Ürdün İhvanı’nın siyasi kolu tarihindeki en yüksek parlamento bloğuna sahip olarak siyasi oyunu altüst etti

Sonuçlar, muhalif İslamcı partinin baskısı altında çalışabilecek siyasi liderlerin olmasını gerektiriyor

Amman'da bir sandık merkezinin önünde güvenliği sağlayan Ürdün polisi (Reuters)
Amman'da bir sandık merkezinin önünde güvenliği sağlayan Ürdün polisi (Reuters)
TT

Ürdün İhvanı’nın siyasi kolu tarihindeki en yüksek parlamento bloğuna sahip olarak siyasi oyunu altüst etti

Amman'da bir sandık merkezinin önünde güvenliği sağlayan Ürdün polisi (Reuters)
Amman'da bir sandık merkezinin önünde güvenliği sağlayan Ürdün polisi (Reuters)

Ürdün'de salı günü yapılan yirminci dönem parlamento seçimlerinin dün açıklanan kesin sonuçlarına göre ülkede yasaklı olan Müslüman Kardeşler Teşkilatı’nın (İhvan-ı Müslimin) siyasi kanadı İslami Çalışma Cephesi'nin (İAF) seçim bölgelerinin bölünmesini öngören yeni seçim yasası temelinde parlamentodaki toplam 138 sandalyeden 31'ini kazanması resmi karar merkezlerinde endişeye yol açtı. Söz konusu yeni seçim yasası, Siyasi Sistemi Modernleştirme Komitesi üyelerinin ‘ulusal’ genel seçim bölgesinin sınırlarını yeniden belirleyen karma bir seçim sistemi üzerinde uzlaşmasının ardından partilere tahsis edilen genel seçim bölgesinin yanı sıra ülkedeki seçim bölgelerinin 18 yerel seçim bölgesine bölünmesini ve 41 sandalyenin partilere tahsis edilmesini içeriyordu.

Ürdün'de yeni parlamento seçimleri için oy verme süreci salı akşamı sona erdi. Bağımsız Seçim Komisyonu, nihai seçmen listelerinde kayıtlı 5,80 milyon seçmenden 1,63 milyonunun sandık başına gittiğini, genel oy kullanma oranının yüzde 32,25'in üzerinde gerçekleştiğini ve sandıkların yerel saatle 19.00'da kapandığını duyurdu.

dsv
Ürdün parlamentosunun içeriden görünümü (Ürdün Kraliyet Divanı)

Son seçimler, Gazze’deki savaş, İsrail’in Batı Şeria’daki operasyonları, İran destekli milisler ve Hizbullah'ın devam eden güvenlik tehdidinin, Suriye ile kuzey sınırı ve Irak ile doğu sınırındaki güvenlik riski oluşturan gelişmelerin ve ülke içindeki çeşitli zorluklar gölgesindeki karmaşık koşullarda gerçekleşti. Aynı döneme denk gelen tüm bu koşullar ve olaylar, ülkedeki ekonomik ve yaşam standartlarındaki düşüşle birlikte halkın ruh halini etkilerken hükümetin aldığı kararlara duyulan güven ve sandık başına gitme oranları üzerinde etkili oldu.

Oy verme sürecinin sona ermesiyle birlikte, iki yıl önce Kraliyet Divanı’nın direktifleriyle başlatılan ülkedeki siyasi sistemin modernizasyonu çalışmalarının sonuçlarının test edildiği parlamento seçimlerinin nihai sonuçları dün açıklandı. Ardından dün onaylanan sonuçlar, Siyasi Sistemi Modernleştirme Komitesi’nin çalışmalarının bir sonucu olan yasal çerçeveden gerçek hayata taşındı.

Katılım oranıyla ilgili karışıklık

Başkent Amman’ın üç seçim bölgesinde ve Zerka ve İrbid gibi yoğun nüfuslu şehirlerde seçimlere katılım oranının düşük olması, orta sınıfın seçimlere katılım oranlarındaki düğümün devam ettiğini, bunun yanında temsilci sayısı ve hizmet kotalarıyla birlikte halen seçimlere katılım ve parti üyeliği yükü olmamasından memnuniyet duyduklarını gösterdi.

sdv
Başkent Amman'daki parlamento seçimleri için oy kullanma merkezinde bir sandık görevlisiyle konuşan Ürdünlü bir kadın (Reuters)

Büyük şehirler ile kuzey ve güney illerindeki katılım oranları arasındaki farklılıklar, aşiretlerin seçimlere katılımlarının genel oy oranlarının yükseltilmesi denkleminin temelini oluşturduğu inancını pekiştirirken, aşiretler 38 partinin ortaya çıkmasını sağlayan yasal versiyonuyla Ürdün’deki siyasi partilerin üye sayısını artırmada destekleyici oldu. Bunlardan bazıları, iktidara yakın muhafazakâr hareketle bağlantılı liderlerin seçilmesiyle resmi destek sağlamakla suçlandı.

Resmi olarak desteklenen bu partiler, IAF’a karşı ağır ve önemli parti blokları oluşturma umutlarını hayal kırıklığına uğrattı. El-Misak, İrade, Tekaddum ve yeni kurulan diğer partiler, açık hükümet programlarına dayanan siyasi yönelimlere ilişkin değerlendirmeler temelinde kendi kendilerini üretmek yerine ülkenin siyasi karar merkezlerinin ürünü olmakla suçlandı.

csdvfb
Ürdün polisi yaşlı bir adamın parlamento seçimleri için Amman'daki bir sandık merkezine ulaşmasına yardım ederken (Reuters)

İslami Hareket Cephesi Partisi genel seçimlerde 17, yerel seçimlerde 11 sandalye kazanırken, eski Meclis Başkanı Ahmed Safadi'nin kurduğu El-Misak Partisi genel seçimlerde sadece 4, yerel seçimlerde ise 17 sandalye kazanabildi. İrade Partisi ise genel seçimlerde 3, yerel 16 sandalye, Takaddum Partisi genel seçimlerde 3 yerel seçimlerde 5, Ulusal İslami Parti genel seçimlerde 3, yerel seçimlerde 4 sandalye kazandı. Genel seçim bölgesindeki sandalyelerin geri kalanı barajı sadece bir ve iki sandalye ile aşan 8 parti arasında dağıldı. Barajı geçen partiler 18 yerel seçim bölgesine dağılan 97 sandalyenin 60'ını kazandı.

Hükümet muhalefete karşı

Şarku’l Avsat’a konuşan siyasi kaynaklara göre IAF'ın 31 sandalyelik sürpriz zaferi, karar merkezinin, daha yüksek ulusal çıkarlar çerçevesinde ve muhalefetin baskısı altında çalışabilecek siyasi liderlerin olması gerektiğini anlamalarını sağladı. Kaynaklar, kurulacak yeni hükümetin ülkedeki İslami hareketin siyasi muhalefetiyle mücadele edebilmesi gerektiğinin altını çizdiler.

xcd
Başkent Amman yakınlarında bulunan es-Salt şehrindeki bir sandık merkezinde oyunu kullandıktan sonra mürekkep lekeli parmağını gösteren Ürdünlü bir adam, 10 Eylül (AFP)

Aynı kaynaklar, karar merkezinin, Başbakan Bişer el-Hasavne’nin halefi için seçenekleri yeniden düşünme aşamasına girdiğini belirterek, başbakanlık için ekonomi alanından değil, siyaset sahnesinden bir ismin seçilmesinin düşünüldüğünü ifade ettiler. 

IAF’den kaynaklar, partinin yerel ve genel seçimlerde aday olma planlarının, resmi kurumların önlerine çıkaracağı tüm engellerle mücadeleye hazır olmaya yönelik yapıldığını, kadrolarını dar çevrelerle iletişim kuracak şekilde örgütlediklerini ve seçmenlerin çıkışını daha önceki seçim dönemlerinde izlenen planlara göre organize ettiğini vurguladılar.

x sd s
Salı günü başkent Amman yakınlarında bulunan es-Salt şehrindeki bir sandık merkezinde oy kullanmak için kayıt yaptıran bir Ürdünlü (AFP)

Partili kaynaklar, delegelerinin sayım odalarından zorla çıkarıldığını ve sayım işlemlerine ilişkin not alma haklarını kullanmalarının engellendiğini, öte yandan partinin seçmenlerin sandık merkezlerinde seçmenlere ve parti delegelerine dağıtılan sandıklara erişim planının uygulanmasına yönelik ‘büyük provokasyonları’ sineye çektiğini de eklediler.

Oransal ve sayısal deliller

Siyasi gözlemcilere göre son seçimlere katılım oranı, İsrail'in Gazze Şeridi'nde yürüttüğü barbarca savaşının yansımaları, Ürdünlülerin içinde bulunduğu zorlu ekonomik koşullar, birçok ticari ve turizm sektörünün faaliyetlerindeki düşüş ve Ürdün İstatistik İdaresi’ne göre işsizlik oranının bu yılın üçüncü çeyreğinde yüzde 21,4'e yükselmesi çerçevesinde ikna edici oldu.

xxs
Amman'daki bir sandık merkezinde oy kullanan, parmakları mürekkep lekeli Ürdünlü iki kadın (EPA)

Toplam 5,80 milyon kayıtlı seçmen salı günü sandık başına gitti. Genel katılımın yüzde 29,9 olduğu 2020 seçimlerine kıyasla 590 bin yeni seçmenin eklendiği tahmin ediliyor.

Yurtdışındaki Ürdünlülerin oy kullanmasına henüz izin verilmezken, seçimler açık kısmi temsile göre yerel seçim bölgesi düzeyinde bir liste ve kapalı kısmi temsile göre genel seçim bölgesi düzeyinde bir liste olmak üzere iki liste için sandık başına gidilmesini öngören yeni bir seçim yasası kapsamında gerçekleşti.

İstatistiksel olarak, çeşitli yerel ve genel listeler için toplam aday sayısı bin 634'e ulaşırken, 172 yerel listede 937 aday, 25 genel listede ise 697 aday yer aldı.

Tüm gözler, yeni partilerin doğuşuna ve geleneksel partilerin rekabetine sahne olan bu seçimlerin sonucuna çevrilmiş durumda. Yeni parlamentonun yapısını temelden neyin değiştireceği konusunda farklı tahminler yürütülüyor. Yeni yasa Parti blokları ve ittifaklar şeklinde gerçekleşecek olan parti temsili açısından, parlamentodaki tüm sandalyelerin yüzde 30'unun siyasi partilere tahsis edilmesini zorunlu kılıyor. Bu oran 21’inci ve 22’nci dönem parlamento seçimlerinde katlanarak artacak.



Ekonomiden siyasete: Ali el-Zeydi Koordinasyon Çerçevesi için zaman mı kazanıyor?

Görev süresi sona eren Irak Başbakanı Muhammed Şiya es-Sudani ve Başbakan adayı Ali el-Zeydi, Bağdat'taki Hükümet Sarayı'nda, 27 Nisan 2026 (Reuters)
Görev süresi sona eren Irak Başbakanı Muhammed Şiya es-Sudani ve Başbakan adayı Ali el-Zeydi, Bağdat'taki Hükümet Sarayı'nda, 27 Nisan 2026 (Reuters)
TT

Ekonomiden siyasete: Ali el-Zeydi Koordinasyon Çerçevesi için zaman mı kazanıyor?

Görev süresi sona eren Irak Başbakanı Muhammed Şiya es-Sudani ve Başbakan adayı Ali el-Zeydi, Bağdat'taki Hükümet Sarayı'nda, 27 Nisan 2026 (Reuters)
Görev süresi sona eren Irak Başbakanı Muhammed Şiya es-Sudani ve Başbakan adayı Ali el-Zeydi, Bağdat'taki Hükümet Sarayı'nda, 27 Nisan 2026 (Reuters)

İyad el-Anbar

Son iki haftadır dokuzuncu hükümetin başbakanlığı için anılan isimlerin aksine, Koordinasyon Çerçevesi Sayın Ali el-Zeydi'yi bir sonraki hükümeti kurmakla görevlendirdi. Başbakan adayı, Irak halkının büyük çoğunluğu tarafından tanınmıyor. Zira kendisi daha önce herhangi bir siyasi deneyimi olmayan, finans ve ekonomi dünyasından gelmiş bir isim.

Zeydi'nin bir sonraki hükümeti kurmakla görevlendirilmesi, birçok gözlemci ve hatta siyasetçi için sürpriz olabilir. Ancak, bunun taşlarının perde arkasında, hem “Koordinasyon Çerçevesi” içindeki hem de dışındaki siyasi aktörler tarafından yavaş yavaş döşendiği anlaşılıyor. Ne var ki şaşırtıcı olan, aylar önce Koordinasyon Çerçevesi tarafından adaylığı açıklanan, fakat ABD Başkanı Donald Trump’ın adaylığını reddettiğini belirttiği Sayın Maliki'nin, bundan feragat ederek geri çekilmesidir. Aynı durum, son seçimlerde en çok oyu alan ve ekibi ile yakın çevresi seçim sonuçlarına saygı gösterilmesi konusunda ısrar eden görevi sona ermiş Başbakan Muhammed Şiya Sudani için de geçerlidir.

Ali Zeydi'nin görevlendirilmesi, başbakanı seçme modelinde yeni bir değişimi temsil ediyor. Zira siyasi deneyim veya uzun bir siyasi kariyer onun nitelikleri arasında yer almıyor

Mecliste en büyük bloğu temsil eden siyasi çevrelerin dışından bir ismin aday gösterilmesi, Irak'ta diktatörlükten demokrasiye geçişten bu yana alışılmadık bir durum değil. Nitekim 2018 seçimlerinin ardından Şii siyasi güçler, siyasi hayattan fiilen çekilmiş ve seçim yarışına katılmamış olan Sayın Adil Abdulmehdi'yi seçmişlerdi. Aynı senaryo, Ekim 2019 protestolarının ardından Sayın Mustafa el-Kazımi’nin göreve getirilmesiyle tekrarlandı. Ancak hem Abdulmehdi hem de Kazımi, iktidardaki siyasi sistemin dışında değil, içinde faaliyet gösteriyorlardı. Ali Zeydi’ye gelince, seçimlere katılmadı ve siyasi faaliyetlerde hiçbir varlığı olmadı.

Para ve siyasetin ortaklığı

Ülkelerimizdeki siyasi deneyim bize gücün zenginliği doğurduğunu gösteriyor. Bu nedenle, siyasi bir pozisyon, zenginliğin hazinesinin anahtarı haline geliyor. Bu denklem, iş adamlarının finans ve ekonomiden siyasete ve devlet işlerine geçiş yaptığı gelişmiş ülkelerin deneyimleriyle çelişiyor.

Sayın Ali Zeydi'nin görevlendirilmesi, başbakanı seçme modelinde yeni bir değişimi temsil ediyor. Zira siyasi deneyim veya uzun bir siyasi kariyer, onun nitelikleri arasında yer almıyor. Aksine, o, finans ve ekonomi sektörlerinden siyaset dünyasına geçiş yapmış bir isim. Özgeçmişinin de gösterdiği gibi, kendisi “çeşitli hukuk, finans ve yönetim deneyimine” sahip. En öne çıktığı alan ise “ekonomi, eğitim ve sağlık kurumları yönetimi.”

Başbakan adayı Ali Zeydi, Bağdat'taki ofisinde, 28 Nisan 2026 (AFP)Başbakan adayı Ali Zeydi, Bağdat'taki ofisinde, 28 Nisan 2026 (AFP)

Kırklı yaşlarının başlarında olan Zeydi, hukuk eğitiminin yanı sıra finans ve bankacılık alanında uzmanlığa sahip. Çeşitli alanlarda faaliyet gösteren bir şirketler grubuna sahip olan ve bunları yöneten Ulusal Holding Şirketi'nin Yönetim Kurulu Başkanı olarak görev yapıyor. Ayrıca özel sektörde faaliyet gösteren eğitim kurumlarına da sahip.

Zeydi'nin, Ticaret ve Savunma Bakanlıkları başta olmak üzere, bakanlıklar ile yatırım ortaklıkları bulunuyor. Bu tür ortaklıklar, siyasi aktörlerle köprüler kurabilir. Zira bilhassa Irak ekonomisi, serbest piyasa yaklaşımını sosyalist ekonomik yasa ve düzenlemeler sistemiyle birleştirmeye çalışan çarpık bir modele sahiptir. Bu nedenle, çoğu ekonomik ve yatırım faaliyeti para ve siyaset arasındaki ortaklıklar aracılığıyla oluşturulmakta ve genişletilmektedir.

Birçok Iraklı, bir sonraki hükümetin yoksullukla mücadele edebileceğini, yolsuzlukla savaşabileceğini, yaşam standartlarını yükseltebileceğini veya kalkınma ve altyapı alanında büyük bir atılım sağlayabileceğini hayal bile etmiyor

 Irak'ta siyasi oyun son derece karmaşıktır. Kartlarının herkese açık olduğu doğru, asıl karmaşıklık aktörler arasındaki ilişkilerde yatmaktadır. Siyaset, para ve silahların iç içe geçmesi, temel işlevi siyasi etki ile devletin kaynakları ve ekonomisi üzerindeki kontrolün genişletilmesi arasındaki ilişkiyi sağlamak olan bir yönetim sistemi ortaya çıkardı. Bu nedenle, devletin en yüksek yürütme pozisyonunu işgal edecek birini seçerken siyasi aktörlerin kriteri siyasi profesyonellik yerine ekonomi, siyaset ve silahların arasındaki iç içe geçmiş çıkar ağını yönetme yeteneği olacaktır.

Zeydi’nin atanması kabul görecek mi?

Koordinasyon Çerçevesi güçlerinin düşünebileceği en kötü kabus, Başkan Trump'ın Nuri el-Maliki'nin adaylığını reddetmesi ve bunu sosyal medya platformunda açıkça duyurması senaryosunun tekrarıdır. Trump bunu tekrarlamayabilir, ancak Zeydi'nin Koordinasyon Çerçevesi tarafından atanması, özellikle de bu duyurunun ABD'nin Bağdat'taki Maslahatgüzarı Joshua Harris'in bir mektubunun sızdırılmasıyla eş zamanlı oalarak gelmesiyle, ABD ve Irak arasındaki giderek karmaşıklaşan bir ilişkinin ortasında gerçekleşti. Harris’in mektubunda, “daha büyük mesele, Irak'ın bir sonraki aşamada ABD'nin ortağı mı yoksa düşmanı mı olmayı seçeceğidir” ifadesi yer alıyordu. Şarku’l Avsat’ın al Majalla’dan aktardığı analize göre bu mektup gerçekliğinden bağımsız olarak, Irak hükümetini silahlı milis gruplar ile mücadelede başarısız olmakla suçlayan ABD Dışişleri Bakanlığı ve Bağdat Büyükelçiliği'nin genel açıklamalarıyla örtüşüyor. Aynı şekilde ABD, Koordinasyon Çerçevesi içinde yer alan Ebu Ala el-Veli ve Haydar el-Garavi gibi siyasi figürler hakkında bilgi verenlere de maddi ödül vereceğini açıkladı.

Irak Cumhurbaşkanı Nizar Amedi ve Başbakan adayı Ali Zeydi, Bağdat'ta düzenlenen ve Zeydi'nin yeni hükümeti kurmakla görevlendirildiği törende siyasi figürlerle birlikte duruyor, 27 Nisan 2026 (Reuters)Irak Cumhurbaşkanı Nizar Amedi ve Başbakan adayı Ali Zeydi, Bağdat'ta düzenlenen ve Zeydi'nin yeni hükümeti kurmakla görevlendirildiği törende siyasi figürlerle birlikte duruyor, 27 Nisan 2026 (Reuters)       

Asıl kabus, Trump yönetiminin Sayın Zeydi'nin adaylığını açıkça reddetmesinde değil, hükümetinin kurulmasını kısıtlayan ve meclisten güven oyu almasını daha da zorlaştıran Amerikan koşullarında yatıyor olabilir. ABD Maslahatgüzarının ilettiği mesaj, silahlı kanadı olan hiçbir siyasi gücün, kendi siyasi figürleri veya teknokrat bakanları aracılığıyla olsun, bir sonraki hükümette yer almamasını şart koşuyor. Washington’un bu tür güçleri içeren hiçbir hükümetle iş birliği yapmayacağını belirtiyor. Bu nedenle, bir sonraki hükümetin uyması gereken Amerikan koşulları listesi, bu koşulların sadece kendi çıkarlarını değil, siyasi varlıklarını da tehdit ettiğini düşünen liderlerin hakim olduğu bir meclisten hükümetin güven oyu almasına engel olabilir.

Ayrıca, Zeydi'nin adaylığının Koordinasyon Çerçevesi güçleri tarafından zaman kazanma taktiği ve anayasal süre sınırlarına uyma girişimi olduğunu öne sürenler de var. Bu nedenle, bu adaylık tam 1 ay kazanma manevrasıdır ve meclisten güven oyu alması önemli değildir. Çerçeve güçlerinin, ABD ile İran arasındaki savaşın sonuçlarını değerlendirmek ve Irak üzerindeki yansımaları ışığında kartlarını yeniden karmak için bu fırsat penceresine ihtiyaçları var.

İç ve dış faktörler arasında

Birçok Iraklı bir sonraki hükümetin yoksullukla mücadele edebileceğini, yolsuzlukla savaşabileceğini, yaşam standartlarını yükseltebileceğini veya kalkınma ve altyapı alanında büyük bir atılım gerçekleştirebileceğini hayal bile etmiyor. Bu hedefler artık lüks haline geldi, ihtiyacımız olan bir zorunluluk değil. Iraklıların hayalleri artık ülkenin mevcut düzeydeki gerilemesini ve kaosunu durdurmak etrafında dönüyor. Zira etkili siyasi güçlerin kendi çıkarları pahasına devletin varlığını yeniden tesis etmeyi önceliklendirdiğini düşünmek aptalca olacaktır.

Tahran'ın dostu ve Washington'un stratejik ortağı olmak mümkün, ancak Amerikalılar aynı anda hem Tahran hem de Washington ile stratejik ortak olmanızı kabul etmemektedir

Sayın Zeydi hükümetini kurmayı ve meclisten güven oyu almayı başarırsa, başbakan olarak masasında kendisini çok sayıda karmaşık sorun bekliyor olacak. İç siyasi ortamın karmaşıklığı ile uluslararası ve bölgesel siyasetin karmaşıklığı arasında denge kurmak neredeyse imkansız bir görevdir. Bilhassa İran'a karşı ABD-İsrail savaşının ve İran'ın Körfez ülkelerine yönelik saldırılarının dumanının Ortadoğu semalarını kaplamaya devam ettiği göz önüne alındığında bu daha da imkansız hale gelmektedir.

İç politikada, göstergeler, özellikle Irak petrol ihracatının durdurulmasının yansımaları, kamu sektöründe maaşların yüksek maliyeti ve önceki yönetimlerin bıraktığı önemli borç yükü göz önüne alındığında, ekonomik durumun yeni hükümetin karşı karşıya kalacağı en önemli meydan okuma olacağını gösteriyor.

El-Şorca Çarşısı, Bağdat, Irak, 8 Eylül 2025 (Reuters)El-Şorca Çarşısı, Bağdat, Irak, 8 Eylül 2025 (Reuters)

Ancak yeni hükümeti bekleyen dış politika dosyaları, ekonomik krizlerden çok daha karmaşık. Muhammed Şiya Sudani hükümetinin Irak'ın ABD ve İsrail ile olan çatışmasında İran'a destek cephesi olmasını engelleyememesi, Körfez ülkelerinin silahlı grupların ekonomik ve egemen tesislerine yönelik saldırıları sebebiyle Irak'ı suçlamaları, bölgesel çevreyle ilişkilerin yeniden kurulmasını karmaşık bir girişim haline getiriyor. Irak ile Körfez ülkeleri arasında güveni yeniden tesis etmek için etkili politikalar gerektiriyor.

ABD ile ilişkiye gelince, Trump yönetiminin mevcut “dost-düşman” dinamiğini artık kabul etmemesi nedeniyle daha net bir şekilde tanımlanması gerekiyor. Daha güçlü bir stratejik ortaklığa doğru ilerlemek, ABD'nin Irak'taki Amerikan varlığını ve çıkarlarını tehdit eden silahlarla ve İran'ın Irak'taki etkisi, vekilleri ve araçlarıyla mücadele açısından bir sonraki Irak hükümeti için öncelik olması gerektiğine inandığı pratik adımlar gerektiriyor. Tahran'ın dostu ve Washington'un stratejik ortağı olmak mümkün, ancak Amerikalılar aynı anda hem Tahran'ın hem de Washington'un stratejik ortağı olmanızı kabul etmemektedir.

*Bu analiz Şarku’l Avsat tarafından Londra merkezli al Majalla dergisinden çevrilmiştir.


Askeri göstergeler, Güney Lübnan'da uzun sürecek bir çatışmaya işaret ediyor

 İsrail'in Lübnan'ın güneyindeki Nabatiye'yi hedef alan hava saldırılarından yükselen dumanlar (Reuters)
İsrail'in Lübnan'ın güneyindeki Nabatiye'yi hedef alan hava saldırılarından yükselen dumanlar (Reuters)
TT

Askeri göstergeler, Güney Lübnan'da uzun sürecek bir çatışmaya işaret ediyor

 İsrail'in Lübnan'ın güneyindeki Nabatiye'yi hedef alan hava saldırılarından yükselen dumanlar (Reuters)
İsrail'in Lübnan'ın güneyindeki Nabatiye'yi hedef alan hava saldırılarından yükselen dumanlar (Reuters)

İsrail'in Güney Lübnan'daki savaşın hedeflerine ilişkin açıklamalarına, savaşın süresinin uzun olacağına işaret eden askeri önlemler eşlik ediyor. Uzmanlara göre İsrail; demografik yapıyı değiştirmeyi, köyleri haritadan silmeyi ve gelecekteki işgal gerçeğine zemin hazırlamayı hedeflerken; Hizbullah ise savaş araçlarını geliştirerek uzun vadeli bir yıpratma savaşına hazırlandığının işaretlerini veriyor.

İsrail içinde, "yıpratma savaşından" kaçınmak amacıyla Litani Nehri'nin güneyinin ötesine geçme niyetine dair tartışmalar sürerken; askeri operasyonların sınırdan 30 kilometre uzaklıktaki Nebatiye ve Sur’a bağlı köylere kadar genişlemesi dikkat çekiyor. Beyrut’ta bu durum, Lübnan devletine ve Hizbullah tabanına yönelik bir baskı aracı olarak değerlendiriliyor.

"Sarı Hat": Uzun vadeli bir çekilme mi?

Askeri durumu değerlendiren Emekli Tuğgeneral Said Kazha Şarku’l Avsat’a yaptığı açıklamada, İsrail'in Güney Lübnan'da "Sarı Hat" olarak bilinen tampon bölgeden çekilmesinin kolay olmayacağını vurguladı. Kazha, bu çekilmenin ancak taraflar arasındaki saha düzenlemelerini garanti altına alan ve geçmişteki mütareke anlaşmalarına benzeyen net güvenlik mutabakatlarına bağlı olabileceğini belirtti.

Ultra-Ortodoks Yahudiler (Harediler), İsrail ve Lübnan arasındaki sınır yakınlarında Lübnan topraklarına doğru bakıyorlar (Reuters).Ultra-Ortodoks Yahudiler (Harediler), İsrail ve Lübnan arasındaki sınır yakınlarında Lübnan topraklarına doğru bakıyorlar (Reuters).

Kazha, "İsrail bu bölgeden karşılıksız vazgeçmeyecek ve burayı Lübnan hükümetine karşı bir baskı kozu olarak kullanmaya çalışacaktır" diyerek, asıl hedefin askeri boyutun ötesine geçip Lübnan devletiyle nihai bir anlaşma imzalamak ve Hizbullah’ı silah bırakmaya zorlamak olduğunu savundu.

Sahadaki durumun gerilime gebe olduğunu belirten Kazha, "Mevcut göreceli sakinlik kalıcı değil. Herhangi bir doğrudan müzakere süreci sahadaki gerilimi tetikleyebilir. Küçük bir güvenlik olayı bile cepheyi yeniden alevlendirebilir" uyarısında bulundu.

Yeni savaş araçları ve bölgesel etki

Teknolojik gelişmelerin, özellikle de dron kullanımının savaş sahasını karmaşıklaştırdığını ifade eden Kazha, sınır ötesi operasyonların geniş çaplı bir çatışmaya dönüşme riskine dikkat çekti.

Çatışmanın sadece Lübnan ile sınırlı kalmayabileceğini belirten emekli general, "İran ve ABD arasındaki olası bir gerginlik doğrudan Güney cephesine yansıyacaktır," dedi.

İsrail'in tampon bölgedeki varlığının siyasi mutabakatlara bağlı kalacağını söyleyen Kazha, İsrail'in kuzeyinin güvenliği garanti edilmeden hızlı bir çekilme beklemediğini, bu durumun 2000 yılı öncesindeki dönemi hatırlatan bir süreci başlatabileceğini ifade etti.

Yıkımın ötesinde gerçekleri yeniden şekillendirmeyi amaçlayan hedefler

Emekli Tuğgeneral Naci Melaib ise İsrail'in hedeflerine ilişkin daha ayrıntılı bir perspektif sundu. Melaib, Başbakan Binyamin Netanyahu'nun açıklamalarının, ABD'nin açık desteğiyle güç kullanma niyetini net bir şekilde ortaya koyduğunu belirtti.

Melaib, "Sadece yıkımla sınırlı bir durumla karşı karşıya değiliz. 'Sarı Hat' içerisindeki faaliyetler, Hizbullah ile hesaplaşmanın yanı sıra üç ana hedefi barındırıyor," diyerek şunları sıraladı:

Deniz yetki alanları: Sarı Hat'ın sadece karada değil, denizden Nakura açıklarına kadar uzatılması hedefleniyor. Bu, Lübnan’ın Kana sahasındaki haklarını ve 2022 Deniz Sınırı Anlaşması'nı fiilen geçersiz kılarak, İsrail'in bölgede tek taraflı sondaj yapmasına olanak tanıyacaktır.

Litani suları: Sınıra 2-3 kilometre mesafedeki bazı köylerin bombalanması, İsrail'in uzun süredir devam eden Litani Nehri sularını kontrol etme hedefini yeniden canlandırabilir.

Genişletilmiş güvenlik hattı: Netanyahu'nun "denizden Cebel-i Şeyh'e" (Hermon Dağı) söylemi, Hizbullah’ın güçlü olmadığı ve doğrudan çatışmalara sahne olmayan bölgeleri de kapsayan, Golan’dan Akdeniz’e kadar uzanan bir alanı İsrail güvenlik kontrolü altına alma projesidir.

 İsrail'e ait bir askeri araç, Lübnan toprakları içindeki yıkılmış binaların yanından geçiyor (Reuters).İsrail'e ait bir askeri araç, Lübnan toprakları içindeki yıkılmış binaların yanından geçiyor (Reuters).

Demografik kaygılar

Melaib, gerçekleştirilen yıkımın askeri bir gereklilik olmadığını, çünkü birkaç kilometrelik bir alanın tahrip edilmesinin İsrail'in kuzeyini füze ve dronlardan korumaya yetmeyeceğini savundu. Melaib'e göre, asıl amaç köyleri ortadan kaldırarak demografik yapıyı değiştirmek ve gelecekteki bir işgal için zemin hazırlamak.

ABD'nin rolüne de değinen Melaib, "ABD Büyükelçiliği'nin Lübnan’ın egemenliği ve yeniden imar hakkındaki açıklamaları şartlıdır. Washington, herhangi bir müzakere sonucunu, İran ile savaşın bitmesine ve Hizbullah üzerinden Lübnan’a müdahalesinin kesilmesine bağlıyor" dedi.


Sudan ordusu, Etiyopya sınırında Mavi Nil bölgesindeki varlığını güçlendiriyor

Sudan askerleri, Hartum'un kuzey banliyösü Bahri'deki bir petrol rafinerisini özgürleştirdikten sonra kutlama yapıyor, 25 Ocak 2025 (Reuters)
Sudan askerleri, Hartum'un kuzey banliyösü Bahri'deki bir petrol rafinerisini özgürleştirdikten sonra kutlama yapıyor, 25 Ocak 2025 (Reuters)
TT

Sudan ordusu, Etiyopya sınırında Mavi Nil bölgesindeki varlığını güçlendiriyor

Sudan askerleri, Hartum'un kuzey banliyösü Bahri'deki bir petrol rafinerisini özgürleştirdikten sonra kutlama yapıyor, 25 Ocak 2025 (Reuters)
Sudan askerleri, Hartum'un kuzey banliyösü Bahri'deki bir petrol rafinerisini özgürleştirdikten sonra kutlama yapıyor, 25 Ocak 2025 (Reuters)

Sudan Egemenlik Konseyi üyesi ve Genelkurmay Başkanı Korgeneral Yasir el-Atta, ülkenin güneydoğusundaki Mavi Nil Eyaleti’nde güvenlik ve askerî konuşlanmayı güçlendirmek amacıyla bölgeye ilave birlikler ve askerî sevkiyat gönderileceğini açıkladı. Söz konusu adım, Sudan ordusu ile Hızlı Destek Kuvvetleri (HDK) arasında, Etiyopya sınırına komşu stratejik bölgede kontrol sağlama mücadelesinin sürdüğü bir dönemde geldi.

El-Atta, perşembe günü eyaletin başkenti ed-Damazin’de incelemelerde bulunarak Mavi Nil Valisi Ahmed el-Umde ile görüştü. Görüşmede, Kurmuk, Kaysan ve Bav bölgelerinin HDK ve müttefiklerinden geri alınmasına yönelik askerî ve güvenlik düzenlemeleri ele alındı. Vali el-Umde’nin açıklamasına göre el-Atta, son günlerde eyaletin çeşitli bölgelerine düzenlenen saldırılara karşı koyan 4. Piyade Tümeni ve destek birliklerinin direnişini övdü. Ayrıca ordunun eyalete tam destek verme taahhüdünü yineleyerek, sivillerin korunması ve bölge genelinde güvenliğin sağlanması için yeni askerî birliklerin sevk edilmesi talimatını verdi.

Korgeneral Yasser Al-Atta, Mavi Nil bölgesi valisiyle yaptığı görüşme sırasında (Facebook)Korgeneral Yasser Al-Atta, Mavi Nil bölgesi valisiyle yaptığı görüşme sırasında (Facebook)

El-Umde, sosyal medya platformu Facebook üzerinden yaptığı açıklamada, sahadaki gelişmelere ilişkin ayrıntılı bilgi sunduğunu, özellikle Etiyopya sınırına yakın bölgelerdeki güvenlik zorluklarına dikkat çektiğini belirtti. Geçtiğimiz hafta HDK’nin, Sudan Halk Kurtuluş Hareketi-Kuzey (lideri Abdülaziz el-Hilu) ile iş birliği içinde Mavi Nil’deki el-Kili bölgesinin kontrolünü ele geçirdiği bildirilmişti.

El-Ubeyd'in bombalanması

Öte yandan yerel kaynaklar Şarku’l Avsat’a, HDK’ne ait bir insansız hava aracının (İHA) dün el-Ubeyd kentinde bulunan devlet radyo-televizyon binasını hedef aldığını belirtti. Kuzey Kurdufan eyaletinin başkenti olan kentteki saldırının, yerleşim alanları içinde bulunan binada ciddi hasara yol açtığı belirtildi. Son dönemde el-Ubeyd’in, HDK tarafından düzenlenen tekrarlanan hava ve roket saldırılarına maruz kaldığı ifade ediliyor. Sudan ordusundan saldırıya ilişkin henüz resmî bir açıklama yapılmadı.

Sosyal medyada geniş yankı uyandıran bir görüntüde, Kuzey Kurdufan'daki el-Ubeyd şehrinde bulunan televizyon binasının yıkımı görülüyor.Sosyal medyada geniş yankı uyandıran bir görüntüde, Kuzey Kurdufan'daki el-Ubeyd şehrinde bulunan televizyon binasının yıkımı görülüyor.

Karşılıklı İHA saldırılarının arttığı süreçte, HDK’nin perşembe ve cuma günleri arasında Cebel Evliya bölgesine iki gün içinde ikinci kez saldırı düzenlediği bildirildi. Ayrıca Omdurman’ın güneyindeki es-Salha bölgesinde bir askerî aracın hedef alındığı ve tamamen yandığı kaydedildi. Son günlerde Kosti ve Rabak kentleri ile Güney Kurdufan eyaletindeki Kadugli ve Dilling bölgelerine yönelik saldırıların arttığı, bu saldırılarda siviller arasında can kayıpları ve maddi hasar meydana geldiği belirtildi.

"Kuruluş" para birimini yasaklıyor

Siyasi ve ekonomik gelişmeler kapsamında ise, Nyala merkezli paralel hükümetin başkanı Muhammed et-Taşı, Haziran 2024’ten sonra basılan ve Sudan Merkez Bankası Başkanı Berri es-Sıddık Ali Ahmed imzasını taşıyan kâğıt paraların kullanımını derhal ve tamamen yasaklayan bir karar yayımladı. Karara göre, yalnızca eski başkan Hüseyin Yahya Cengul döneminde basılan paralar geçerli sayılacak. Yasaklı paraların kullanımının “ekonomik suç” ve “ulusal güvenliğe tehdit” olarak değerlendirileceği belirtilirken, ihlaller için para müsaderesi, varlıkların dondurulması ve derhal cezai işlem uygulanması öngörülüyor. Ayrıca bankalar ve güvenlik birimlerine kararı derhâl uygulama talimatı verildi.