Geçtiğimiz perşembe günü Irak parlamentosunun Başbakan Ali ez-Zeydi hükümetine güven oyu için toplandığı oturum, Koordinasyon Çerçevesi bünyesindeki güçlerin içindeki derin ayrışmaların boyutunu gözler önüne serdi.
Pek çok gözlemci ve analistin değerlendirmesine göre oturum, aylardır hatta uzun yıllardır var olan bu ayrışmayı bir kez daha doğruladı. Ancak parti ve siyasi çıkarların dengesi, söz konusu ayrışmanın geçici uzlaşı ve yatıştırmaların külü altında gizli kalmasına izin vermişti.
Bu çıkarların başında, bu güçlerin Şii tabanı içinde Sadr Hareketi lideri Mukteda es-Sadr'ın nüfuzunu sınırlama ve ona parlamento ile hükümette sağlam bir yer edinme fırsatı tanımama çabası geliyor. Ne var ki Sadr'ın hareketinin mecliste çoğunluk kazandığı (73 sandalye) 2022 seçimlerinin ardından tam olarak bu yaşanmıştı.
Gözlemcilere göre ayrışma, hükümet kabinesinin onaylanma sürecinde açıkça ortaya çıktı. Meclis, Zeydi'nin 23 bakanlık portfolyosundan oluşan kabinesinden 14 bakanlığı salt çoğunlukla onaylarken Nuri el-Maliki liderliğindeki Hukuk Devleti Koalisyonu'nun adaylarını koalisyonun iddialarına göre ‘kasıtlı olarak’ dışarıda bıraktı.
Bu dışlanma, Koordinasyon Çerçevesi güçleri arasındaki ayrışmanın yönünü belirgin biçimde ortaya koydu. Maliki ve müttefiklerini bir cepheye, Muhammed Şiya es-Sudani liderliğindeki İmar ve Kalkınma Koalisyonu ile Kays el-Hazali'nin yönetimindeki Asaib Ehlil Hak ise karşı cepheye yerleştirdi.
Mevcut ayrışmanın Koordinasyon Çerçevesi güçlerinin bizzat belirlediği Zeydi hükümetinin işleyişini nasıl etkileyeceği henüz netlik kazanmadı. Ancak ortaya çıkan spekülasyonlar, Hukuk Devleti Koalisyonu gibi ‘öfkeli’ güçlerin, özellikle Zeydi ve parlamentonun ilk güven oylamasında yaşandığı gibi İçişleri ve Yükseköğretim bakanlıklarına kendi tercih ettiği adayların geçirilmesi konusundaki ısrarını sürdürmesi halinde hükümetin önüne çok sayıda engel çıkarabileceğine işaret ediyor.
Bazı gözlemcilerse, Sadr'ın Zeydi'ye verdiği desteğin, Sadr ile Koordinasyon Çerçevesi grupları arasındaki derin siyasi husumetle birleşerek Koordinasyon Çerçevesi güçleri içindeki bölünmeyi daha da derinleştirebileceğine dikkati çekiyor.
Gözlemciler, Başbakan Zeydi’nin Koordinasyon Çerçevesi güçlerinin düzenli toplantılarına katılmama ihtimalini de göz önünde bulunduruyor. Böyle bir durumun gerçekleşmesi halinde Koordinasyon Çerçevesi üyeleri siyasi karar alma sürecinin dışında kalacak ve bu da parlamentodaki ağırlıklarının azalmasına ve siyasi etkilerinin zayıflamasına yol açacak.
Bazı çevrelere göre ise genç yüzleri bünyesinde barındıran yeni hükümet, zamanla eski simaların siyasi sahneden silinmesinin habercisi niteliğindeki bir ‘kuşak değişimini’ temsil ediyor. Bu öngörü, özellikle Koordinsyon Çerçevesi'nin çoğu liderinin son yirmi yılda siyasi sahneyi dolduran eski simalar olduğu düşünüldüğünde daha da anlam kazanıyor.
İç ayrışmalar
Derin ayrışmalar yalnızca Koordinasyon Çerçevesi'nin ana güçleri arasında değil, tek bir güç bünyesinde de kendini gösteriyor. Sudani liderliğindeki İmar ve Kalkınma Koalisyonu, koalisyondan yapılan geniş çaplı çekilmelerin ardından yaklaşık beş ayrı güce bölündü. Bu çekilmeler arasında mecliste 14 sandalyeye sahip Halk Seferberlik Güçleri Başkanı Falih el-Fayad liderliğindeki Ulusal Sözleşme bloğunun, eski Çalışma Bakanı Ahmed el-Esedi liderliğindeki 5 sandalyeli Hizmetler Topluluğu'nun, ABD tarafından aranan Haydar el-Garavi komutasındaki Ensarullah el-Evfiya Hareketi’nin siyasi kanadı ve bazı bağımsız milletvekillerinin çekilmesi öne çıkıyor.
Hukuk Devleti Koalisyonu bünyesinde de başka çatlaklar mevcut. Koalisyona bağlı İslami Fazilet Partisi, koalisyondaki diğer müttefikleriyle koordinasyon sağlamaksızın hükümetteki payına sahip çıkma konusunda ısrarcı davrandı.
"Beyin ölümü"
İmar ve Kalkınma Koalisyonu'nun önde gelen isimlerinden Abdulemir et-Tuayban, Koordinasyon Çerçevesi güçleri arasındaki iç anlaşmazlıkların hükümetin önünde ciddi engeller oluşturacağını düşünüyor. Tuayban, mevcut koşullarda Koordinasyon Çerçevesi'nin yaşanan anlaşmazlıklar ve bunların yol açtığı bölünmeler nedeniyle artık ‘beyin ölümünün gerçekleştiğini’ vurguladı.
Basına yaptığı açıklamalarda ‘Koordinasyon Çerçevesi'nin bünyesinden yeni ittifakların doğabileceğini’ ima eden Tuayban, “Koordinasyon Çerçevesi artık geçmişte kaldı. Bu deneyim yeniden yaşanmayacak. Bunun en somut kanıtı önümüzdeki günlerde oluşacak yapılanmalar olacak. Bugün bakanlıklar ve adaylar üzerinde anlaşmazlık yaşandı, fakat gelecekteki anlaşmazlıklar çok daha büyük olacak” ifadelerini kullandı.
Suriye'nin Rakka kenti ile Türkiye arasındaki Tel Abyad sınır kapısı (Suriye Limanlar ve Gümrük Genel Müdürlüğü)
