Üç güçlü güneş patlamasından salınan maddeler halihazırda Dünya'ya doğru geliyor. Ancak endişelenmenize gerek yok.
Uzmanlar ayrıca güçlü bir jeomanyetik fırtına uyarısında bulunuyor. Bu tür olaylar iletişim sistemlerinde aksamalara yol açabileceği için tamamen zararsız sayılmaz.
Öte yandan güneş patlamaları, kuzey ışıklarına yol açarak gökyüzünü yeşil, kırmızı, mor renklere boyayacak.
Bu patlamaların oluşturabileceği teknik etkilerden, kuzey ışıklarının nerelerden izlenebileceğine kadar 2025'in en güçlü güneş patlamasına dair tüm detayları derledik.
Güneş patlaması nedir?
Güneş patlaması, isminden de anlaşılabileceği gibi Güneş'teki ani enerji patlamaları anlamına geliyor.
Genellikle, yıldızın manyetik alan çizgilerinin yoğunlaşmasıyla oluşan daha soğuk bölgelerini ifade eden güneş lekelerinde ortaya çıkıyorlar. Buralarda depolanan enerjinin aniden serbest kalmasıyla ortaya çıkan güneş patlamaları birkaç dakikadan birkaç saate kadar sürebilir.
5 kategoriye ayrılan bu olayların en düşük seviyesi olan A, genellikle Dünya'da pek bir etki yaratmaz. Onu takip eden B, C ve M sınıflarının etkisi giderek artarken en üst sırada X kategorisi bulunuyor. Her bir kategori arasında şiddet 10 kat artıyor.
Günlerdir son derece aktif olan AR4274 güneş lekesi, 9 Kasım Pazar günü X1.7, 10 Kasım Pazartesi de X1.2 patlamalarına yol açtı.
Dün yaşanan ve diğerlerinden 5 kat daha büyük olan X5.1 ise 2025'in bugüne kadarki en güçlü ve Ekim 2024'ten bu yana en yoğun güneş patlaması.
ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer Dairesi (NOAA), X5.1'in dün (11 Kasım) TSİ 13.00'de zirveye ulaştığını bildirdi.
Jeomanyetik fırtına nasıl oluşuyor?
Bu patlamaların her birine taçküre kütle atımı (TKE) eşlik ediyor. TKE, çok büyük miktarlarda güneş maddesinin, plazma halindeki büyük baloncuklar halinde atılmasını ifade ediyor.
Dünya bu atımların rotasına denk geldiğinde şiddeti G1'den G5'e kadar değişen jeomanyetik fırtınalar gerçekleşebiliyor.
Bu olay Güneş'ten salınan yüklü parçacıkların Dünya'nın atmosferiyle etkileşime girmesi sonucu meydana geldiğinden, gezegenin manyetik alanını etkileyerek birtakım sorunlara yol açabiliyor.
NOAA, Dünya'ya doğru yol alan TKE'lerin G4 seviyesinde şiddetli bir fırtınaya yol açacağını öngörüyor.
Aslında buradaki kritik nokta, bu üçlüdeki her bir TKE'nin, kendisinden önce salınandan daha hızlı hareket etmesi.
Bunlar kendisinden önce gerçekleşen, daha yavaş bir TKE'yi yakaladığında "yamyam TKE" denen bir olay sonucu birleşerek etkilerini artırabiliyor. Mayıs 2024'te yaşanan G5 seviyesindeki fırtınaya da böyle bir olay yol açmıştı.
Bilim insanlarının mevcut modellerine göre X1.7, X1.2 ve X5.1 tam Dünya'ya ulaştıkları zaman birleşecek.
Yetkililer TKE'nin bugün gezegene ulaşmasını bekliyor.
İletişim sistemleri nasıl etkilenecek?
Jeomanyetik fırtınalar iletişim sistemlerinde problemlere neden olabiliyor. Ayrıca uydular gibi, Dünya'ya yakın uzaydaki nesneleri de etkileyebiliyorlar.
Bu son patlama da Afrika ve Avrupa genelinde güçlü (R3 seviyesinde) radyo kesintilerine ve Dünya'nın aydınlık tarafındaki yüksek frekanslı radyo iletişimlerinde aksamaya yol açtı.
G4 seviyesindeki bir fırtınanın elektrik şebekelerinde ve GPS sistemlerinde de arızalara yol açması muhtemel.
Kuzey ışıkları nereden izlenebilecek?
Güneş patlamaları ve jeomanyetik fırtınanın daha keyifli bir yanı da var. Yıldızdan salınan maddelerin Dünya'nın atmosferiyle etkileşime girmesi sonucu aurora diye de bilinen kuzey ışıkları oluşuyor.
Kuzey ışıkları salı gecesi ABD'nin çeşitli yerlerinde görüldü bile. Ülkenin Alaska, Washington, Iowa gibi kuzey eyaletleri önümüzdeki bir-iki gece boyunca auroraları en rahat izleyecek bölgeler arasında.
Ancak fırtınanın şiddeti nedeniyle kırmızı ve yeşil tonlardaki ışıkların güney eyalatlerde de görülmesi bekleniyor.
Uzmanlar Türkiye'nin ışık kirliliğinin az olduğu, Karadeniz ve Trakya bölgelerinde de kuzey ışıklarını izlemenin mümkün olabileceğini söylüyor.
Güneş patlamaları neden sıklaştı?
Son dönemlerde güneş patlamaları ve kuzey ışıkları haberlerine daha sık rastladığınızı fark etmiş olabilirsiniz.
Bu durum, Güneş'in 11 yıllık döngüsünün zirve noktasına, yani solar maksimuma ulaşmasından kaynaklanıyor. Normalden daha uzak yerlerde kuzey ışıkları görülmesinin nedeni de bu.
Solar maksimumda güneş lekelerinin sayısı arttığı için patlama yaşanma ihtimali de yükseliyor.
NASA'ya göre, solar maksimuma Ekim 2024'te resmen ulaşıldı. Ancak uzmanlar yüksek aktivite döneminin hâlâ devam ettiğini belirtiyor.
Yararlanılan Kaynaklar: Space.com, Live Science, Science Alert, Evrim Ağacı, CNN, ABC, NOAA, ESA, Sözcü
