BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri: Gazze savaşı Ortadoğu’da daha geniş çatışmaları tetikleme potansiyeli olan bir ‘barut fıçısı’https://turkish.aawsat.com/arap-d%C3%BCnyasi/4891581-bm-i%CC%87nsan-haklar%C4%B1-y%C3%BCksek-komiseri-gazze-sava%C5%9F%C4%B1-ortado%C4%9Fu%E2%80%99da-daha-geni%C5%9F
BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri: Gazze savaşı Ortadoğu’da daha geniş çatışmaları tetikleme potansiyeli olan bir ‘barut fıçısı’
Filistinliler, İsrail’in Gazze’deki bombardımanında yıkılan evlerin enkazı arasında yürüyor (AFP)
Birleşmiş Milletler (BM) İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk, İsrail ile Hamas arasındaki Gazze savaşının Ortadoğu’da daha geniş çatışmaları tetikleme potansiyeli olan bir ‘barut fıçısı’ olduğunu söyledi.
Şarku’l Avsat’ın AFP’den aktardığı habere göre Türk, bugün Cenevre’deki İnsan Hakları Konseyi önünde yaptığı konuşmada, “Bu barut fıçısındaki herhangi bir kıvılcımın çok daha geniş bir yangına yol açabileceğinden derin endişe duyuyorum. Bunun Ortadoğu’daki her ülke ve onun ötesindeki birçok ülke için sonuçları olacaktır” dedi.
Öte yandan, Gazze Şeridi’ndeki Sağlık Bakanlığı tarafından bugün Facebook üzerinden yapılan açıklamada, İsrail’in saldırıları sonucu 7 Ekim’den bu yana can kaybının 30 bin 534’e, yaralıların ise 71 bin 920’ye yükseldiği ifade edildi.
Açıklamada, İsrail’in son 24 saat içinde Gazze Şeridi’ne yönelik gerçekleştirdiği ‘13 katliamda’ 124 kişinin öldüğü, 210 kişinin de yaralandığı bilgisi verildi.
Bakanlık, İsrail’in Gazze Şeridi’nde devam eden saldırısının 150. gününde, bazı kurbanların hala enkaz altında ve yollarda olduğunu, işgal güçlerinin, ambulans ve sivil savunma ekiplerinin onlara ulaşmasını engellediğini de bildirdi.
Sağlık Bakanlığı Sözcüsü Eşref El Kudra, Gazze Şeridi’nde yaklaşık 1 milyon bulaşıcı hastalık vakasının tespit edildiğini ve gerekli tıbbi imkanların mevcut olmadığını belirtti.
Kudra açıklamasında, İsrail’in Gazze Şeridi’ndeki savaştan bu yana Han Yunus ve Gazze’nin kuzeyindeki hastane müdürleri de dahil olmak üzere 364 sağlık personelinin öldürdüğünü, 269 kişiyi de gözaltına aldığını belirtti.
Bakanlık Sözcüsü, İsrail güçlerinin 155 sağlık kuruluşunu tahrip ettiğini, 32 hastane ve 53 sağlık merkezinin yanı sıra ve 126 ambulansı hedef alarak hizmet dışı bıraktığını da dile getirdi.
Kudra, Gazze’deki sağlık durumunun ‘çok feci ve tarif edilemez olduğu ve gerekli tıbbi yardımın olmayışı nedeniyle durumun giderek daha da kötüleştiği’ konusunda uyardı.
Sözcü, “Gazze’nin kuzeyindekiler, onlarca çocuk, kadın ve yaşlının hayatına mal olan içme suyu ve yiyecek kıtlığı nedeniyle küresel düzeydeki seviyeleri aşan bir kıtlık sonucu ölümle mücadele ediyor” dedi.
Kudra ayrıca, BM’ye sivilleri, kurumları ve sağlık ekiplerini korumak için uluslararası insani hukuku devreye sokma çağrısında bulundu.
Mısır’ın Ulusal Birlik Hükümeti’ne açılımı Libya’da görüş ayrılığına yol açtıhttps://turkish.aawsat.com/arap-d%C3%BCnyasi/5340634-m%C4%B1s%C4%B1r%E2%80%99%C4%B1n-ulusal-birlik-h%C3%BCk%C3%BCmeti%E2%80%99ne-a%C3%A7%C4%B1l%C4%B1m%C4%B1-libya%E2%80%99da-g%C3%B6r%C3%BC%C5%9F-ayr%C4%B1l%C4%B1%C4%9F%C4%B1na-yol-a%C3%A7t%C4%B1
Libya Ulusal Birlik Hükümeti Başbakanı Abdülhamid Dibeybe, geçen cumartesi Trablus’ta Mısır Dışişleri Bakanı Bedr Abdülati ile görüşürken (Dibeybe’nin Ofisi)
Mısır’ın Ulusal Birlik Hükümeti’ne açılımı Libya’da görüş ayrılığına yol açtı
Libya Ulusal Birlik Hükümeti Başbakanı Abdülhamid Dibeybe, geçen cumartesi Trablus’ta Mısır Dışişleri Bakanı Bedr Abdülati ile görüşürken (Dibeybe’nin Ofisi)
Mısır Dışişleri Bakanı Bedr Abdülati’nin haftanın başında Trablus’a gerçekleştirdiği ziyaretin ardından, Libya’daki siyasi çevreler Kahire’nin ülkenin batısına yönelik açılımının ne anlama geldiği konusunda farklı görüşler dile getiriyor. Ziyaret, Türkiye ile önceki Ulusal Mutabakat Hükümeti arasında imzalanan deniz yetki alanları anlaşmasının Libya Parlamentosu tarafından onaylanmasının ardından, Mısır ile Libya’daki taraflar arasında görüş ayrılıklarının yaşandığı bir döneme denk geldi. Ziyaret kapsamında verilen siyasi ve ekonomik mesajlar da tartışmaları beraberinde getirdi.
Doğu ve batısı arasında siyasi ve askerî bölünmenin sürdüğü Libya’da bazı çevreler, ziyareti Mısır’ın ülkenin doğusuyla ilişkilerinde yaşanan soğumanın işareti olarak değerlendirirken, karşıt görüşteki çevreler ise Kahire’nin Mısır’ın varlığını tek bir coğrafi bölgeye veya siyasi kampa bağlı tutmadan farklı taraflarla iletişim kanallarını genişletme arayışının göstergesi olarak görüyor.
Yeni bir diplomatik dönemin başlangıcı
İlk değerlendirmeler, ziyaretin zamanlamasına dayanıyor. Mısır’ın itirazlarına rağmen Libya Temsilciler Meclisi’nin Türkiye ile imzalanan deniz yetki alanları mutabakatını onaylamasının ardından gerçekleşen ziyaret, bazı aktivist ve analistler tarafından, Başbakan Abdülhamid Dibeybe liderliğindeki Ulusal Birlik Hükümeti ile yakınlaşmanın Mısır’ın doğudaki geleneksel müttefiklerine verilmiş bir mesaj olabileceği şeklinde yorumlandı. Bu görüşü savunan isimler arasında siyasi aktivist Ömer Buusaide de bulunuyor.
Mısır Dışişleri Bakanı Bedr Abdülati, Libya’nın başkenti Trablus’ta Mısır Büyükelçiliği binasının açılışında (Mısır Dışişleri Bakanlığı)
Buna karşılık Libya Halkın Sesi Partisi Başkanı Fethi eş-Şibli, ziyareti Kahire ile Libya’nın doğusu arasında, yani Temsilciler Meclisi ve Libya Ulusal Ordusu Genel Komutanlığı ile yaşanan anlaşmazlığa bağlamanın Mısır’ın hamlesini tek bir dosyaya indirgemek anlamına geldiğini söyledi. Şibli, bazı çevrelerin ziyareti, Mısır’ın doğu Libya’ya verdiği desteğin Bingazi’ye verilmiş açık çek olmadığı mesajı olarak yorumladığını belirtti.
Şibli, Şarku’l Avsat’a yaptığı açıklamada ise Abdülati’nin ziyareti ve Mısır’ın Trablus Büyükelçiliği’nin yeniden açılmasının, Kahire’nin Libya’daki çok aktörlü siyasi tabloda kendi konumunu yeniden düzenlediği yeni bir diplomatik dönemin başlangıcına işaret ettiğini söyledi. Bununla birlikte söz konusu adımın Mısır’ın doğu Libya ile geleneksel ilişkilerinden vazgeçtiği anlamına gelmediğini vurguladı.
Deniz yetki alanları mutabakatının, Kahire’nin anlaşmazlık yaşadığı önceki Ulusal Mutabakat Hükümeti döneminde imzalandığını hatırlatan Şibli, o dönemde Libya’nın doğusundaki yönetimin anlaşmayı reddettiğini, ancak daha sonra bölgedeki liderlerin Ankara ile ilişkilerini geliştirdiğini belirtti. Şibli’ye göre bu süreç, Mısır-Libya ilişkilerinin yalnızca söz konusu anlaşmaya yönelik tutum üzerinden değerlendirilemeyeceğini gösteriyor.
Mısır’ın hamlesini, Birleşmiş Milletler ve ABD’nin yürütme organını birleştirmeye yönelik girişimleriyle ilişkilendiren Şibli, bu çerçevede ABD Başkanı’nın danışmanı Mesad Boulos’un ortaya koyduğu girişime de dikkat çekti. Doğu ve batı Libya’daki etkili güçlerin herhangi bir siyasi uzlaşmaya katılmasının, Kahire’nin belirli bir tarafı kayırdığı iddialarını geçersiz kılacağını ifade eden Şibli, Mısır’ın Bingazi ile güvenlik ve askerî ilişkilerini korurken, Mısır iş gücü ve uzmanlarının yoğunlaştığı Trablus ile siyasi ve ekonomik ortaklığını geliştirmesini beklediğini söyledi.
ABD Başkanı’nın danışmanı Mesad Boulos (AFP)
Mısır’ın Trablus’a açılımına ilişkin değerlendirmeler, son dönemde peş peşe gelen yakınlaşma işaretlerine dayanıyor. Cumhurbaşkanı Abdulfettah es-Sisi, geçen temmuz ayının ortasında Dibeybe’yi El-Alameyn’de kabul etmişti. Mısır İstihbarat Başkanı Hasan Reşad da geçen haziran ayında Trablus’u ziyaret ederek burada çok sayıda siyasi liderle görüşmüştü.
Bu gelişmeler üzerine Kahire, Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Nadir Zeki aracılığıyla Abdülati’nin ziyaretinin Libya’nın doğusuna yönelik bir cezalandırma olduğu yönündeki değerlendirmeleri reddetti. Zeki, Kahire’nin Libyalı kardeşleriyle ilişkilerinde böyle bir yaklaşımın bulunmadığını belirterek, Libya’nın farklı bileşenleriyle ilişkileri geliştirme politikasının Mısır dış politikasının değişmez ilkelerinden biri olduğunu vurguladı.
Zeki ayrıca Akdeniz’de deniz sınırlarının belirlenmesinin uluslararası hukuk kurallarına dayanması gerektiğinin altını çizdi. Bu açıklama, Kahire’nin Türkiye ile önceki Ulusal Mutabakat Hükümeti arasında imzalanan deniz yetki alanları mutabakatına yönelik itirazına işaret etti.
Görüş ayrılığı ilişkilerin kopması anlamına gelmiyor
Stratejik ve siyasi araştırmalar alanında akademik çalışmalar yürüten Muhammed Mutayrid ise Libya’nın doğusundaki çok sayıda liderin, komşu bir ülke ve Libya krizinde arabulucu konumundaki Mısır’ın farklı güçlerle ilişkilerini geliştirme isteğini anlayışla karşıladığını söyledi.
Mutayrid, Şarku’l Avsat’a yaptığı açıklamada, Trablus ile yakınlaşmayı Bingazi’ye karşı bir hamle olarak sunanların, Kahire ile Libya Ulusal Ordusu arasındaki ilişkilerin derinliğini göz ardı ettiğini belirtti.
Libya’da yönetim, Başbakan Dibeybe liderliğindeki Trablus merkezli Ulusal Birlik Hükümeti ile Temsilciler Meclisi tarafından görevlendirilen ve Usame Hammad başkanlığında ülkenin doğusu ile güneyindeki bazı kentleri yöneten hükümet arasında bölünmüş durumda. Hammad hükümeti, Libya Ulusal Ordusu Komutanı Halife Hafter’in desteğini alıyor.
Kahire, ülkenin doğusundaki yönetimle yakın ilişkilere sahip. Libya Ulusal Ordusu da Mısır’ın batı sınırlarının güvenliğinin sağlanmasında ortak olarak görülüyor.
Libya Güvenlik ve Askerî Araştırmalar Merkezi Direktörü Eşref Abdullah ise Abdülati’nin ziyaretinin Mısır’ın Libya’nın doğusuna yönelik politikasında köklü bir değişime işaret ettiği görüşüne katılmadı. Abdullah, Şarku’l Avsat’a yaptığı açıklamada, ziyaretin Trablus’ta Sahel ve Sahra Devletleri Topluluğu ülkelerinin toplantılarına ev sahipliği yapılması ve Mısırlı Bakan’ın topluluğun 22. Yürütme Konseyi toplantısına katılmasıyla bağlantılı olduğunu belirtti.
Mısır Cumhurbaşkanı Abdulfettah es-Sisi ile Libya Başkanlık Konseyi Başkanı Muhammed el-Menfi, Kahire’deki önceki görüşmelerinden birinde (Mısır Cumhurbaşkanlığı)
Ziyaretin etrafında yürütülen siyasi tartışmaların, özellikle yürütme organını birleştirmeye yönelik girişimlerin sürdüğü bir dönemde, diplomatik temasın doğal sınırlarını aştığını ifade eden Abdullah, Abdülati’ye eşlik eden güvenlik ve diplomasi heyetinin ağırlığına dikkat çekti. Ziyaret sırasında sağlık alanında iş birliği mutabakatlarının imzalandığını, enerji başlıklarının da ele alındığını hatırlattı.
Mısır Dışişleri Bakanlığı tarafından yapılan açıklamaya göre Abdülati, Libya Petrol ve Gaz Bakan Vekili Halife Abdüssadık ile enerji projelerinin hızlandırılmasını görüştü. Görüşmede doğal gaz boru hatları, Libya petrolünün Mısır’da rafine edilmesi ve iki ülke arasında elektrik bağlantısının kurulması konuları ele alındı.
Abdullah, Mısır’ın Libya politikasının karşılıklı siyasi hesaplaşma üzerine kurulmadığını belirterek, ülkenin doğusundaki yönetimle yaşanan görüş ayrılıklarının ilişkilerin kopması anlamına gelmediğini söyledi. Kahire’nin ulusal güvenlik kaygıları ile Libya’nın farklı bölgelerindeki ekonomik ve siyasi çıkarları arasında denge kurmaya çalıştığını ifade etti.
Hamas şu anda Gazze’de hangi bölgeleri kontrol ediyor?https://turkish.aawsat.com/arap-d%C3%BCnyasi/5340440-hamas-%C5%9Fu-anda-gazze%E2%80%99de-hangi-b%C3%B6lgeleri-kontrol-ediyor
Hamas şu anda Gazze’de hangi bölgeleri kontrol ediyor?
Gazze Şeridi’nin orta kesimindeki el-Bureyc’te İsrail ordusu tarafından çizilen sarı hattı temsil eden beton blok (Arşiv – AFP)
Yaklaşık bir hafta önce, Gazze Şeridi’nin güneyindeki Han Yunus’ta faaliyet gösteren ve İsrail tarafından desteklenen silahlı çetenin lideri Hüsam el-Astal, yaptığı açıklamada, el-Mevasi bölgesindeki yerinden edilmiş kişilerin kamplarını ‘temizlemeye yönelik’ bir operasyon başlattıklarını duyurdu. El-Astal’ın açıklaması, yine İsrail ordusuyla bağlantılı silahlı bir grubun, Gazze’de teorik olarak Hamas’ın kontrolündeki bölgelerde bulunduğu varsayılan bir yerleşim yerinin sakinlerinden onlarcasını kaçırmasının ardından geldi.
ABD Başkanı Donald Trump’ın planı kapsamında Ekim 2025’te ateşkes anlaşmasının ilan edilmesinden bu yana, Gazze Şeridi’nde İsrail’in işgal ettiği bölgelerle (sarı hattın doğusu) Hamas ve diğer Filistinli grupların kontrolündeki bölgeleri (hattın batısı) birbirinden ayıran ve ‘sarı hat’ olarak adlandırılan varsayımsal bir sınır bulunuyor. Söz konusu hat, Gazze Şeridi’nin yüzde 60’ından fazlasının İsrail işgali altında kalan bölümünü belirliyor.
Ancak İsrail tarafından desteklenen silahlı çete mensuplarının, İsrail ordusunun ateş desteği altında gerçekleştirdiği yoğun operasyonlar; kaçırma ve zorla yerinden etme eylemlerini de kapsaması nedeniyle, Hamas’ın fiilen kontrol ettiği bölgelerin durumuna ilişkin yeni soru işaretlerini beraberinde getirdi. İsrail’in sürekli ihlal ettiği ateşkes anlaşmasının üzerinden bir yıldan fazla süre geçerken, İsrail güçleri sarı hat üzerindeki konuşlanma noktalarını da değiştirerek yaklaşık 360 kilometrekarelik yüzölçümüne sahip Gazze Şeridi’nde işgal ettiği alanı yüzde 65’in üzerine çıkardı.
ABD Başkanı Donald Trump’ın planına göre Gazze Şeridi’nden çekilme aşamalarını gösteren harita (Beyaz Saray)
Geçen hafta, silahlı çete mensupları Han Yunus’un orta ve doğu kesimleri arasında bulunan Ebu Hamid Kavşağı bölgesindeki yerinden edilmiş kişilerin kampına sızdı. Ardından dört çeker araçlarla takviye kuvvetler bölgeye ulaştı ve İsrail’e ait insansız hava araçları (İHA) da gruba destek amacıyla bölgede uçuş yaptı. Operasyon sonucunda 35 Filistinli kaçırıldı. Bunlardan bazıları, İsrailli subaylar tarafından yoğun sorguya tabi tutuldukları 10 saatten uzun bir sürenin ardından serbest bırakıldı. Üç kişi ise alıkonulmaya devam edildi. Benzer bir operasyon Şucaiyye mahallesi kavşağında da tekrarlandı. Burada gözaltına alınan onlarca kişi serbest bırakılırken, bir kişi alıkonulmaya devam etti.
Fiili işgal sarı hattı aştı
Sahadaki duruma bakıldığında, İsrail’in işgal ettiği bölgeleri gösteren haritaya göre, sarı hattın genişletilmesine yönelik operasyonların devam etmesiyle birlikte İsrail, Gazze Şeridi topraklarının yüzde 67’sini kontrol ediyor. İsrail ordusu, Gazze Şeridi’nin en kuzeyindeki Beyt Hanun beldesinin tamamını, Beyt Lahiya beldesinin bazı kesimlerini ve Cibaliye Mülteci Kampı’nın geniş bir bölümünü işgal altında tutuyor. Gazze şehrinde ise İsrail, kentin doğusundaki et-Tuffah, Şucaiyye ve ez-Zeytun mahallelerinin tamamını kontrol ediyor. Ez-Zeytun mahallesinde, yerinden edilmiş bazı Filistinlilerin ağır saha koşulları ve insani şartlar altında yaşamlarını sürdürdüğü küçük alanlar bulunuyor.
Gazze Şeridi’nin orta kesimlerinde ise son dönemde geniş çaplı askerî operasyonlar yürütülüyor. Bu operasyonlar, özellikle el-Bureyc ve el-Meğazi mülteci kampları, Masdar bölgesi ve bilhassa Deyr el-Balah’ın doğusundaki alanlarda sarı hattın genişletilmesi yoluyla İsrail’in kontrolündeki bölgelerin büyütülmesini kapsıyor. Bu durum, son günlerde daha fazla Filistinlinin yerinden edilmesine neden oldu.
Gazze Şeridi’nin güneyinde ise İsrail, Refah kentini, kentin kuzeybatısında Han Yunus’un güney sınırı boyunca uzanan el-Mevasi bölgesinin küçük bir kısmı hariç olmak üzere neredeyse tamamını işgal altında tutuyor. İsrail ayrıca Han Yunus’un güney kesimlerinin geniş bir bölümünü işgal ederken, el-Mevasi bölgesini Filistin kontrolüne bırakıyor. Kentin doğu kesimleri ise hâlâ tamamen İsrail işgali altında bulunuyor.
Hamas nerede?
Hamas’tan dört saha kaynağı ile Filistinli gruplardan iki kaynak, ayrı ayrı yaptıkları açıklamalarda, İsrail güçlerinin Gazze Şeridi’nin kuzeyini, orta kesimlerini ve güneyini birbirine bağlayan ana güzergâh olan Selahaddin Caddesi’nin doğusunda kalan Filistin topraklarının büyük bölümünü kontrol ettiğini belirtiyor. Kaynaklar ayrıca, İsrail güçlerinin Gazze Şeridi’nin kuzey ve güney kesimlerindeki geniş alanları da kontrol altında tuttuğunu ifade ediyor.
Gazze Şeridi’ndeki Selahaddin Caddesi
Gazze Şeridi’nin farklı bölgelerinde bulunan kaynaklar, Selahaddin Caddesi’nin batısında kalan bölgelerde, kuzey kesimin güneyindeki alanlarda ve güney kesimin kuzeyindeki bölgelerde yaşayanların Hamas unsurlarının varlığını gözlemlediğini belirtiyor. Ancak kaynaklara göre hareket, sahadaki durumu tamamen kontrol altına alamaması nedeniyle karmaşık koşullarla karşı karşıya. Kaynaklardan biri, Hamas’ın kontrolünün artık kırılgan hale geldiğini ve fiilen Gazze Şeridi topraklarının yalnızca yüzde 17 ila 20’siyle sınırlı kaldığını değerlendiriyor.
Buna rağmen Hamas, halka yönelik insani projeler geliştirerek ve sızma girişiminde bulunan silahlı çete mensuplarına pusu kurarak askerî açıdan karşılık vermeye çalışarak sahadaki varlığını hissettirmeyi hedefliyor. Ancak İsrail ordusu, desteklediği çetelere ateş desteği sağlamak üzere kısa sürede müdahale ediyor.
Hamas’ın siyasi, idari ve güvenlik faaliyetlerinin merkezi konumundaki Gazze kentinde ise kontrol durumu dalgalanma gösteriyor. Bunun nedeni, hareketin liderlik merkezlerini, hükümet binalarını ve İzzeddin el-Kassam Tugayları’nı hedef alan İsrail saldırıları.
Gazze Şeridi’nin orta kesimleri, halihazırda Hamas ve farklı birimleri açısından hareketin en güçlü olduğu bölgeleri oluşturuyor. Bunun nedeni, bu bölgelerin savaş sırasında diğer alanlar kadar zarar görmemesi ve İsrail güçlerinin buraya yalnızca kısmen girmiş olması.
Gazze Şeridi’nin güneyindeki son önemli nokta olan Han Yunus’ta ise Hamas karmaşık koşullarla karşı karşıya bulunuyor. Ancak hareketin buradaki kontrolü orta düzeyde olarak nitelendirilebilir. Bu durum özellikle yerinden edilmiş kişilerin yoğun olarak bulunduğu el-Mevasi bölgesinde öne çıkıyor. Hamas, kentin güney ve doğu kesimlerinde, ayrıca Han Yunus’un doğusundaki orta kesimlerinin başlangıç noktalarında, özellikle Ebu Hamid Kavşağı ve Han Yunus Belediyesi binası çevresinde silahlı çeteler ve İsrail güçlerinden kaynaklanan tehdide karşı pusu taktiğine başvuruyor.
Uzaktan ateş kontrolü
Şarku’l Avsat’a konuşan iki saha kaynağına göre, güvenlik kontrolünün bazı bölgelerde zayıf, diğerlerinde ise güçlü olmasının birkaç nedeni bulunuyor. Bunların başında, İsrail’in vinçler ve İHA’lar aracılığıyla uzaktan sağladığı ateş gücü üstünlüğü geliyor. Ayrıca bazı bölgelerde Selahaddin Caddesi’nin batısındaki çevre alanlara yaklaşan herkesin hava saldırılarıyla hedef alınması da bu durumu etkiliyor. Bunun yanı sıra İsrail destekli silahlı çeteler, çeşitli bölgelerde, özellikle Han Yunus’un güneyi ve doğusunda, güneyde Refah’ın el-Mevasi bölgesinin kuzeybatısında, Gazze kentinin doğusunda, kuzeyde Cibaliye ve Beyt Lahiya bölgelerinde ve son dönemde Gazze Şeridi’nin orta kesimlerinde, aynı caddenin yakınındaki bölgelere doğru daha fazla ilerleyerek kontrol sağlamaya yönelik bir araç olarak kullanılıyor.
Geçtiğimiz ağustos ayında Gazze şehrinde İsrail’in düzenlediği hava saldırısında hedef alınan bir araçtaki yangının söndürülmesini izleyen Filistinliler (Reuters)
İki kaynak, güvenlik açısından ortaya çıkan bu karmaşık tablonun, hükümete bağlı güvenlik güçlerinin veya diğer unsurların Selahaddin Caddesi’nin batısına yakın bölgelere ulaşmasını zorlaştırdığını belirtti. Bu durum, geniş alanların dolaylı olarak İsrail’in kontrolü altında kalmasına yol açarken silahlı çetelerin, İsrail’le iş birliği yapan kişilerin veya diğer unsurların bu bölgelerde serbestçe hareket etmesine imkân tanıyor. Kaynaklar, ‘direniş güvenliğinin’ ise bu çetelerin üyelerine zaman zaman pusu kurarak onları öldürmeyi veya esir almayı ve planlarını boşa çıkarmayı esas alan bir yönteme dayandığını ifade ediyor.
Üçüncü bir kaynağa göre İsrail ordusu, Selahaddin Caddesi’nin doğusunda, sarı hattın dışında kalan yeni bölgelerde arama-tarama faaliyetleri yürütmeleri için silahlı çeteleri kullanıyor. Ardından aynı gün birkaç saat sonra veya ertesi gün bizzat bu bölgelere ilerleyerek iş makineleriyle araziyi düzleştirme ve başka mühendislik faaliyetleri gerçekleştiriyor. Ordu, sahadaki kontrolünü genişletmek amacıyla sarı hattı da ileri taşıyor.
Üç kaynak, İsrail ordusunun özellikle güneyde Han Yunus’un, kuzeyde ise Gazze kentinin karşısında Selahaddin Caddesi’ni geçmeye çalışan herkesi öldürdüğünü veya yaraladığını belirtti. Ordunun son dönemde Gazze Şeridi’nin orta kesimindeki Deyr el-Balah’ın doğusu ve el-Masdar’da da operasyonlarını artırdığına dikkat çeken kaynaklar, İsrail’in artık caddenin batısındaki bölgelere yaklaşanları da daha yoğun biçimde hedef almaya başladığını kaydetti. Bu durum, İsrail’in ateş gücüyle kontrol altında tuttuğu alanların yüzde 70’i aştığına işaret ediyor.
Açık bir isyan
Hamas’tan dördüncü kaynak, savaş sırasında ve sonrasında güvenlik kontrolünün kaybedilmesini ‘doğal’ olarak nitelendirdi. Kaynak, savaş sürecinde İsrail kara birliklerinin kentlere yönelik baskınları sırasında Gazze Şeridi’nde yaşanan değişimlerin bu duruma yol açtığını belirtti. Hükümete bağlı güvenlik birimlerinin ve Filistinli gruplara bağlı unsurların, Gazze Şeridi’nin batısındaki iç kesimlerde güvenliği sağlamaya çalıştığını, ancak her defasında yeni saldırılarla karşılaştığını ifade eden kaynak, bu saldırıların büyük bölümünün ileri noktalardaki güvenlik merkezlerine, hatta İsrail kontrolünden uzak bölgelere yönelik hava bombardımanlarından oluştuğunu kaydetti.
Geçtiğimiz ağustos ayında Gazze şehrinde İsrail’in düzenlediği hava saldırısında hedef alınan bir polis karakolundaki hasarı inceleyen Filistinliler (AP)
Hamaslı kaynak, güvenlik kontrolünün kaybedilmesinin son dönemde bazı aile mensuplarının, adli suçlamalar nedeniyle gözaltına alınma girişimlerine karşı açıkça başkaldırmasına yol açtığını da kabul etti. Bazı kişilerin Hamas polisine ateş açtığını, bir olayda ise polis silahını alarak kaçtığını belirten kaynak, aile büyüklerinin devreye girmesinin ardından aşiret geleneklerine dayalı çözümlere ulaşıldığını aktardı. Kaynak, “Aşiret mensuplarından biri, birkaç gün önce Deyr el-Balah’ta kendisini gözaltına almaya çalışan iki polisi öldürdü” örneğini verdi.
Bu gerilemede, Hamas’ın güvenlik birimlerini hedef alan yoğun İsrail saldırıları da etkili oluyor. Gazze İçişleri Bakanlığı’na göre, Ekim 2025’te ateşkesin yürürlüğe girmesinden bu yana güvenlik birimlerine yönelik sistematik saldırılarda 76 polis memuru ve güvenlik görevlisi hayatını kaybetti.
İsrail siyasetinin generalleri arasında Eisenkot nerede duruyor?https://turkish.aawsat.com/d%C3%BCnya/5340431-i%CC%87srail-siyasetinin-generalleri-aras%C4%B1nda-eisenkot-nerede-duruyor
İsrail siyasetinin generalleri arasında Eisenkot nerede duruyor?
İsrail tankı, Lübnan sınırına yakın Kiryat Şhmona’da Gadi Eisenkot’un seçim afişinin önünden geçiyor. (AP)
İsrail'in 14 başbakanından 5'i, ülkenin 1948'de kuruluşundan bu yana generaller arasından çıktı. Bunlardan ikisi, İzak Rabin ve Ehud Barak, daha önce Genelkurmay Başkanlığı görevini yürütmüştü. Gadi Eisenkot hükümeti kurmayı başarması halinde, İsrail'de devlet yönetiminin başına geçen üçüncü eski Genelkurmay Başkanı olacak.
Yeni görevine hazırlanmak için Eisenkot'a (66) yakın isimler, onun İsrailli asker kökenli siyasetçilerin tarihini derinlemesine incelediğini ve kendisine örnek alarak iz bırakmak istediği ismin İzak Rabin (1922-1995) olduğuna karar verdiğini söylüyor. Peki Eisenkot, siyasetçilerin adeta bir eşekarısı yuvasını andıran dünyasında çalışırken bunu gerçekten başarabilecek mi? Yoksa gündemdeki tarihî fırsatları değerlendirmesini engelleyen kısıtlamaların esiri mi olacak?
İsrail tarihi, birbiriyle neredeyse akıl almaz ölçüde çelişen fikir ve doktrinlerle liderlik yolunda ilerlemeyi başaran birçok isme tanıklık etti. Bu liderler, Ortadoğu'da bir Yahudi devleti kurmak istiyor; Batı'yı ise bu devletin bir "demokrasi vahası", "bilim ve ilerlemenin feneri", "ekonomik refah ve teknolojik üstünlük modeli" olacağına ikna ediyordu. Yahudi söylemindeki ifadeyle İsrail, "öteki halklara ışık" olacaktı.
İsrail modelinin krizi
Ancak teknoloji, sanayi ve bilim alanlarında önemli ilerlemeler kaydeden İsrail modeli, ülkeyi sürekli bir kriz ve savaş hâlinde tutan, gücünü tüketen ve vatandaşlarının hayatını tehdit eden bağnaz ve kibirli bir güvenlik politikası izlemeyi tercih etti.
İsrailli liderlerin tamamı, Batı'nın kendilerine sağladığı cömert askerî, siyasi ve ekonomik desteğin keyfini çıkardı. "Ortak medeniyet değerleri" söylemi üzerinden Batı'nın çıkarlarıyla bütünleştiler. Devletin ayakta kalabilmesinin tek yolunun bu olduğuna hem kendilerini hem de halklarını inandırdılar. İsrail'i, "dünyadaki Yahudilerin tek ulusal yurdu" olarak tanımlarken, askerî gücü de bu varlığın temel unsuru hâline getirdiler.
Ancak toplum, bu yaklaşımın aksini ortaya koyan gerçeklerle karşılaştığında, gücün ne kadar büyük olursa olsun sınırları bulunduğunu gördü. 1973 Savaşı, 1982'deki Birinci Lübnan Savaşı ve 1987'de başlayan Birinci Filistin İntifadası bunun örnekleriydi.
1973 Ekim Savaşı sırasında Mısır askerleri Süveyş Kanalı'nın doğu yakasında bayrak kaldırıyor. (Arşiv-AP)
Bilinen istisnalar dışında bazı İsrailli liderler, "barışçıl" olarak nitelendirilebilecek bir yol arayışına girdi. Ancak çok geçmeden aşırılık yanlısı liderler devreye girerek onları engelledi; saflarında korku yaydı ve Arapların İsrail'i ortadan kaldırmak istediğini, ülkenin "varoluşsal bir savaşla" karşı karşıya bulunduğunu ileri sürdü.
Nitekim İzak Rabin, Filistin halkının temsilcileriyle çatışmaya çözüm bulmak amacıyla anlaşma girişimlerinde bulunduğu için 1995'te öldürüldü. Ehud Olmert ise yolsuzluk suçlamasıyla görevden uzaklaştırılarak hapse gönderildi.
Arap ülkelerinin tamamı 2002'de, Filistin halkının kendi kaderini tayin etme ve ordusu olmayan barışçıl bir devlet kurma hakkını dikkate alan, İsrail'e de güvenli bir devlet vaat eden "Barış Girişimi" sunduğunda bile İsrailli liderler bu girişim karşısında geri adım attı. Aradan yaklaşık çeyrek asır geçmesine rağmen İsrail, girişime karşılık vermeyi hâlâ reddediyor.
Eisenkot öncesinde siyasetin generalleri
İsrail siyasetinin asker kökenli isimleri arasında listenin başında, İsrail'in kuruluşundan önce Siyonist silahlı örgüt Palmach'a komuta eden Yigal Allon yer alıyor. Allon, daha sonra bu örgütün İsrail ordusuyla bütünleşmesini sağladı ve tümgeneral rütbesiyle ordudan emekli oldu.
Allon yalnızca 19 gün başbakanlık yaptı. Başbakan Levi Eşkol'un ölümü üzerine geçici olarak görevi devraldı ve Golda Meir seçilene kadar bu görevde kaldı. Ancak Allon, İsrail siyasetinde son derece etkili bir isimdi.
İsrail-Filistin çatışmasına çözüm bulmayı amaçlayan "Allon Planı"nın da sahibiydi. Plan, Kudüs, Ürdün Vadisi ve El Halil'den Kudüs'e uzanan bölge üzerinde İsrail egemenliği kurulmasını, ayrıca Suriye'nin Golan Tepeleri'nde bir Dürzi devletçiği oluşturulmasını öngörüyordu.
1974'te ilk kez başbakanlık koltuğuna oturan İzak Rabin ise İsrail'in 1973 Ekim Savaşı'ndaki yenilgisinin ardından ülkeyi yeniden toparlayan isim olarak değerlendirilebilir. Ancak eşinin ABD'de tuttukları dolar hesabındaki gerçek miktarı vergi makamlarına bildirmediğinin ortaya çıkması üzerine, istifa etmek zorunda kaldı.
Rabin'in istifası, İsrail tarihinde dürüstlük ve ilkeli davranışın göstergesi olarak kayda geçti. Rabin, 1992-1995 yılları arasındaki ikinci başbakanlık döneminde de bu imajını güçlendirmeye çalıştı. Siyasi rakipleri bile onun bu yönünü kabul ediyordu.
Filistinlilerle barış sürecini başlatmaktan çekinmedi; aksine bu süreci kararlılıkla yürüttü. Binyamin Netanyahu'nun muhalefete liderlik ettiği ve Rabin'i ihanetle suçlamaya varan sert bir söylem kullandığı dönemde bile geri adım atmadı.
ABD Başkanı Bill Clinton'ın himayesinde, Yaser Arafat ile İzak Rabin'in Oslo Anlaşması'nın imzalanmasının ardından gerçekleştirdiği tarihî tokalaşma. Washington, 13 Eylül 1993. (Getty Images)
Rabin, Filistinlilerle müzakerelerde sert bir tutum sergiledi; bazı aşamalarda ise geri adım attı. Buna rağmen Filistin Devlet Başkanı Yaser Arafat, Rabin'i övgüyle anmış ve "Öldürülmeseydi kendisiyle tarihî bir barış anlaşmasına varabilirdik" ifadelerini kullanmıştı.
Ehud Barak, sahip olduğu askerî nişanların sayısı bakımından İsrail'in en önemli askerî isimlerinden biri olarak kabul ediliyor. Onu siyasete kazandıran da Rabin'di. Ancak Barak'ın kibirli tutumu oldukça belirgindi ve aceleci davranmasıyla tanınıyordu.
Arafat'la yürüttüğü Camp David müzakerelerinin başarısızlıkla sonuçlanmasının ardından, "İsrail'in barış sürecinde Filistinli bir ortağı yok" şeklindeki ünlü açıklamasını yaptı. Şarku’l Avsat’ın edindiği bilgiye göre bu ifade, İsrail'de sonraki dönemlerde barış girişimlerini sonuçsuz bırakmak için kullanılan temel argümanlardan birine dönüştü. Barak son yıllarda geçmişteki tutumunu düzeltmeye çalışsa da İsrailliler nezdinde kötü siyasi mirasa sahip bir lider olarak görülüyor.
1999 seçimlerinde Ehud Barak'ın seçim afişini Binyamin Netanyahu'nun fotoğrafının üzerine yapıştıran bir kişi. (Getty Images)
Ariel Şaron ise sert ve saldırgan bir general olarak tanımlanıyor. 1967'de Arap ülkelerine karşı savaş başlatılması için Başbakan Levi Eşkol'a baskı uyguladı. 1973 Ekim Savaşı sırasında emirleri ihlal ederek Süveyş Kanalı'nı geçti. Başbakan İzak Şamir onu tehlikeli bir isyancı olarak nitelendirdi.
Ancak başbakan olduğunda, Gazze Şeridi'ndeki İsrail güçlerini çekti ve buradaki yerleşimleri tahliye etti. Hayatının son döneminde ise iki devletli çözümden söz etmeye başladı.
Eisenkot kimi örnek alıyor?
Eisenkot, asker kökenli bu dört ismi önünde birer örnek olarak tutuyor. Çünkü İsrail kamuoyunun generaller konusunda kendi içinde bölündüğünün farkında. Geçmişte generallere neredeyse kutsallık atfeden toplum, artık onların siyasi deneyimlerini de sorguluyor ve sağ-sol ekseninde değerlendiriyor.
Netanyahu'nun son seçim kampanyasında kullandığı ve yüz binlerce seçmeni kendisine çektiği söylenen "Ya sağ ya Filistin" sloganı da bu kutuplaşmanın bir yansımasıydı.
Eisenkot'un benimsemek istediği ilk özellik, Rabin'in kişiliğinde öne çıkan kişisel dürüstlük. Rakiplerinin de kabul ettiği üzere bu özellik Eisenkot'ta mevcut.
İkinci özellik, "hedefe sabır ve metanetle bağlı kalmak". Üçüncüsü ise karar alırken cesur ve kararlı davranmak. Bu son özelliği değerlendirmek için henüz erken olsa da yakın çevresi, Eisenkot'un bu konuda Rabin'den bile daha ileri olduğunu savunuyor. Eisenkot bunlara bir de devletin çıkarlarını her şeyin önünde tutma anlayışını ilave ediyor.
Gadi Eisenkot, 10 Kasım 2026'da Knesset'teki bir toplantı sırasında. (AP)
Ancak mevcut koşullarda Eisenkot, temel bir görevle karşı karşıya: Binyamin Netanyahu'nun izlediği ve İsrail'in çıkarlarını ciddi biçimde tehlikeye atan politikaların ardından ülkeyi yeniden doğru bir rotaya sokmak.
Bu görev, onu İsrail'de artık son derece güçlü bir siyasi aktör hâline gelen aşırı sağla doğrudan çatışmaya sürüklüyor.
Söz konusu aşırı sağ, fikirleriyle İsrail toplumunun büyük bölümünü etkisi altına almış durumda. Silahlı, kontrolsüz ve şiddet yanlısı milis yapılarıyla sokaklarda da etkili. Irkçı ve zorba bir görüntü sergilemekten çekinmiyor; sürekli savaş istiyor.
Bu kesim, İsrail'in bölgenin en büyük gücü olarak kendisini kabul ettirebileceğini ve barışı güç yoluyla dayatabileceğini düşünüyor. Hamas'ın 7 Ekim 2023'teki saldırısının bedelini bütün Araplara ödetmek istiyor. Yalnızca Filistin'de değil, Lübnan ve Suriye'de de toprak işgal etmeyi hedefliyor. İsrail'in uluslararası itibarını, insani değerleri, uluslararası hukuku ve anlaşmaları ise önemsemiyor.
Eisenkot ile aşırı sağın görüşleri arasındaki farklar neler?
Aslında Eisenkot da aşırı sağın bazı görüşlerinden bütünüyle uzak değil. Ancak bunları farklı ifadelerle dile getiriyor. Örneğin, "bölge ülkelerine karşı üstünlüğün güvence altına alınması" gerektiğini savunuyor ve "gücün barışı sağlamada temel bir unsur olduğuna" inanıyor. Özellikle İran ve onun silahlı uzantılarına karşı cephelerde askerî zafer elde etme hedefinden de vazgeçmiyor.
Bununla birlikte Eisenkot, bütün bu politikaların ABD ile ortaklık ve "ulusal birlik" ruhu içinde yürütülmesini istiyor. Bölgesel ve uluslararası ilişkiler konusunda aşırı sağdan farklı yaklaşımları benimsiyor. Özellikle Suriye ve Lübnan'la siyasi anlaşmalar yoluyla savaşın sona erdirilmesini hedefliyor.
İsrail'de yeni hükümeti kurmakla görevlendirilen Gadi Eisenkot, Ekim 2026'daki genel seçimlerin ilk sonuçlarının açıklanmasının ardından İsrail bayrağını sallıyor. (DPA)
Eisenkot, ABD Başkanı Donald Trump'ın sunduğu ve Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nde karara dönüşen 20 maddelik planla ilgili çekinceleri bulunduğunu söylüyor. Ancak Netanyahu liderliğindeki hükümet bu planı kabul ettiği için kendisinin de plana bağlı kalacağını belirtiyor. Eisenkot, uluslararası anlaşma ve sözleşmelere saygı duyduğunu vurguluyor.
Eisenkot'un geride bırakmak istediği miras ise İsrail'in bölgesel ve uluslararası konumundaki gerilemeyi durduran, ülkeye ilerleme ve refah umudunu yeniden kazandıran ve generallerin itibarını iade eden lider olmak.
Yakın çevresi, Eisenkot'un asker kökenli başbakanların deneyimlerini derinlemesine incelediğini, kimlerden hangi özellikleri örnek alması ve hangi hatalardan kaçınması gerektiğini bildiğini söylüyor.
Peki, Eisenkot, kendisini cesur ve tarihî bir lidere dönüştürecek yeni bir yol açmayı başarabilecek mi, yoksa seleflerinin hatalarını mı tekrarlayacak?
لم تشترك بعد
انشئ حساباً خاصاً بك لتحصل على أخبار مخصصة لك ولتتمتع بخاصية حفظ المقالات وتتلقى نشراتنا البريدية المتنوعة
