Irak Petrol Bakanlığı'na göre boru hattının kapatılmasına neden olan çıkmazı aşmak için geçici bir anlaşma sağlanmasının ardından, Irak'ın kuzeyindeki Irak Kürt Bölgesel Yönetimi'nden (IKBY) Türkiye'ye ham petrol akışı iki buçuk yıl aradan sonra bugün yeniden başladı.
Bakanlığın açıklamasına göre petrol pompalaması bugün yerel saatle 06:00'da başladı.
Bakanlık, ‘operasyonların hızlı ve tamamen sorunsuz bir şekilde başladığını, herhangi bir teknik sorun yaşanmadığını’ belirtti.
Şarku'l Avsat'ın Rudaw'dan aktardığına göre Irak Petrol Bakanı Hayan Abdulgani dün yaptığı açıklamada, Irak federal hükümeti, IKBY ve bölgede faaliyet gösteren yabancı petrol üreticileri arasında varılan anlaşma ile Türkiye'nin Ceyhan Limanı’na günde 180 bin ila 190 bin varil petrol akışının sağlanacağını bildirdi.
OPEC+'nın pazar payını artırmak için üretimi artırdığı bir dönemde ABD, küresel piyasalara günlük 230 bin varil ham petrol akışını geri getirmesi beklenen Kerkük-Ceyhan boru hattının yeniden açılması için baskı yapmıştı.
Irak, OPEC'in en büyük ikinci petrol üreticisi olup, güney limanlarından günde yaklaşık 3,4 milyon varil petrol ihraç ediyor.
Geçtiğimiz çarşamba günü üzerinde anlaşmaya varılan ön plana göre IKBY, devletin sahip olduğu Irak Petrol Pazarlama Şirketi'ne (SOMO) günde en az 230 bin varil petrol teslim etmeyi taahhüt ederken, günde 50 bin varili iç kullanım için ayırması gerekiyor.
Bağımsız bir tüccar, SOMO'nun resmi fiyatlarını kullanarak Türkiye'nin Ceyhan Limanı’ndan yapılan satışları yönetecek.
Yetkililer, satılan her varilden 16 doların bir garanti hesabına aktarılacağını ve üreticilere orantılı olarak dağıtılacağını, gelirlerin geri kalanının ise SOMO’ya aktarılacağını ifade ettiler.
Üretici sorunları ve ödenmemiş borçlar
Anlaşmaya rağmen, bölgede faaliyet gösteren petrol üreticileriyle ilgili halen çözülmemiş sorunlar bulunuyor:
- Norveç merkezli DNO, boru hattı üzerinden ihracat yapmaya yönelik acil bir planı olmadığını, ancak yerel alıcılarının ham petrolünü bu hat üzerinden sevk edebileceğini belirtti.
- Vadesi geçmiş borçlar: DNO ve ortağı Genel Energy, IKBY'deki üreticilere olan yaklaşık 1 milyar dolarlık gecikmiş borç sorununun ele alınması gerektiğini vurguladı. Bu borcun yaklaşık 300 milyon doları DNO'ya ait.
- Borç ödeme mekanizması: Anlaşmayı imzalayan sekiz şirket ve IKBY, ihracatın yeniden başlamasından itibaren 30 gün içinde bir araya gelerek ödenmemiş borçların ödenmesi için bir mekanizma üzerinde çalışmaya karar verdi.
Boru hattının kapatılmasına ne sebep oldu?
Türkiye, Uluslararası Ticaret Odası'nın (ICC) 2014 ile 2018 yılları arasında IKBY'den izinsiz petrol ihracatı nedeniyle Irak'a yaklaşık 1,5 milyar dolar tazminat ödemesini gerektiren kararının ardından boru hattını kapattı.
Irak, Türkiye'nin federal hükümetin onayı olmadan IKBY'den ihracatı kolaylaştırıcı rolünü gerekçe göstererek 2014 yılında Paris merkezli ICC'ye tahkim davası açmıştı. Bağdat, SOMO'nun Irak petrolünü ihraç etmeye yetkili tek kuruluş olduğunu savunarak 33 milyar dolar tazminat talep etmişti.
ICC, 2018'den itibaren yapılan ihracatı kapsayan ikinci tahkim davasında henüz kararını açıklamadı.
IKBY için Irak-Türkiye boru hattı üzerinden petrol ihracatının yeniden başlaması, kamu sektörü maaşlarında gecikmelere ve temel hizmetlerde kesintilere yol açan ekonomik zorlukları hafifletecek.
