Bilim insanları, kelebeklerin avcı kuşlardan kanatlarındaki desenlerle optik illüzyon yaratarak kaçtığını tespit etti.
Kelebekler, rengarenk ve çeşit çeşit desenleriyle doğada kolayca göze çarpıyor. Ancak uçuş halindeki kelebekleri yakalayabilen çok az avcı türü var.
Exeter Üniversitesi'nden George Hancock, buna ek olarak Avrupa kelebeklerinin çok azının zehirli olduğunu veya yenmeyeceğini, bu nedenle kelebeklerin zarar görmemesini sağlayan başka bir özellik olması gerektiğini söylüyor.
Hancock ve ekibi, bulguları hakemli dergi Nature'da dün (30 Eylül) yayımlanan çalışmada kelebeklerin taktiğini açığa çıkardı.
Araştırmacılar, kuşların bakış açısını taklit eden bir bilgisayar modelinde bir kelebeğin yavaş çekim videosunu izlerken, kelebeğin yukarı doğru uçmasına rağmen aşağıya ilerliyormuş gibi göründüğünü fark etti.
Ekipten Jolyon Troscianko bunun kodlama hatasından kaynaklanmadığını doğruladıktan sonra "avcıları şaşırtmanın mükemmel bir yolu olabileceğini" düşünmüş.
Bilim insanları kelebeklerin kanatlarındaki desenlerin uçuş sırasında optik illüzyon yarattığını söylüyor. Bunu, üzerinde çapraz çizgiler olan bir direğin kendi etrafında dönerken, çizgilerin yana doğru değil de aşağı veya yukarı dönüyormuş gibi görünmesine benzetiyorlar.
Troscianko, "Kelebek kanatları uçarken şekil değiştirir; yukarı doğru kanat çırpışında birbirine yapışır, aşağı doğru kanat çırpışında ise birbirinden ayrılır. Bu nedenle kanat çırpışları sırasında çizgilerin açısı değişir ve farklı yönlere bakar" diye açıklıyor.
Bu da kelebeğin hareketine dair yanılsamalar yaratarak avcının hedefi ıskalamasına yol açıyor.
Bilim insanları yaklaşık 400 Avrupa kelebek türünü inceleyerek illüzyon yaratan çeşit çeşit desen olduğu sonucuna vardı.
Ardından yüksek hızlı bir kamerayla kelebeklerin kalkışını kaydedip desenlerin uçuş sırasında nasıl davrandığını incelediler. Desenlerin saldırıları nasıl etkilediğini daha iyi anlamak için araştırmaya katılan 100 gönüllü ise dokunmatik ekranda sanal kelebekleri yakalamaya çalışan "avcı" rolünü üstlendi.
Hancock, "Birçok kelebeğin kanatlarındaki çizgiler ve benekler, görsel sistemlerin hareket halindeki nesnelerin yönünü ve hızını tahmin etme becerisini bozarak kelebeğin gerçek yönünü gizliyor ve yanlış hareket ipuçlarını güçlendiriyor" diyerek ekliyor:
Bu illüzyonlar, avcının en temel görsel hedefleme sistemini bozuyor ve avını yakalamaya karar verdiği ve rotasını değiştirecek zamanı kalmadığı 10 milisaniyelik süre içindeki son saldırıyı engelliyor. Sonuç olarak kuşlar ve diğer avcılar çoğu zaman avlarını ıskalıyor.
Kırlangıçkuyruklular grubundaki kelebeklerin bu yanılsamayı en iyi kullananlar olduğu gözlemlendi. Troscianko, "Bu kelebekler sıklıkla kuyrukları eksik halde ve kanat kenarlarında, başarısız kuş saldırıları sonucu oluşmuş gaga şeklinde deliklerle bulunuyor" ifadelerini kullanıyor:
Bu durum, kanat desenlerinin saldırıları yanlara ve kelebeğin hayati önem taşıyan gövdesiyle iç kanat bölümlerinin arkasına saptırdığını gösteren modellememizle uyumlu.
Ekip, büyük ölçüde beyaz kelebeklerin de avcılardan başarıyla kaçtığını tespit etti. Bu durumun, uçuş halindeyken arka planlarıyla oluşturdukları keskin tezattan dolayı daha hızlı hareket ediyor gibi görünmelerinden kaynaklanabileceğini düşünüyorlar.
Bilim insanları, kelebeklerde görülen bu savunma mekanizmasının hayvanlar aleminde çok daha yaygın olabileceğini düşünüyor. Daha sonraki çalışmalarda farklı türlerin illüzyon yaratma becerilerinin incelenebileceğini söylüyorlar.
Independent Türkçe, Phys.org, Guardian, Nature
