Suriye, Gazze savaşının ışığında yeni bir çatışma sarmalıyla karşı karşıya

Uluslararası bir yetkili, uluslararası topluma Suriye krizini gözden kaçırmama çağrısında bulundu.

Güvenlik güçleri ve sivil savunma çalışanları, çarşamba günü şafak vakti İsrail’in Suriye’nin Humus kentindeki saldırılarında yıkılan bir binanın enkazı altında kurbanları arıyor (AFP)

İsrail ve Hamas arasındaki çatışmanın boyutu ve Gazze Şeridi’ndeki sivillerin anlatılmamış acısı haklı olarak dünya genelinde öfkeye yol açtı. Ancak Suriye’de şiddetin keskin bir şekilde artması da on binlerce insanı bölgeden kaçmak zorunda bırakırken, bu durum bölge dışında büyük ölçüde dikkati çekmeyen dünyanın en büyük yerinden edilme krizi olmaya devam ediyor.

Suriye’deki şiddetin de acilen durdurulması gerekiyor. Ancak bunun yerine orada, 12 yılı aşkın bir süredir devam eden savaş yoğunlaşıyor ve şu an benzer bir çatışma kapsamında beş cepheye yayılıyor. Suriye hükümeti ve Rus güçleri kuzeybatıdaki silahlı muhalif gruplarla savaşırken, DEAŞ ülke çapındaki saldırılarını yoğunlaştırıyor. Türkiye, kuzeydoğudaki Kürt güçlere saldırıyor. Kürt güçler yerel aşiretlerle savaşırken, ABD ile İsrail de İran’a bağlı güçlerle karşı karşıya geliyor.

Bölgenin yaşadığı çalkantı göz önüne alındığında Suriye topraklarındaki çatışmaların kontrol altına alınması için ciddi uluslararası çabaların sarf edilmesi gerekiyor. On yılı aşkın bir süredir dökülen kanın ‘diplomatik bir sona’ ihtiyacı var.

Ayrıca Gazze’de kalıcı bir ateşkes Suriye’deki durumu büyük ölçüde sakinleştirecek. Ülke içinde ABD, İsrail ve ajanları aracılığıyla İran dahil askerî açıdan aktif olan yabancı güçler arasındaki gerilimi azaltacak.

Geçen Ekim ayında İdlib’in batı kırsalındaki el-Hamamah köyünde yerinden edilmiş insanlara yönelik bir kampta Rus hava saldırısının yol açtığı yıkım (AFP)

Suriye’nin batısındaki Humus’ta 5 Ekim’de Harp Okulu’nda düzenlenen mezuniyet töreninde kimliği belirsiz kişiler tarafından gerçekleştirilen drone saldırısında onlarca Harp Okulu öğrencisi, aile üyeleri ve orada bulunanlar hayatını kaybetmiş ve yaralanmıştı. Suriye ordusu ve Devlet Başkanı Beşşar Esed’i destekleyen Rus güçleri, okullar, hastaneler, marketler ve evlerini terk etmek zorunda kalan Suriyelilere yönelik kamplar da dahil olmak üzere muhalefetin kontrol ettiği Suriye’nin kuzeybatısında en az 2 bin 300 bölgeye saldırı düzenleyerek karşılık verdi.

​Çok nedenli yer değiştirme

Yaklaşık 120 bin kişi kaçmak zorunda kaldı. Çoğu geçen yıl Şubat ayında gerçekleşen büyük deprem de dahil olmak üzere çeşitli nedenlerle birçok kez yerinden edildi. Ekim ayından bu yana komisyonumuz tarafından takip edilen olaylarda en az 500 sivil yaralandı veya öldü. Kullanılan silahlar arasında, komitemizin 2011’de Suriye’deki iç savaşın başlangıcından bu yana belgelediği, devam eden yıkıcı bir model olan, uluslararası düzeyde yasaklanmış misket bombaları da var.

Geçmiş dönemde bu açıklamalar, geniş çapta öfkeye neden oluyordu, peki şimdi ne fark var? Dünyanın dikkati başka yöne çevrilmiş durumda. DEAŞ, aynı zamanda Suriye içindeki ölümcül faaliyetlerini de yoğunlaştırıyor, hem sivil hem de askeri hedeflere saldırıyor, operasyonel yeteneklerini ve aşırı ideolojisini sergilemeye devam ediyor.

Ülkenin kuzeybatısında Türk güçleri, Türkiye topraklarındaki terör faaliyetleriyle bağlantılı oldukları gerekçesiyle Suriye Demokratik Güçleri’ne (SDG) yönelik operasyonlarını hızlandırdı. Yine SDG, Doğu Suriye’nin en büyük şehri Deyrizor’da da Kürt liderliğindeki yerel yönetimin temel hizmetleri sağlayamadığı veya temel hakları güvence altına alamadığı yönündeki eski şikayetlerin körüklediği bir çatışmada aşiretlerle savaşıyor. Bunun sonucunda ölen sivillerin sayısı sayılmıyor.

Türkiye’ye ait insansız hava aracı Haseke’de SDG üyelerini bombaladı (Arşiv)

En rahatsız edici olanı, Gazze’ye düzenlenen saldırı nedeniyle artan bölgesel gerginliklerin, İsrail ve İranlı milislerin Suriye topraklarına yönelik saldırılarının artmasına yol açması. Suriye’deki ABD üsleri, geçtiğimiz Ekim ayından bu yana milislerin 50’den fazla saldırısına maruz kaldı.

Ürdün’de 28 Ocak’ta üç ABD askerinin ölümüyle sonuçlanan saldırıdan çok önce ABD, İran bağlantılı gruplar tarafından kullanıldığı söylenen tesislere misilleme amaçlı saldırılar başlatmıştı. Ürdün’deki son saldırı, Iraklı milisler tarafından Suriye, Irak ve Yemen’de yeni bir ABD misilleme saldırıları dalgasına yol açtı. Bu da daha geniş bir çatışma korkusu yarattı.

Suriye Başbakanı Hüseyin Arnus’un İsrail saldırısının ardından Şam Havalimanı’ndaki pistlerin hasarlı kısımlarındaki onarım çalışmalarını denetlediği arşiv görüntüleri (AFP)

Aynı zamanda görünüşte İran’la bağlantılı unsurları hedef alan İsrail hava saldırıları, insani yardımın ulaştırılması için son derece ihtiyaç duyulan Suriye’nin sivil havaalanlarını hizmet dışı bıraktı.

Tüm bunların ortasında Suriyeliler, giderek daha da dayanılmaz zorluklarla karşı karşıya kalıyor. Yaklaşık 17 milyonunun gıda, su ve tıbbi bakım gibi insani yardıma ihtiyacı var. Bununla birlikte yardım teslimatları, Suriye hükümetinin keyfiliğine bağlı olarak ve yaptırımlar tarafından engellenerek pamuk ipliğine bağlı kalmaya devam ediyor.

Dünya Gıda Programı çalışanları, İdlib’in eteklerindeki Atma kampında yardım teslimatları durmadan önce yerinden edilmiş Suriyelilere yardım paketleri dağıtıyor, 6 Aralık 2023 (AFP)

Aynı zamanda bağışçı fonlarındaki ciddi eksiklik, Birleşmiş Milletler Dünya Gıda Programı’nı Suriye’ye düzenli gıda yardımını askıya almaya zorladı. Bu da milyonları, açlığın pençesine düşürdü. Bu yüzyılın en acımasız iç savaşlarından biri, son on yılda Suriye’de 300 binden fazla sivilin hayatına mal oldu. Geçtiğimiz Ekim ayında Avrupa’ya sığınma talebinde bulunan Suriyeli sayısının son 7 yılın en yüksek seviyesine ulaşması şaşırtıcı değil.

Tüm savaş suçları

Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin kapsamına giren savaş suçlarının ve insanlığa karşı suçların neredeyse tamamı Suriye’de işlendi; Hastanelerin ve sağlık çalışanlarının kasıtlı olarak hedef alınması, teröristlerle mücadele kisvesi altında sivillere yönelik doğrudan ve ayrım gözetmeyen saldırılar (kimyasal silahlar da dahil), yargısız infazlar, on binlerce kişinin işkence görmesi, Suriye’nin bazı bölgelerinde DEAŞ’ın kontrol ettiği dönemde Ezidilere yönelik soykırım.

Bir adam, geçtiğimiz 30 Aralık’ta Suriye ordusunun İdlib’e düzenlediği topçu bombardımanında yaralanan kardeşi için ağlıyor (DPA)

Suriye’de temel uluslararası insan haklarına ve uluslararası insancıl hukuka saygı gösterilmemesi, yalnızca çatışmanın tüm taraflarında ölümlere ve sakatlanmalara yol açmakla kalmadı, aynı zamanda uluslararası koruma sisteminin özünü de baltaladı. Ukrayna, Sudan ve şimdi de Gazze dahil giderek artan çatışmalar listesinde uluslararası hukukun göz ardı edildiğini görüyoruz.

Suriyeliler, Kanada ve Hollanda’nın Suriye’de savaş suçları işlenmesine karşı açtığı davayı değerlendiren Lahey’deki Uluslararası Adalet Divanı’nda

Üye devletler bu endişe verici eğilimi durdurmak için acilen harekete geçmelidir. Kasım ayında Uluslararası Adalet Divanı, Suriye’ye işkenceyi durdurma emri verdi. Son yıllarda Avrupalı ​​savcılar, Suriye’de işlenen savaş suçları ve insanlığa karşı suçlardan dolayı 50’den fazla fail hakkında dava açtı. Bu çabaların sadece Suriye’de değil, her yerde işlenen vahşet konusunda sürdürülmesi, desteklenmesi ve genişletilmesi gerekiyor.

Bu bağlamda çatışmaların durması halinde en korkunç ihlaller sona erebilir. Uluslararası topluma Suriye krizini gözden kaçırmama çağrısında bulunuyoruz. Suriye’nin cesur diplomatlara, cesur bağışçılara ve kararlı savcılara her zamankinden daha fazla ihtiyacı var. Yaklaşık 13 yıldır süren çatışmaların ardından Suriye’nin artık her şeyden çok ülke çapında bir ateşkese ihtiyacı var.

New York Times

*Birleşmiş Milletler (BM) Uluslararası Bağımsız Suriye Araştırma Komisyonu Başkanı Paulo Pinheiro