Diyetinize neden daha fazla salatalık eklemelisiniz?

Salatalık, inflamatuar ve nörodejeneratif hastalıklara ve kansere karşı koruma sağlayan bir bileşik kaynağıdır (Reuters)
Salatalık, inflamatuar ve nörodejeneratif hastalıklara ve kansere karşı koruma sağlayan bir bileşik kaynağıdır (Reuters)
TT

Diyetinize neden daha fazla salatalık eklemelisiniz?

Salatalık, inflamatuar ve nörodejeneratif hastalıklara ve kansere karşı koruma sağlayan bir bileşik kaynağıdır (Reuters)
Salatalık, inflamatuar ve nörodejeneratif hastalıklara ve kansere karşı koruma sağlayan bir bileşik kaynağıdır (Reuters)

Sosyal medya yıllar içinde bazı saçma trendler doğurdu. Ancak sonuncusu bizim için iyi olabilir.

Logan Moffitt, nam-ı diğer Salatalık Adam, altı milyon takipçisini salatalık kullanarak genellikle geleneksel tatlar içeren ve krem peynir, somon ve ton balığının yanı sıra, soya sosu ve susam yağı içeren salatalar yapmaya teşvik etti.

Basitliklerine rağmen tarifler milyonlarca insanı büyüledi. Geçtiğimiz ay İzlanda'daki süpermarketler, tedarikçilerinin artan salatalık talebini karşılamakta zorlandığını duyurdu. Şarku’l Avsat’ın The Telegraph'tan aktardığına göre beslenme uzmanı Dr. Sarah Brewer, salatalıkların neden tüm buzdolaplarında bulunması gerektiğini paylaştı.

Salatalık ve hidrasyon

Brewer, “Salatalık çok yüksek su içeriğine sahiptir... Her 100 gram salatalık 96 gram su içerir. Nemlendirici olmasının yanı sıra, bu da onu düşük kalorili harika bir yiyecek haline getirir. 6 cm'lik bir salatalık parçası sadece 10 kalori ve 1,2 g şeker içerir, bu ise kan şekeri seviyenizi yükseltmeyeceği anlamına gelir” dedi.

Vitaminler ve mineraller

Dr Brewer, “Salatalık, sodyum ve fazla sıvıyı vücuttan atan potasyum sağlar. Ayrıca magnezyum (kasları ve sinirleri güçlendirir ve yorgunlukla savaşır), C vitamini (sağlıklı diş etleri ve cilt için gereklidir) ve K vitamini (kanın pıhtılaşmasında rol oynar ve cilde uygulandığında morarmayı azaltabilir) içerir,” diye açıkladı.

Antioksidanlar

Antioksidanlar, vücudumuzda dolaşarak DNA'mıza zarar veren ve hastalıkları körükleyen serbest radikaller adı verilen molekülleri durdurmak için çalışır.

Brewer şöyle diyor: “Salatalık çok sayıda antioksidan polifenol içerir... Bunlar arasında lignin (daha düşük kardiyovasküler hastalık ve bazı kanser riskleriyle ilişkilendirilmiştir) ve beta-karoten (göz ve cilt sağlığının yanı sıra bağışıklık sistemini güçlendirdiği bilinmektedir).”

Salatalık hastalıkları önlemeye yardımcı olur mu?

Brewer, salatalığın aynı zamanda inflamatuar ve nörodejeneratif hastalıklara, kansere ve tip 2 diyabete karşı koruma sağlayan B-kompleksi kukurbitasin B kaynağı olduğunu söylüyor.

Bununla birlikte, kukurbitasin B üzerine yapılan çalışmalar, bileşiğin izole edildiğindeki etkisine bakmıştır, bu nedenle birkaç dilim salatalık yemenin sağlığı iyileştirme olasılığı düşüktür, diye belirtiyor.

Sağlıklı saç, cilt ve tırnakları destekler

Dr. Brewer, gözlerinize iki dilim salatalık koymanın sadece eski bir batıl inanç olmadığını, aslında şişkin gözleri yatıştırdığını söylüyor. Salatalık ayrıca güneş yanıklarına çare olarak cilt üzerinde de kullanılabilir.

Brewer şöyle devam ediyor: “Salatalık kabuğu, sağlıklı saç, cilt ve tırnakların korunmasında önemli rol oynayan bir mineral olan silika açısından en zengin besin kaynaklarından biridir.”

Besinler

Dr. Brewer, diğer meyve ve sebzelerle karşılaştırıldığında salatalıkların “harika bir besin kaynağı olmadığını” söylüyor. Vitamin ve mineral kaynağı olsalar da yüksek su içeriği nedeniyle diğer sebzelerde bulunan besin yoğunluğundan yoksundurlar.

Dr. Brewer, “Herhangi bir beslenme eksikliğini gidermek için salatalıklara güvenmeyin” diyor.

Alerjiye neden olabilir mi?

Dr. Brewer, “Bazı insanların salatalık proteinlerine karşı alerjisi olduğunu” söylüyor. “Kızarıklık veya kaşıntı olmadığından emin olmak için 15 dakika boyunca bir parça salatalık uygulayarak küçük bir cilt bölgesini test etmeyi” öneriyor.

Salatalık yemenin en besleyici yolu nedir?

Salatalık en iyi çiğ olarak yenir, bu nedenle salatalara ekleme trendi sağlıklı bir seçenektir, ancak sandviçlere de eklenebilirler.



Demans ve gün ışığı arasındaki ilişki keşfedildi

Demans, ABD'de en sık görülen nörodejeneratif hastalık. Çinli araştırmacılara göre tek bir alışkanlık bu riski azaltabilir (AFP)
Demans, ABD'de en sık görülen nörodejeneratif hastalık. Çinli araştırmacılara göre tek bir alışkanlık bu riski azaltabilir (AFP)
TT

Demans ve gün ışığı arasındaki ilişki keşfedildi

Demans, ABD'de en sık görülen nörodejeneratif hastalık. Çinli araştırmacılara göre tek bir alışkanlık bu riski azaltabilir (AFP)
Demans, ABD'de en sık görülen nörodejeneratif hastalık. Çinli araştırmacılara göre tek bir alışkanlık bu riski azaltabilir (AFP)

Julia Musto Bilim ve İklim Muhabiri

Kış yaklaşırken günler kısalıp kararıyor. Bu durum aralık ayı boyunca hem ruhsal hem de fiziksel sağlığımız üzerinde olumsuz etkiler yaratabiliyor.

Ancak daha fazla gün ışığına maruz kalmak, demans riskini azaltmak da dahil bu olumsuz etkilerle mücadele etmeye yardımcı olabilir. Birleşik Krallık'ta 90 bin kişi üzerinde yapılan ve ivmeölçer verilerine dayanan bir çalışma, bu bulguyu ortaya koydu.

Çinli araştırmacılar, haziranda yaptıkları açıklamada, bulutlu günlerde bulutların arasından sızan ışığa bile sıkça maruz kalmanın, bu nörodejeneratif hastalığa yakalanma riskinin yüzde 16 daha düşük olmasıyla ilişkilendirildiğini belirtti.

Sekiz yıl süren çalışmanın yayımlandığı General Psychiatry adlı akademik dergisinin yayıncısı Wiley, bulgulara ilişkin detaylı açıklamasında, "günde 0,7 saatten daha az parlak gün ışığına maruz kalmanın", obezite, alkol tüketimi ve beyin hasarı gibi demans riskini artırdığı bilinen 6 temel faktörden bile daha güçlü bir gösterge olduğunu vurguladı.

Gözlemsel nitelikteki bu çalışma gün ışığının demansı durdurduğunu veya tamamen önlediğini kanıtlamasa da araştırmacılar bu bağlantının olası nedenlerine dair açıklamalarda bulundu.

Örneğin gün ışığına maruz kalmak, bozulmuş uyku-uyanıklık döngülerini düzeltebilir. Daha önceki araştırmalar da benzer uyku bozukluklarının demansla ilişkili olduğunu göstermişti.

Gün ışığı, beynin güneş temelli bir biyolojik saate uyum sağlamasına yardımcı oluyor ve uyku vakti geldiğinde vücudun uyku hormonu melatonini üretmesini destekliyor.

Uyku düzeninin bozulması ve başkalarından farklı bir uyku-uyanıklık döngüsüne sahip olmanın, kan damarlarına zarar vererek demans riskini artırdığı daha önce gösterilmişti.

Çalışmada gün ışığına maruz kalmanın beyinde daha az küçülmeyle ilişkili olduğu da belirtildi. Beyindeki küçülme de demansla ilişkilendirilen bir diğer belirti. Alzheimer Derneği'ne göre bu durum "beyin atrofisi" diye adlandırılıyor.

Araştırmacılar, "Bununla birlikte bu araştırmada ortaya çıkan bağlantıların gelecekteki çalışmalarla doğrulanması gerekiyor" ifadelerini kullandı.

Ayrıca gün ışığına maruz kalmak, demansın gelişim sürecini olumlu yönde etkileyebilir. Işık tedavisinin beyindeki iltihaplanmayı, sinaptik iletim düzensizliklerini ve mitokondriyal işlev bozukluklarını hafiflettiği tespit edildi.

Çalışmaya katılanlar, bir hafta boyunca bileklerinde ivmeölçer cihazları taşıdı.

Araştırmacılar katılımcılardan hangilerine daha sonra demans tanısı konduğunu belirlemek için tıbbi kayıtları, hastane bilgilerini ve ölüm sicili verilerini de inceledi.

Wiley, "8,1 yıllık ortanca takip süresi boyunca 741 katılımcıda demans gelişti" dedi.

Demans, ABD'deki en yaygın nörodejeneratif hastalık. Alzheimer Derneği, demansın en sık görülen türü olan Alzheimer'la yaşayan 7,4 milyon hasta olduğunu tahmin ediyor. Alzheimer hastalarının çoğu 65 yaşın üzerinde.

Demans veya Alzheimer'ın kesin bir tedavisi yok ancak durumu iyileştirebilecek tedaviler ve sağlıklı bireylerin riski azaltmak için atabileceği adımlar var.

Bunlardan bazıları epey basit. Örneğin her gün en az 20 dakika egzersiz yapmak ve meyve, balık ve sebze ağırlıklı Akdeniz diyeti gibi işlenmemiş gıdalarca zengin bir beslenme düzeni benimsemek.

Derneğe göre her ikisi de kalp sağlığını iyileştirerek beyne fayda sağlıyor, bu da kan ve oksijen akışını artırıyor.

Independent Türkçe,independent.co.uk/life-style/health-and-families


Kahvenin bağırsaklar üzerindeki uzun vadeli etkileri bulundu

Çalışmanın yazarları, kahvenin sindirim üzerindeki etkisinin anlaşılmasının, kabızlık tedavilerinin iyileştirilmesine yol açabileceğini umuyor (Pexels)
Çalışmanın yazarları, kahvenin sindirim üzerindeki etkisinin anlaşılmasının, kabızlık tedavilerinin iyileştirilmesine yol açabileceğini umuyor (Pexels)
TT

Kahvenin bağırsaklar üzerindeki uzun vadeli etkileri bulundu

Çalışmanın yazarları, kahvenin sindirim üzerindeki etkisinin anlaşılmasının, kabızlık tedavilerinin iyileştirilmesine yol açabileceğini umuyor (Pexels)
Çalışmanın yazarları, kahvenin sindirim üzerindeki etkisinin anlaşılmasının, kabızlık tedavilerinin iyileştirilmesine yol açabileceğini umuyor (Pexels)

Julia Musto Bilim ve İklim Muhabiri

Salı günü yayımlanan bir araştırmaya göre Amerikalıların üçte ikisi gibi her gün kahve içmek, sadece bağırsak bakterilerini değil bağırsağın işlevini de iyileştirebilir.

Kopenhag Üniversitesi'nden araştırmacılar, haftada üç günden fazla günde 1-5 fincan kahve tüketen kişilerin incebağırsaklarında daha yüksek asitlik seviyeleri ve kalınbağırsakta sindirim sağlığını etkileyebilecek daha fazla kasılma gözlemlediklerini açıkladı.

Üniversiteden doktora öğrencisi ve araştırmanın yazarı Francesca Bucci yaptığı açıklamada, "Bağırsak kasılmaları sağlıklı sindirimi destekleyebilir, kabızlığı önlemeye yardımcı olabilir ve bağırsak kaslarını iyi durumda tutabilir" diyor.

Bucci ve diğer araştırmacılar, yüksek asitlik seviyelerinin yararlı mı yoksa zararlı mı olduğundan henüz emin değil. Ancak incebağırsaktaki asitlik seviyesinin, yani "pH" değerinin, vücudun yiyecekleri nasıl parçaladığı üzerinde önemli bir rol oynadığını söylüyorlar.

Araştırmacılar, kahve içenlerde gözlemledikleri değişikliklerin yalnızca kahveden kaynaklandığından da emin değil ancak Doçent Henrik Munch Roager, geçmişteki araştırmaların bu sonucu desteklediğini ifade ediyor.

Roager, "Örneğin kahvenin midede asit salgısı da dahil sindirim sistemindeki bir dizi süreci etkileyebileceğini diğer çalışmalardan zaten biliyoruz. Dolayısıyla gözlemlerimizin tesadüften ibaret olmadığına inanmak için geçerli nedenler var" diye ekliyor.

Yeni çalışmanın sonuçları, Texas Üniversitesi Tıp Fakültesi'nin 2024 tarihli bir araştırmasının bulgularını da doğruladı. Bu araştırmada kahvenin, bağırsak bakterilerinin dengesini olumlu yönde etkileyerek sağlıklı bir tür çeşitliliğine yol açtığı bulunmuştu. Louisiana Eyalet Üniversitesi'nden uzmanlar, mikroorganizma çeşitliliği yüksek bağırsakların daha esnek olduğunu ve farklı patojenlerle mücadele edebileceğini belirtiyor.

Akıllı hap

9 gün süren çalışmaya 60'tan fazla yetişkin katıldı ve bunlardan 50'si "SmartPill" (Akıllı Hap) diye bilinen bir sensör yuttu. Bu kablosuz kapsül vücut içindeyken asitlik, sıcaklık, basınç, geçiş süresi ve bağırsak kasılmalarına ilişkin ölçümleri araştırmacılara iletti.

Katılımcılar ayrıca 8 gün boyunca yiyip içtikleri her şeyi bildirdi ve araştırmacıların bağırsak bakterilerinin bileşimini ve vücuttaki kafein metabolitleri gibi kahveye bağlı belirteçlerin düzeylerini analiz edebilmesi için günlük dışkı ve idrar örnekleri verdi.

Kafein muamması

Yüksek kahve tüketilen dönemlerle kahve içilmeyen zamanlar arasında bağırsak fonksiyonlarında neler olduğunu anlamak için daha fazla araştırmaya ihtiyaç var.

Çalışmanın yazarları, bulgularının kabızlık için daha iyi tedavilerin önünü açmasını umuyor. ABD Ulusal Sağlık Enstitüsü'ne göre bu sindirim rahatsızlığı, yetişkinlerin yüzde 16'sını ve 60 yaş ve üstü kişilerin üçte birini etkiliyor.

Roager, "Çok sayıda insan kabızlık ve düzensiz bağırsak hareketleriyle mücadele ediyor. Kahvenin sindirimi ve bağırsak kasılmalarını nasıl etkilediğini anlayabilirsek, bu bilgiyi bağırsak hareketliliğini doğal bir şekilde uyarmak için kullanmak mümkün olabilir" diyor.

Bu son derece değerli bir adım olurdu.

Independent Türkçe,independent.co.uk/life-style


Doğrudan beyne uygulanan gen tedavisi, epilepsi nöbetlerini yüzde 90 azalttı

Genetiği değiştirilen virüs, nöbet aktivitesini tetikleyen beyin bölgesini hedef alıyor (AFP)
Genetiği değiştirilen virüs, nöbet aktivitesini tetikleyen beyin bölgesini hedef alıyor (AFP)
TT

Doğrudan beyne uygulanan gen tedavisi, epilepsi nöbetlerini yüzde 90 azalttı

Genetiği değiştirilen virüs, nöbet aktivitesini tetikleyen beyin bölgesini hedef alıyor (AFP)
Genetiği değiştirilen virüs, nöbet aktivitesini tetikleyen beyin bölgesini hedef alıyor (AFP)

Suha Kidwai

İnsan beynine doğrudan uygulanan deneysel bir gen tedavisinin, ilaca dirençli epilepsi hastalarında aylık nöbet sayısını yüzde 90'dan fazla azalttığı tespit edildi.

The New England Journal of Medicine'da yayımlanan çığır açıcı klinik çalışma, standart ilaçlara yanıt vermeyen nörolojik bozuklukların tedavisinde önemli bir ilerlemeye işaret ediyor.

Üç yetişkin hasta üzerinde denenen bu tedavi, genetiği değiştirilmiş bir virüs kullanarak beyin dokusunun tam da kasılmaları tetikleyen bölgesini hedef alıyor ve bu bölgenin aktivitesini azaltıyor.

Araştırma odaklı hayır kurumu Epilepsy Society'ye göre Birleşik Krallık'ta yaklaşık 600 bin kişi epilepsiyle yaşıyor ve bu hastaların yaklaşık üçte biri, standart antiepileptik ilaçlarla kontrol altına alınamayan, ilaca dirençli epilepsi türlerinden muzdarip.

Bu kişilerde beyindeki kontrolsüz elektriksel fırtınalar ciddi yaralanmalara, bilişsel gerilemeye ve erken ölüm riskinde kayda değer derecede artışa yol açabilir.

Üç katılımcının hepsi, hipokampal skleroz nedeniyle 10 ila 25 yıldır epilepsiyle yaşıyor ve çok sayıda antiepileptik ilaç denemelerine rağmen hâlâ düzenli nöbet geçiriyordu.

Tedaviyi uygulamak için cerrahlar, genetiği değiştirilmiş bir virüsü zarar görmüş beyin dokusuna doğrudan enjekte etti.

Virüs, belirli bir geni uyarıcı nöronlara (nöbet aktivitesini tetikleyen beyin hücreleri) özel olarak yerleştirecek şekilde programlanmıştı.

Gen, beyin içine girdikten sonra çevredeki nöronların klozapine bağlanmasını sağlıyor. Halihazırda kullanılan bir ilaç olan klozapin, nöbetlere yol açan  aşırı aktif hücrelerin elektriksel ateşlenme hızını azaltıyor.

İki ayın ardından iki katılımcının aylık nöbet sayısı 4,5'ten 0,5'e, üçüncü katılımcının ise 4'ten sıfıra düştü.

Katılımcılardan biri yanlışlıkla ilacı almayı bıraktığında iki nöbet geçirdi ancak ilacı tekrar kullanmaya başlar başlamaz nöbetler durdu.

Standart gen tedavileri bir kez uygulandıktan sonra kolayca durdurulamadığı veya geri alınamadığı için kemogenetik diye bilinen bu ikili yaklaşım, hekimlerin ilaç dozunu değiştirerek tedavinin şiddetini ayarlamasına imkan tanıyor.

Kaliforniya Üniversitesi San Diego kampüsünden nörolog Olivia Kim-McManus, ilaca dirençli şiddetli epilepsi için mevcut tedavi seçeneklerinin invaziv olduğunu ve genellikle beynin hasarlı bölgesinin kesilmesini veya dokunun lazerle yok edilmesini içerdiğini belirtiyor.

Dr. Kim-McManus, yeni tekniğin de ameliyat gerektirdiğini ancak tek bir müdahaleyle cerrahi hassasiyet ve gen terapisini birleştirerek hastanın beyin dokusunu koruduğunu söylüyor.

Diğer bağımsız uzmanlar da bulguları benzer şekilde olumlu karşıladı.

University College London'dan, araştırmaya katılmayan nörolog Matthew Walker şöyle diyor:

Bu kadar çarpıcı bir etki olması ve çok az yan etki görülmesi heyecan verici.

Ancak Prof. Walker, örneklem grubunun son derece az kişiyi içerdiğini belirterek klozapinin uzun süreli kullanımına dair endişelerini dile getiriyor.

Antipsikotik ilacın yüksek dozda kullanımı, kardiyovasküler yan etkiler ve diğer önemli komplikasyonlarla ilişkilendiriliyor.

Prof. Walker, "Umarım gelecekte [bunun için] daha iyi ilaçlar geliştirilir" diye ekliyor.

Araştırmacılar halihazırda üç hastayı uzun vadede gözlemlemeyi ve bu tekniğin tedavi edilemeyen epilepsiyle yaşayan daha fazla kişiye güvenli şekilde yardımcı olup olamayacağını değerlendirmek üzere daha büyük ölçekli deneyler hazırlamayı planlıyor.

 Independent Türkçe,independent.co.uk/news