Bazen karnınızı tıka basa doyursanız bile canınız tatlı bir şeyler yemek istiyor olabilir. Sanki tuzlulara tamamen kapalı midenizin puding için yeri varmış gibi hissetmişsinizdir.
Japonlar bunu "ayrı mide" anlamına gelen "betsubara" kelimesiyle mükemmel bir şekilde ifade ediyor.
Elbette ayrı bir midemiz yok ancak Bristol Üniversitesi Anatomi Bölümü'nden Dr. Michelle Spear, bu hissin yaygınlığının, bilimsel bir açıklama gerektirdiğini söylüyor.
Spear, Conversation için kaleme aldığı yazıda midenin esneyen ve uyum sağlayan bir organ olduğunu söylüyor.
Yemek yemeye başlayınca gastrik adaptasyon geçiren midedeki kas gevşiyor ve basınçta büyük bir artış olmadan ekstra kapasite yaratıyor.
Yumuşak ve tatlı yiyeceklerin mideyi fazla zorlamadığına dikkat çeken Spear şöyle diyor:
Ağır bir ana yemek şişkinlik hissi yaratabilir ama dondurma veya mus gibi hafif bir tatlı, midenin iş yükünü neredeyse hiç zorlamaz, bu nedenle mide daha fazla gevşeyerek yer açabilir.
Bunun yanı sıra insanlar, keyif verdiği için de tokken tatlı yemek isteyebiliyor. Hatta bu yıl yayımlanan bir çalışmaya göre bu sadece insanlara has bir şey de değil.
Bulguları hakemli dergi Science'ta yayımlanan çalışmada fareler artık bir şey yiyemeyecek noktaya gelene kadar yemek yedi.
Ancak daha sonra birkaç ayrı seferde sunulan tatlıları yemeye devam ettiler.
Bilim insanları, fareler yüksek şeker tüketirken nöronlarının, vücutta üretilen bir opioid olan beta-endorfin salgıladığını saptadı. Bu kimyasal, farelerin beynindeki opioid reseptörlerine bağlanarak ödül hissini tetikledi.
Ekip bu opioid yolunu bloke ettiğinde fareler şekerden uzak durdu.
Araştırmacılar daha sonra bu mekanizmanın insanlarda da bulunduğunu tespit etti. Çalışmanın yazarlarından Henning Fenselau "beyindeki opiyat etkisinin, yüksek şeker içeren yiyeceklerin tüketimini tetiklediği" sonucuna vardıklarını söylüyor.
Çalışmada yer almayan Dr. Paule Joseph de "Tatlı bir şey yediğimizde sadece şeker tüketmiyoruz; bu tatlı tadı zevkle ilişkilendiren ve bizi yemeye devam etmeye iten bir beyin sistemini tetikliyoruz" diyor.
Spear bu etkinin yanı sıra farklı bir yiyecek tüketmenin insanın yemeğe duyduğu ilgisini tazelediğine değiniyor. Farklı bir lezzete sahip yiyeceğin ödül tepkisini yenilediğini söyleyerek ekliyor:
Ana yemeğini bitiremeyeceğini hisseden birçok kişi, aniden 'biraz tatlı yiyebileceğini' fark ediyor çünkü tatlı yemenin yeniliği, motivasyonlarını canlandırıyor.
Tokluk hissinin oluşması için gereken sinyal hemen gönderilmediği için burada zamanlamanın da önemi var.
Kolesistokinin, GLP-1 ve peptid YY gibi hormonlar yavaş yavaş yükseliyor ve genellikle kalıcı bir tokluk hissi yaratmaları 20 ila 40 dakika sürüyor.
Spear "Birçok kişi bu hormonal değişim tam etkisini göstermeden tatlı yemeye karar verir ve bu da ödül sisteminin davranışı etkilemesine olanak tanır" diye açıklıyor.
Bilim insanı son olarak tatlının kutlama, eğlence ve rahatlamayla ilişkilendirildiğine dikkat çekiyor. Bu nedenle kültürel ve duygusal etkenler, yiyeceği görmeden bile insanda istek uyandırabilir.
Çeşitli araştırmalar, insanların sosyal ortamlarda, yiyeceklerin serbestçe sunulduğu durumlarda veya özel günlerde daha fazla yemek yediğini gösteriyor ve bunlar genellikle tatlı servis edilen ortamlar oluyor.
Spear "Bir dahaki sefere biri yemeğinden bir lokma daha yiyemeyecek kadar doyduğunu söylerken bir dilim keke yer açabilirse, emin olun, tutarsız davranmıyor" diyerek ekliyor:
Sadece insan vücudunun son derece normal ve son derecec zarif bir özelliğini deneyimliyor.
Independent Türkçe, Conversation, NPR, Science
