Bilim insanları, Mars'taki en tuhaf bulutun görünüşe göre sandığımızdan da sıradışı olduğunu belirtiyor.
Bilim insanları Arsia Mons Uzun Bulutu'yla (AMEC) yıllardır yakından ilgileniyor. Görsel açıdan son derece çarpıcı olan bu bulut, 1800 kilometreyi aşkın bir alana yayılıyor ve her sabah büyüyüp ardından kayboluyor.
İlk kez 2018'de keşfedilen bu bulutun o tarihten bu yana her yıl birkaç ay boyunca tekrar ortaya çıktığı gözlemleniyor. Önceki araştırmalar, bunun bir "orografik bulut" olduğunu öne sürüyordu. Dünya'da bu tür bulutlar, rüzgar bir yanardağın veya dağın engebeli yamaçlarından geçerken oluşuyor.
Ancak bulut gizemini korumaya devam etti. Araştırmacılar bulutun tam olarak nasıl oluştuğunu modellemeye çalışsalar da elde edilen modeller, bulutu keşfeden Avrupa Uzay Ajansı'nın Mars Express uzay aracından gelen görüntülerle hiçbir zaman tamamen örtüşmedi.
Şimdiyse bilim insanları bulutun oluşum mekanizmasını çözdüklerine inanıyor. Ancak bu çözüm, gerçek dünyada varlığından daha önce emin olmadığımız türden bazı sıradışı davranışların hesaba katılmasını gerektirdi.
Yeni çalışmanın başyazarı, Paris'teki LMD/CNRS/Sorbonne Üniversitesi'nden Jorge Hernández-Bernal şunları söyledi:
AMEC'i modelimizde oluşturabilmek için bazı egzotik fiziksel süreçleri hesaba katmamız gerektiğini gördük. Bunlar ders kitaplarında yer alsa da genellikle teorik düzeyde kalan ve doğada gerçekleşmediği düşünülen süreçlerdi. Daha önce işleyiş halinde hiç görülmemişlerdi. Bu fizik süreçlerini simülasyonlarımıza dahil ettiğimizde, AMEC tam da umduğumuz şekilde ortaya çıktı.
Dünya'da bulutlar, nemli hava soğuduğunda içindeki su buharının sıvı damlacıklarına veya buz kristallerine dönüşmesiyle oluşuyor. Bu süreç genellikle atmosferde toz veya polen gibi başka maddelerin bulunmasını gerektiriyor.
Oysa AMEC'in oluşumu için bu tür maddelere ihtiyaç yok.
Bernal, "Su buharı, herhangi bir ara aşama olmaksızın doğrudan buzlu bulut parçacıklarına dönüşüyor" dedi.
Bu durum, bir pencere yüzeyinde değil de doğrudan odanın ortasında yoğuşma damlacıklarının belirmesine benziyor. Biz buna homojen çekirdeklenme diyoruz ve daha önce hiçbir gezegen atmosferinde böyle bir olaya rastlamamıştık. Tamamen beklenmedik bir durum.
Araştırmalar bu sürecin teorik olarak Dünya ve Venüs'ün üst atmosferlerinde gerçekleşebileceğini öne sürmüştü ancak doğrudan hiç gözlemlenmemişti. Bu nadir görülen bir olay çünkü Dünya'da genellikle bulunanın 100 bin katından fazla yoğun nem gerektiriyor.
Bu keşif, Mars ve diğer yerlerdeki atmosferi daha iyi anlamamıza yardımcı oluyor. Ancak araştırmacılar bu keşfin Güneş Sistemimiz dışındakiler de dahil evrendeki diğer gezegenleri anlamaya çalışırken beklenmedik veya olası olmayan süreçleri de göz önünde bulundurmaları gerektiğini gösterdiğini de belirtti.
ESA Mars Express Projesi Bilim İnsanı Colin Wilson, "Dünya ve Mars'taki bulutlar aynı 'kurallara' göre yönetiliyor gibi görünse de, bu egzotik Mars bulutunu anlamak egzotik fizik gerektiriyordu ve bu durum evrenin başka yerlerinde de geçerli olabilir" dedi.
Çalışma, Nature Geoscience adlı akademik dergide yayımlanan "Homogeneous ice Nucleation from Water Vapour Suggested by Elongated Clouds on Mars" (Mars'taki Uzun Bulutlarında Su Buharından Homojen Buz Çekirdeklenmesi) başlıklı yeni makalede yer alıyor.
Independent Türkçe
