Erkekler neden kel oluyor?

Erkekler neden kel oluyor?
TT

Erkekler neden kel oluyor?

Erkekler neden kel oluyor?

Rusya Eğitim Üniversitesi’nin Tıp Fakültesi’nden Prof. Dr. Stanislav Ionov, ‘Kelliği başlayan bir kişi zamanla, sabah uyandığında yastığın üzerinde çok miktarda saç olduğunu ve saç derisinde kel noktaların ortaya çıktığını fark edecektir. Saç dökülmesi normalde 50 yaş ve üzerinde başlar. Yaşa bağlı endokrin dengesizliği ve erkeklik hormonu testosteronun düşük seviyelerde olması ile ilişkilidir. Bu durum, dihidrotestosteron seviyesinde bir azalmaya ve saç folikülü oluşumu sürecinde dengesizliğe neden olur. Dolayısıyla saç folikülü oluşumu azalır veya hiç olmaz. Yaşa ve endokrin dengesizliğine bağlı kellik vakalarında saçlar en sık başın arka kısmında ve ön kısımda dökülür” ifadelerini kullandı. Erkeklerin yaklaşık yüzde 50-60’ının, başlangıçta dikkat çekici belirtiler olmadan ortaya çıkan, ancak bir süre sonra hızlanan bir kellik durumu yaşadığını belirtti.

Russia Today haber ağının yerel gazete İzvestia gazetesinden aktardığına göre, Prof. Dr. Ionov “Erken yaşta, örneğin 25 yaşında kelleşen bir adam, poligenik faktörlerle (genlerin bir dizinde yaşanan değişiklikler, testosteron ve dihidrotestosteron artışına yol açan değişiklikler) ilişkili androgenetik alopesinin tipik bir örneğidir. Söz konusu durum saç köklerindeki redoks süreçlerinin bozulmasına yol açar ve bunun sonucunda da saçlar dökülür” ifadelerine yer verdi.

Ionov “Çocuklar da kellikten mustarip olabilir. Bu durumun nedeni viral, bakteriyel veya fungal hastalıklar olabilir, bunların sonucunda ortaya çıkan antikorların vücut hücrelerine saldırdığı otoimmün reaksiyonlara bağlı olarak gelişir. Bu süreç saç köklerini de etkileyerek saç dökülmesine neden olur” dedi.

Vücuttaki testosteron düzeyinin ve kelliğin nedenlerinin basit bir analiz yapılarak keşfedilebileceğini belirten profesör “Testosteron seviyeleri düşük olduğunda genellikle hormon tedavisi önerilir, ancak bunun saç dökülmesini yavaşlatmadığı kanıtlandı. Lazer tedavisi, plazma transferi veya saç ekiminin ise daha etkili olduğu düşünülüyor. Ekilen saçlar testosteron ve dihidrotestosterondan çok fazla etkilenmiyor” ifadelerine de yer verdi.



Gözden kaçan ama kahkahası bol 6 komedi dizisi

Lovesick, hayatının aşkını ararken cinsel yolla bulaşan klamidya hastalığına yakalandığını öğrenen Dylan'la (ortada) en yakın arkadaşları Evie (solda) ve Luke'un (sağda) hikayesini anlatıyor (Netflix)
Lovesick, hayatının aşkını ararken cinsel yolla bulaşan klamidya hastalığına yakalandığını öğrenen Dylan'la (ortada) en yakın arkadaşları Evie (solda) ve Luke'un (sağda) hikayesini anlatıyor (Netflix)
TT

Gözden kaçan ama kahkahası bol 6 komedi dizisi

Lovesick, hayatının aşkını ararken cinsel yolla bulaşan klamidya hastalığına yakalandığını öğrenen Dylan'la (ortada) en yakın arkadaşları Evie (solda) ve Luke'un (sağda) hikayesini anlatıyor (Netflix)
Lovesick, hayatının aşkını ararken cinsel yolla bulaşan klamidya hastalığına yakalandığını öğrenen Dylan'la (ortada) en yakın arkadaşları Evie (solda) ve Luke'un (sağda) hikayesini anlatıyor (Netflix)

Ekran karşısında şöyle içten bir kahkaha atıp günün yorgunluğunu üzerimizden atmayı hepimiz hak ediyoruz. Ancak popüler kültürün bitmek bilmeyen "en iyiler" listeleri bazen gerçek keşiflerin önünü kapatabiliyor. Ana akımın ışıltılı dünyasında kendine yer bulamasa da zekasıyla parlayan, kıymetini bilenlerin gönlünde taht kuran diziler aslında hemen yanı başımızda keşfedilmeyi bekliyor. Çok fazla konuşulmasa da seyircisiyle özel bir bağ kuran bu diziler, çoğu zaman en unutulmaz izleme deneyimini sunuyor. Nitekim iyi komedi sadece güldürmekle ilgili değil, bazen insanın sıkışmışlığını, yalnızlığını ve yönsüzlüğünü en dürüst haliyle gösterebilmekle de ilgili.

Spaced'in kendine has absürtlüğü, Crashing'in anlattığı kaotik Londra hayatı, Black Books'un huysuzluğu başlı başına bir mizah biçimine dönüştürmesi, My Name Is Earl'ün karma düzeltme telaşı, klişelere düşmekten sıyrılan Mo'nun göçmenlik bürokrasisiyle dokunaklı dansı ve Lovesick'in modern ilişkilere dair o naif gerçekçiliği... Bahsettiğimiz bu diziler, listemizin gizli kalmış yıldızları. 

Klişelere sıkışmış sitcom dünyasından uzaklaşıp, hafızalara kazınabilecek bu özel dizileri gün yüzüne çıkarıyoruz. Eğer "Bu diziyi neden daha önce izlemedim?" diyeceğiniz bir keşif yolculuğuna hazırsanız, arkanıza yaslanın ve listemize göz atın. Belki de yeni favoriniz tam da burada saklıdır.

Spaced (1999–2001)

Edgar Wright imzasını daha ilk dakikalarından hissettiren Spaced, sıradan bir ev arkadaşlığı hikayesini enerjisi hiç düşmeyen yaratıcı bir komediye dönüştürüyor. Simon Pegg ve Jessica Hynes'in canlandırdığı Tim ve Daisy, sevgili gibi davranarak aynı eve taşınan, 20'lerindeki işsiz güçsüz iki karakter olsa da dizi asıl enerjisini onların etrafında kurulan kaotik dünyadan alıyor. Video oyunlarından paintball savaşlarına, absürt hayal sekanslarından gündelik hayatın küçük krizlerine kadar her bölümde temposu sürekli değişen çılgın bir ritim hissediliyor. 

sdvdsv
İki BAFTA adaylığı bulunan Spaced'deki bazı temalar ve zombi sahneleri, daha sonra Zombilerin Şafağı'na ilham verdi (Channel 4)

Cornetto Üçlemesi'ne giden yolu açan ve Nick Frost gibi isimleri öne çıkaran bu İngiliz klasiği, Wright'ın hızlı kurgusu ve görsel mizah anlayışıyla klasik sitcom formülünden sıyrılıp neredeyse deneysel bir komediye dönüşüyor. Buna rağmen karakterler hiçbir zaman seyirciden kopmuyor. "Neden olmasın?" duygusuyla hareket ederek sıradışı kamera açılarını zekice yazılmış diyaloglarla harmanlarken, izleyicide derin bir bağ ve sempati uyandırmayı da başarıyor. Özellikle Frost ve Michael Smiley gibi yan karakterlerin kattığı enerji, dizinin en önemli unsurlarından biri. 

Bugün hâlâ yeterince keşfedilmemiş olsa da Spaced, modern İngiliz komedisinin en yaratıcı ve etkili işlerinden biri olarak anılmayı rahatlıkla hak ediyor.

IMDb: 8,5
Nereden izlenir: Türkiye'deki abonelik tabanlı yayın platformlarında yer almıyor

Black Books (2000–2004)

Hak ettiği değeri göremeyen komedi dizileri listemize, insansevmezlikle sıcaklığı aynı potada eriten, tam da battaniye altına girip çayınızı yudumlarken izlemelik Black Books'la devam ediyoruz. 

Kitaplarla dolu dağınık bir dükkanın içinde geçen Black Books, ilk bakışta küçük ölçekli bir sitcom gibi görünse de Britanya komedisinin en kendine özgü işlerinden biri. 

Zombilerin Şafağı'ndan (Shaun of the Dead) da hatırlayacağınız Dylan Moran'ın canlandırdığı kitabevi sahibi Bernard Black, insanlardan nefret ediyormuş gibi davranan ama bütün huysuzluğunun altında garip bir samimiyet taşıyan unutulmaz bir karakter. 

egrth
İki BAFTA ödüllü Dylan Moran (en sağda), canlandırdığı huysuz Bernard karakterini yaratırken Dublin'de karşılaştığı gerçek bir sahaftan ilham almış (Channel 4)

Bernard huysuzluğu, bitmek bilmeyen alaycılığı ve zekice iğnelemeleriyle televizyon tarihinin en nevi şahsına münhasır komedi karakterlerinden biri. Onun bu amansız karamsarlığı, yanı başındaki dükkanı işleten sabırlı dostu Fran ve işe yeni giren iyimser yardımcısı Manny'nin eğlenceli dinamikleriyle harika bir durum komedisi dengesine kavuşuyor.

Londra'nın sıradan gündelik hayatını fon olarak kullanırken bir anda absürtleşebilen hikayeleri sayesinde Black Books, klasik sitcom düzenini sürekli bozan bir ritim yakalıyor. Martin Freeman ve Olivia Colman gibi isimlerin konuk oyunculukları da dizinin Britanya komedi dünyasıyla kurduğu güçlü bağı hissettiriyor. 

Eğer hem içinizi ısıtacak hem de kara mizahıyla sizi güldürecek saklı bir hazine arıyorsanız, bu darmadağınık kitabevinin kapısını kesinlikle aralamalısınız zira Black Books hâlâ keşfedilmeyi bekliyor. 

IMDb: 8,4
Nereden izlenir: Türkiye'deki abonelik tabanlı yayın platformlarında yer almıyor

Lovesick (2014–2018)

İlk bakışta yalnızca sıradışı fikriyle dikkat çeken Lovesick, aslında modern ilişkileri şaşırtıcı derecede samimi ve gerçekçi anlatan en özel romantik komedilerden biri. 

Dizi, klamidya teşhisi alan müzmin romantik Dylan'ın durumu eski partnerlerine haber vermek zorunda kalmasını merkezine alırken, her bölümde eski ilişkilerin nasıl başlayıp nasıl sona erdiğini geri dönüşlerle anlatıyor. Bu yapı izleyicide hem eğlenceli hem nostaljik yer yer de buruk bir tat bırakıyor. Bu yapı sayesinde Lovesick, sadece romantik bir hikaye değil; aynı zamanda 20'li yaşların kafa karışıklığını, bağlanma korkusunu ve yalnızlık hissini çok doğal biçimde yakalıyor. 

dsergrt
Johnny Flynn (solda), Antonia Thomas (sağda) ve Daniel Ings'i (ortada) başrollerde buluşturan Lovesick, 2014'te Channel 4'da ilk yayımlandığında Scrotal Recall adıyla çıkış yapmıştı (Channel 4 / Netflix)

Johnny Flynn'in sakin ama kırılgan performansı, Antonia Thomas ve Daniel Ings'in enerjisiyle birleşince karakterler kısa sürede yakın arkadaşlarınız gibi gelmeye başlıyor. 

Mizahı çoğu zaman ince ve gündelik detaylardan beslenen dizi, romantik komedilerde sık görülen yapay dramatik tuzaklara düşmeden duygusal olmayı başarıyor. Lovesick son yılların en zarif, en içten ve hak ettiği değeri görememiş komedilerinden biri.

IMDb: 8
Nereden izlenir: Netflix

Mo (2022–2025)

Sizi Netflix'in nasıl konumlandıracağını tam olarak çözemediği ancak türler arasında rahatça dolaşan saklı cevher Mo'yla tanıştırmak isteriz. Filistinli komedyen Mo Amer ve Ramy'nin yaratıcısı Ramy Youssef'un imzasını taşıyan dizi, Houston'da bir mülteci ailesinin Amerika'daki sıkışmışlık hissini anlatıyor. Mo, göçmenlik hikayelerini klişelere sığınmadan anlatabilen nadir dizilerden biri ve bunu yaparken mizah duygusunu hiç yitirmiyor.

xsdvfgrth
44 yaşındaki komedyen Mo Amer, 2009'da nihayet ABD vatandaşlığı almadan önce, Teksas'ta mülteci olarak 20 yıl boyunca yasal bir belirsizlik içinde yaşadı (Netflix)

Göçmenlik bürokrasisi, ailevi sorumluluklar ve travmalar arasında mekik dokuyan yapım, "Amerikalılık" fikrini köksüzlük, yerel sokak mizahı ve politik eleştirilerle harmanlayan tam bir çelişkiler komedisi. Diziyi benzerlerinden ayıran en büyük özellik, bir yandan gerçekçi bir göçmenlik hikayesini anlatırken diğer yandan sürreal dokunuşlarla hikayeyi neredeyse mitolojik bir boyuta taşıyabilmesi. Mo Amer'in hem zeki hem de karizmatik performansı, izleyiciyi sistemin kırık dökük parçaları arasında hayatta kalmaya çalışan bu adamın dünyasına anında ortak etmeyi başarıyor. 

Derdini anlatırken vaaz vermeyen, temposu yüksek ve derinliğiyle sizi yakalayan bir komedi arıyorsanız, Mo'nun Houston sokaklarındaki hayatta kalma çabasına mutlaka göz atmalısınız.

IMDb: 7,9
Nereden izlenir: Netflix

My Name Is Earl (2005–2009)

Karma fikrini merkezine alan My Name Is Earl, ilk bakışta absürt ve fazlasıyla "küçük ölçekli" görünen hikayesini zamanla televizyonun en sıcak ve samimi komedilerinden birine dönüştürdü. 

Dizi, küçük çaplı bir suçlunun piyangoyu kazandığı gün geçirdiği kazanın ardından hayatını tamamen değiştirme kararı almasıyla başlıyor. 

Jason Lee'nin Earl Hickey rolündeki ikonik performansına Jaime Pressly, Ethan Suplee ve Eddie Steeples gibi güçlü bir yardımcı oyuncu kadrosunun eşlik etmesi, dizinin o kendine has neşeli ve samimi havasını perçinliyor. Earl, hayatı boyunca kırdığı insanlardan tek tek özür dilemeye çalışırken dizi de her bölümde hem eğlenceli hem şaşırtıcı derecede duygusal bir hikaye anlatıyor. 

sdgth
Earl'ü canlandıran 56 yaşındaki Jason Lee (solda), Şöhrete Bir Adım (Almost Famous) ve Vanilla Sky gibi filmlerdeki rolleriyle de tanınıyor (NBC)

"Redneck" mizahına yaslanmasına rağmen karakterleri hiçbir zaman küçümsememesi, dizinin bugün hâlâ sevgiyle hatırlanmasının en büyük nedenlerinden biri. Komedi unsurunu ahlaki derslerle şaşırtıcı bir dengeyle birleştiren dizi, zaman zaman saçma sapan ama her daim pozitif mesajlar veren bölümleriyle izleyiciye bambaşka bir dünyanın kapısını aralıyor. 

Yaratıcı geri dönüş sahneleri ve her karakterin derinliğiyle televizyon tarihinin en iyi niyetli kara mizah örneklerinden biri olmasına rağmen ne yazık ki ekranlara apar topar veda etmesi dizinin en büyük talihsizliği olmuştu. 

Cevapsız kalan hikayesi can sıksa da My Name Is Earl, hak ettiği değeri görememiş en içten, yaratıcı ve içimizi ısıtan komedilerden biri olarak hafızamızda.

IMDb: 7,8
Nereden izlenir: Disney+ 

Crashing (2016)

Yolumuza Phoebe Waller-Bridge'in efsanevi Fleabag öncesinde kaleme alıp başrolünde yer aldığı gizli cevheri Crashing'le devam ediyoruz. Yalnızca 6 bölümden oluşan bu mini dizi, Londra'nın fahiş kiralarından kaçmak için terk edilmiş eski bir hastanede birlikte yaşayan genç yetişkinlerin kaotik hayatlarına, karmaşık ilişkilerine ve yönsüzlük hissine odaklanıyor.

Waller-Bridge'in canlandırdığı eksantrik Lulu karakterinin gelişiyle dengeleri bozulan bu toplulukta, günümüz yıldızlarından Jonathan Bailey ve Damien Molony gibi isimlerin canlandırdığı, kusurlarla dolu ama aralarındaki kimya su götürmez olan bir arkadaş grubu bizi karşılıyor. 

sdergt
Whitechapel'daki eski Royal London Hastanesi'nde çekilen Crashing'in senaryosu, Phoebe Waller-Bridge'in kaleme aldığı iki ayrı kısa oyundan türedi (Channel 4 / Netflix)

Fleabag kadar deneysel ya da karanlık olmasa da Crashing, yetişkinliğe geçiş sürecindeki kaybolmuşluk hissini sıcak, komik ve samimi bir dille anlatan, göz ardı edilmiş komedilerden biri.

Karakterlerin büyük yüzleşmelerin eşiğine gelip söylenmemiş kelimelerin ardına saklandığı anlar, yetişkinliğin getirdiği kaybolmuşluk ve kimlik arayışı hissiyle nefis bir şekilde birleşiyor. 

Çabucak biten, temposu yüksek ve modern ilişkilerin karmaşasını samimi bir dille anlatan bir komedi arıyorsanız, Waller-Bridge'in ukulele eşliğinde söylediği uydurma şarkılara hazırlıklı olun ve bu hastanenin kapısını mutlaka aralayın.

IMDb: 7,6
Nereden izlenir: Netflix


Denizlerin T-rex'i, Teksas'ta keşfedildi

Bilim insanları, büyük beyaz köpekbalıklarının iki katı büyüklüğünde yeni bir deniz T-rex'i keşfetti (Perot Doğa ve Bilim Tarihi Müzesi)
Bilim insanları, büyük beyaz köpekbalıklarının iki katı büyüklüğünde yeni bir deniz T-rex'i keşfetti (Perot Doğa ve Bilim Tarihi Müzesi)
TT

Denizlerin T-rex'i, Teksas'ta keşfedildi

Bilim insanları, büyük beyaz köpekbalıklarının iki katı büyüklüğünde yeni bir deniz T-rex'i keşfetti (Perot Doğa ve Bilim Tarihi Müzesi)
Bilim insanları, büyük beyaz köpekbalıklarının iki katı büyüklüğünde yeni bir deniz T-rex'i keşfetti (Perot Doğa ve Bilim Tarihi Müzesi)

Bilim insanları, 80 milyon yıldan daha uzun süre önce denizlere korku salan ve 13 metreyi aşan uzunluğa ulaşabilen yeni bir deniz dinozoru türü keşfetti.

Tylosaurus rex (kısaca T-rex), günümüzde Kuzey Teksas diye bilinen bölgede yaşamış dev bir mosazor sürüngeniydi.

Araştırmacılara göre adı, "tilozorların kralı" anlamına geliyor. Bu isim, "kertenkele tiranı" anlamına gelen ünlü kara dinozoru Tyrannosaurus rex'ten ayırt edilmesini sağlıyor.

Amerikan Doğa Tarihi Müzesi Bülteni'nde (Bulletin of the American Museum of Natural History) yayımlanan yeni çalışmanın yazarı Ron Tykoski, "Büyüklüğünün yanı sıra, en iri büyük beyaz köpekbalıklarının yaklaşık iki katı uzunluğa sahip olan T-rex, diğer mosazorlardan çok daha saldırgan bir hayvan gibi görünüyor" dedi.

Kuzey Teksas bölgesinde bulunan ve son derece iyi korunmuş fosilleri inceleyerek yaptığımız araştırma, bu tür içinde daha önce hiçbir Tylosaurus örneğinde görülmemiş düzeyde şiddet davranışlarına dair kanıtlar ortaya koydu.

Araştırmacılar, farklı bir hayvana ait olabileceği şüphesi üzerine Amerikan Doğa Tarihi Müzesi'nde korunan fosillerin yanı sıra başka kurumlardaki bir düzineden fazla benzer örneği de analiz etti.

Bu fosillerde, mosazorlarda nadir görülen bir özellik olan ince tırtıklı testere dişler tespit edildi.

Ayrıca bunların, daha önce ait oldukları düşünülen Tylosaurus proriger türünden yaklaşık 4 milyon yıl daha genç olduğu belirlendi.

Görsel kaldırıldı.
Tylosaurus rex holotip iskeleti (Perot Doğa ve Bilim Tarihi Müzesi)

Araştırmacılar, T-rex adını, 1960'ların sonlarında tilozorların yeni bir tür olduğunu ilk fark eden paleontolog John Thurmond'a saygı amacıyla verdi.

Türün son derece güçlü çene ve boyun kaslarına sahip olması, onun etkili bir yırtıcı olduğunu gösteriyor.

Perot Doğa ve Bilim Müzesi koleksiyonunda bulunan ve "Kara Şövalye" lakabıyla bilinen bir T-rex örneğinin burnunun ön kısmı eksik ve alt çenesi kırık durumda. Bilim insanları, bu yaralanmaların yalnızca kendi türünden bir birey tarafından yapılmış olabileceğini düşünüyor.

Görsel kaldırıldı.
Tylosaurus rex canlandırması (Alderon Games)

Bulgular, bilinen mosazor türleri arasındaki akrabalık ilişkilerinin yeniden değerlendirilmesi gerektiğine işaret ediyor. Çünkü önceki çalışmaların büyük bölümü onlarca yıl boyunca aynı kalan ve çok az güncellenmiş veri setine dayanıyordu.

Araştırmacılar şimdiye dek hazırlananlar arasında en kapsamlı şekilde gözden geçirilen mosazor fosil veri setini oluşturdu. Bu çalışma, tilozorlar arasındaki evrimsel ilişkilerin yeniden düzenlenmesinin önünü açabilir.

Çalışmanın ortak yazarlarından Amelia Zietlow, "Bu sonuçlar, mosazor evrimine ilişkin uzun süredir kabul edilen varsayımların yeniden gözden geçirilmesi ve bu ikonik deniz sürüngenlerini incelemek için kullandığımız yöntemlerin modernleştirilmesi gerektiğini ortaya koyuyor" dedi.

Bir diğer ortak yazar Michael Polcyn ise şu değerlendirmeyi yaptı:

Bu bulgular, mosazorların hem fiziksel özelliklerine hem de evrimsel geçmişine dair resmi yeniden şekillendiriyor. Ayrıca Teksas'ın antik deniz ekosistemlerini anlamak açısından kilit bir bölge olduğunu vurgularken, bu güçlü yırtıcıların evrimsel tarihine yönelik araştırmalarda yeni bir dönemin başladığını gösteriyor.

Independent Türkçe


NASA teleskobu, Neptün'ün tuhaf uydusunun geçmişini aydınlattı

Neptün'ün Kuiper Kuşağı'ndan yakaladığı bir uydusu, eski uydu sistemini yıkıp geçmiş (NASA)
Neptün'ün Kuiper Kuşağı'ndan yakaladığı bir uydusu, eski uydu sistemini yıkıp geçmiş (NASA)
TT

NASA teleskobu, Neptün'ün tuhaf uydusunun geçmişini aydınlattı

Neptün'ün Kuiper Kuşağı'ndan yakaladığı bir uydusu, eski uydu sistemini yıkıp geçmiş (NASA)
Neptün'ün Kuiper Kuşağı'ndan yakaladığı bir uydusu, eski uydu sistemini yıkıp geçmiş (NASA)

NASA'nın James Webb Uzay Teleskobu, Neptün'ün en büyük uydularından Nereid'in kökenine ışık tuttu. Bilim insanları uydunun, yaklaşık 4 milyar yıl önceki bir çarpışmadan sapasağlam çıkmayı başaran tek cisim olabileceğini tespit etti.

Güneş Sistemi'nin en uzak gezegeni Neptün, yörüngesindeki sıradışı uydularla dikkat çekiyor. En büyük uydusu Triton, gezegenin tersi yöne dönerken Nereid ise tuhaf yörüngesiyle öne çıkıyor.

Gezegenin en büyük üçüncü uydusu Nereid, Güneş Sistemi'ndeki en eliptik yörüngelerden birine sahip. Neptün'den epey uzakta dolaşsa da dev gezegenlerin çevresindeki diğer düzensiz uydularla kıyaslandığında ana gezegenine görece yakın sayılıyor.

Eğik, eliptik, uzak ya da ters yönlü yörüngelere sahip düzensiz uyduların, Güneş'in etrafında kendi başlarına dönerken bir gezegen tarafından yakalandığı düşünülüyor.

Hem Triton'un hem de Nereid'in bu şekilde Kuiper Kuşağı'ndan çekilip Neptün'ün uyduları arasına katıldığı tahmin ediliyordu. 

Ancak Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü'nden (Caltech) lisansüstü öğrencisi Matthew Belyakov, Nereid'in düzensiz uydular arasında bile istisna teşkil ettiğini söylüyor:

Çapı, kendisinden sonraki en büyük uydudan (Satürn'ün etrafındaki Phoebe) iki kat daha büyük ve diğer birçok düzensiz uyduya kıyasla ana gezegeninden o kadar da uzak değil.

Bu nedenle bilim insanları, keşfedildiği 1949'dan beri bu uydunun kökeniyle ilgili kesin bir karara varamıyordu.

Belyakov ve ekip arkadaşları yeni çalışmalarında NASA'nın James Webb Uzay Teleskobu'nu (JWST) kullanarak bu gizemi aydınlatmaya çalıştı.

JWST'nin kızılötesi kameraları sayesinde uydunun bileşimi hakkında bilgi edinerek bunu, Kuiper Kuşağı'ndaki diğer cisimlerle karşılaştırdılar.

derfg
Yaklaşık 338 kilometre çapa sahip Nereid, 1989'da Voyager 2 tarafından görüntülenmişti (NASA)

Bulguları hakemli dergi Science Advances'ta dün (20 Mayıs) yayımlanan çalışmaya göre Nereid'in yapısı, Kuiper Kuşağı'ndaki cisimlerden epey farklı.

Neptün uydusunun bu cisimlere kıyasla çok daha fazla su buzu içerdiği, ayrıca daha parlak, daha yansıtıcı ve daha mavi olduğu görüldü. Ayrıca uçucu organik maddeler Kuiper Kuşağı'ndaki cisimlerde yaygınken, Nereid'de bulunamadı.

Bilim insanları bu nedenle Nereid'in dışarıdan gelmek yerine her zaman Neptün'ün yörüngesinde döndüğünü düşünüyor.

Araştırmaya göre Triton'un Neptün tarafından yakalanması, sistemdeki diğer uyduların yörüngelerini bozarak pek çoğunun çarpışıp parçalanmasına yol açarken, bu olaydan tek parça kurtulmayı başaran tek cisim Nereid olabilir.

Çalışmada yürütülen simülasyonlarda Triton olayının ardından bir veya daha fazla uydunun hayatta kalma olasılığı yaklaşık yüzde 25 çıktı. Araştırmacılar bu oranın, Nereid'in dışarıdan gelen bir cisim olma ihtimalinden daha yüksek olduğunu söylüyor.

Belyakov, "Bence bu süreçten sağlam çıkan tek cisim Nereid" diyerek ekliyor:

Sağ çıkan diğer cisimler Neptün'ün en içteki uyduları ancak Voyager'dan elde ettiğimiz görüntülere bakılırsa bütünlükleri bozulmuş ve dağılmış moloz yığınları gibi görünüyorlar. Yani bunlar ilk sistemden kalan cisimler ancak bütünlüklerini kaybetmişler.

Bilim insanları yaklaşık 4,5 milyar yaşındaki Güneş Sistemi'nin ilk 100-200 milyon yılında yaşandığını düşündükleri bu olayın, Nereid'i bugünkü yörüngesine soktuğunu savunuyor. Hatta Triton'u da yavaşlatarak gezegene yaklaşmasını sağlamış olabilir.

Belyakov, Nereid'in yeni köken öyküsü hakkında, "Bence insanlar zaten bunun doğru olmasını istiyordu" diyor: 

Artık Nereid'in bileşimi hakkında, Neptün sisteminin oluşumunu gerçekten anlamamızı sağlayacak daha fazla veri toplayabiliriz. Ayrıca Nereid'i Neptün sisteminde oluşmuş yerli bir uydu olarak ele alırsak, belki de bu bize buz devlerinin etrafında uyduların nasıl oluştuğu hakkında çok şey anlatabilir.

Independent Türkçe, CNN, Space.com, Caltech, Science Advances