Dünya genelinde kadınlar ortalama olarak erkeklerden daha uzun yaşıyor ve bilim insanları bunun, eş bulma rekabetinden kaynaklanıyor olabileceğini keşfetti.
Max Planck Evrimsel Antropoloji Enstitüsü'nden araştırmacılar, erkek memelilerin, geyiklerin boynuzlarını birbirine vurması gibi ayrıntılı ve enerji gerektiren çiftleşme ritüelleri gerçekleştirdiğini ve bunların genellikle yaralanma ve kısa ömürlere yol açtığını ortaya koydu.
Hangi cinsiyetin daha uzun yaşadığını bulmak için incelenen 1176 memeli ve kuş türü arasında, dişi memeliler erkeklerden ortalama yüzde 13 daha uzun yaşarken, kuşlarda erkeklerin yaklaşık yüzde 5 daha uzun yaşadığı görüldü.
Erkek memeliler ve kuşlar, üreme başarısını artırmak için renkli işaretler, çatal boynuzlar, boynuzlar ve büyük vücut boyutları gibi özellikler geliştiriyor. Ancak çok eşli olup birden fazla partnerleri bulunması durumunda ömürleri kısalıyor.
Rekabetin yoğun olduğu çok eşli memelilerde, erkekler genellikle eş bulmak için diğer erkeklerle mücadele ettiğinden dişilerden daha erken ölüyor. Öte yandan birçok kuş türü tek eşli; böylece rekabet baskısı daha düşük oluyor ve erkekler genellikle daha uzun yaşıyor.
Hakemli dergi Science Advances'ta yayımlanan çalışmanın araştırmacıları, yavruları yetiştirmede rol alan cinsiyetin (memelilerde genellikle dişi) daha uzun yaşama eğilimi gösterdiğine dair kanıtlar da buldu.
Goriller gibi primatlarda bu durum muhtemelen dişinin, yavruları bağımsızlığına veya cinsel olgunluğa ulaşana kadar hayatta kalması gerekmesinden kaynaklanıyor.
Ancak erkek memelilerin, erkek kuşlar kadar uzun yaşamamasına yol açan genetik bir dezavantaj da olabilir.
Memelilerde dişilerin iki X kromozomu, erkeklerinse sadece bir X ve bir Y kromozomu var. Bazı araştırmalar, iki X kromozomuna sahip olmanın dişileri zararlı mutasyonlardan koruyarak hayatta kalma avantajı sağlayabileceğini öne sürüyor.
Ancak kuşlarda sistem bunun tam tersi: "Farklı kromozom çiftine" sahip dişiler Z ve W kromozomlarını taşırken, erkekler iki Z kromozomuna sahip.
Hayvanlar hayvanat bahçelerinde, yırtıcılardan uzak ve veterinerler tarafından bakılırken bile, cinsiyetler arasındaki yaşam süresi farklılıkları aynı kaldı.
Çalışmanın başyazarı Johanna Stärk, "Bazı türler beklenenin tam tersi bir eğilim gösterdi" diyor.
Örneğin birçok yırtıcı kuşta dişiler erkeklerden hem daha büyük hem de daha uzun ömürlü. Dolayısıyla cinsiyet kromozomları hikayenin sadece bir kısmı olabilir.
Bazı istisnalar arasında eş için rekabet etmesine rağmen daha uzun yaşayan parlak ve renkli kuyruklu erkek tavus kuşları vardı. Ancak eş rekabetine girmek zorunda kalan çoğu kuşun dişiler karşısındaki uzun ömür avantajı azalıyor.
Benzer şekilde dişi uluyan maymunlar, marmosetler ve tamarinler, erkeklerden sadece biraz daha uzun yaşıyor. Bunun nedeni, diğer memelilerin aksine tek eşli olmaları olabilir.
Diğer yandan şempanzeler eş için rekabet ediyor ve esaret altındaki dişi şempanzeler ortalama 34 yıl, erkeklerse yaklaşık beşte bir daha kısa, yani 28 yıl yaşıyor.
Independent Türkçe
