ABD’nin Ortadoğu hesapları değişti mi?

Olası bir geri çekilmenin lojistik hazırlıklarıyla böyle bir geri çekilmeye yönelik siyasi karar alınmasını birbirinden ayırmak önemli

İllüstrasyon: Nash Weerasekera
İllüstrasyon: Nash Weerasekera
TT

ABD’nin Ortadoğu hesapları değişti mi?

İllüstrasyon: Nash Weerasekera
İllüstrasyon: Nash Weerasekera

Robert Ford

ABD Başkanı Joe Biden yönetiminin 2024 yılında Ortadoğu'daki tüm askeri üslerden çekilmek gibi bir planı olmasa da ABD’nin Irak ve Suriye'deki askeri varlığının geleceği belirsizliğini koruyor.

ABD’nin Ortadoğu’da sayıları 30 bini bulan askerlerinin büyük bir bölümü Kuveyt, Bahreyn, Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri'nde (BAE) bulunan askeri üslerde konuşlandırılmış durumda. ABD Donanması’nın Basra Körfezi'ndeki 5. Filosu da İngiliz Ordusu'nun 1971 yılında Basra Körfezi'nden çekilmesinden bu yana Bahreyn'de konuşlu bulunuyor. Bahreyn’deki bu üs, başlarda Sovyetler Birliği’nin Basra Körfezi'ndeki nüfuzuna karşı koymak için kurulduysa da son yirmi yılda görevi, İran'ı bölgeyi istikrarsızlaştırıcı hamlelerinden caydırmak ve Umman Denizi'ndeki korsanlık eylemleriyle mücadele etmek olarak değişti. Bu hedefler, ABD Deniz Kuvvetleri’nin Husilere karşı mücadelesi sonrasında da var olmaya devam edecek.

ABD’nin Kuveyt'te ise biri kara biri hava olmak üzere iki üssü bulunuyor. ABD, 1991 yılında dönemin Irak lideri Saddam Hüseyin'in Kuveyt’i işgali sonrası, Kuveyt'in kurtarılması sonucu bu ülkede konuşlandı. Katar’da da ABD'nin Ortadoğu'daki en büyük askeri üssü olan el-Udeyd Hava Üssü bulunuyor. ABD, BAE’deki ez-Zafra Hava Üssü'nde 11 Eylül 2001 saldırılarından sonra konuşlandı. ABD ayrıca Ürdün ve Suudi Arabistan’da askeri eğitim ve danışmanlık görevleri üstleniyor. ABD üslerine ev sahipliği yapan bu Arap ülkelerinde yine onların onayıyla bulunan askeri varlığından memnuniyet duyuluyor. Washington'ın İran ve Çin'in bölgede artan nüfuzuna ilişkin endişeleri göz önüne alındığında, ABD üslerine ev sahipliği yapan Arap ülkeleri istemedikçe ABD'nin bu üsleri boşaltması mümkün görünmüyor.

Durum daha da zorlaştı

Ancak İran destekli milislerin ABD’nin bölgedeki çıkarlarını hedef alan saldırılarının artması, saldırılar sonucu onlarca Amerikan askerinin ölmesi ve yaralanması ve ABD güçlerinin etkinliğinin azalmasıyla birlikte Irak’ta ve Suriye'de konuşlu askerlerin durumu daha da zorlaştı. ABD Dışişleri ve Savunma Bakanlığı müfettişleri tarafından 5 Şubat'ta yayınlanan bir rapor, İran destekli milislerin saldırılarının ABD’nin çabalarını ve DEAŞ’ın kalıntılarıyla mücadeleyi zayıflattığına ve Washington’ı hem Irak’taki hem de Suriye’deki müttefik kuvvetleri güçlendirmeye yönelik temel misyondan uzaklaştırdığına işaret edildi. Rapora göre saldırılar ayrıca ABD’li subaylar ile yerel askeri ve siyasi liderler arasındaki toplantıların ya ertelenmesine ya da iptal edilmesine neden oldu.

Irak Başbakanı Muhammed Şiya es-Sudani'nin yardımcıları, Irak’ın Tahran ile Washington arasında savaş sahası haline getirilmesini reddettiklerini bir kez daha dile getirdiler.

Ama iyi tarafından bakıldığında söz konusu rapor, ABD istihbarat servislerinin DEAŞ’ın Irak’ta ve Suriye'de askeri açıdan yenilgiye uğratıldığına, artık ölüm-kalım mücadelesi verdiğine ve ne her iki ülkede ne de uluslararası alanda büyük ölçekli saldırılar gerçekleştirebildiğine ilişkin bulgularına da yer verdi. DEAŞ hücreleri, küçük pusular kurmaya devam etse de artık bir şehrin kontrolünü ele geçirmeye yönelik önemli  tehdit oluşturmuyorlar. Daha da önemlisi DEAŞ, Irak'ta son yerel seçimler ve dini etkinlikler sırasında hiçbir müdahalede bulunamadı.

Irak'taki ABD’nin askeri varlığına ilişkin tartışma

Irak Başbakanı Muhammed Şiya es-Sudani, Irak güvenlik güçlerinin artık ülke içindeki DEAŞ kalıntılarıyla baş edebilecek düzeyde olduğunu belirtti. Irak’ta konuşlu DEAŞ’la Mücadele Uluslararası Koalisyonu (DMUK) güçlerinin geri çekilmesi için müzakerelerin başlatılmasının zamanının geldiğini söyleyen Başbakan Sudani, Irak’ın özellikle F-16 savaş uçakları gibi ABD yapımı silahları korumak için gerekli teknik destek konusunda askeri iş birliği yapılması da dahil olmak üzere ABD ile olumlu ikili ilişkileri sürdürmeyi istediğinin altını çizdi.

Irak Başbakanı, geçtiğimiz yıl ocak ayında bir Amerikan gazetesine verdiği demeçte, Irak’taki ABD askerlerinin geri çekilmesine ilişkin herhangi bir takvimin olmadığını söylemişti. Fakat Sudani hükümetinin tutumu, son zamanlarda değişmeye başladı. Sudani’nin sözcüsü, ABD'nin Irak'ta düzenlediği hava saldırılarını ve ABD kuvvetlerine saldıran milis grupların liderlerinin hedef alınarak etkisiz hale getirilmesini, ‘Irak'ın egemenliğini ihlal eden istikrarsızlaştırıcı eylemler’ olarak nitelendirdi. Sudani'nin yardımcıları ise Irak'ın, İran ile ABD arasında savaş arenası haline getirilmesini reddettiklerini bir kez daha dile getirdiler.

Irak Silahlı Kuvvetler Komutanlığı Sözcüsü Tümgeneral Yahya Resul, ABD'nin hava saldırılarını dikkati çeken sert bir dille eleştirdi. Tümgeneral Resul, ABD'nin Irak'ta düzenlediği hava saldırılarına karşı sert eleştirilerinin yanında, ABD askerlerinin ülkeden ne zaman çekileceklerinin belirlenmesi için açıkça müzakere çağrısında bulundu. Irak’taki ABD askerlerinin geleceğine ilişkin müzakerelerde Irak ordusunun tutumu büyük önem taşıyor. Zira ABD Savunma Bakanlığı (Pentagon), bu konudaki müzakereleri, Irak ordusunun DEAŞ’la mücadele sorumluluğunu bağımsız olarak üstlenmeye hazır olup olmadığına ilişkin teknik bir değerlendirme olarak görüyor. Daha sonra 11 Şubat'ta yaptığı bir sonraki açıklamasında eleştirilerinin dozunu azaltan Tümgeneral Resul, Uluslararası Koalisyon güçlerinin sayısını ‘kademeli ve planlı olarak düşürmesi’ ve ikili askeri ilişkilere geçişin önünü açması gereken teknik değerlendirmenin devam ettiğine işaret etti.

ABD’nin (Irak’tan) aceleyle geri çekilmesinin milislerin saldırıları karşısında zayıf görünmesine neden olabileceği endişesi söz konusu.

Öte yandan Sünni Kürt ve Arap siyasetçiler, konu hakkında kamuoyu önünde çok az konuşuyorlar. ABD’nin 2020 yılının ocak ayında İranlı General Kasım Süleymani ve Haşdi Şabi Başkan Yardımcısı Ebu Mehdi el-Mühendis’i düzenlediği hava saldırısında öldürmesiyle ilgili tartışmaların ardından Sünni Kürt ve Arap milletvekilleri, ABD güçlerinin Irak'tan derhal çekilmesi çağrısı bulunmak üzere planlanan Temsilciler Meclisi’ndeki özel oturuma katılmaktan kaçındılar. Irak Temsilciler Meclisi’nde 10 Şubat'ta yapılan oturuma 329 milletvekilinden yalnızca 77'si katıldı. Bu tablo, İran ve müttefiklerinin Irak’ta büyük bir nüfuza sahip olduğunu gösterse de ABD’nin Irak’taki askeri varlığına ilişkin son kararları Bağdat'a verme yetkisine sahip olmadıkları ortaya çıktı.

Irak’ta ve Suriye’de faaliyet gösteren İran destekli milisler, 7 Ekim’den sonra ABD’nin bu iki ülkedeki çıkarlarını hedef alan saldırılarını artırması nedeniyle ABD güçlerinin daha zorlu bir operasyonel ortamla karşı karşıya olmasına rağmen, Biden yönetimi ve ABD Kongresi içinde Amerikan askerlerinin Irak'tan çekilmesi olasılığına ilişkin kamuoyu önünde yapılan açıklamaların hissedilir şekilde azalması dikkati çekti.

ABD’nin 2011 yılında Irak’tan çekilmesi sonrası DEAŞ’ın yükselişini halen hatırlayan ABD’li yetkililer, böyle bir çekilme için ek süre istiyorlar. Dahası, ABD’nin aceleyle geri çekilmesinin milislerin saldırıları karşısında zayıf görünmesine neden olabileceği endişesi söz konusu. Örneğin ABD’liler, 28 Ocak'ta Ürdün'de üç askerin ölümüyle sonuçlanan saldırının ardından Irak'taki Amerikan askerlerinin geleceğine ilişkin görüşmeleri ertelediler. Görüşmeler, Bağdat’ın ısrarı üzerine 11 Şubat'ta yeniden başladı.

ABD askeri olarak Erbil'de kalabilir mi?

ABD’nin Irak’taki askeri varlığının geleceğiyle ilgili tartışmalar sırasında bazı ABD’liler, askerlerin Bağdat'tan ve Irak'ın batısındaki Ayn'ul Esad Hava Üssü’nden çekilirken, Peşmerge ile birlikte eğitim faaliyetlerine katıldığı ve bir lojistik merkezi yönettiği Irak Kürt Bölgesel Yönetimi’ndeki (IKBY) Erbil Uluslararası Havalimanı’nda çalışmalarına devam edebileceği hakkında spekülasyon yapıyorlar.

IKBY Başbakanı Mesrur ​​Barzani, 8 Şubat’ta NBC televizyon kanalına verdiği demeçte, ABD’nin Irak’taki askeri varlığının devam etmesi gerektiğini söyledi. Bu açıklama, Erbil'in ABD’nin desteğini artırmasını istediğinin göstergesidir. Ancak Irak Anayasası'nın 110’uncu maddesi uyarınca Bağdat'taki federal hükümet, dış ilişkiler ve ulusal güvenlik politikası üzerinde münhasır kontrole sahip. Bu da Bağdat'ın, ABD’nin Erbil'de askeri faaliyetlerini sonlandırması yönündeki direktiflerini göz ardı etmesi halinde, IKBY'yi hukuki açıdan riskli bir duruma sokacaktır.

Bağdat'taki federal hükümet, Irak Anayasası'nın 110’uncu maddesi uyarınca dış ilişkiler ve ulusal güvenlik politikası üzerinde münhasır kontrole sahip.

Barzani'nin mensubu olduğu Kürdistan Demokrat Partisi'nden (KDP) Irak Meclis Başkanı İkinci Yardımcısı Şahvan Abdullah, 9 Şubat'ta hem ABD'nin Irak'ta düzenlediği hava saldırılarını hem de İran'ın Erbil Uluslararası Havalimanı’nı hedef alan saldırısını kınayarak, Bağdat'ın Irak'ın ulusal egemenliğini desteklemeye yönelik diplomatik ve güvenlik alanlarında karar alma yetkisine sahip olduğunu vurguladı. Şarku'l Avsat'ın Majalla'dan aktardığı analize göre bu açıklama, gözlemciler arasında özel bir ilgi uyandırdı. Burada Erbil hükümetinin şu an Bağdat federal hükümetinden aldığı mali destekle sivil memurların maaşlarını ödediğini hatırlatmakta fayda var. Milis grupların liderleri ABD askerlerinin Erbil'de kalmasına karşılar. Bu yüzden Erbil hükümeti bu konuda harekete geçmek zorunda kalacak. Ancak böyle bir adım atmadan önce Bağdat'a misilleme yapılması ve geçmişte Kerkük çevresinde çatışmalara giren İran destekli milislerle Peşmerge güçleri arasındaki gerilimin artması gibi riskleri göz önünde bulundurması gerekiyor.

Peki ya Suriye ne olacak?

ABD'nin Erbil Uluslararası Havalimanı’ndaki lojistik merkezi, Suriye'deki askeri varlığının sürdürülmesi açısından hayati önem taşıyor. Eğer Irak hükümeti, ABD askerlerini, Erbil'den çıkarmaya karar verirse, bu aynı zamanda ABD’nin Suriye'den de geri çekilmesi anlamına gelecektir. Geniş deneyimiyle tanınan ABD Dışişleri Bakanlığı Bakan Yardımcısı Vekili ve Siyasi İşler Müsteşarı Victoria Nuland, 28 Ocak'ta Ankara'da yaptığı açıklamada, ABD'nin Suriye'den ayrılma gibi bir planının olmadığını, ancak Pentagon'un olası bir tahliye için planlar oluşturmaya başladığını söyledi. Burada olası bir geri çekilmenin lojistik hazırlıklarıyla böyle bir geri çekilmeye yönelik siyasi karar alınmasını birbirinden ayırmak önemli.

Bunun yanında ABD Savunma Bakan Yardımcısı Dana Stroul, aralık ayında görevinden ayrılması, ABD ordusunun Suriye'nin doğusundaki rolünün başlıca savunucularından birinin ortadan kalkması anlamına geliyordu. Suriye'nin doğusundan bir kaynak 10 Şubat'ta bana, ABD’li yetkililerin Amerikan güçlerinin burada sonsuza kadar kalmayacağını söylediklerini aktarırken bunu da ABD’nin konuyla ilgili tutumunda bir değişikliğin işareti olarak değerlendirdi.

Suriye ordusu ülkenin doğusunu kontrol edecek personel gücüne sahip değil.

Ama ABD nihayetinde Suriye'den ayrıldığında, omurgasında Kürtlerin çoğunlukla yer aldığı Halk Savunma Birlikleri'nin (YPG) oluşturduğu Suriye Demokratik Güçleri (SDG) büyük stratejik ikilemlerle karşı karşıya gelecek. Buna karşın Türkiye'nin YPG’ye karşı süregelen politikasının değişmesi pek mümkün görünmüyor. Türkiye'nin bu politikası geçmişte YPG'yi Rusya ve Suriye hükümetiyle taktiksel anlaşmalar yapmaya zorlamıştı. Örneğin YPG, 2019 yılında Rusya ve Suriye hükümetiyle ayrı ayrı iki anlaşma yapmış, bu anlaşmalar, Türkiye’yi olası askeri harekatlardan caydırmak için Rusya ve Suriye ordularının Suriye'nin kuzeyindeki varlığının artmasına neden olmuştu.

Bu yüzden Şam yanlısı güçler, İran yanlısı milislerle birlikte Halep ve Haseke illerindeki birçok noktada ve bazen de YPG üyeleriyle ortak noktalarda konuşlandırılmış durumdalar.

Anlaşma ve zorluklar

ABD, Suriye'den ayrıldıktan sonra bir yanda YPG ve SDG, diğer yanda Rusya ve Suriye hükümeti arasında kapsamlı bir anlaşmaya varılması gerekecek. Ancak böyle bir anlaşma, beraberinde çetrefilli üç zorluğu da getirecek. Bunlardan birincisi, şu anda yaklaşık bin ABD askerinin desteğiyle SDG tarafından kontrol edilen Suriye'nin doğusundaki Haseke ve Deyrizor illerinde güvenliğin geleceği. Zira Suriye düzenli ordusu, DEAŞ üyelerinin tutulduğu gözaltı kamplarının işletilmesi de dahil olmak üzere Suriye'nin doğusunu kontrol etmesi için gerekli personel gücüne sahip değil. DEAŞ’ın geri dönmek için serbest bırakılmalarını istediği on binlerce DEAŞ’lı mahkum ve onların aileleri buradaki gözaltı kamplarında kalıyor.

İllüstrasyon: Nash Weerasekera
İllüstrasyon: Nash Weerasekera

Bu yüzden Suriye ordusunun DEAŞ’ı kontrol altına almak için YPG ve SDG mensuplarına ihtiyacı var. Ancak bu durumda Şam’ın Suriye ordusuyla çalışma şekillerini belirlemek için YPG ve SDG ile anlaşması gerekecek.

İkincisi, hem Kuzey ve Doğu Suriye Özerk Yönetimi’nin hem de Şam'ın avuçlarını ovuşturduğu, Haseke ve Deyrizor'dan gelecek küçük ama önemli petrol gelirlerinin geleceği.

Üçüncü ve son zorluk ise yerel yönetim meselesi ve Şam'ın Haseke ve Deyrizor illeri üzerinde merkezi otoritesinin kabul edilmesi.

Çekilmeye sebep olan koşullar

Yukarıda bahsettiğimiz bu zorluklar, önümüzdeki yıllarda Tahran ve desteklediği milislerin, ABD’liler üzerinde siyasi ve askeri baskı kurmaları nedeniyle tartışma konusu olacak. ABD’nin milislere karşı misillemede bulunması, Irak Başbakanı Muhammed Şiya es-Sudani'nin ülkesinde konuşlu ABD muharip güçlerinin geleceğiyle ilgili görüşmelerde sahip olduğu manevra alanını giderek daraltıyor. Dolayısıyla özellikle ikili görüşmeler, ABD’nin Irak’tan hızla ayrılmasını sağlamazsa, milisler daha fazla saldıracak.

Başkan Biden, mecbur olmadığı halde Suriye’den ve Irak'tan çekildiği için Kongre'deki pek çok isim tarafından sert şekilde eleştirilecek.

Üstelik milislerin bu saldırıları, Washington’ın ABD askerlerini DEAŞ’la mücadele ve güçlü müttefik güçler oluşturma kabiliyetlerinin azaldığı Irak’ta ve Suriye'de tutmasına yönelik temel gerekçesini de baltalıyor. Biden'ın, başkanlık seçimlerinin olduğu bir yılda, zaten zayıflamış olan DEAŞ’a karşı marjinal çıkarlar elde etmek amacıyla Irak’ta ve Suriye'de giderek daha riskli hale gelen bir askeri misyonu sürdürmek için İran'la daha büyük bir savaşa girmek isteyeceğine ihtimal verilmiyor.

Başkan Biden, mecbur olmadığı halde Suriye’den ve Irak'tan çekildiği için Kongre'deki pek çok isim tarafından sert şekilde eleştirilecek. Bu yılın sonlarında yapılması planlanan başkanlık seçimlerinden sonra ister Biden kalsın ister Donald Trump yeniden seçilsin, göreve gelecek olan başkan geri çekilme için daha fazla siyasi alana sahip olacak.

*Bu makale Şarku’l Avsat tarafından Londra merkezli Al Majalla dergisinden çevrilmiştir.



İsrail: Heniyye'nin oğullarının öldürülmesi konusunda Netanyahu'ya danışılmadı

İsrail'in Gazze Şehri'nin batısındaki eş-Şati Mülteci Kampı’na düzenlediği hava saldırısında Hamas lideri İsmail Heniyye'nin üç oğlunun öldürüldüğü arabayı inceleyen insanlar (AFP)
İsrail'in Gazze Şehri'nin batısındaki eş-Şati Mülteci Kampı’na düzenlediği hava saldırısında Hamas lideri İsmail Heniyye'nin üç oğlunun öldürüldüğü arabayı inceleyen insanlar (AFP)
TT

İsrail: Heniyye'nin oğullarının öldürülmesi konusunda Netanyahu'ya danışılmadı

İsrail'in Gazze Şehri'nin batısındaki eş-Şati Mülteci Kampı’na düzenlediği hava saldırısında Hamas lideri İsmail Heniyye'nin üç oğlunun öldürüldüğü arabayı inceleyen insanlar (AFP)
İsrail'in Gazze Şehri'nin batısındaki eş-Şati Mülteci Kampı’na düzenlediği hava saldırısında Hamas lideri İsmail Heniyye'nin üç oğlunun öldürüldüğü arabayı inceleyen insanlar (AFP)

İsrail medyası bugün (Perşembe) İsrail güçlerinin, başta Başbakan Binyamin Netanyahu olmak üzere üst düzey komutanlara ya da siyasi liderlere danışmadan düzenlediği bir hava saldırısında Hamas Siyasi Büro Başkanı İsmail Heniyye'nin üç oğlunu öldürdüğünü bildirdi.

İsrail merkezli Walla haber sitesi üst düzey İsrailli yetkililere dayandırdığı haberinde, Netanyahu ve Savunma Bakanı Yoav Gallant'ın İsrail ordusu ve İç Güvenlik Teşkilatı (Şin-Bet) arasında koordine edilen hava saldırısı hakkında önceden bilgi sahibi olmadıklarını belirtti.

Sitede Emir, Muhammed ve Hazım Heniyye'nin Hamas liderinin oğulları oldukları için değil Hamas militanı oldukları için hedef alındıkları belirtildi. Ordu, Heniyye'nin dört torununun da aynı operasyonda öldürüldüğüne dair haberler hakkında yorum yapmadı.

Walla'nın haberiyle ilgili olarak ne İsrail Başbakanlığı ne de ordu henüz bir yorumda bulunmadı.

Heniyye'nin aile üyelerinin öldürülmesi, kuşatma altındaki bölgede tutulduğuna inanılan 133 esirin serbest bırakılması karşılığında Gazze Şeridi'nde çatışmaların durdurulmasını amaçlayan müzakereleri daha da karmaşık hale getirdi.

Heniyye, Hamas'ın herhangi bir ateşkesi kabul etmek için taleplerinin açık ve net olduğunu söyledi.

Heniyye dün (Çarşamba) yaptığı açıklamada, “Düşman müzakerelerin zirvesinde, hareketin yanıtı gelmeden oğullarımı hedef almanın Hamas'ı tutumunu değiştirmeye iteceğini düşünüyorsa hayal görüyor” ifadesini kullandı.

Savaşın yedinci ayına girmesiyle ateşkes çağrıları arttı, ancak bu durum müzakerelerin gidişatını pek etkilemedi.

Hamas, İsrail saldırılarının sona ermesini, İsrail askerlerinin geri çekilmesini ve Gazze'den göç edenlerin evlerine dönmesine izin verilmesini talep ediyor.

İsrail ise esirlerin geri dönmesini sağlamak istiyor. Ancak Hamas'ın askeri gücü ortadan kaldırılmadan savaşı sona erdirmeyeceğini ve bir milyondan fazla sivilin barındığı Gazze'nin güneyindeki Refah kentini işgal etmeyi planladığını söylüyor.


İsrail ve Hamas taleplerine bağlı kalırken, İran'ın tehditlerinin ardından savaşın yayılmasından korkuluyor

İsrail'in Gazze Şeridi'nin kuzeyine düzenlediği hava saldırısının ardından dumanlar yükseliyor. (EPA)
İsrail'in Gazze Şeridi'nin kuzeyine düzenlediği hava saldırısının ardından dumanlar yükseliyor. (EPA)
TT

İsrail ve Hamas taleplerine bağlı kalırken, İran'ın tehditlerinin ardından savaşın yayılmasından korkuluyor

İsrail'in Gazze Şeridi'nin kuzeyine düzenlediği hava saldırısının ardından dumanlar yükseliyor. (EPA)
İsrail'in Gazze Şeridi'nin kuzeyine düzenlediği hava saldırısının ardından dumanlar yükseliyor. (EPA)

İran'ın Şam'daki konsolosluk binasının hedef alınmasına misilleme tehdidinde bulunmasıyla altı aydır devam eden savaşın bölgeye yayılması korkusu arttı. Diğer yandan İsrail ile Hamas'ın Gazze Şeridi'nde yeni bir ateşkes önerisi için taleplerine bağlı kaldıkları görülüyor.

Şarku’l Avsat’ın AFP'den aktardığı habere göre görgü tanıkları, arabulucuların savaşın başladığı 7 Ekim'den bu yana Gazze Şeridi'nde tutulan esirlerin serbest bırakılmasını da içeren son ateşkes önerilerine iki taraftan da yanıt beklediği perşembe günü (bugün) İsrail bombardımanının özellikle güneyde olmak üzere Gazze Şeridi'ni hedef aldığını söyledi.

İsrail ordusu, ordu tarafından toplanan istihbarata dayanarak ‘teröristleri ortadan kaldırmak için gece boyunca Gazze'nin merkezinde hassas bir operasyon’ gerçekleştirdiğini duyurdu. Operasyona deniz ve hava kuvvetlerinin de katıldığı kaydedildi.

Birleşmiş Milletler Çocuklara Yardım Fonu (UNICEF), dün (Çarşamba) Gazze'nin kuzeyine girmek için bekleyen araçlarından birinin gerçek mermiyle vurulduğunu bildirdi.

Hamas Siyasi Büro Başkanı İsmail Heniyye, dün İsrail'in Gazze'ye düzenlediği hava saldırısında üç oğlunun öldürülmesinin 2007'den bu yana Gazze'yi kontrol eden Hamas’ın müzakere tutumunu değiştirmeyeceğini söyledi.

Heniyye, “Bu zamanlama, yürütülmekte olan müzakerelerin zirve yaptığı bir döneme denk geliyor. Çok açık bir şekilde söyledik ki düşman, öldürme, yıkım, katliamlar ve yok etme savaşıyla almadığı şeyi müzakere masasında asla almayacaktır” dedi.

Heniyye sözlerini şöyle sürdürdü: “Taleplerimiz açık ve net. Uzlaşma söz konusu değil ve eğer düşman müzakerelerin zirvesinde, hareketin yanıtı gelmeden oğullarımı hedef almanın Hamas'ı tutumunu değiştirmeye iteceğini düşünüyorsa hayal görüyor. Tutumlarımız her halükarda sabittir; asla değişmez ve değiştirilemez.”

Hamas dün yaptığı açıklamada İsmail Heniyye'nin üç oğlu ve dört torununun Ramazan Bayramı'nın ilk günü akrabalarını ziyaret etmek üzere gittikleri Gazze'deki eş-Şati Mülteci Kampı’na düzenlenen saldırıda öldürüldüğünü duyurdu.

İsrail, Heniyye'nin oğullarının öldürüldüğünü doğruladı. Ordudan yapılan açıklamada, Genel Güvenlik Servisi (Şin-Bet) ile birlikte ‘Gazze Şeridi'nin merkezinde Hamas'ın askeri kanadının üç üyesinin (Heniyye’nin oğulları) ortadan kaldırıldığı’ belirtildi.

Ateşkes görüşmeleri devam ederken, Gazze'deki savaşın bölgeye yayılabileceğine dair uluslararası korkular artıyor.

ABD Başkanı Joe Biden, dün, İran'ın Şam'daki konsolosluğuna yapılan saldırıya karşılık verme tehditleri karşısında İsrail'e verdiği ‘sarsılmaz’ desteği yineledi.

İran Dini Lideri Ali Hamaney de dün yaptığı açıklamada, ‘İsrail'in 1 Nisan'da Suriye'de gerçekleştirdiği saldırının ardından cezalandırılacağını’ söyledi.

Suriye İnsan Hakları Gözlemevi'ne (SOHR) göre saldırı Şam'daki İran konsolosluğunu yerle bir etti ve 16 kişinin ölümüne neden oldu. İran Devrim Muhafızları Ordusu (DMO) saldırıda ölen ve aralarında iki üst düzey subayın da bulunduğu yedi mensubu için yas tuttu.

Biden, “İsrail'in güvenliğini korumak için elimizden gelen her şeyi yapacağız” dedi ve Hamas'ı ateşkes önerisine yanıt vermeye çağırdı.

Bu gerilim karşısında Rusya bugün (perşembe) vatandaşlarına Ortadoğu'ya, özellikle de İsrail, Lübnan ve Filistin topraklarına seyahat etmekten kaçınmalarını şiddetle tavsiye ettiğini açıkladı.

Savaş 7 Ekim'de Hamas'ın İsrail'in güneyine eşi benzeri görülmemiş bir saldırı başlatmasıyla patlak verdi. AFP'nin İsrail'in resmi makamlarından aktardığına göre çoğu sivil bin 170 kişi hayatını kaybetti.

Ayrıca, saldırı sırasında yaklaşık 250 kişi kaçırıldı. Bunlardan 129'u halen Gazze'de esir tutuluyor ve İsrail'in resmi tahminlerine göre 34'ünün öldüğüne inanılıyor.

Hamas'ı ‘ortadan kaldırma’ sözü veren İsrail, Gazze Şeridi'ne yoğun ve yıkıcı bir askeri harekât başlatarak Hamas'a bağlı Sağlık Bakanlığı'nın son bilançosuna göre çoğu kadın ve çocuk 33 bin 482 kişiyi öldürdü.

Bir Hamas kaynağına göre ateşkes teklifi başlangıçta 42 İsrailli esirin serbest bırakılması karşılığında İsrail tarafından gözaltına alınan 800 ila 900 Filistinlinin serbest bırakılmasını, günlük 400 ila 500 tır gıda yardımının bölgeye girişini ve Gazze'nin kuzeyinde yerlerinden edilen insanların memleketlerine geri dönmesini öngörüyordu.

Hamas ise kalıcı bir ateşkes, İsrail'in Gazze Şeridi'nin tüm bölgelerinden güçlerini çekmesi, yerinden edilmiş insanların geri dönmesi ve Birleşmiş Milletler’in (BM) 2,4 milyon insanın açlıktan öldüğünü söylediği bir dönemde yardım akışının arttırılmasını talep ediyor.

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, Hamas yenilgiye uğratılana ve tüm esirler serbest bırakılana kadar savaşın devam edeceği konusundaki ısrarını sürdürüyor. Ayrıca Gazze Şeridi'nin güneyinde Mısır sınırında bulunan ve Hamas'ın son büyük kalesi olarak gördüğü Refah kentine kara saldırısı düzenleme planına da sadık kalıyor.

Bu plana başta ABD olmak üzere pek çok ülke karşı çıkıyor. Ayrıca BM'ye göre çoğunluğu Gazze Şeridi'nin kuzeyinden göç eden 1,5 milyon insanın sığınağı haline gelen bu kentte ağır sivil kayıplar yaşanabileceği uyarısında bulunuluyor.

İsrail 7 Nisan'da, aylarca süren çatışmaların ardından başta Han Yunus şehri olmak üzere Gazze Şeridi'nin güneyindeki güçlerini geri çektiğini duyurdu. Orduya göre şu anda Gazze Şeridi'nin merkezinde sadece bir tugay konuşlanmış durumda.

Savaşın başından bu yana Gazze Şeridi'ne abluka uygulayan İsrail, kıtlık tehdidi altındaki bölgeye daha fazla insani yardım girmesine izin vermesi için uluslararası baskıyla karşı karşıya.

Söz konusu baskılar karşısında İsrail Gazze Şeridi'ne giren insani yardım tırlarının sayısını arttırdı.

Konuyla ilgili açıklamalarda bulunan İsrail Savunma Bakanı Yoav Gallant, “Geçen ay günlük ortalama 213 tır, ondan önce ise 170 tır Gazze Şeridi’ne giriş yapıyordu” dedi. Gallant, hedeflerinin Mısır, Aşdod Limanı ve Gazze'ye açılan yeni bir kara kapısı üzerinden günde ortalama 500 yardım tırına ulaşmak olduğunu ifade etti.


İsrail kısıtlamalarıyla Filistin'in ekonomisini de "abluka" altına alıyor

Fotoğraf: Mahmoud Issa - AA
Fotoğraf: Mahmoud Issa - AA
TT

İsrail kısıtlamalarıyla Filistin'in ekonomisini de "abluka" altına alıyor

Fotoğraf: Mahmoud Issa - AA
Fotoğraf: Mahmoud Issa - AA

İşgal altındaki Filistin, dış ticaretinde İsrail'e bağımlı kalmaya devam ederken, Filistinlilerin ithalat ve ihracatının neredeyse tamamı İsrail'den ya da İsrail kontrolündeki noktalardan yapılıyor.

Gergin siyasi durum, malların hareketine getirilen kısıtlamalar ve Gazze'ye uygulanan abluka, ticaretin önündeki temel engeller arasında yer alıyor.

Filistin, İsrail'in Gazze Şeridi'nde 7 Ekim 2023'te başlayan yıkıcı saldırıları sonrasında daha da sıkı kontrollere maruz kalıyor.

Gazze'nin mal tedarikinin, İsrail'den ya da İsrail kontrolündeki noktalardan yapılması zorunluluğu nedeniyle Gazze bu ülkeye bağımlı kalmaya devam ediyor.

Çoğu kadın ve çocuk 33 binden fazla Filistinlinin hayatını kaybetmesi, Filistinlilerin kıtlığa sürüklenmesi ve her geçen gün artan insani krizlere rağmen İsrail'in gümrük noktalarındaki "güvenlik kontrolleri", başta gıda ve sağlık ürünleri olmak üzere Gazze'nin ihtiyaç duyduğu malzemelere erişimini kısıtlıyor.

İsrail gümrükleri ve rutin İsrail güvenlik kontrolleri ithalat işlemlerinde uzun gecikmelere neden oluyor.

Uluslararası Ticaret Merkezinin (ITC) verilerine göre, Filistin ithalatının yarısından fazlasını İsrail'den gerçekleştirirken, ihracatının ise neredeyse tamamını bu ülkeye yapıyor. Türkiye ile Çin, ülkenin en çok ithalat yaptığı diğer ülkeler olarak sıralanıyor.

ITC'nin son mevcut yıllık verisi olan 2022'de Filistin'in yıllık ithalatı, 9 milyar doların biraz üzerinde. İsrail'den 4,75 milyar dolarlık mal satın alan Filistin, Türkiye'den yaklaşık 1 milyar dolar, Çin'den de 700 milyon dolarlık ithalat yapıyor. Filistin, 1,5 milyar dolarlık ihracatının 1,3 milyar dolarlık kısmını İsrail'e gerçekleştiriyor.

- İsrail gümrük vergilerini de alıkoyuyor

İsrail yönetimi, Filistin Kurtuluş Örgütü ile 1994'te imzaladığı Paris Ekonomi Protokolü gereğince, kontrolü altındaki sınır kapılarından Filistin yönetimi adına vergi topluyor ve topladığı aylık yaklaşık 190 milyon doları Filistin hazinesine aktarıyordu. Yaklaşık 2 yıldır, Filistin yönetimi adına toplanan vergilerden kesinti yapılıyordu.

Kasım ayında da İsrail Bakanlar Kurulu, Filistin hükümeti adına topladığı vergi fonundan Gazze Şeridi'ne ve Filistinli tutuklulara ayrılan miktarın kesilmesine karar verdi.

Filistin yönetimi, karar sonrasında vergi fonunu almayı reddederken, Filistin Maliye Bakanlığı, İsrail'in ekim ayından itibaren Filistin hükümeti adına topladığı vergi fonunun çoğunu kestiğini, bu nedenle fonu almayı reddettiklerini açıkladı.

Bakanlık, kamu çalışanlarının aylık maaşlarının ödenmesinde birincil kaynağı Filistin vergi gelirlerinin oluşturduğunu ve maaşların ödenmesinde gecikme yaşanacağını belirtti.

Aralık ayında Filistin Devlet Başkanlığı, İsrail hükümetinin Filistin yönetimine ödemesi gereken vergi ve ithalat vergisi gelirlerini alıkoymayı sürdürmesini, "korsanlık ve Filistin halkının toplu cezalandırılmaya tabi tutulması" olarak değerlendirdi.

Geçen yıl sonunda, İsrail merkezli "Walla" haber sitesi, "ABD yönetiminin son haftalarda İsrail hükümetine, alıkoyduğu Filistin vergi gelirlerini serbest bırakması için baskı yaptığını" yazdı.

İsrail'in aşırı sağcı Maliye Bakanı Bezalel Smotrich ise sosyal medya hesabından, "ABD'ye ve İsrail'in gerçek dostu Başkan Joe Biden'a, büyük saygı duyuyoruz. Dünyadaki en iyi müttefikimiz. Ancak kaderimizi asla yabancıların eline bırakmayacağız." ifadesini kullandı.

Şubat ayında Norveç Dışişleri Bakanlığı, İsrail'in Filistin yönetimi adına topladığı vergi gelirlerinin Filistin'e transferini üstlendiğini bildirdi.

Sürecin, İsrail'in topladığı vergiyi Norveç'e transfer etmesi ve Norveç'in de Gazze için ayrılanın dışındaki miktarı Filistin yönetimine göndermesi şeklinde işleyeceği, bu geçici planın, Filistin yönetiminin mali açıdan çökmesini önlemede önemli bir rol oynayacağı aktarıldı.

Filistin Başbakanı Muhammed Mustafa da bu ay, İsrail'in kesinti yaptığı vergileri almak için uluslararası arabulucularla Tel Aviv'e baskı yapmaya başladıklarını söyledi.

- İsrail'in ekonomik kısıtlamaların maliyeti yılda 2,5 milyar dolar oldu

Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansının (UNCTAD) yayımladığı bir rapora göre, Batı Şeria'nın C Bölgesinde İsrail'in ekonomik faaliyetlere yönelik kısıtlamaları 2000-2020 yılları arasında Filistinlilere 50 milyar dolara mal oldu.

Filistinlilerin yılda 2,5 milyar dolar bedel ödediği kısıtlamaların kümülatif maliyetinin, 2020'deki Batı Şeria gayrisafi yurt içi hasılasının (GSYH) 3 katına eşdeğer ve Filistin'in GSYH'sinin 2,5 katından fazla olduğu görüldü.

İsrail, bölgedeki Yahudi yerleşimcilerin endüstri ve tarım girişimlerine tam destek vererek ekonomik cazibe yaratırken yüz binlerce İsrail vatandaşını bölgeye yerleşmeye teşvik etti.

C Bölgesi'nin yaklaşık yüzde 70'ini kontrolü altına alan İsrail, Filistinlileri bu bölgeye yaklaştırmayarak iş ve ekonomik kalkınma imkanlarından mahrum bıraktı, Filistinlilerin C Bölgesinin geri kalanına erişimi ciddi şekilde kısıtlı olmaya devam etti.

Filistin ile İsrail yönetimi arasında 1995'te imzalanan "İkinci Oslo Anlaşması" çerçevesinde işgal altındaki Batı Şeria; A, B ve C bölgelerine ayrılmıştı.

Batı Şeria'nın yüzde 18'inin kapsayan "A Bölgesi"nin yönetimi idari ve güvenlik olarak Filistin'e, yüzde 21'lik "B Bölgesi"nin idari yönetimi Filistin'e ve güvenliği İsrail'e devredilirken yüzde 61'ini kapsayan "C Bölgesi"nin idare ve güvenliği İsrail'e bırakılmıştı.

- "Gazze ekonomisinin toparlanması onlarca yıl alabilir"

Ocak ayı sonunda, 7 Ekim 2023'ten sonra askeri operasyonun başlamasının ardından Gazze'deki sosyal ve ekonomik bozulmaya ilişkin de bir rapor yayımlayan UNCTAD, Gazze ekonomisinin 2023'ün ilk üç çeyreğinde yüzde 4,5 küçüldüğünü tahmin etti.

Askeri operasyonun bu düşüşü büyük ölçüde hızlandırdığı ve yıl genelinde GSYH'de yüzde 24'lük daralma beklendiği bildirilen raporda, mevcut askeri operasyon derhal sona erip yeniden yapılanma hemen başlarsa ve 2007-2022 büyüme trendi ortalama yüzde 0,4 büyüme oranıyla devam ederse, Gazze'nin kişi başına düşen GSYH'de 2022'deki seviyelerine geri dönmesinin 2092 yılına kadar sürebileceği vurgulandı.

GSYH'nin yıllık yüzde 10 büyüyebileceği yönündeki en iyimser senaryoda bile, Gazze'nin kişi başına düşen GSYH'sinin abluka öncesi 2006 seviyesine ulaşmasının 2035 yılını bulabileceği kaydedildi.

Raporda, çatışma öncesi sosyoekonomik koşulların yeniden sağlanmasına yönelik ortak bir uluslararası çabanın gerekliliği vurgulanırken, koşulların eski haline getirilmesinin on yıllar alacağının ve önemli miktarda dış yardım gerektirdiğinin altı çizildi.

- Gazze'deki kritik altyapılara verilen zararın maliyeti 18,5 milyar dolar civarında

Dünya Bankası ile BM'nin Avrupa Birliğinin (AB) mali desteğiyle hazırladığı "Gazze Geçici Hasar Tespit Raporu"na göre de Gazze'deki kritik altyapılara verilen zararın maliyetinin ocak sonu itibarıyla 18,5 milyar dolar civarında olduğu tahmin ediliyor.

Bu tutar Batı Şeria ve Gazze'nin 2022'deki toplam GSYH'sinin yüzde 97'sine denk geliyor.

Maliyetin yüzde 72'sini konut hasarları, yüzde 19'unu su, sağlık ve eğitim gibi kamu hizmeti altyapısının hasarları, yüzde 9'unu da ticari ve endüstriyel bina hasarları oluşturuyor.

Yıkımın ardından tahminen 26 milyon ton enkaz ve moloz kaldığı, bu miktarın kaldırılmasının yıllar alacağı öngörülüyor.

Gazze'de ana yolların yüzde 92'sinin tahrip olması veya hasar görmesi ile iletişim altyapısının ciddi şekilde zarara uğraması nedeniyle temel insani yardımların ulaştırılması oldukça zorlaşıyor.

Kapsamlı analiz aracılığıyla tahmin edilecek hasarların, kayıpların ve ihtiyaçların maliyetinin, Geçici Hasar Tespit Raporu'ndan önemli ölçüde yüksek çıkması bekleniyor.


İsrail'in Gazze'de gece boyu düzenlediği saldırılarda en az 5 sivil hayatını kaybetti

Fotoğraf: AA
Fotoğraf: AA
TT

İsrail'in Gazze'de gece boyu düzenlediği saldırılarda en az 5 sivil hayatını kaybetti

Fotoğraf: AA
Fotoğraf: AA

Filistin resmi ajansı WAFA'da yer alan haberde, İsrail savaş uçaklarının Gazze Şeridi'nin kuzeyi ve orta kesimlerini yoğun şekilde bombaladığı belirtildi.

İsrail savaş uçaklarının Gazze'nin orta kesimindeki Nuseyrat Mülteci Kampı'ndaki bir evi bombalaması sonucu 5 sivil yaşamını yitirdi ve birçok kişi yaralandı.

Nuseyrat Mülteci Kampı'ndaki bazı noktaları bombardıman çemberine alarak yerle bir eden İsrail savaş uçakları, kamptaki Nü'n Nureyn Camisi ile Muaz bin Cebel Camisi'ni hedef aldı.

İsrail ordusu, savaş uçaklarıyla bombaladığı Nuseyrat Mülteci Kampı'nın bazı bölgelerine karadan da tanklarla girdi.

Haberde, İsrail ordusunun Gazze kentindeki Şati Mülteci Kampı'ndaki evleri denizden bombalaması sonucu çok sayıda kişinin öldüğü ancak sayılarının belirlenemediği vurgulandı.

İsrail'in 7 Ekim'den bu yana Gazze Şeridi'ne düzenlediği saldırılarda en az 14 bin 500’ü çocuk, 9 bin 560'ı kadın olmak üzere 33 bin 482 Filistinli öldürüldü, 76 bin 49 kişi yaralandı.

Enkaz altında halen binlerce ölü olduğu bildirilirken, halkın sığındığı hastane ve eğitim kurumları hedef alınarak sivil altyapı da tahrip ediliyor.

Yahudi yerleşimciler, Batı Şeria'da Filistinlilere ait ev ve aracı ateşe verdi
Batı Şeria'nın Nablus kentinde yer alan Lubben eş-Şarkiyye Köyü Yerel Meclis Başkanı Yakub Uveys, AA muhabirine yaptığı açıklamada, fanatik Yahudi yerleşimcilerin köye saldırdıklarını belirtti.

Gece saatlerinde köye sızan fanatik Yahudi yerleşimcilerin Filistinlilere ait bir evi ve bir aracı ateşe verdiklerini ifade eden Uveys, saldırganların ayrıca Filistinlilerin evlerine İbranice sloganlar yazdıklarını kaydetti.

İsrail ordusunun Gazze Şeridi'ne saldırı başlattığı 7 Ekim 2023'ten bu yana işgal altındaki Batı Şeria ve Doğu Kudüs'te İsrail askerleri ile Yahudi yerleşimcilerin Filistinlilere yönelik baskın ve saldırılarında artış yaşanıyor.

İşgal altındaki Batı Şeria ve Doğu Kudüs'te de 7 Ekim 2023'ten bu yana İsrail askerleri ile yasa dışı Yahudi yerleşimcilerin saldırılarında 460 Filistinli hayatını kaybetti.


İran insansız hava araçları Sudan'daki savaşın seyrini değiştirecek mi?

İran ordusunun resmi internet sitesi tarafından 20 Nisan 2023 tarihinde yayınlanan, İran yapımı insansız hava araçlarına ait bir fotoğraf. (İran ordusu/AP)
İran ordusunun resmi internet sitesi tarafından 20 Nisan 2023 tarihinde yayınlanan, İran yapımı insansız hava araçlarına ait bir fotoğraf. (İran ordusu/AP)
TT

İran insansız hava araçları Sudan'daki savaşın seyrini değiştirecek mi?

İran ordusunun resmi internet sitesi tarafından 20 Nisan 2023 tarihinde yayınlanan, İran yapımı insansız hava araçlarına ait bir fotoğraf. (İran ordusu/AP)
İran ordusunun resmi internet sitesi tarafından 20 Nisan 2023 tarihinde yayınlanan, İran yapımı insansız hava araçlarına ait bir fotoğraf. (İran ordusu/AP)

Reuters'in haberine göre Sudanlı üst düzey bir askeri kaynak, Sudan'daki iç savaşın üzerinden bir yıl geçtikten sonra ‘Sudan ordusu tarafından geliştirilen’ İran yapımı silahlı insansız hava araçlarının (SİHA) çatışmanın gidişatını değiştirmeye, Hızlı Destek Kuvvetleri'nin (HDK) ilerleyişini durdurmaya ve başkent çevresindeki toprakları geri almaya yardımcı olduğunu söyledi.

Askeri kaynak gibi bilgilerin hassasiyeti nedeniyle isimlerinin açıklanmasını istemeyen bölgedeki altı İranlı kaynak, yetkili ve diplomat Reuters'e Sudan ordusunun son birkaç ay içinde İran yapımı insansız hava araçları (İHA) edindiğini söyledi. Pek çok Hartum sakini, Sudan ordusunun savaşın ilk aylarında füze bataryaları ve savaş uçaklarıyla birlikte bazı eski İHA’lar kullandığını, ancak Hartum ve diğer şehirlerdeki yoğun nüfuslu mahallelerde konuşlanmış HDK savaşçılarını ortadan kaldırmada çok az başarı elde ettiğini söyledi.

Bölge sakinlerinden beş tanık, çatışmaların dokuzuncu ayı olan Ocak ayında, Hartum'un kuzeyindeki Vadi Seyidna Hava Üssü’nden daha etkili İHA’ların kullanılmaya başlandığını bildirdi. Bölge sakinleri İHA’ların HDK hareketlerini izlediğini, HDK mevzilerini hedef aldığını ve başkent Hartum'u da içine alan Nil Nehri kıyısındaki üç şehirden biri olan Omdurman'daki topçu saldırılarının yerini belirlediğini söyledi.

Omdurman'ın es-Sevra mahallesi sakinlerinden 59 yaşındaki Muhammed Osman, “Geçtiğimiz haftalarda ordu askeri operasyonlarda hassas İHA’lar kullandı. Bu da HDK'yi birçok bölgeden kaçmaya zorladı ve ordunun Eski Omdurman'da hava kuvvetlerinin koruması altında kuvvetlerini konuşlandırmasına olanak sağladı” dedi.

Daha önce ordunun Omdurman ve diğer bölgelere İran'a ait İHA’lar konuşlandırmasının boyutu ve şekli konusunda herhangi bir rapor yayınlanmamıştı. Yalnızca Bloomberg ve Sudanlı bazı medya kuruluşları İran'a ait İHA’ların ülkede bulunduğunu bildirmişti.

Sudan ordusu yalanladı

Sudan ordusundan üst düzey bir kaynak, İran yapımı İHA’ların doğrudan Tahran'dan geldiğini yalanladı ve nasıl satın alındıklarını ya da ordunun kaç uçak edindiğini söylemekten kaçındı. Reuters, ayrıntıları bağımsız olarak doğrulayamadığını bildirdi. Kaynak, Sudan ve İran arasındaki diplomatik iş birliğinin geçen yıl yeniden tesis edilmesine rağmen, resmi askeri iş birliğinin halen beklemede olduğunu ifade etti.

Geçtiğimiz yıl İran'ı ziyaret eden Sudan Dışişleri Bakan Vekili Ali es-Sadık, İran İHA’larıyla ilgili bir soru üzerine Reuters'e “Sudan, İran'dan herhangi bir silah almamıştır” dedi. Ne ordunun medya departmanı ne de İran Dışişleri Bakanlığı Reuters’ın yorum taleplerine yanıt vermedi.

gfrbr
İran Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi, geçtiğimiz Şubat ayında Tahran'da Sudan Dışişleri Bakan Vekili Ali es-Sadık ile el sıkışırken (İran Cumhurbaşkanlığı)

HDK, Omdurman'da gerileme yaşadığını kabul etti. HDK medya ofisi, topladığı istihbarata dayanarak ordunun İran'dan İHA ve çeşitli silahlar aldığını bildirdi. Buna ilişkin kanıt sunma taleplerineyse yanıt vermedi. İranlı ve bölgesel kaynaklar, Tahran'ın Sudan ordusuna verdiği desteğin amacının stratejik konuma sahip bu ülkeyle bağları güçlendirmek olduğunu söylüyor.

Kızıldeniz kıyısında yer alan Sudan, Ortadoğu'da savaş sürerken İran da dahil olmak üzere küresel güçler arasındaki rekabetin ortasında önemli bir konumda bulunuyor. Kızıldeniz'in diğer tarafında, Yemen'deki Husiler Gazze Şeridi'ndeki Hamas'ı desteklemek için saldırılar düzenliyor. Adının açıklanmasını istemeyen Batılı bir diplomat “İran bunun karşılığında ne alıyor? Artık Kızıldeniz ve Afrika tarafında bir sıçrama tahtasına sahipler” dedi.

Sahadaki son kazanımlar, Sudan'ın başkentinde çatışmaların başladığı Nisan ayından bu yana ordunun elde ettiği en büyük kazanımlar olarak değerlendiriliyor.

f bgf
İran Muhacir İHA’ları (Tasnim)

Sudan Ordusu Komutanı Korgeneral Abdulfettah el-Burhan ve HDK Komutanı Korgeneral Muhammed Hamdan Daklu (Hamideti) arasındaki savaş milyonlarca kişiyi açlığa sürükledi, dünyanın en büyük yerinden edilme krizini yarattı ve batı Sudan'ın Darfur bölgesinde etnik temelli cinayet ve cinsel şiddet dalgalarını tetikledi.

Birleşmiş Milletler (BM) uzmanları, HDK'nin savaş çabalarının Çad, Libya ve Güney Sudan gibi komşu Afrika ülkeleri tarafından desteklendiğini söylüyor. Şarku’l Avsat’a konuşan iki görgü tanığı, ordunun Omdurman'daki başarısının, Şubat ayından itibaren Hartum'un kuzeyindeki Bahri'de İHA’lar, topçu ve kara kuvvetleri kullanarak benzer saldırıları sürdürmesine ve el-Cili (el-Jeili) petrol rafinerisini kontrol altına almaya çalışmasına olanak sağladığını söyledi.

Sudan ordusu, son dönemde elde ettiği kazanımların kontrol ettiği bölgelerde binlerce gönüllü toplamasına da yardımcı olduğunu bildirdi. Gönüllü olarak askere alımlar altı aydan uzun bir süredir devam ediyor ve Aralık ayından bu yana hızlandı.

İran'dan uçuşlar

Eski Devlet Başkanı Ömer el-Beşir döneminde Sudan ile İran arasında yakın iş birliği vardı. Ancak el-Beşir, otuz yıllık iktidarının sonunda yoğun baskılar sonucunda Tahran'ı terk etti. Eski bir Sudan istihbarat servisi generali olan Emin Meczub, Sudan'ın daha önce İran'ın yardımıyla silah ürettiğini ve savaş sırasında daha etkili olmaları için zaten sahip olduğu İHA’ları güçlendirdiğini söyledi. Meczub, son zamanlarda çatışmalarda kullanılan İHA’ların menşei hakkında ise özel bir yorum yapmadı.

İran rejimine yakın bölgesel bir kaynak, İran havayolu şirketi Fars Air Qeshm’in geçen yılın sonlarından bu yana İran'a ait Muhacir ve Ebabil İHA’larını birkaç kez Sudan'a naklettiğini belirtti. Muhacir ve Ebabil İHA'ları, henüz yorum talebine yanıt vermeyen İran Savunma Bakanlığı'na bağlı şirketler tarafından üretiliyor.


İsrail hava saldırıları Heniyye'nin ailesini hedef aldı, ateşkes girişimi zora girdi

Heniyye’nin üç oğlunun içinde bulunduğu ve dün (çarşamba) Gazze'nin batısında bir hava saldırısına hedef alınan araçtan geriye kalanlar (AFP)
Heniyye’nin üç oğlunun içinde bulunduğu ve dün (çarşamba) Gazze'nin batısında bir hava saldırısına hedef alınan araçtan geriye kalanlar (AFP)
TT

İsrail hava saldırıları Heniyye'nin ailesini hedef aldı, ateşkes girişimi zora girdi

Heniyye’nin üç oğlunun içinde bulunduğu ve dün (çarşamba) Gazze'nin batısında bir hava saldırısına hedef alınan araçtan geriye kalanlar (AFP)
Heniyye’nin üç oğlunun içinde bulunduğu ve dün (çarşamba) Gazze'nin batısında bir hava saldırısına hedef alınan araçtan geriye kalanlar (AFP)

Hamas Siyasi Büro Başkanı İsmail Heniyye'nin üç oğlunun öldürülmesinin hareketin ateşkes müzakerelerindeki taleplerini etkilemeyeceği yönündeki açıklamasına rağmen, dün (çarşamba) ailesini hedef alan saldırının ardından Hamas ile İsrail arasında Gazze'de yürütülen ‘geçici ateşkes’ müzakerelerinin zora gireceği yönündeki endişeler arttı.

Filistin El-Aksa televizyonu dün (çarşamba) Heniyye'nin üç oğlu ve üç torununun, Gazze'nin batısındaki eş-Şati Mülteci Kampı’nda İsrail'in bir aracı hedef alan bombalı saldırısında öldüğünü bildirdi. İsrail ordusu, "İsmail Heniyye'nin oğulları olan Hamas'ın askeri kanadının üç üyesinin ortadan kaldırılmasının" arkasında kendisinin ve Genel Güvenlik Servisi'nin (Şin-Bet) olduğunu duyurdu. Heniyye saldırının ardından şunları söyledi: "Taleplerimiz açık ve net. Uzlaşma söz konusu değil ve eğer düşman müzakerelerin zirvesinde, hareketin yanıtı gelmeden oğullarımı hedef almanın Hamas'ı tutumunu değiştirmeye iteceğini düşünüyorsa hayal görüyor." İsmail'in en büyük oğlu Abdusselam Heniyye ise, "Bizi kardeşlerim Hazım, Emir, Muhammed ve oğullarının şehadetleriyle onurlandıran Allah'a şükürler olsun” dedi.

Bu arada ABD Başkanı Joe Biden, Refah'a kara saldırısı düzenleme tehdidinde bulunan İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun Gazze'deki politikalarına yönelik eleştirilerini arttırdı. Bir televizyon röportajında "Netanyahu'nun yaklaşımı yanlış" diyen Biden’ın bu ifadesi, Washington ile Tel Aviv arasında Gazze Şeridi'ndeki savaşın gidişatına ilişkin derin görüş ayrılığının bir göstergesi oldu.


Çad'da 3,4 milyon kişi ‘kritik gıda güvensizliği durumuyla’ karşı karşıya

Darfur'dan gelen Sudanlı mülteci, oğlunu Çad'daki bir sığınma merkezinde sağlık muayenesinden geçirtiyor. (EPA)
Darfur'dan gelen Sudanlı mülteci, oğlunu Çad'daki bir sığınma merkezinde sağlık muayenesinden geçirtiyor. (EPA)
TT

Çad'da 3,4 milyon kişi ‘kritik gıda güvensizliği durumuyla’ karşı karşıya

Darfur'dan gelen Sudanlı mülteci, oğlunu Çad'daki bir sığınma merkezinde sağlık muayenesinden geçirtiyor. (EPA)
Darfur'dan gelen Sudanlı mülteci, oğlunu Çad'daki bir sığınma merkezinde sağlık muayenesinden geçirtiyor. (EPA)

Sudan'daki savaştan kaçan kitlesel mülteci akını ve ‘finansman eksikliği’ nedeniyle, Çad'da 3,4 milyondan fazla insan acil insani yardım müdahalesine ihtiyaç duyuyor.

Sivil toplum kuruluşu Açlığa Karşı Eylem’in (Action Against Hunger) yaptığı açıklamaya göre “Çad'da 3,4 milyon kişi şu anda kritik derecede gıda güvensizliği yaşıyor. Çad'ın doğusundaki yerleşim bölgeleri, temel hizmetlere erişimin zayıf olduğu ülkenin en hassas bölgeleri arasında yer alıyor ve mültecilerin gelişi ihtiyaçları önemli ölçüde arttırıyor.”

Dünyanın en yoksul ülkelerinden biri olan Çad, ülke içinde ve komşu ülkelerde yaşanan çatışmalar nedeniyle yaklaşık 1,4 milyon ülke içinde yerinden edilmiş kişi ve mülteciye ev sahipliği yapıyor. Birleşmiş Milletler'e (BM) göre Nisan 2023 ortalarında Sudan'da iç savaşın patlak vermesinden önce Çad, 2003-2020 yılları arasında Darfur'daki savaştan kaçan 400 binden fazla mülteciye ev sahipliği yapıyordu. Sudanlı mültecilerin sayısı şu anda yüzde 88'i kadın ve çocuk olmak üzere 900 bini buluyor.

Açlığa Karşı Eylem, “Ekim 2023 ile Eylül 2024 arasında beklenen şiddetli akut yetersiz beslenme vakalarının sayısının yüzde 15 artışla 480 bin çocuğa ulaşacağı” uyarısında bulundu. Sınır Tanımayan Doktorlar, Kasım 2023'te Sudanlı mülteci çocuklar arasında şiddetli akut yetersiz beslenme oranının bazı mülteci kamplarında yüzde 4,8'e ulaşarak ‘Dünya Sağlık Örgütü'nün (WHO) belirlediği acil durum eşiğinin iki katına çıkmasından’ duyduğu endişeyi dile getirmişti.

Açlığa Karşı Eylem'in Çad Direktörü Henri Noel Tatangang, “Bağışçıların, insani yardım müdahalesi için sürdürülebilir finansman sağlaması aciliyet arz ediyor” diyerek, şu anda bütçenin yalnızca yüzde 4,5'inin toplandığını belirtti. Sivil toplum kuruluşu, insani durumun ‘yağmur mevsimi ve kıtlık döneminin gelmesiyle’ daha da kötüleşeceğinden, bunun ise ihtiyaçları artırıp aynı zamanda bölgedeki savunmasız nüfuslara ulaşmayı zorlaştıracağından korkuyor.

Geçiş Dönemi Başkanı Muhammed İdris Debi İtno, şubat ayı ortasında, gelecekteki eylemleri veya ilgili nüfusları belirtmeden, geniş Orta Afrika ülkesinde ‘gıda acil durumu’ ilan etti. Ertesi ay, Birleşmiş Milletler Dünya Gıda Programı (WFP), ‘mali zorluklar nedeniyle’ nisan ayı için gıda yardımının askıya alındığını duyurdu ve bağışçılara ‘tam bir felaketten’ kaçınmaları yönünde çağrıda bulundu.


Husiler, Aden Körfezi'nde 4 İsrail ve Amerikan gemisinin hedef alındığını duyurdu

Galaxy Leader kargo gemisine Kızıldeniz'de korsanlık yapan Husi botları eşlik ediyor. (Arşiv-Reuters)
Galaxy Leader kargo gemisine Kızıldeniz'de korsanlık yapan Husi botları eşlik ediyor. (Arşiv-Reuters)
TT

Husiler, Aden Körfezi'nde 4 İsrail ve Amerikan gemisinin hedef alındığını duyurdu

Galaxy Leader kargo gemisine Kızıldeniz'de korsanlık yapan Husi botları eşlik ediyor. (Arşiv-Reuters)
Galaxy Leader kargo gemisine Kızıldeniz'de korsanlık yapan Husi botları eşlik ediyor. (Arşiv-Reuters)

Husilerin Askeri Sözcüsü Yahya Seri dün (Çarşamba) yaptığı açıklamada, güçlerinin Aden Körfezi'nde iki İsrail gemisini hedef aldığını söyledi.

Şarku’l Avsat’ın Arap Dünyası Haber Ajansı'ndan (AWP) aktardığı habere göre Seri açıklamasında şu ifadeleri kullandı:

“İki İsrail gemisi (MSC Darwin ve tekrar hedef alınan MSC Gina) Aden Körfezi'nde hedef alındı. Ayrıca ABD gemisi Maersk Yorktown Aden Körfezi'nde hedef alındı ve bir ABD savaş gemisi de Aden Körfezi'nde bir dizi insansız hava aracıyla (İHA) vuruldu. Gemiler uygun donanma füzeleri ve İHA’larla hedef alındı.”

Kızıldeniz'deki birçok gemi, eylemlerin İsrail'in Gazze Şeridi'ne yönelik savaşına yanıt olduğunu söyleyen Yemen'deki Husiler tarafından saldırıya uğradı.

ABD ve İngiltere, Husilerin seyrüsefer özgürlüğünü tehlikeye atma, küresel ticareti tehdit etme kabiliyetini bozmak ve azaltmak amacıyla Husi mevzilerine hava saldırıları düzenliyor.


Hizbullah iki İsrail askeri tesisini hedef aldığını açıkladı

İsrail'in kuzeyinde, İsrail-Lübnan sınırına yakın Metulla kasabasında bir İsrail tankı (Arşiv- AFP)
İsrail'in kuzeyinde, İsrail-Lübnan sınırına yakın Metulla kasabasında bir İsrail tankı (Arşiv- AFP)
TT

Hizbullah iki İsrail askeri tesisini hedef aldığını açıkladı

İsrail'in kuzeyinde, İsrail-Lübnan sınırına yakın Metulla kasabasında bir İsrail tankı (Arşiv- AFP)
İsrail'in kuzeyinde, İsrail-Lübnan sınırına yakın Metulla kasabasında bir İsrail tankı (Arşiv- AFP)

Lübnan Hizbullahı dün (Çarşamba) savaşçılarının Kfar Shuba tepelerindeki Al-Samaqa (İsrail) bölgesini top mermileriyle ve Şeba  Çiftlikleri'ndeki Zibdin kışlasını füzelerle hedef aldığını ve "doğrudan isabet" kaydettiğini bildirdi.

Hizbullah, yaptığı iki kısa açıklamasıyla, saldırının "Gazze Şeridi'ndeki kararlı Filistin halkımızı ve onların yiğit ve onurlu direnişini desteklemek için" yapıldığını belirtti.

İsrail ordusu ise savaş uçaklarının Lübnan'ın güneyindeki Hiam'da, "Aita el-Şaab'daki teröristlerin askeri kampı ve altyapısını" vurduğunu duyurdu.

İsrail ordusu yaptığı açıklamada, daha önce Lübnan'ın Nakura bölgesinde tehdit oluşturan bir hedefe ateş açıldığını belirtti.


İsrail, Ürdün ve yabancı yardımların Gazze'ye ulaştırılması için kuzeyde yeni bir kara kapısı açtı

İsrail Savunma Bakanı Yoav Gallant, ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken ile görüşmek üzere 25 Mart 2024 tarihinde Washington'daki ABD Dışişleri Bakanlığı binasına geldi. (Reuters)
İsrail Savunma Bakanı Yoav Gallant, ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken ile görüşmek üzere 25 Mart 2024 tarihinde Washington'daki ABD Dışişleri Bakanlığı binasına geldi. (Reuters)
TT

İsrail, Ürdün ve yabancı yardımların Gazze'ye ulaştırılması için kuzeyde yeni bir kara kapısı açtı

İsrail Savunma Bakanı Yoav Gallant, ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken ile görüşmek üzere 25 Mart 2024 tarihinde Washington'daki ABD Dışişleri Bakanlığı binasına geldi. (Reuters)
İsrail Savunma Bakanı Yoav Gallant, ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken ile görüşmek üzere 25 Mart 2024 tarihinde Washington'daki ABD Dışişleri Bakanlığı binasına geldi. (Reuters)

İsrail Savunma Bakanı Yoav Gallant dün (çarşamba) yaptığı açıklamada, İsrail'in öncelikle Gazze'deki Filistinlilere yurt dışından ya da Ürdün'den yardım ulaştırılmasını kolaylaştırmak amacıyla yeni bir kara kapısı açacağını duyurdu.

Yoksul kıyı bölgesini yöneten Hamas'ın 7 Ekim'de İsrail'e saldırmasının ardından İsrail ordusu Gazze'ye savaş açmış ve yardımları kesmişti.

Gazze'de tırmanan insani kriz, aylardır yükü Gazze'ye sınırı olan Mısır'a kaydırmaya çalışan İsrail'e Batılı ve Arap ortakları tarafından yardım girişini kolaylaştırmak için daha fazlasını yapması yönünde baskı yapıyor.

Mevcut iki nakliye geçişini kademeli olarak yeniden açan ve yeni bir sınır kapısı üzerinde çalışan İsrail, geçen hafta Gazze'ye giden yardım sevkiyatlarını İsrail'in güneyindeki Aşdod Limanı’na kabul edeceğini duyurdu.

Gallant gazetecilere yaptığı açıklamada yeni sınır kapısının Gazze sınırının kuzeyinde kurulacağını ve böylece 40 kilometre uzaklıktaki Aşdod'dan tırlarla gelen yardımların ulaşma süresinin kısaltılacağını söyledi.

Şarku’l Avsat’ın ulaştığı bir yardım kaynağı geçidin İsrail'in Zikim köyü ile Filistin'in es-Siyafa köyü arasında olacağını bildirdi. Yeni geçidin Ürdün'den İsrail'in doğusuna karayoluyla gelen yardımların ulaştırılmasını kolaylaştıracağını vurgulayan Gallant, “Bu, Gazze'yi doldurmayı planladığımız yardım akışı üzerinde doğrudan bir etkiye sahip. Ayrıca güvenlik denetimlerini kolaylaştıracak ve uluslararası ortaklarımızla çalışmalarımızı geliştirecek” ifadelerini kullandı. İsrail ile Birleşmiş Milletler (BM), 2,3 milyon nüfusun çoğunun evsiz kaldığı Gazze Şeridi'ne ulaşan yardım miktarına ilişkin farklı tahminlerde bulunuyor.

Sivil altyapısı İsrail tarafından tahrip edilen ve hastalıkların yayıldığı Gazze Şeridi’nin bazı bölgelerinde kıtlık korkusu baş gösteriyor. Diğer taraftan İsrail, Gazze'ye doğrudan yardım için bir deniz koridoru kurulmasına yardımcı olurken, ayrıca hava sahasını Filistinlilere paraşütle yardım gönderen uluslararası uçaklara da açtı.