Esir takası anlaşması: Hamas müzakerelerde manevra yaparken İsrail askeri baskı uyguluyor

Netanyahu son gelişmeleri görüşmek üzere bakanlarıyla bir araya geldi. Bin 200 Filistinlinin serbest bırakılması bekleniyor

Şimdiye kadar öne sürülenlerde İsrail'in Gazze ile savaşını sona erdireceğine dair bir işaret yok (AFP)
Şimdiye kadar öne sürülenlerde İsrail'in Gazze ile savaşını sona erdireceğine dair bir işaret yok (AFP)
TT

Esir takası anlaşması: Hamas müzakerelerde manevra yaparken İsrail askeri baskı uyguluyor

Şimdiye kadar öne sürülenlerde İsrail'in Gazze ile savaşını sona erdireceğine dair bir işaret yok (AFP)
Şimdiye kadar öne sürülenlerde İsrail'in Gazze ile savaşını sona erdireceğine dair bir işaret yok (AFP)

Emal Şehade

ABD’nin seçilmiş Başkanı Donald Trump'ın Ortadoğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff'un Tel Aviv'de gerçekleştirdiği görüşmelerin ardından İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun müzakere heyetini apar topar Katar'a göndermeyi kabul etmesinden sonra, İsrailliler arasında kısa süre içinde bir anlaşmaya varılabileceğine dair büyük bir iyimser hava hâkim oldu. Ancak siyasetçiler ve müzakerelerin gidişatını bilen bazı askeri ve güvenlik kurumlarından yetkililer, müzakerelerde bir ilerleme olmadığını vurguladılar.

Esir takası müzakerelerine katılmak üzere Doha'ya gidecek İsrail heyetinde İsrail Dış İstihbarat Servisi Mossad Şefi David Barnea, İç İstihbarat Servisi Şin-Bet (Şabak) Direktörü Ronen Bar ve İsrail ordusunda kayıp kişiler ve esirlerden sorumlu komutan Nitzan Alon’un yanı sıra Netanyahu'nun siyasi danışmanı Ofir Falic, Başbakan'ın müzakere oturumlarına katılması için ısrar ettiği kişi. Heyete dahil edilmesine yönelik protestolara rağmen, bazıları bunu bir yandan Netanyahu ile müzakere heyeti arasındaki güven eksikliği, diğer yandan da Netanyahu'nun gündeme getirerek anlaşmanın ilerlemesine engel teşkil ettiği bazı noktalarda, aralarında anlaşmazlık olduğu yorumlarının yapılmasına yol açtı.

Bu hızlı adımlar, özellikle Witkoff'un Tel Aviv'de ABD’nin seçilmiş Başkanı Donald Trump, Beyaz Saray'a girmeden önce bir anlaşmaya varılması gerektiğine dair verdiği mesajın ardından atıldı. Mesaj, İsrail'in Trump'ın 20 Ocak'tan önce bir ateşkes anlaşmasına varılması talebine karşı gösterdiği iyimserlik ve duyarlılıkla, Trump'ın Beyaz Saray'a girmesine yedi gün kala bunu başarmanın imkânsızlığı arasındaki uçurumu derinleştirdi.

Netanyahu bir önceki müzakere turunda, esir takası listesine İsrailli rehinelerden dokuzunun eklenmesi konusunda ısrar etmiş, çeşitli arabulucuların ve Washington'ın baskıları sonucunda bu konuda anlaşmaya varılmıştı. Netanyahu, Witkoff ile yaptığı görüşmesinde, İsrail ordusunun Philadelphia (Selahaddin) Ekseni’nden ikinci aşamanın sonunda çekilmesi şartıyla, ikinci aşamanın birinci aşamanın uygulanması sırasında müzakere edilmesini kabul ettiğini belirtti.

Müzakerelerin gidişatı hakkında bilgi sahibi olan birçok İsrailli yetkili, başlıca konularda halen bir mutabakat olmadığını ve anlaşmaya yönelik herhangi bir ilerlemenin ancak Hamas'ın savaşın durması şartından ya da Netanyahu'nun savaşı sürdürmekten geri adım atması halinde gerçekleşeceğini ve şimdiye kadar taraflardan hiçbirinin böyle bir taviz vermediğini belirtti.

Müzakerelerin başarılı olmasının Hamas'a bağlı olduğunu söyleyen Netanyahu'ya yakın bir isim, “Bugünlerde, birçok ayrıntıyı barındıran karmaşık bir anlaşmanın imzalanması ve uygulanması için anlaşmanın tüm yönleriyle uğraştık. Anlaşmayı sonuçlandırmaya yakın olduğumuzu umuyoruz, ancak henüz imza aşamasına gelmediğimizi, bunun da büyük ölçüde Hamas'a bağlı olduğunu ve tüm konuların masada olduğunu ve Hamas’ın şimdi bir sonraki adımı atması gerektiğinin açıklığa kavuşturulması büyük önem taşıyor” ifadelerini kullandı.

defvrgtbyh
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu (AFP)

Öte yandan İsrail'de Netanyahu'nun ikinci aşamanın sonunda İsrail ordusunun Philadelphia Ekseni’nden çekilmesini kabul edeceği yönündeki söylemlerin savaşı sona erdirmeyi hala reddettiğinin bir göstergesi olduğunu düşünenler var. Zira şimdiye kadar öne sürülenlerde İsrail'in Gazze ile savaşını sona erdireceğine dair bir işarete rastlanmadı.

İsrailli müzakere heyetinin bir anlaşmaya varmadan geri dönmemesini isteyen rehinelerin aileleri Netanyahu'yu anlaşmayı engellemekle suçlarken, yakınları, anlaşmanın ilk aşamasına dâhil edilmeyen rehinelerin aileleri ise kapsamlı ve acil bir esir takası anlaşmasıyla savaşın sona erdirilmesini talep etti. Rehinelerin aileleri, böyle bir anlaşmaya varılmamasının, yakınlarının Hamas tünellerinde ölüme mahkûm edilmesi anlamına geleceğini söyleyerek doğrudan Netanyahu'yu suçladılar.

İsrailliler pazar günü müzakerelerin ilerletilmesi için çabaların yoğunlaştırıldığını açıklarken müzakerelere yakın bir kaynak, önümüzdeki günlerin belirleyici olacağını söyledi. İsrail müzakere heyetinin adımlarını, arabulucuların yanı sıra Witkoff ve Brett McGurk ile koordinasyon içinde attığını söyleyen kaynak, “ABD’nin mevcut ve gelecek yönetimleriyle çok iyi çalışıyoruz. Bu da uzlaşının sürekliliğini sağlıyor. Her iki tarafla da tam bir anlayış var” şeklinde konuştu.

Aralarında müebbet hapis cezasına çarptırılanların da olduğu bin 200'den fazla Filistinli mahkûm

Anlaşmanın ilk aşamasında İsrailli esirlerden 33’ünün serbest bırakılması planlanıyor. Ancak bunların kaçının canlı kaçının ölü olduğu henüz bilinmiyor. İsrailliler, üzerinde anlaşmaya varılacak formüle göre serbest bırakılacak Filistinli mahkûm sayısını belirlemek için canlı ve ölü mahkûmlarla, siviller ve askerler arasında ayrım yapılmasını bekliyor.

Şarku’l Avsat’ın Independent Arabia’dan aktardığı habere göre konu hakkında konuşan Filistin Esirler Cemiyeti Başkanı Kadura Faris, anlaşmaya varılacağına dair temkinli bir iyimserliğe sahip olduklarını söyledi.

Faris, sözlerini şöyle sürdürdü:

“İsrailliler ve özellikle de İsrail Başbakanı ile daha önceki müzakerelerde edindiğimiz tecrübeler, Netanyahu’nun son dakikada bile olsa anlaşmayı engelleyecek adımlar atıp atmayacağını merak etmemize neden oluyor. Netanyahu’ya göre hükümetinin devamlılığı, şahsi ve siyasi çıkarları ile hükümet koalisyonunun korunması hala diğer tüm kararların üstünde.”

İsrail'in Hamas'ı taviz vermeye ve İsrail'in şartlarını kabul etmeye zorlamak için askeri baskı politikasına rağmen, Netanyahu ve hükümetinin savaşı durdurmayı kabul etmekten başka çaresi olmadığını söyleyen Faris, “Netanyahu, Doha'da gerçekleşen bir önceki müzakere turunda dokuz İsrailli rehinenin daha salıverilecekler listesine eklenmesi konusunda ısrar etmişti” dedi. Faris’e göre 10 gün önce varılması beklenen anlaşmanın gecikmesinin nedeni de buydu.

Yetkililere göre Witkoff'un Tel Aviv ziyaretinin ardından Netanyahu, ikinci aşamanın, birinci aşamanın uygulanması sırasında müzakere edilmesini ve İsrail ordusunun ikinci aşamanın sonunda Philadelphia Ekseni’nden çekilmesini kabul etti.

Ancak bu şart, başlı başına bir engel teşkil ediyor. Bir anlaşmaya varma ihtimalinin her zamankinden çok daha yakın olduğunu belirten Faris, bin 200 Filistinli mahkûmun serbest bırakılması konusunda anlaşmaya varılmasının ardından kısa süre önce eklenen İsrailli dokuz rehineye karşılık serbest bırakılacak Filistinli mahkûm sayısını beklediklerini söyledi.

Öte yandan esir takasına ilişkin nasıl bir denklemin olduğu bilinmiyor. Çünkü mevcut aşamada kadın askerlerin de aralarında olduğu yaşayan ya da ölmüş olan İsrailli rehinelerin serbest bırakılması da bu denklemde yer alıyor. Oysa daha önce üzerinde anlaşılan formüller yalnızca yaşayan İsrailli rehineleri kapsıyordu.

Filistin Esirler Cemiyeti’nin, İsrailli dokuz rehinenin daha serbest bırakılması formülü üzerinde anlaşmaya varılması beklentisi çerçevesinde üzerinde çalışmaya başladığı isimlere göre, İsrail hapishanelerindeki bin 200 Filistinli mahkûmdan 200’ü ömür boyu hapis cezasına çarptırılan mahkûmlar. Bunlardan bazıları Filistin topraklarının ve söz konusu ülkeler olan Mısır, Katar ve Türkiye'nin dışına sürgün edilecek. Faris’e göre buna karşı çıkılmasına ve mahkûmların Batı Şeria, Kudüs ve Gazze'deki memleketlerine dönmek istemelerine rağmen, İsrail'in sürekli tehditleri karşısında yurtdışına çıkmak en iyi seçenek olabilir.

Yine bu bin 200 Filistinli mahkûm arasında Gilad Şalit anlaşmasıyla serbest bırakılan ve İsrail tarafından yeniden tutuklanan 48 mahkûm da bulunuyor ve bunların tamamı kadın, çocuk, yaşlı ve hastalardan oluşuyor. Geriye kalan mahkûmlardan 86’sı kadın ve 326’sı çocukken uygun tıbbi tedaviden mahrum bırakıldıkları cezaevlerindeki insanlık dışı koşullar nedeniyle durumları her geçen gün kötüleşen çok sayıda hasta mahkûm da listede yer alıyor.

Ancak Hamas'ın üst düzey üyelerinden mahkûmları ya da 7 Ekim 2023'te tutuklananlar bu listede yer almayacak.

Hamas'a ödül

Diğer taraftan birçok kişi Trump'ın Beyaz Saray'a girmesine yedi gün kala bir anlaşmaya varılabileceğine şüpheyle yaklaşırken Netanyahu, hükümetini oluşturan koalisyon üyelerinin anlaşmaya tamamen karşı çıkması nedeniyle, hükümetinin tamamen dağılması ihtimaliyle karşı karşıya. Netanyahu, esir takası anlaşmasının onaylanması halinde Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir ve diğer bakanların hükümetten ayrılabileceği yönündeki spekülasyonların ardından Maliye Bakanı Bezalel Smotrich ile dün acil bir görüşme gerçekleştirdi.

c svfbrgtyh
Rehinelerin aileleri, Netanyahu hükümetine savaşı durdurması çağrısında bulundu (AFP)

Smotrich'in kalması Netanyahu'nun hükümetini sürdürmesini sağlayacağından Netanyahu, anlaşmanın onaylanması halinde Smotrich'in tutumunu ve partisinin bu durumda hükümetten çekilip çekilmeyeceğini anlamaya çalışıyor.

Netanyahu'nun yakın çevresine göre iki taraf arasındaki en iyi anlaşma, Smotrich'in anlaşmaya karşı oy kullanması olacak, ancak hükümette kalması için bu henüz garanti değil.

İsrail Yerleşim ve Ulusal Vizyon Bakanı Orit Struck, anlaşmayı ‘terörizm için bir ödül’ olarak nitelendirdi. Netanyahu’ya kendisine karşı gelmemesini söyleyen Struck, “Kırmızı çizgilerimizi biliyor, Hamas'la anlaşma yok, ordu çekilmeyecek ve Gazze'deki savaş sona ermeyecek” diye konuştu.

Bu arada bir yandan kapsamlı ve acil bir anlaşma yapılması ve savaşa son verilmesi çağrısında bulunanlar Gazze'deki çatışmalara ilişkin veriler sunarken Netanyahu hükümeti, Gazze'deki çatışmaları yoğunlaştırarak Hamas'a şartlarını kabul etmesi için askeri baskı politikasını sürdürüyor.

İsrail ordusu dün 188. Tugayı Lübnan'dan Cibaliye’ye nakletti ve müzakerelerin başarısız olması halinde geniş çaplı askeri operasyona hazırlandığını duyurdu.

İsrail ordusundan gelen tehditler İsrail'de öfkeye yol açarken, savaşa son verilmesi çağrısında bulunanlar, son bir hafta içinde 10 askerin öldürüldüğünü, onlarcasının yaralandığını ve her ay en az bin yaralı askerin ağır travmalar nedeniyle rehabilitasyon merkezlerine başvurduğunu gösteren verilere atıfta bulunarak tepki gösterdiler.

İsrailli askeri Uzman Amos Harel'e göre İsrailli yetkililerin açıklamalarının tersine, Gazze'deki savaşın hiçbir gerçek faydası bulunmuyor. İsrail ordusundaki ölümlere ve yaralanmalara ilişkin verilerin ciddi boyutlarda olduğunu belirten Harel, “İsrail ordusunun Hamas'a ağır bir bedel ödettiği doğru ama tam bir askeri zaferin yakınından bile geçmiyor. Dahası uzun ve acımasız bir yıpratma savaşında ağır kayıplar veriyor” yorumunda bulundu.

Anlaşmanın, Gazze'de farklı bir siyasi gerçeklik oluşturma sürecinin başlangıcı olabileceğini ve ABD ile ılımlı Arap ülkelerinin de çözüme dahil edebileceklerini söyleyen Harel, “Bu büyük bir kumar, ancak kan dökmeye devam etmekten daha iyi. En azından Hamas yeniden saldırırsa, İsrail’in ona karşı savaşı sürdürmesi için gerekçesi olacak” değerlendirmesinde bulundu.



İsrail ordusu, Gazze Şeridi’nin orta kesimindeki saldırısını sonlandırdı… Peki ne elde etti?

(foto altı) Gazze Şeridi’nin orta kesimindeki el-Meğazi Mülteci Kampı’nın doğusunda İsrail ordusunun düzenlediği operasyonun ardından evlerde ve yerinden edilmiş kişilerin barınma merkezlerinde meydana gelen geniş çaplı tahribatı inceleyen Filistinliler, 19 Kasım 2026 (DPA)
(foto altı) Gazze Şeridi’nin orta kesimindeki el-Meğazi Mülteci Kampı’nın doğusunda İsrail ordusunun düzenlediği operasyonun ardından evlerde ve yerinden edilmiş kişilerin barınma merkezlerinde meydana gelen geniş çaplı tahribatı inceleyen Filistinliler, 19 Kasım 2026 (DPA)
TT

İsrail ordusu, Gazze Şeridi’nin orta kesimindeki saldırısını sonlandırdı… Peki ne elde etti?

(foto altı) Gazze Şeridi’nin orta kesimindeki el-Meğazi Mülteci Kampı’nın doğusunda İsrail ordusunun düzenlediği operasyonun ardından evlerde ve yerinden edilmiş kişilerin barınma merkezlerinde meydana gelen geniş çaplı tahribatı inceleyen Filistinliler, 19 Kasım 2026 (DPA)
(foto altı) Gazze Şeridi’nin orta kesimindeki el-Meğazi Mülteci Kampı’nın doğusunda İsrail ordusunun düzenlediği operasyonun ardından evlerde ve yerinden edilmiş kişilerin barınma merkezlerinde meydana gelen geniş çaplı tahribatı inceleyen Filistinliler, 19 Kasım 2026 (DPA)

Yaklaşık 24 saat süren hareketliliğin ardından İsrail ordusu, dün Gazze Şeridi’nin orta kesiminde yer alan el-Bureyc ve Nuseyrat mülteci kamplarının kuzeyinde, sarı hata bitişik üç bölgede yürüttüğü askerî kara operasyonunu sona erdirdiğini duyurdu.

ABD Başkanı Donald Trump’ın planı kapsamında Ekim 2025’te ateşkes anlaşmasının ilan edilmesinden bu yana Gazze Şeridi’nde sarı hat olarak adlandırılan hayalî bir sınır, İsrail’in işgal ettiği bölgelerle (hattın doğusu) Hamas ve Filistinli grupların nispeten kontrol sahibi olduğu bölgeleri (hattın batısı) birbirinden ayırıyor. İsrail’in işgal ettiği alanların, Gazze Şeridi’nin toplam yüzölçümünün yüzde 60’ından fazlasını oluşturduğu tahmin ediliyor. İsrail, iki yılı aşkın süredir işgal ettiği bölgeleri genişletirken suikastlar, bombardımanlar ve zorla yerinden etme operasyonları gerçekleştirdi ancak bu genişlemeleri resmen duyurmadı.

İsrailli bir askerî yetkili, birliklerin faaliyetlerini tamamladığını ve operasyonun başladığı çarşamba günü öğle saatlerinde ulaşıma kapatılan, bölgenin en önemli ana güzergâhlarından Selahaddin Caddesi’nin yeniden trafiğe açıldığını söyledi. Yetkili, bölge sakinlerine sarı hattı geçmemeleri ve söz konusu bölgede faaliyet gösteren birliklere yaklaşmamaları çağrısında bulunarak, aksi halde hayatlarının tehlikeye girebileceği uyarısında bulundu.

Ancak görgü tanıkları, İsrailli askerî yetkilinin açıklamasını yalanladı. Tanıklar, İsrail güçlerinin geri çekilmesine rağmen Selahaddin Caddesi’nin trafiğe açılmadığını, araçların geçişini engellemeye devam etmek amacıyla bölgede toprak setlerin bırakıldığını belirtti.

fvgthy
Gazze Şeridi’ndeki Selahaddin Caddesi

Gazze Şeridi’ndeki Filistinli gruplardan bir yetkili, Şarku’l Avsat’a yaptığı açıklamada, İsrail ordusunun kurduğu engellerin kaldırılmasının, bölgeye buldozerlerin girmemesi nedeniyle mümkün olmadığını belirtti. Yetkili, bunun için İsrail ile güvenlik koordinasyonu gerektiğini, İsrail güçlerinin hâlâ bölgede bulunduğunu ve kara operasyonunun gerçekleştirildiği alanın çevresinden yalnızca birkaç on metre uzaklıkta konuşlandığını ifade etti.

Geri dönenleri büyük bir yıkım bekliyor

İsrail güçlerinin çekildiğinin doğrulanmasının ardından yerinden edilmiş yüzlerce bölge sakini, Nuseyrat Mülteci Kampı’nın kuzeyindeki Davet mahallesinde bulunan çadırlarına geri döndü. Hamas’a bağlı Hükümet Medya Ofisi’ne göre, İsrail’in kara operasyonu nedeniyle 6 bin kişiden oluşan bin 500’den fazla aile yerinden edilmek zorunda kaldı.

İsrail’in gerçekleştirdiği hareketlilik, ordunun geniş çaplı yıkım ve arazi düzleme çalışmaları sonucunda evlerde, sanayi tesislerinde ve tarım arazilerinde büyük çaplı hasara yol açtı. İsrail güçleri ayrıca bölgeden çekildikten sonra büyük çaplı bir patlatma operasyonu gerçekleştirdi.

drfgthy
Gazze Şeridi’nin orta kesiminde, İsrail ordusunun operasyon düzenlediği bölgede, elinde mermi tutan bir Filistinli, 19 Kasım 2026 (Reuters)

Patlamanın boyutu ve şekli, İsrail güçlerinin tünelleri imha etmek amacıyla gerçekleştirdiği operasyonlara benziyordu. Bu durum, sahadaki bir kaynağın çarşamba günü Şarku’l Avsat’a yaptığı açıklamada dile getirdiği ve operasyonun bölgede bir tüneli patlatmayı amaçladığı yönündeki tahminini güçlendirdi. Kaynak, sarı hat içerisinde, Selahaddin Caddesi’nin bitişiğinde bulunan Ard er-Reis bölgesinde daha önce gerçekleştirilen kazı çalışmalarına da dikkat çekmişti.

İsrail Ordu Radyosu da çarşamba akşamı ilerleyen saatlerde operasyonun amacının, bölgede tespit edilen ve sarı hat içerisinde yeni kurulan askerî noktalardan birine kadar uzanan bir tüneli patlatmak olduğunu doğruladı. Haberde, söz konusu tünelin İsrail güçleri için tehdit oluşturabileceği belirtilirken operasyonun, önceden bilgilendirilen ABD ile koordinasyon içinde gerçekleştirildiği kaydedildi.

İsrail ordusu, savaş sırasında uzun süre bu bölgede faaliyet göstererek arazi düzleme çalışmaları yürütmüş, ancak herhangi bir tünel tespit ettiğini açıklamamıştı.

Arabuluculardan gelen baskılar

Operasyon, Hamas tarafından sert şekilde eleştirildi. Hareket, operasyonu kınayarak ateşkesin açık bir ihlali olarak nitelendirdi. Hamas, ABD yönetimi ve anlaşmanın garantör ülkelerinden, hareketin ifadesiyle ‘Gazze halkını Gazze Şeridi’nin batısında dar bir alana sıkıştırmayı’ amaçlayan bu ihlallerin durdurulması için harekete geçmelerini istedi.

İsrail Ordu Radyosu’nun çarşamba günü aktardığına göre, İsrail operasyonunun günlerce sürmesi bekleniyordu. Ancak Hamas’ın Gazze dışında bulunan üst düzey bir yetkilisi, Şarku’l Avsat’a yaptığı açıklamada, “Hareketin yönetimi arabulucularla temasa geçti. Arabulucular, bu ihlallerin durdurulması için ABD ve Gazze Barış Kurulu ile görüşmeler yürüttüklerini doğruladı” dedi.

Kaynağa göre arabulucular, İsrail’in bu askerî operasyonlarından ve Gazze Şeridi içerisindeki ilerleyişinden duydukları rahatsızlığı dile getirdi. Arabulucuların, ihlallerin sona erdirilmesi ve insani durumun iyileştirilmesine katkı sağlayacak bir güvenlik istikrarının oluşturulması için çalışıp baskı yapacaklarını, ayrıca üzerinde mutabakata varılan anlaşma maddelerinin uygulanmasını ilerletmeye çaba göstereceklerini belirtti.

dcfrgth
İsrail’in Gazze Şeridi’nin orta kesimindeki Nuseyrat’a düzenlediği saldırıdan zarar görmemek için eşyalarıyla birlikte bölgeden ayrılan Filistinli bir çocuk, 18 Kasım 2026 (AFP)

Hamas Sözcüsü Hazım Kasım, İsrail güçlerinin çekilmesinden önce yaptığı açıklamada, “İşgal güçlerinin Gazze Şeridi’ndeki operasyonlarını tırmandırmasının asıl amacı, yerinden etme planını hayata geçirmek için Gazze Şeridi’nde geriye kalanları da yok etmektir. Bu durum, söz konusu planı engellemek amacıyla düzenlenen Arap zirvelerinde alınan kararların uygulanmasını gerektiriyor” ifadelerini kullandı.

ABD Başkanı Donald Trump’ın Gazze Şeridi’ndeki savaşı sona erdirme planını denetleyen Barış Kurulu, hem İsrail’i hem de Hamas’ı çatışmaları sona erdirmeye yönelik yükümlülüklerini yerine getirmemekle suçladı. Kurul, bu durumun Gazze sakinlerini ağır koşullarla karşı karşıya bıraktığını ve ateşkesin çökme tehlikesini artırdığını belirtti. Barış Kurulu’nun değerlendirmesi, Reuters’ın ulaştığı 12 sayfalık bir raporda yer aldı. Bu rapor, ABD’nin desteklediği ateşkesin 13 ay önce yürürlüğe girmesinden bu yana Kurul tarafından Birleşmiş Milletler (BM) Güvenlik Konseyi’ne sunulan ikinci rapor olma özelliğini taşıyor.

Barış Kurulu’nun rapordaki bulgularını kasım ayı sonunda New York’ta düzenlenecek BM Güvenlik Konseyi toplantısında sunması bekleniyor. Raporda, “Üzerinde anlaşmaya varılanlarla sahada yaşananlar arasındaki uçurum, süreci tehdit eden temel risk olmaya devam ediyor” denildi. Raporda ayrıca, “Somut sonuçlar doğurmayan hiçbir ateşkes sonsuza kadar sürdürülemez” uyarısında bulunuldu.

Hamas ise Barış Kurulu’nun açıklamasını kınadı. Hareket, açıklamanın ‘işgalin saldırganlığı ile Filistinli kurbanı kabul edilemez biçimde aynı kefeye koyduğunu ve İsrail’in ihlallerine siyasi kılıf sağlayan taraflı yaklaşımın bir parçası olduğunu’ belirtti.


Uluslararası Af Örgütü: Hızlı Destek Kuvvetleri'nin (HDK) saldırıları savaş suçu teşkil edebilir

Sudan'ın Omdurman kentinde, çarşamba günü Sudan ordusuna teslim olan (HDK) mensupları (AFP)
Sudan'ın Omdurman kentinde, çarşamba günü Sudan ordusuna teslim olan (HDK) mensupları (AFP)
TT

Uluslararası Af Örgütü: Hızlı Destek Kuvvetleri'nin (HDK) saldırıları savaş suçu teşkil edebilir

Sudan'ın Omdurman kentinde, çarşamba günü Sudan ordusuna teslim olan (HDK) mensupları (AFP)
Sudan'ın Omdurman kentinde, çarşamba günü Sudan ordusuna teslim olan (HDK) mensupları (AFP)

luslararası Af Örgütü, Hızlı Destek Kuvvetleri'ni (HDK), Kuzey Kurdufan eyaletine bağlı el-Ubeyyid kenti ve çevresindeki yerleşim bölgeleri ile sivil tesislere insansız hava araçlarıyla (İHA) saldırılar düzenlemekle suçladı. Saldırılarda 37 sivilin hayatını kaybettiği, 10 kişinin yaralandığı belirtilirken, örgüt bu saldırıların savaş suçu teşkil edebileceğini bildirdi.

Yeni insan hakları raporu, Sudan'da kıtlığın yayılmasına ilişkin uluslararası uyarıların arttığı bir dönemde yayımlandı. Dünya Gıda Programı (WFP), finansman yetersizliği nedeniyle yaklaşık 900 bin kişiye yönelik acil gıda yardımını durdurmak zorunda kaldığını açıkladı.

Uluslararası Af Örgütü, yürüttüğü soruşturmanın bulgularına göre HDK tarafından geçen haziran-ağustos ayları arasında gerçekleştirilen dokuz İHA saldırısını belgelediğini bildirdi. Saldırılarda yerleşim bölgeleri, hayati öneme sahip tesisler ve sivil araçlar hedef alındı. Hedef alınan araçlardan birinin düğün davetlilerini taşıdığı belirtildi.

Örgüt, soruşturmasını 29 tanık, saldırılardan sağ kurtulanlar ve diğer kaynaklarla yapılan görüşmelerin yanı sıra uydu görüntüleri ve video kayıtlarının analizine dayandırdı. Saldırıların gerçekleştiği sırada hedef alınan noktaların çevresinde herhangi bir askerî hedef tespit edilemediğini belirten örgüt, olayların olası savaş suçları kapsamında soruşturulmasını istedi.

Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Ofisi de kısa süre önce yayımladığı raporda, bu yılın ilk 10 ayında İHA saldırılarında bin 630'dan fazla sivilin öldürüldüğünü açıkladı. Uluslararası kuruluşun belgelediği toplam 2 bin 230'dan fazla sivil ölümünün büyük bölümünün İHA saldırılarından kaynaklandığına dikkat çekildi. Bu veriler, söz konusu silahların kullanımındaki artışı ve siviller açısından oluşturduğu tehlikeyi ortaya koyuyor.

Bu gelişmeler, Sudan'da savaşın dördüncü yılına girmesiyle milyonlarca kişinin yaşadığı insani koşulların ağırlaştığı bir dönemde yaşanıyor. Özellikle Darfur ve Kurdufan eyaletlerinde yerinden edilmenin artması, insani yardım güzergâhlarının kesintiye uğraması, uluslararası finansmanın azalması ve gıda fiyatlarının yükselmesi, insani krizin daha da derinleşeceği endişelerini artırıyor.

Yeni kıtlık bölgeleri

İnsani yardım alanında da Sudan'ın daha geniş çaplı bir gıda felaketine sürüklendiğine ilişkin uluslararası uyarılar giderek artıyor. Dünya Gıda Programı, ülkenin bazı bölgelerinde kıtlığın yaşandığını doğrularken, Darfur ve Kurdufan'da yeni açlık bölgelerinin ortaya çıkabileceği uyarısında bulundu.

Savaş, milyonlarca Sudanlının yerinden edilmesine, kıtlığa ve geniş çaplı gıda krizine yol açtı (AP).
Savaş, milyonlarca Sudanlının yerinden edilmesine, kıtlığa ve geniş çaplı gıda krizine yol açtı (AP).

Program, çarşamba günü X platformundaki hesabından yaptığı açıklamada, insani yardım finansmanındaki yetersizlik nedeniyle Sudan'da yaklaşık 900 bin kişiye yönelik acil gıda yardımını tamamen durdurmak zorunda kaldığını bildirdi.

Açıklamada, “Sudan'ın bazı bölgelerinde kıtlık yaşandığı doğrulandı. Darfur ve Kurdufan'da yeni açlık bölgeleri ortaya çıkıyor” denildi. Açıklamada ayrıca, çatışmaların dördüncü yılına girmesinin aileleri evlerini terk etmeye zorladığı ve gıda kaynaklarına erişimlerini kestiği belirtildi.

Özellikle mısır ve buğday başta olmak üzere tahıl fiyatlarının sürekli yükselmesi, açlık krizini daha da ağırlaştırıyor. Yaz tarım sezonunda üretimin düşmesi beklenirken, çatışma bölgelerinden uzaktaki bazı yerlerde dahi kış tarım sezonunun aksadığına ilişkin işaretler bulunuyor.

İnsani yardım kuruluşlarının tahminlerine göre, Sudan'da yaklaşık 14 bölge kıtlık riskiyle karşı karşıya. Şarku’l Avsat’ın edindiği bilgiye göre yerinden edilmenin yayılması ve etkilenen bölgelere gıda ve tıbbi yardım ulaştırma kapasitesinin azalması krizi derinleştiriyor.

Entegre Gıda Güvenliği Aşama Sınıflandırması (IPC), geçen ekim ayında yayımladığı uyarıda, çatışmaların, yerinden edilmenin ve kuraklığın devam etmesinin Darfur ve Kurdufan'ın bazı bölgelerinde kıtlık riskini artırdığını bildirdi. Açıklamada, akut gıda güvensizliği ve yetersiz beslenme seviyelerinin de yüksek olduğu belirtildi.

Buna karşılık Sudan hükümeti, aynı ay ülkenin bazı bölgelerinde kıtlık yaşandığı yönündeki iddiaları reddederek, gıda durumunun “güven verici” olduğunu savundu. Bu açıklama, aralarında ABD, İngiltere ve Avrupa ülkelerinin de bulunduğu 32 ülke ve uluslararası ortağın açlık krizinin ağırlaştığı uyarısını içeren ortak bildirisine cevap olarak yapılmıştı.

HDK kontrolündeki bölgelerde risk büyüyor

Hızlı Destek Kuvvetleri öncülüğündeki “Tesis” ittifakının Darfur ve Kurdufan eyaletlerinde kontrol ettiği bölgelerde, özellikle yerinden edilmiş kişilerin yaşadığı kamplarda, insani yardım ve gıda tedarikinde ciddi sıkıntılar yaşanıyor. Askerî operasyonların ve hava saldırılarının sürmesi de şartları ağırlaştırıyor.

Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Ofisinin yakın tarihli raporları, pazarlara yönelik İHA saldırılarının ve sivillerin hareketlerine getirilen kısıtlamaların, halkın gıda ve insani yardıma erişimini önemli ölçüde engellediğini ortaya koydu.

Sudan'da yoksulluk oranı, Merkezi İstatistik Kurumu verilerine göre yüzde 80'e ulaştı (Reuters).
Sudan'da yoksulluk oranı, Merkezi İstatistik Kurumu verilerine göre yüzde 80'e ulaştı (Reuters).

Giderek daha fazla Sudanlının dış yardıma bağımlı hale gelmesi, uluslararası finansmanın ise azalması krizin boyutlarını büyütüyor. Bu durum, insani yardım kuruluşlarını bazı bölgelerde gıda yardımlarını azaltmaya veya dağıtımları tamamen durdurmaya zorluyor.

Ordu ile HDK arasında ekim ayında Kurdufan'da çatışmaların şiddetlenmesinden bu yana, bölgenin batı ve güneyindeki geniş alanlara yardım konvoylarının ulaşımı aksadı. Bu bölgelerde yaşayan halk ciddi gıda ve sağlık hizmeti sıkıntısı çekiyor.

Yaklaşık 19,5 milyon Sudanlı, yani ülke nüfusunun yüzde 41'ine yakını, yüksek düzeyde akut gıda güvensizliğiyle karşı karşıya. Bunların yaklaşık 5 milyonu acil durum aşamasında bulunuyor.

Bu gelişmeler üzerine Sudan Komünist Partisi, yayımladığı basın açıklamasında, Hartum'daki ordu yanlısı hükümete ve Güney Darfur'un Nyala kentinde bulunan “Tesis” yönetimine ülkede kıtlık ilan etmeleri çağrısında bulundu.

Parti, savaşın derhal durdurulmasını ve insani yardımların ulaştırılması için güvenli koridorlar açılmasını istedi. Ayrıca uluslararası kuruluşlara, Sudan'da yaşayanlara ve yerinden edilme ile mülteci kamplarında bulunanlara gıda, giysi ve ilaç sağlanması çağrısı yaptı.

Yardım uzmanları ise çatışmaların sürmesi, finansmanın azalması ve gıda ile yakıt fiyatlarının yükselmesinin, kapsamlı bir uluslararası müdahale olmaksızın milyonlarca Sudanlıyı daha ağır açlık ve yetersiz beslenme koşullarına sürükleyebileceği uyarısında bulundu.


Irak güçleri Curf es-Sahr bölgesinde konuşlandırılıyor

Irak'taki “Hizbullah Tugayları” mensupları, 17 Kasım 2026'da Bağdat'ın güneyindeki Curf es-Sahr bölgesinde devriye geziyor (Reuters)
Irak'taki “Hizbullah Tugayları” mensupları, 17 Kasım 2026'da Bağdat'ın güneyindeki Curf es-Sahr bölgesinde devriye geziyor (Reuters)
TT

Irak güçleri Curf es-Sahr bölgesinde konuşlandırılıyor

Irak'taki “Hizbullah Tugayları” mensupları, 17 Kasım 2026'da Bağdat'ın güneyindeki Curf es-Sahr bölgesinde devriye geziyor (Reuters)
Irak'taki “Hizbullah Tugayları” mensupları, 17 Kasım 2026'da Bağdat'ın güneyindeki Curf es-Sahr bölgesinde devriye geziyor (Reuters)

Irak ordusu, polis teşkilatı ve Haşdi Şabi güçlerinden oluşan birliklerin, Hizbullah Tugayları'nın (Ketaib Hizbullah) konuşlandığı Curf es-Sahr bölgesinde bugün konuşlandırılması bekleniyor. Bu adımın, hükümetin silahlı gruba daha önce tanıdığı sürenin dolmasının ardından atılması planlanıyor.

Başbakan Ali ez-Zeydi dün yaptığı açıklamada, Curf es-Sahr nahiyesinde kapalı bulunan bütün yolların bir an önce yeniden ulaşıma açılması talimatını verdi. Ez-Zeydi, ordunun ve diğer güvenlik güçlerinin "Irak'ın tüm topraklarında devlet otoritesini tesis edeceğini" vurguladı.

Öte yandan Hizbullah Tugayları, hükümetle yaşanan sorunların kendi ifadeleriyle "özel kanallar" aracılığıyla çözüme kavuşturulacağını açıklamasının ardından bölgedeki alarm durumunu kaldırdı.

Hizbullah Tugayları yetkilisi Ebu Hüseyin el-Hamidavi, ez-Zeydi'nin ismini doğrudan anmadan, "Yönetimin başındaki isimle yaşanan sorunlar özel kanallar aracılığıyla çözülecek" ifadelerini kullandı. El-Hamidavi ayrıca örgüt mensuplarına, alarm durumundan önceki faaliyetlerine geri dönmeleri talimatını verdi.

El-Hamidavi, İran Devrim Muhafızları Ordusu'na bağlı Kudüs Gücü Komutanı İsmail Kaani'ye de "tutumundan dolayı" teşekkür etti. Şarku’l Avsat’ın aldığı bilgiye göre bu açıklama, ayrıntıları henüz netleşmeyen olası bir uzlaşmaya işaret etti.