Uzun süreli koronavirüsün gizemi

Belirtileri, dünya çapında yaklaşık 65 milyon kişi için her gün aralıksız devam eden bir sorun haline geldi.

Uzun süreli koronavirüsün gizemi
TT

Uzun süreli koronavirüsün gizemi

Uzun süreli koronavirüsün gizemi

Kovid-19 beyni, kalbi, akciğerleri, bağırsakları ve eklemleri etkiliyor. Söz konusu etkiler bazen eş zamanlı da yaşanırken bazen aralıklı, bazen ise arka arkaya geliyor. Haziran 2022’de, Yale Üniversitesi’nden iç hastalıkları uzmanı olan doktorlar Lisa Sanders ile kardiyolog arkadaşı Erica Spatz arasındaki konuşmada, Spatz kendisi ve bir grup doktorun Yale’de ‘uzun süreli koronavirüs’ hastaları için özel bir klinik açmayı düşündüklerini ve kliniği yönetecek bir dahiliye uzmanı aradıklarını söyledi.

Kovid-19’un yıkıcı etkileri

Spatz’a göre bu konuda sorun hastaların sayısı ile ilgiliydi. Pandemiden bu yana kendisi ile göğüs hastalıkları ve nöroloji bölümlerindeki meslektaşları Yale’de ‘uzun süreli koronavirüs’ hastalarıyla görüşüyor. Bazı doktorlar, yardım arayan hastaların sayısından o kadar sıkışıyor ki randevu ayarlamada ve akciğer kanseri, astım, kalp hastalığı ve demans gibi başka sorunlarla gelen hastalarını tedavi etmede zorluk yaşıyor. Diğer yandan uzun süreli koronavirüs hastaları genel olarak uzun süredir sefalet içinde yaşıyor. Zira hastalık beyni, kalbi, akciğerleri, bağırsakları ve eklemleri bazen eş zamanlı, bazen aralıklı ve bazen de ardışık olarak etkilediği için hastalar bir uzmandan diğerine başvurmak durumunda kalıyor. Sorun şu ki hiçbiri onların acılarını tam olarak dinleyemiyor ya da tüm şikayetlerini çözemiyor. Bitmek bilmeyen ağrılar, sürekli yorgunluk, kafa karıştırıcı test sonuçları nedeniyle tek seferlik tedaviler uygulanıyor. Sanders yaptığı açıklamada “Hikayelerini yıllardır partnerleri veya ebeveynleri dışında kimseye anlatamayan insanlar var ve bu kişiler her doktorun kabusu” dedi.

Uzun süreli Kovid tüm sağlık sistemini tehdit ediyor

Dünya genelinde 65 milyon kişi bu tartışmaya konu oluyor. Söz konusu hastalar için pandemi her gün yaşadıkları, günlük eziyet olmaya devam ediyor. Bugüne kadar uzun süreli koronavirüsün ne olduğu ve nasıl tedavi edilebileceği konusunda doğrulanmış ve kapsamlı cevaplar veren bir çalışma bulunmuyor. Bu nedenle söz konusu kişiler, kendilerini onlarla ilgilenmeye adayan birilerine ihtiyaç duyuyor.

Bu bağlamda Spatz ve meslektaşları alternatif bir model önerdi. Bu model, her hastayı dinlemek için tam bir saat ayırmayı, tedavi planı geliştirmeyi, hastayla ilgili birinci basamak sağlık ekibiyle sürekli iletişim halinde olmayı ve gerektiğinde uzman doktorlara yönlendirilmelerini içeren dahiliye uzmanının yönettiği bir kliniğe dayanıyor.

Sanders bu fikri arkadaşından duyduğunda heyecanlandı. Zira karmaşık sorunları olan hastaları dinlemek ve çözmek onun en sevdiği ve kariyeri üzerine inşa ettiği bir öncelik.

Sanders, Yale Üniversitesi’nde dahiliye dersleri veriyor ve New York Times Magazine’de popüler televizyon dizisi House’a ilham kaynağı olan ‘Tanı’ adlı aylık bir köşe yazısı kaleme alıyor. Bunların yanı sıra, tıbbi teşhis konusunda iki kitap yazan doktor, 2019 yılında Netflix platformunda Diagnosis adlı belgesel dizisinde de yer aldı.

Kovid gizemi

Sanders, koronavirüs kliniği teklifinde aradığını buldu. Bununla birlikte bilim insanlarının bazı keşifler yapmaya başlamasıyla birlikte çalışması onu bilinmeyenin tam ortasına yerleştirdi. Mayıs 2022’de yine Yale Üniversitesi’nden immünolog Akiko Iwasaki ve meslektaşları Nature Medicine dergisinde uzun süreli koronavirüsü ‘akut enfeksiyon sonrası sendromlar’ (post-acute-infection syndromes) ailesine dahil eden bir rapor yayınladı.

Pek çok yaygın viral enfeksiyondan (örneğin Ebola, dang humması, çocuk felci, grip ve Epstein-Barr) kurtulan insanlar arasında küçük bir yüzde, yıllarca aşırı yorgunluk, bilinç bulanıklığı, eklem ağrısı, iltihaplanma, baş dönmesi, aralıklı uyku ve duygudurum bozuklukları gibi uzun süreli kovide çok benzeyen semptomlar yaşıyor. Aynı durum giardia paraziti ile enfekte olanlar için de geçerli oluyor.

Şarku’l Avsat’ın edindiği bilgilere göre Iwasaki, bu sendromların sadece gerçek olduğunu değil, aynı zamanda patojenezlerinin (vücutta harekete geçme şekli ve nedeni, tam hücresel düzeydeki mekanizmaların) bir şekilde benzer olduğunu da öne sürdü. Bilim insanları yaygın enfeksiyonların bazı insanlarda nasıl kronik hastalıklara dönüştüğünü, bazılarında ise neden bunun söz konusu olmadığını öğrenebilirse, araştırmacılar semptomlardan ziyade temel nedenleri hedef alacak tedaviler geliştirebilir. Iwasaki, uzun süreli koronavirüsün bilime, enfeksiyon sonrası kronik hastalığın nasıl ortaya çıktığını öğrenme ve dolayısıyla yüz milyonlarca insana yardım etme fırsatı sağladığını söyledi.

Nature Medicine dergisinde yayınlanan bir rapor Sanders'ın tanımlanamayan koşullara olan önceden var olan ilgisiyle örtüşüyordu. Dahiliye uzmanı, ‘birçok insanın ismini bilmediğimiz hastalıklardan muzdarip olduğunu ve elbette onlar için herhangi bir test bulunmadığını’ söyledi.

Uzun süreli koronavirüsü tanımlamanın zorluğu

Bilim insanlarının ve doktorların uzun süreli koronavirüs hakkında sahip olduğu bilgilerin azlığı nedeniyle Sanders bile çalışmaya hazır değildi. Zira uzun süreli koronavirüs için herhangi bir kan testi bulunmuyor. Bugüne kadar sağlık yetkilileri bunu ortak bir şekilde tanımlayamıyor. Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri bunu ‘şiddetli Kovid-19 enfeksiyonundan sonra da devam eden belirtiler, semptomlar ve durumlar’ olarak tanımlıyor.

Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri’nin tanımı, orijinal enfeksiyondan sonra semptomların en az dört hafta devam etmesi durumunda hastaların ‘uzun süreli koronavirüs’ geçirdiğine dayanıyor.

Dünya Sağlık Örgütü de (WHO) aynı tanımı, ancak farklı bir zaman aralığıyla benimsiyor. Uzun süreli koronavirüs hastasını, semptomları ilk enfeksiyondan başlayan ve üç ay sonra devam eden kişilerin durumu olarak kabul ediyor. Sanders bu farklılığın önemli olduğunu düşünüyor ve asıl hastalıktan kurtulmak için daha uzun süreye ihtiyacı olan hastaları değil, uzun süreli koronavirüs geçiren hastaları tanımlamak istediği için klinikte WHO’nun tanımını kullanıyor.

Uzun süreli koronavirüs belirtileri adeta bir ıstırap ansiklopedisi gibi karşımıza çıkıyor, ClinicalMedicine dergisindeki bir makalede hastalığın 200'den fazla farklı semptomu anlatılıyor.

Hastalar son zamanlarda nasıl hissettiklerini anlatırken sanki kendilerini ‘şeytanlar tarafından ele geçirilmiş’ gibi konuşabiliyor. Sanders hastalarından birinin arabasından ofis kapısına kadar 700 adım yürüyor ama bazen yürüyemediğini ve başka bir hastanın kulaklarındaki sinir bozucu çınlama olduğunu beliriyor. Dahiliye uzmanı açıklamasında “İnsanlar iç titreme gibi garip semptomlarla geliyorlar ve içlerinin titrediğini söylüyorlar. Bu bir kişi için değil birçok kişi için geçerli” ifadelerini kullandı.

Uzun süreli koronavirüsün neden olduğu sisli beyin, hafıza ve algıda karışıklık ve konsantre olma yeteneğinde bozulma en sık görülen semptomların arasında yer alıyor Bunun nedeni kısmen koronavirüs gibi uzun vadeli hastalıklarla birçok semptomu paylaşan ‘kronik yorgunluk sendromu’ olabilir. Şarku’l Avsat’ın edindiği bilgilere göre semptom hücre anemisi, diyabet veya Alzheimer gibi başka bir hastalığa veya bir ilacın yan etkisine, yaşlanmaya, menopoza, strese ve hatta uyku eksikliğine de bağlı olabilir.

Bunların yanı sıra, ‘kronik yorgunluk sendromu’ terimi, tükenmişliği, pandemi yorgunluğu, can sıkıntısını, tatminsizlik duygularını ve hatta geç saatlere kadar ayakta kalmanın etkisini tanımlamak için de popüler hale geldi.

Sanders, teşhis koymak için hastaların sağladığı ayrıntılara her zamankinden daha fazla güveniyor. Bu olasılıklar arasında bazı ihtimalleri silmeyi ve çıkarmayı sağlıyor. Bu nedenle ‘susmayı ve dinlemeyi öğrendiğini’ belirtiyor.

Uzun süreli koronavirüsün nedenleri

Kovid-19, vakaların yaklaşık yüzde 10’unda uzun süreli koronavirüse dönüşüyor ve bilim insanları bunun nedenini bilmiyor. Giderek artan kanıtlar, virüsün (veya parçalarının) organ dokusundaki ‘rezervuarlarda’ çok uzun süre asılı kaldığını gösteriyor. Bu da virüsün kendisinin semptomlara neden olabileceği anlamına geliyor. Örneğin Epstein-Barr virüsünün MS Hastalığı (Multiple Skleroz) aktive etmekte olduğu düşünüldüğü gibi koronavirüs de bir otoimmün yanıtı tetikliyor olabilir.

Bilim insanları ayrıca Kovid-19’un vücutta onlarca yıldır uykuda olan diğer virüsleri harekete geçirip onları uyandırarak semptomlara neden olabileceğine inanıyor. Bu bazı enfeksiyonlara neden olabilir.  Iwasaki, ‘Kovid-19 ile küçük bir enfeksiyona maruz kalan laboratuvar farelerinin büyük beyin hasarıyla aynı zamanda akciğerlerinde hafif bir iltihaplanma yaşadığını’ da ortaya çıkardı.

Uzun süreli Kovid her konağın bulunduğu ortama göre kendini farklı şekilde gösterebildiği için teorik nedenler veya motivasyonlar dışlayıcı olmanın yerine sıralı, çelişkili ve hatta bireysel olabilir. Araştırmacıların hedefe yönelik tedaviler geliştirmede başarılı olabilmesi için Sanders’ın mevcut çözümleri keşfetmesi, reçeteler yazması ve karmaşık olmayan mevcut çözümleri önermesi gerekiyor.

Klinik şu an genel merkezini Yale’deki yara yönetimi ekibiyle paylaşıyor yani hastaları, silahla yaralanma ve köpek ısırıklarından iyileşen insanlarla birlikte bir bekleme odasında kalıyor ancak wkim ayında yeni, daha büyük alana taşınması planlanıyor.

* Bu makale Şarku’l Avsat tarafından New York Magazine dergisinden (Tribune Medya Hizmetleri) çevrildi.



Bağırsak bakterileri ve kanser... Kapsamlı araştırma dikkat çekici bağlantıları ortaya koydu

Sindirim sistemini etkileyen kanser türlerinin bağırsak mikrobiyomuyla ilişkili olduğu belirlendi.
Sindirim sistemini etkileyen kanser türlerinin bağırsak mikrobiyomuyla ilişkili olduğu belirlendi.
TT

Bağırsak bakterileri ve kanser... Kapsamlı araştırma dikkat çekici bağlantıları ortaya koydu

Sindirim sistemini etkileyen kanser türlerinin bağırsak mikrobiyomuyla ilişkili olduğu belirlendi.
Sindirim sistemini etkileyen kanser türlerinin bağırsak mikrobiyomuyla ilişkili olduğu belirlendi.

Bağırsaklarımızda yaşayan bakteriler, kişinin yakalandığı kanser türü, hastalığın ortaya çıktığı yaş ve hatta hastanın kemoterapiyi ne ölçüde tolere edebildiği konusunda ipuçları taşıyor olabilir mi? İlk bakışta şaşırtıcı görünen bu soru, son yıllarda tıp araştırmalarının önemli gündem maddelerinden biri haline geldi. Bilim insanlarının bağırsak mikroplarına ve bunların sindirim, metabolizma ve bağışıklık sistemi üzerindeki geleneksel etkilerine yönelik ilgisi, kanser başta olmak üzere karmaşık hastalıklarla ilişkilerinin araştırılmasına kadar genişledi.

Bu kapsamda ABD'deki Mayo Clinic araştırmacıları tarafından yürütülen ve Eylül 2026'da Cell dergisinde yayımlanan yeni bir araştırma, bağırsak mikrobiyomu ile bazı kanser türleri ve bu hastalıkların tedavi sonuçları arasında dikkat çekici bağlantılar ortaya koydu. Şarku’l Avsat’ın Cell dergisinden aktardığı araştırmaya göre, bağırsak bakterilerindeki farklılıklar kanserin türü, teşhis yaşı, hastaların yaşam süresi ve kemoterapinin bazı yan etkileriyle ilişkili olabilir.

Araştırmada 1364 kanser hastasından alınan örnekler, kanser hastası olmayan 287 kişinin örnekleriyle karşılaştırıldı. Elde edilen bulgular, bağırsak mikrobiyomundaki farklılıkların erken yaşta ortaya çıkan kanser, yaşam süresi ve kemoterapinin bazı yan etkileriyle ilişkili olabileceğini gösterdi.

Bununla birlikte araştırmanın sonuçları, bağırsak bakterilerinin kansere neden olduğunu veya hastalığın seyrini öngörmek için şu anda kullanılabileceğini kanıtlamıyor. Söz konusu bulgular, daha kapsamlı araştırmalarla doğrulanması gereken bilimsel ilişkiler niteliği taşıyor.

Bağırsak mikropları ve kanser

Bağırsak mikroplarının kanserle ilişkisi nedir?

Sindirim sistemi; bakteriler, virüsler, mantarlar ve diğer mikroorganizmalardan oluşan geniş bir topluluğa ev sahipliği yapıyor. Bağırsak mikrobiyomu (Gut Microbiome) olarak adlandırılan bu topluluk, besinlerin sindirilmesi, besin öğelerinin metabolizması, bağışıklık tepkilerinin düzenlenmesi ve vücudun işleyişini etkileyen kimyasal bileşiklerin üretilmesi gibi önemli görevler üstleniyor.

cdvfgb
Dr. Purna Kashyap

Son yıllarda yapılan çok sayıda araştırma, bağırsak mikrobiyomunun bileşimindeki ve işlevlerindeki farklılıkların vücuttaki iltihaplanma ve bağışıklık ortamıyla, bazı tümör özellikleriyle ve hastaların tedaviye verdiği yanıtla ilişkili olabileceğine işaret ediyor.

Ancak bilimsel açıdan en önemli sorun, mikrobiyal değişimlerin hastalığın gelişimine katkıda bulunup bulunmadığını ya da kanserin kendisi veya hastalığa eşlik eden diğer faktörler nedeniyle mi ortaya çıktığını belirlemek.

Mayo Clinic araştırması da mikrobiyom analizlerini kanser türü, teşhis yaşı ve tedavi sonuçları gibi klinik verilerle ilişkilendirmesi bakımından önem taşıyor.

Kanser türlerine göre farklı mikrobiyal izler

Araştırma, bağırsak mikropları ile kanser arasındaki ilişkinin tümörün türüne göre değiştiğini ortaya koydu. Araştırmacılar, eşlik eden sağlık sorunlarının ve diğer faktörlerin etkisini dikkate aldıktan sonra beş kanser grubuyla ilişkili 341 mikrobiyal tür belirledi.

Bulgulara göre bazı tümör türlerinde normalde sağlıklı bağırsaklarda bulunan bakteri türlerinin azaldığı, bazılarında ise belirli bakteri türlerinin arttığı görüldü.

Nöroendokrin tümörlerde bağırsak sağlığıyla ilişkili bakterilerde yaygın bir azalma tespit edildi. Karaciğer ve intrahepatik safra yolu kanserlerinde Enterococcus faecalis bakterisinin seviyeleri daha yüksek bulundu. Yemek borusu kanseri ise aralarında Streptococcus cinsine ait türlerin de bulunduğu altı bakteri türündeki artışla ilişkilendirildi.

Ayrıca lenfositik lösemi ve multipl miyelom gibi bazı kan kanserlerinde de kendilerine özgü mikrobiyal bağlantılar saptandı.

Bu sonuçlar, Mayo Clinic Mikrobiyom Araştırma Programı Direktörü ve Mayo Clinic Kişiselleştirilmiş Tıp Merkezi Mikrobiyom Bilimleri Programı Başkanı, araştırmanın başlıca yürütücülerinden Dr. Purna Kashyap'ın değerlendirmeleri ışığında da önem taşıyor.

Araştırma, çok sayıda kanser hastasında bağırsak mikroplarının incelenmesinin, tümör türlerine göre farklılık gösteren mikrobiyal örüntülerin belirlenmesine ve bunların hastalığın özellikleri ile tedavi sonuçlarıyla ilişkilendirilmesine imkân sağladığını ortaya koyuyor.

Bu yaklaşımın önemi, yalnızca belirli bakterileri araştırmakla sınırlı kalmaması, bağırsak mikrobiyomu ile kanser arasındaki ilişkinin daha geniş bir çerçevede anlaşılmasını hedeflemesinden kaynaklanıyor.

Elde edilecek bilgiler gelecekte hastaların değerlendirilmesinde kullanılabilecek yeni biyolojik göstergelerin belirlenmesine yardımcı olabilir. Ayrıca mikrobiyomdan kanser hastalarının bakımında daha hassas tedavi stratejileri geliştirmek amacıyla yararlanılmasına yönelik araştırmaların önünü açabilir.

Kanserin tespiti ve tedavi başarısı

Erken yaşta ortaya çıkan kanserlerde farklı mikrobiyal izler

Araştırmanın dikkat çekici bulgularından biri, erken yaşta kanser teşhisi konulan hastalar ile hastalığın daha ileri yaşlarda ortaya çıktığı kişiler arasında bağırsak mikropları bakımından farklılıklar bulunması oldu.

Araştırmacılar, kolon, rektum ve meme kanserlerine odaklanarak 50 yaşında veya daha önce teşhis konulan hastalarla 50 yaşından sonra teşhis konulan hastaları karşılaştırdı.

Erken başlangıçlı kolorektal kanserde, Veillonella parvula bakterisinin seviyelerinin ileri yaşta teşhis konulan hastalara kıyasla daha yüksek olduğu belirlendi.

Vücuttaki metabolik süreçler sonucunda ortaya çıkan laktat maddesini kullanabilme özelliğine sahip bu bakterinin görüldüğü hastaların dışkı örneklerinde de daha yüksek laktat seviyeleri tespit edildi. Bu bulgu, erken yaşta ortaya çıkan tümörlere eşlik eden metabolik değişikliklerle bağırsakların mikrobiyal ortamı arasında olası bir ilişkiye işaret ediyor.

Erken başlangıçlı meme kanserinde ise bağırsak mikroplarının çeşitliliği ve bileşiminde daha kapsamlı değişiklikler gözlendi. Bu değişiklikler arasında Collinsella cinsine ait bazı bakteri türlerinin artması ve diğer bazı türlerin azalması yer aldı.

Ayrıca karaciğer tarafından üretilen, yağların sindirilmesine yardımcı olan ve bağırsak bakterilerinin farklı bileşiklere dönüştürülmesine katkıda bulunduğu safra asitlerinin metabolizmasıyla ilişkili mikrobiyal süreçlerde de değişiklikler saptandı.

Bu farklılıklar, erken yaşta ortaya çıkan kanserlerle mikrobiyal bağlantıların etkilenen organa göre değişebildiğini ve tümörlerin tamamında aynı örüntünün görülmediğini ortaya koyuyor.

Bağırsak mikropları ve yaşam süresi

Araştırmada bağırsak mikrobiyomu ile hastaların yaşam süresi arasındaki ilişki de incelendi. Toplam 1345 hastanın takip verilerine ulaşıldı. Hastaların ortalama takip süresi yaklaşık 45 ay oldu.

Analizler, bazı mikrobiyal özelliklerin yaşam süresindeki farklılıklarla ilişkili olduğunu, ancak sonuçların kanser türüne göre değiştiğini gösterdi.

Karaciğer ve intrahepatik safra yolu kanserlerinde Bifidobacterium longum bakterisinin yüksek seviyeleri daha uzun yaşam süresiyle ilişkilendirilirken, Blautia massiliensis bakterisi daha olumsuz sonuçlarla bağlantılı bulundu.

Bu farklılık, aynı kanser grubunda bile çeşitli bakteri türlerinin farklı sonuçlarla ilişkili olabileceğini gösteriyor.

Araştırmacılar başka bir analizde, bağırsak mikrobiyomunun özelliklerine dayanan ve TOPOSCORE olarak adlandırılan bir gösterge kullandı.

Analiz sonucunda, daha sağlıklı bir mikrobiyal örüntüye sahip hastaların, çeşitli klinik faktörler dikkate alındıktan sonra diğer gruba kıyasla ölüm riskinin yüzde 32 daha düşük olduğu belirlendi.

Bu ilişki, immünoterapi gören hastaların analizden çıkarılmasının ardından da devam etti. Bu durum, söz konusu göstergenin öneminin yalnızca immünoterapiyle sınırlı olmayabileceğine işaret ediyor.

Burada ölüm riskinin azalması ile iyileşme olasılığının artması arasındaki farkı doğru değerlendirmek gerekiyor. Söz konusu yüzde 32'lik oran, takip süresi boyunca ölüm riskindeki göreceli azalmayı ifade ediyor. Bu oran, hastaların yüzde 32'sinin kanserden kurtulduğu veya belirli bir mikrobiyal örüntünün yaşam süresinin uzamasına doğrudan neden olduğu anlamına gelmiyor.

Bulgular, hastalığın seyrini etkileyebilecek faktörlerin anlaşılmasına yardımcı olabilecek istatistiksel bir ilişkiye işaret ediyor.

Araştırma sonuçları, bağırsak mikrobiyomunun analiz edilmesinin gelecekte kanserin seyrini değerlendirmede kullanılan göstergelere eklenmesi ihtimalini de gündeme getiriyor.

Bağırsak mikropları ve kemoterapinin yan etkileri

Araştırmanın uygulama açısından önem taşıyan bulgularından biri de bazı bağırsak bakterileri ile kemoterapiye bağlı ishal arasındaki ilişki oldu.

Kemoterapi sırasında ortaya çıkabilen ishal, hastaların yaşam kalitesini olumsuz etkileyebilen ve tedaviyi tolere etme kapasitesini azaltabilen yan etkiler arasında yer alıyor.

Yazar: Toplum Hekimliği Uzmanı

Bağırsak mikrobiyomunun bileşimindeki ve işlevlerindeki farklılıklar, vücudun iltihaplanma ve bağışıklık ortamıyla ve bazı tümör özellikleriyle ilişkili olabili


Kan şekerini dengelemek için sabah yürüyüşü mü, akşam yürüyüşü mü daha etkili?

Yürüyüş, diyabetten korunmaya yardımcı oluyor (Reuters)
Yürüyüş, diyabetten korunmaya yardımcı oluyor (Reuters)
TT

Kan şekerini dengelemek için sabah yürüyüşü mü, akşam yürüyüşü mü daha etkili?

Yürüyüş, diyabetten korunmaya yardımcı oluyor (Reuters)
Yürüyüş, diyabetten korunmaya yardımcı oluyor (Reuters)

Günlük rutine yürüyüşü dahil etmek, kan şekeri seviyelerinin düşürülmesine, diyabetin önlenmesine ve hastalığın kontrol altında tutulmasına önemli katkı sağlayabiliyor. Şarku’l Avsat’ın Sağlık ve beslenme alanında yayın yapan Health sitesinden aktardığı habere göre günün her saatinde yürüyüş yapmanın faydaları bulunmakla birlikte araştırmalar, akşam yürüyüşünün kan şekeri seviyeleri üzerinde sabah yürüyüşüne kıyasla daha etkili olabileceğine işaret ediyor. Bunun başlıca nedeni, akşam yürüyüşünün özellikle yemek sonrasında kan şekerinde meydana gelen yükselişi hedef alması.

Akşam yürüyüşü neden daha etkili?

Günün her saatinde yapılan yürüyüş kan şekeri kontrolüne yardımcı olsa da akşam saatlerinde fiziksel aktivitenin bazı ek faydaları bulunuyor.

Kan şekeri seviyelerini daha iyi dengeliyor: Orta ve yüksek yoğunluktaki fiziksel aktiviteler, aşırı kilolu veya obezite sorunu yaşayan ve insülin direnci riski taşıyan kişilerde kan şekeri seviyelerinin dengelenmesine yardımcı oluyor. Bir araştırmada, akşam saatlerinde yapılan egzersizin sabah egzersizine kıyasla gece ve ertesi gün kan şekeri seviyelerinin daha düşük olmasıyla ilişkili olduğu belirlendi.

İnsülin duyarlılığını ve açlık kan şekerini iyileştiriyor: 2020 yılında diyabet hastası veya diyabet riski taşıyan erkekler üzerinde gerçekleştirilen bir araştırma, saat 15.00 ile 18.00 arasında egzersiz yapan katılımcıların, sabah egzersiz yapanlara kıyasla daha iyi insülin duyarlılığına ve açlık kan şekeri değerlerine sahip olma olasılığının daha yüksek olduğunu ortaya koydu.

Biyolojik saatin düzenlenmesine yardımcı oluyor: Diyabet gibi metabolik hastalıklarda biyolojik saatin işleyişi bozulabiliyor. Günün ilerleyen saatlerinde yapılan egzersiz, bu ritmin yeniden düzenlenmesine katkı sağlayabiliyor. Bu durum özellikle yüksek yoğunluklu aralıklı antrenman yapan kişilerde daha belirgin görülüyor.

Bir araştırmada, yüksek yoğunluklu aralıklı antrenmanları öğleden sonra veya akşam yapan kişilerin 24 saat boyunca kan şekeri seviyelerinin daha düşük olduğu, sabah egzersiz yapanlarda ise bu seviyelerin daha yüksek seyrettiği belirlendi.

Akşam yürüyüşü için en uygun saat hangisi?

Sabah ve akşam yürüyüşlerini karşılaştıran araştırmaların önemli bir bölümü, akşam saatlerini değerlendirirken öğleden sonra geç saatleri de kapsıyor. Bu nedenle saat 15.00'te veya 19.00'da yapılan yürüyüşlerin benzer faydalar sağlayabileceği belirtiliyor.

Bununla birlikte akşam yemeğinden sonra yürüyüş yapmak ek avantajlar sunuyor. Araştırmalar, yemek sonrasında hemen yürüyüşe çıkmanın, öğünlerin ardından kan şekerinde meydana gelen yükselişi azaltabildiğini gösteriyor. Yemek sonrası kan şekeri yükselmesi, öğünlerin ardından kandaki glikoz seviyesinin normalin üzerine çıkması olarak tanımlanıyor.

Ne kadar süre yürümek gerekiyor?

Yemek sonrasında yapılacak yürüyüşün süresi de kan şekeri kontrolü açısından önem taşıyor. Araştırmalar, 30 ila 60 dakika arasındaki yürüyüşlerin kan şekeri seviyelerinin düzenlenmesinde etkili olabileceğini ortaya koyuyor. Yaklaşık 45 dakikalık yürüyüş ise yemek sonrasında yükselen kan şekerini kontrol altına almak için uygun bir süre olarak değerlendiriliyor.

Ancak her akşam 45 dakika yürümek mümkün değilse yürüyüşten tamamen vazgeçmek gerekmiyor. Yemekten hemen sonra yapılacak 10 dakikalık bir yürüyüş bile kan şekerinin aşırı yükselmesini önlemeye yardımcı olabiliyor.

Başka bir ifadeyle, kısa süreli yürüyüş bile hiç yürümemekten daha faydalı.


Enerji kazanmak ve sindirimi iyileştirmek için hurma ne zaman tüketilmeli?

Hurma tüketimi sindirimi destekliyor ve enerji sağlıyor (Bigstock)
Hurma tüketimi sindirimi destekliyor ve enerji sağlıyor (Bigstock)
TT

Enerji kazanmak ve sindirimi iyileştirmek için hurma ne zaman tüketilmeli?

Hurma tüketimi sindirimi destekliyor ve enerji sağlıyor (Bigstock)
Hurma tüketimi sindirimi destekliyor ve enerji sağlıyor (Bigstock)

Hurma tüketimi, hem sindirim sisteminin sağlıklı çalışmasına katkıda bulunabiliyor hem de vücudun enerji ihtiyacını karşılamaya yardımcı oluyor. Şarku’l Avsat’ın Sağlık ve beslenme alanında yayın yapan Health sitesinden aktardığı habere göre hurma, vücuda enerji sağlayan karbonhidratların yanı sıra bağırsak hareketlerini destekleyen lif bakımından da zengin.

Enerjiyi artırmak için hurma ne zaman tüketilmeli?

Yüksek karbonhidrat içeriği sayesinde hurma, hızlı enerji kazanmak için ideal besinler arasında yer alıyor. Boyutuna ve türüne bağlı olarak bir hurmada yaklaşık 5 ila 18 gram karbonhidrat bulunuyor. Bu karbonhidratların büyük bölümü doğal şekerlerden oluşuyor.

Doğal şekerler, nişasta veya lif gibi diğer karbonhidrat türlerine kıyasla daha hızlı parçalandığından vücuda kısa sürede enerji sağlıyor.

Beslenme uzmanları, gün içinde enerjiyi korumak ve genel zindeliği artırmak için hurmanın öğün aralarında tüketilmesini öneriyor. Bu sayede yemek yedikten bir süre sonra ortaya çıkabilen enerji düşüşünün önüne geçilebiliyor.

Spor performansını artırmak amacıyla hurma tüketenlerin ise egzersiz öncesinde bu besini ara öğün olarak tercih etmeleri öneriliyor. Egzersiz sonrasında hurma tüketmek de fayda sağlayabiliyor. Hurmadaki karbonhidratlar, özellikle proteinle birlikte tüketildiğinde kasların toparlanmasına ve glikojen depolarının yenilenmesine yardımcı oluyor.

Sindirimi iyileştirmek için hurma ne zaman yenmeli?

Hurma, içerdiği yüksek miktardaki lif ve iltihaplanmayı önleyici bileşenler sayesinde sindirim sisteminin sağlıklı çalışmasını destekliyor.

Lifler bağırsak hareketlerinin düzenlenmesine yardımcı olurken, 2025 yılında yapılan bir araştırma da hurmadaki liflerin bağırsaklardaki yararlı bakterilerin çoğalmasını destekleyebileceğini ortaya koydu. Bu bakteriler, sindirim sistemi sağlığının korunmasında önemli rol oynuyor.

Araştırmalar, hurmanın sindirime yönelik faydalarından yararlanmak için günün belirli bir saatinde tüketilmesini gerektiren bir zaman dilimi ortaya koymuş değil.

Bununla birlikte Health sitesine göre hurmanın öğün aralarında tüketilmesi yararlı bir tercih olabilir. Hurmadaki lifler, gün boyunca sindirim sisteminin düzenli çalışmasına katkıda bulunuyor. Öğünler arasındaki bu tüketim aralığı, sindirim sisteminin liflerden gün içinde düzenli biçimde yararlanmasını sağlıyor.

Uzmanlar ayrıca liflerin sindirim sistemi boyunca daha rahat ilerlemesine yardımcı olmak için hurmanın su veya başka bir sıvıyla birlikte tüketilmesini öneriyor.