ABD’de Virginia Connecticut Sağlık Merkezi’nin Yale Üniversitesi’ndeki araştırmacılarla iş birliği içinde yürüttüğü bir araştırma, dünya çapındaki geçmiş nesillerde alkol bağımlılığı sorununa yönelik ortak bir genetik yapıyı ortaya çıkardı.
Risk taşıyan genler
Alışılmış alkol kullanımına genellikle problemli alkol kullanımı (Problematic alcohol use - PAU) veya alkol kullanım bozukluğu (Alcohol use disorder - AUD) denir. AUD, sağlık üzerinde olumsuz etkileri olan, düzenli olarak aşırı içki içme durumudur.
Söz konusu araştırmanın sonuçları 7 Aralık 2023’te Nature Medicine dergisinde yayınlandı. Çeşitli yaş gruplarında sağlık sorunlarının önemli nedenlerden biri olan ve bu durumdan muzdarip bireylerde önde gelen ölüm nedeni olan alkol bağımlılığının genetik temeline ışık tutuldu.
Bu araştırma, birçok yeni risk genini tanımlayan ve yeni biyolojik ayrıntıları ortaya çıkaran, alkol kullanımıyla ilgili bugüne kadarki en büyük çalışma oldu. Çalışma sayesinde bilim insanları, sorunlu alkol bağımlılığının biyolojisini daha iyi anlayarak artık daha etkili tedaviler geliştirebilecek.
Genetik ve çevresel bozukluk
1 Ağustos 2023'te Am J Psychiatry'de yayınlanan önceki bir çalışmada, psikiyatri profesörü ve Pensilvanya Üniversitesi Perelman Tıp Fakültesi Bağımlılık Araştırmaları Merkezi yöneticisi Henry Richard Kranzler, 12 yaş ve üzeri ABD nüfusunun neredeyse yarısının, yaygın ve birçok zararlı tıbbi, psikolojik ve sosyal sonuçlara yol açan aşırı içki tüketiminde bulunduğunu söyledi. ABD’de alkole bağlı olarak her yıl 140 binden fazla ölüm yaşanıyor. İçki tüketimi, ABD’de mevcut yaygınlık oranı yüzde 11 olan alkol kullanım bozukluğunun önde gelen risk faktörü olarak biliniyor. Bununla birlikte, bu tür durumlar tedavi edilmiyor; ömür boyu teşhis konulan bireylerin yüzde 15’inden azı herhangi bir tedavi alıyor.
Alkol kullanım bozukluğu riski, neredeyse eşit derecede genetik ve çevresel nedenlere dayanıyor. Genellikle bilişsel davranışçı terapi ve motivasyonel güçlendirme terapisi dahil olmak üzere psikososyal tedavilere yanıt veriyor. Alkol ayrıca birçok nörotransmiter sistemini de etkiliyor. Bu nedenle alkol kullanım bozukluğunun farmakolojik tedavisi de etkili olabiliyor.
Genetik hedeflerin belirlenmesi
Yale-Virginia Connecticut Tıp Fakültesi'nde psikiyatri, biyomedikal bilişim ve veri bilimleri yardımcı doçenti ve son çalışmanın baş yazarı Dr. Hang Zhu, sorunlu alkol bağımlılığının altında yatan moleküler mekanizmayı anlamaya ve potansiyel uyuşturucu çalışmaları için genetik hedefleri belirlemeye odaklanan bu araştırmanın gelecekte tedavilerin geliştirilmesi için son derece önemli olduğunu ve aşırı alkol bağımlılığının sonuçlarını hafifletmeye yardımcı olabileceğini söyledi.
Araştırmacılar, Avrupalı, Afrikalı, Latin Amerikalı, Doğu Asyalı ve Güney Asya kökenli insanlar da dahil olmak üzere çeşitli genetik nesillerde bazı grupları içeriyordu. Temel veri kaynağı olarak, genlerin, yaşam tarzının, askeri deneyimlerin ve farklı durumlara maruz kalma türlerinin ABD gazilerinin sağlık ve refahını nasıl etkilediğini inceleyen ulusal bir araştırma programı olan Milyon Gazi Programı’ndan (Million Veteran Program-MVP) yararlandılar. Analiz için verilerini diğer kaynaklardan gelen verilerle birleştirdiler.
Önceki araştırmalarla karşılaştırıldığında, bu çalışma sorunlu alkol kullanımına ilişkin genetik yapının bu popülasyonlar arasında geniş ölçüde paylaşıldığını, bununla birlikte sorunlu alkol kullanımına ilişkin farklı popülasyonlarda genetik farklılıklar bulunduğunu gösterdi. Ayrıca daha büyük benzerlikler var çünkü bu çeşitli genetik bilgiler araştırmacıların gen keşfinin gücünü artırmasına olanak tanıdı.
Çoklu soy verilerinden yararlanılarak 110 genetik bölge belirlendi. Her bölgedeki potansiyel nedensel değişkenlerin ayrıntılı haritalaması yapıldı.
Risk değerlendirmesi
Araştırmacılar ayrıca, beyindeki gen ekspresyonu ve kromatin etkileşimi analizleri yoluyla problemli alkol kullanımını beyin biyolojisine bağlayan kanıtlarla birden fazla gene öncelik vermek için farklı yaklaşımlar kullandı. Bu bağlamda söz konusu çalışma gelecekteki fonksiyonel analizler ve ilaç geliştirme için değerli bir kaynak haline geldi.
Yale-Virginia Connecticut Tıp Fakültesi’nde psikiyatri ve sinir bilimi profesörü ve aynı zamanda çalışmanın baş yazarı Dr. Joel Gelernter, bu araştırmadan elde edilen verilerin alkol bağımlılığının biyolojisinin daha iyi anlaşılmasını sağladığını ve halihazırda onaylanmış bazı ilaçların gelecekte tedavi aracı haline gelebileceğini öne sürdüğünü belirtti.
Araştırmacılar, uyuşturucu yeniden değerlendirme analizlerinin, mevcut birçok ilacın alkol bağımlılığı için potansiyel tedaviler olduğunu gösterdiğini ekledi. Ayrıca bir bireyin sorunlu kullanıma ilişkin genetik riskini tahmin etmek için kullanılabilecek poligenik risk puanlarını (PRS) hesapladı. PRS, henüz klinik kullanıma hazır olmasa da birçok biyobankada yüzlerce tıbbi özellik ile ilişkileri test edildi ve sorunlu alkol kullanımı ile diğer birçok zihinsel ve nörolojik bozukluk arasındaki genetik bağlantıyı gösterdi.
