tam bir anlaşmazlık sayılmazdı. Şey, aslında anlaşmazlıktı" dedi.

Gollum'un çekimlerinde hareket yakalamayı yeni bir şekilde kullandığımız için, birlikte çektiğimiz sahnelere adeta prova gibi yaklaşıyorlardı. Bu yüzden sert sözler sarf edildi. Ancak birbirimizi anlayınca her şey yoluna girdi.

Daha sonra yeniden başlatılan Maymunlar Cehennemi (Planet of the Apes) serisinde Caesar rolüyle büyük beğeni toplayan Serkis, oyunculuk camiasının hareket yakalamaya yönelik "endişeleri" üzerine düşüncelerini 2012'de Wired'a şöyle aktarmıştı: 

Bunun oyunculuğun bir tür ikamesi olduğunu düşünüyorlar, oysa aslında tam tersi sözkonusu. Hareket yakalama, oyuncuların kendilerini birçok farklı karaktere dönüştürmesine olanak tanıyan bir araç. Fiziksel sınırlamalarla kısıtlanmıyorsunuz. İstediğiniz her rolü oynayabilirsiniz.

Aktör, Jackson'ın Hobbit üçlemesiyle Yüzük Kardeşliği arasındaki dönemde geçen The Hunt for Gollum'da bir kez daha Gollum rolünü üstlenecek. Filmde Aragorn (Jamie Dornan), Gollum Tek Yüzük'ün yerini Sauron'a açıklamadan önce onun izini sürüp kendisini bulmaya çalışıyor.

cdvfghy
Elijah Wood ve Sean Astin, Frodo ve Sam rollerinde (New Line Cinema)

Wood'un yanı sıra Gandalf'ı canlandıran Sör Ian McKellen ve Thranduil'e hayat veren Lee Pace de dahil önceki filmlerden bazı oyuncular rollerine geri dönecek.

Yüzüklerin Efendisi üçlemesi 2001'le 2003, Hobbit üçlemesi ise 2012'yle 2014 arasında vizyona girmişti. Muazzam başarıya ulaşan iki üçlemenin her biri küresel gişede yaklaşık 2,9 milyar dolar hasılat elde etmişti. Yan dizi Güç Yüzükleri (The Rings of Power) halihazırda Prime Video'da yayımlanıyor. The Hunt for Gollum ise 2027'de vizyona girecek.

Independent Türkçe


Trump'ın görevden aldığı Susie Wiles hakkında çarpıcı iddia

Trump'ın görevden aldığı Susie Wiles hakkında çarpıcı iddia
Trump'ın görevden aldığı Susie Wiles hakkında çarpıcı iddia
TT

Trump'ın görevden aldığı Susie Wiles hakkında çarpıcı iddia

Trump'ın görevden aldığı Susie Wiles hakkında çarpıcı iddia
Trump'ın görevden aldığı Susie Wiles hakkında çarpıcı iddia

Deneyimli bir gazeteciye göre Donald Trump, daha önce pek çok üst düzey çalışanına yaptığı gibi Susie Wiles'ı da gözden çıkarmak için kafasında bir geri sayım başlattıysa, Wiles'ın kansere yakalandığını öğrenmesi bu süreci hızlandırdı.

Pazartesi günü Jessica Tarlov'un sunduğu Raging Moderates adlı podcast programına katılan The New York Times muhabiri Maggie Haberman'a göre, Wiles'ın martta erken evre meme kanserine yakalandığını açıklamasının ardından Trump, o dönemki özel kalem müdürüne "yüklenmeye" başladı. Haberman'a göre Trump'ın gerekçesi hem basit hem de acımasız: Hastalık zayıflık demektir.

Trump, Demokratların ezici zaferiyle sonuçlanan ara seçimlerin ardından öfkesinin hedefi haline gelen Wiles'ı özel kalem müdürlüğü görevinden almıştı. Wiles'ın yerine vakit kaybetmeden Trump'ın sadık MAGA çizgisindeki sert isimlerinden Stephen Miller getirilmişti.

Tarlov, Wiles'ın kızı Katie'nin, lobi firması Continental Strategy'deki görevi sırasında "nüfuz ticareti" yaptığı iddiasıyla gündeme gelen skandalın ve bunun ardından Trump'la yaşanan kopuşun, Wiles'ın ayrılışını tetikleyen unsur olup olmadığını sordu. Haberman ise buna hem evet hem de hayır yanıtını verdi.

Haberman, "Neden ayrıldığına gelince, bunun pek çok nedeni vardı" dedi.

En önemlisi şu: Trump'la çalışan herkesin, görevde ne kadar dayanabileceğine dair bir kum saati vardır. Kum saati ters çevrilir ve kumlar akmaya başlar. Bu, istisnasız herkes için geçerlidir. Tabii bazen, bir şekilde tekrar geri dönebilirler.

Haberman'a göre, Wiles eylül ortasında kanserden tamamen kurtulduğunu açıkladığında, Trump'la çalışma ilişkisinin temeli, Cumhuriyetçi Parti'nin bu ay yaşadığı ağır seçim yenilgisini kaldıramayacak kadar çok çatlakla doluydu.

NYT'nin deneyimli ismi, "Birkaç kişi bize özel olarak, kaosun daha görünür hale gelmesinin ve Trump'ın alışıldık tavırlarına dönmesinin Wiles'a kanser teşhisi konduğu dönemde başladığını söyledi. Bu, kaosun daha önce var olmadığı anlamına gelmiyor" dedi.

Fiziksel olarak eskisi kadar orada değildi, yine de çalışmaya devam etmeye çabaladı. İnsanlar onun orada olmadığını biliyordu. Trump ise... Hastalığı sevmez. Bunu bir zayıflık olarak görür. Bu yüzden onun üzerine gitmeye başladı.

Haberman şunu da ekledi:

Yani, bu işin sonunun böyle kötü bitmesi kaçınılmazdı.

Independent Türkçe


Johnny Depp yeni filmiyle zirveye döndü: Hollywood sürgünü bitti

63 yaşındaki Johnny Depp, Noel'den ve çevresindeki insanlardan uzak duran cimri Ebenezer Scrooge rolünde (Paramount Pictures)
63 yaşındaki Johnny Depp, Noel'den ve çevresindeki insanlardan uzak duran cimri Ebenezer Scrooge rolünde (Paramount Pictures)
TT

Johnny Depp yeni filmiyle zirveye döndü: Hollywood sürgünü bitti

63 yaşındaki Johnny Depp, Noel'den ve çevresindeki insanlardan uzak duran cimri Ebenezer Scrooge rolünde (Paramount Pictures)
63 yaşındaki Johnny Depp, Noel'den ve çevresindeki insanlardan uzak duran cimri Ebenezer Scrooge rolünde (Paramount Pictures)

Johnny Depp, Charles Dickens'ın Bir Noel Şarkısı klasiğine yeni bir yorum getiren Ebenezer: Bir Noel Şarkısı'yla (Ebenezer: A Christmas Carol) gişenin zirvesine döndü. Film, açılış hafta sonunda Kuzey Amerika'da gösterildiği 3 bin 535 sinemada 19 milyon dolar hasılat elde etti.

ABD'de ebeveynlerin 13 yaşından küçük çocuklar için özellikle uyarıldığı PG-13 sınıflandırmasıyla gösterime giren yapım, Kuzey Amerika dışındaki 63 pazarda da 23 milyon dolar hasılat elde etti. Böylece filmin dünya çapındaki açılış hasılatı 42 milyon dolara ulaştı.

Depp, Ebenezer'la 2018 yapımı Fantastik Canavarlar: Grindelwald'ın Suçları'ndan (Fantastic Beasts: The Crimes of Grindelwald) bu yana ilk kez büyük bir yapımda önemli bir rol üstleniyor. Film, oyuncunun 8 yıl aradan sonraki dönüşü olmasıyla dikkat çekiyor.

Oyuncunun Hollywood kariyeri, eski eşi Amber Heard'ün yönelttiği aile içi şiddet iddialarının ardından 2020'de sarsılmaya başlamıştı. Depp'in reddettiği bu iddialar, kamuoyunda geniş yankı uyandıran ve yüksek maliyetlere yol açan iki itibar zedeleme davasına konu olmuştu.

Oyunculuk teklifleri büyük ölçüde kesilse de National Research Group'un Nisan 2026'da yaptığı araştırma, Depp'in dünya genelinde popülerliğini koruduğunu ortaya koymuştu. Katılımcılar, yeni bir filmi sinemada izleme isteklerini en çok artıracak 10 oyuncu arasında Depp'i de saymıştı. Oyuncu, sıralamada Tom Hanks'in önünde, Margot Robbie'nin arkasında yer almıştı.

Peki bu ilgi, Ebenezer'ın açılış hasılatına nasıl yansıdı? Analistlere göre bilet satışları, Depp'in büyük stüdyo filmlerine dönüşünün büyük bir coşkuyla karşılandığını göstermiyor. Yine de film, Şükran Günü öncesinde sinema işletmecilerinin gelirlerini artırdı. Paramount'a da yatırımı karşılığında kayda değer bir kazanç sağlayacak gibi görünüyor.

Depp'in gişe potansiyeline ilişkin belirsizlik nedeniyle temkinli davranan stüdyo, filme net 38 milyon dolarlık yapım bütçesi ayırdı. Yapımcılığını Emma Watts'ın üstlendiği film için Depp'e peşin olarak 5 milyon dolar ödendi. Bu tutar, oyuncunun önceki büyük stüdyo filmlerinden aldığı ortalama 20 milyon dolarlık ücretin epey altında. Anlaşmaya göre Depp ayrıca gişe performansına bağlı primler ve filmin kârından pay alacak.

Gişe bülteni FranchiseRe'yi yayımlayan David A. Gross, açılışı şöyle değerlendirdi:

Bu, Noel temalı bir film için güçlü bir açılış. Johnny Depp dünya çapında büyük bir yıldız olmayı sürdürüyor. Yönetmen Ti West de filme sıradışı bir ton katıyor.

Korku üçlemesi X'le tanınan West'in yönettiği Ebenezer, taş kalpli iş insanı Scrooge'un defalarca anlatılmış hikayesini yeniden ele alıyor. Scrooge'u geçmiş, şimdiki ve gelecek Noel'in hayaletleri ziyaret ediyor.

Eleştirmenler filme mesafeli yaklaşırken izleyicilerin değerlendirmeleri daha olumluydu. Rotten Tomatoes'da filmin eleştirmen puanı yüzde 54, izleyici puanı ise yüzde 90 oldu. Yapım, CinemaScore'un gösterim sonrası anketlerinde "A-", PostTrak'te ise 4,5 yıldız aldı.

PostTrak verilerine göre izleyicilerin yaklaşık yarısı, üç kez Oscar'a aday gösterilen Depp'in hayranı olduğu için filme gitti. Oyuncu böylece seyircilerin filmi tercih etmesindeki başlıca etken oldu. İzleyicilerin yüzde 34'ü filmin konusu nedeniyle, yüzde 8'i ise sevdikleri bir serinin parçası olduğu için bilet aldığını belirtti.

Seyirciler arasında kadınlar, beyazlar ve 30 yaş üzerindekiler ağırlıktaydı: İzleyicilerin yüzde 52'si kadın, yüzde 58'i beyaz, yüzde 59'u ise 30 yaş ve üzerindeydi. Stüdyonun verilerine göre film, en iyi performansını ABD'nin güneyinde gösterdi.

Exhibitor Relations analisti Jeff Bock ise filmin zirveye yerleşmesini Depp'in kariyeri açısından bir dönüm noktası olarak görüyor:

Filmi gişede bir numaraya yerleşen, yüzü bütün tanıtım materyallerinde kullanılan Johnny Depp'in Hollywood sürgünü fiilen sona erdi. Bu sonuç, sektöre Depp'e yeniden rol verilebileceğini, filmlerin onun adıyla pazarlanabileceğini ve bir stüdyo filmine güçlü bir gişe açılışı sağlayabileceğini gösteriyor. Kaptan Jack Sparrow, yeniden yelken açma zamanı.

Independent Türkçe, Deadline, Variety