Yemen'de, Husi grubu da dahil olmak üzere Yemenli taraflar arasında Riyad'da gerçekleşecek görüşmelere ilişkin bölgesel ve uluslararası beklenti, Yemenli ve Batılı kaynaklar, görüşmelerin tarafların geçen Ramazan ayında vardıkları barış taslağı çerçevesinde yoğunlaşmasını bekliyordu.
Gözlemciler, Riyad ve Maskat'ın dosyada tüm ağırlıklarını kullanarak yaptıkları çabaların, insani yönü ilgilendiren aşamayı öne çıkardığını ve bunun, ardından gelecek askeri ve siyasi yönlerin ana ve mantıklı girişi olduğunu düşünüyor. Yemenli liderlerin, gelecek nesillerin geleceği için büyük tavizlerde bulunma sorumluluğunun etik ve ulusal olarak kendileri üzerinde olduğunu düşünüyorlar.
Şarku'l Avsat, geçtiğimiz Nisan ayında yaptığı bir haberde, Yemen barış planının ülkede tam bir ateşkes, tüm kara, deniz ve hava sınır kapılarının açılması, Merkez Bankası'nın birleştirilmesi ve tüm esir ve tutukluların (tümü karşılığında tümü) serbest bırakılması üzerine odaklanacağını ortaya çıkarmıştı. Öte yandan, Riyad, Sana heyetine davetin, 2021 yılının Mart ayında ilan edilen Suudi Arabistan girişimi temelinde ve geçtiğimiz Nisan ayı ortasında Yemen'in başkentinde Suudi Arabistan Büyükelçisi Muhammed el-Caber ile yaptığı görüşmelerin bir sonucu olarak yapıldığını duyurdu.
Kimliğini açıklamak istemeyen üst düzey bir Yemenli yetkili, Şarku'l Avsat’a yaptığı açıklamada mevcut Riyad müzakerelerinin, Ramazan ayında açıklanan barış taslağı çerçevesinde yürütüldüğünü belirtti ve daha fazla ayrıntı vermekten kaçındı.
Öte yandan, Şarku'l Avsat’a konuşan bir Batılı diplomat, barış taslağının bir süredir masada olduğunu söyledi ve bazı endişelerini dile getirdi. Diplomat, "Husiler her şeyi ele geçirmek istiyor gibi görünüyor. Husiler ile herhangi bir şeyin beklenmesi zor, bekleyip sonuçları görmemiz gerekiyor" dedi.
Husi Heyetinin Başkanı Muhammed Abdusselam geçtiğimiz Perşembe günü Riyad'a varır varmaz Şarku'l Avsat’a yaptığı açıklamada "Barış, üzerinde çalışılan ilk seçenektir" dedi. Riyad müzakerelerinin, insani, askeri ve siyasi tüm dosyalarda somut ilerleme ile sonuçlanmasını umduğunu ifade ederek, Yemen, komşu ülkeler ve bölge için barış ve istikrar getireceğini söyledi.
Hükümet, adil ve kapsamlı bir barışa ulaşmak için tüm girişimlere açık olmaya devam edeceğini vurguladı. Bunun, üç referans doğrultusunda gerçekleşecek ve darbenin sona ermesini, devlet kurumlarının yeniden kurulmasını, Yemen'de barış, istikrar ve kalkınmayı sağlaması bekleniyor.
Yemen cumhurbaşkanlığı kaynaklarına göre, planın ilk aşaması, ateşkes ilan edilmesi, ardından Merkez Bankası'nı birleştirmek, mahkum değişimi (hepsi karşılığında hepsi) için teknik komiteler oluşturmak ve taraflar arasında güven inşa etmek olacak. Ardından, Yemenlilerin devlet şeklini nasıl gördüklerini belirlemek için doğrudan müzakereler aşaması gelecek ve ardından geçiş dönemi başlayacak.
Plan ayrıca, tüm kapıların açılmasını ve kara, deniz ve hava kapılarındaki kısıtlamaların kaldırılmasını içeriyor. Bu hem Husi hem de meşru bölgelerde normal şekilde çalışmaya geri dönecekleri anlamına geliyor. Ayrıca, Suudi Arabistan desteğiyle kapsamlı bir ekonomik reform süreci de kapsıyor.
Yemen'de karar alma süreci hakkında bilgi sahibi Yemenli bir yetkili, Riyad'daki mevcut görüşmelerden çıkacak herhangi bir anlaşmanın, daha önce barış taslağında bahsedilen üç aşamadan öteye geçmeyeceğine inanıyor. Yetkili, Şarku'l Avsat'a verdiği demeçte, "Bu aşamalar, aslında 2021 yılının Mart ayındaki Suudi Arabistan girişiminden kaynaklanıyor" dedi.
İnsani dosya krizi sona erdirmek için bir giriş noktası
Ayrıca, eski Yemen Dışişleri Bakanlığı Müsteşarı Mustafa en-Numan, Suudi Arabistan ve Umman'ın çabalarının, insani tarafla ilgili aşamanın uygulanmasına odaklandığını, bunun askeri ve siyasi taraflarda takip edecek olan şeyin ana girişi olduğu temelinde görüyor.
Numan, Şarku'l Avsat'a verdiği demeçte şu ifadeleri kullandı: "Riyad ve Maskat'ın yaptığı çabaların başında, insani tarafla ilgili aşamayı uygulamaya olan bağlılıkları geliyor. Bu aşamayı, askeri ve siyasi taraflarda takip edecek olan şeyin ana ve mantıklı giriş noktası olarak görüyorlar."
Mustafa en-Numan, "Riyad ve Maskat, her ikisi de öncelikle Yemen halkının yaşadığı insani trajediye son vermeye yardımcı olacak bir anlaşmaya varmak için tüm ağırlıklarını ve etkilerini kullanıyorlar. Ayrıca, Tahran ve Riyad arasındaki olumlu ilişkiler de devam eden müzakereleri kolaylaştırmaya katkıda bulunuyor" dedi.
Ancak, Yemenli siyasetçi ve diplomat, "Sonuçta mesele, Yemenli liderlerin sorumluluğudur ve gelecek nesiller için endişe duyarak büyük tavizlerde bulunmaları için ahlaki ve ulusal bir görevi vardır. Herkesin, Riyad'ın bir hayır kurumu olmadığını ve halkına odaklanmak istediği taahhütleri olduğunu anlaması gerekir" dedi.
Geçtiğimiz Nisan ayında tartışılan barış planına dönersek, Yemen Cumhurbaşkanlığı kaynakları, hükümet tarafının, Husilerin herhangi bir hile veya geri adım atmaması için garantiler talep ettiğini açıkladı. Husiler herhangi bir hile veya manipülasyon yaparsa, Yemen hükümetinin tüm bu taahhütlerden feragat edeceğini ve uluslararası toplumun bu hareketi caydırması gerektiğini söyledi.
Aynı kaynaklara göre, Nisan ayındaki görüşmelerde tüm dosyalar, Güney sorunu da dahil olmak üzere ele alındı. Kaynaklar, "Güney sorunu da dahil olmak üzere tüm dosyalar çok kapsamlı bir şekilde ele alındı. Bu, devletteki siyasi sürecin tarafları arasında anlaşmazlıklar olduğu bir konudur, ancak onlar bunu çözmek için çalışıyorlar. Süreç uzun ve zaman alıyor" dedi.
Kaynaklar, "İki yıllık bir geçiş dönemi yerine beş veya üç yıllık bir geçiş dönemi de dahil olmak üzere seçenekler var. Bu, taahhütlere ve garantilere bağlıdır. Taraflara, özellikle geçiş dönemi konusunda başka seçenekler varsa, karar verme hakkı verildi. Güneyliler, geçiş döneminin, bir referandum veya kader tayini ile sonuçlanacak bir devlet şeklini içermesi gerektiğine inanıyorlar. Başkanlık Konseyi, Güneyli üyeleri ez-Zubeydi, el-Bahsani, el-Alimi ve Ebu Zaraa’ya, Ana dosyalar içerisinde tartışılmak üzere güney meselesine ilişkin bir kavram taslağı hazırlama görevi verdi” şeklinde konuştu.
SDG güçlerinin koruması altında Kamışlı ve Haseke'de DEAŞ üyelerini barındıran hapishane (Reuters)
