İsrail, Süveyda’da Şam ile çatışma ihtimalini yeniden gündeme getiren başlıca aktör olarak öne çıkıyor. Gözlemcilere göre Tel Aviv hem Suriye hükümetini hem de Süveyda halkını “karşı tarafın büyük, belirleyici ve emsalsiz bir saldırı düzenlemek üzere olduğu” düşüncesine inandırmayı başardı. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu hükümetinin bu planla, vilayette Temmuz 2025’te yaşanan kanlı olayların benzerini yeniden tetiklemeyi amaçladığı belirtiliyor.
Bu gelişmeler doğrultusunda şu sorular gündeme geliyor: İsrail, Suriye hükümeti ile “Ulusal Muhafızlar” arasında yeniden bir savaş çıkarmayı başarabilecek mi? Şam, İsrail’in planını boşa çıkarabilecek mi? Suriyeli stratejik güvenlik ve askerî uzman İsmet el-Absi’ye göre Suriye hükümeti, İsrail’in komplolarının tamamen farkında.
İsrail’in “zugzwang” stratejisi
Süveyda doğumlu siyasi analist Rami Nahle, 2025’teki olaylardan bu yana devam eden vilayet krizini çözmek amacıyla hükümet ile Dürziler arasında arabuluculuk yapıyor. Nahle, yaklaşık iki yıl önce yeni hükümetin iktidara gelmesinden bu yana İsrail’in izlediği politikayı anlatırken satrançta “zugzwang” olarak bilinen stratejiye dikkat çekiyor. “Hamle yapmaya zorlama” anlamına gelen bu strateji, rakibi hangi hamleyi yaparsa yapsın kendisine zarar vereceği bir konuma sürüklemeye dayanıyor. Stratejinin en acımasız yönü ise oyuncunun kendisini felakete götürdüğünü bildiği hamleleri yapmak zorunda kalması.
Nahle, Şarku’l Avsat’a yaptığı açıklamada, yeni hükümetin Şam’da iktidara gelmesinden itibaren İsrail’in Suriye’ye karşı bu stratejiyi uygulamaya başladığını belirtiyor. Şam’ın oyunun niteliğini anlamakta geciktiğini ifade eden Nahle, Temmuz 2025’teki kanlı olayların ardından bu stratejinin farkına varıldığını söylüyor. Nahle’ye göre siyaset ile satranç arasında temel bir fark bulunuyor: Siyasette oyuncu, her turda taşını hareket ettirmek zorunda değil.
Nahle, “Hareketsiz kalmak veya karşılık vermekten kaçınmak, bugün Şam’ın medyada en çok eleştirildiği konulardan biri. Oysa benim değerlendirmeme göre mevcut koşullarda bu en akılcı seçenek” değerlendirmesinde bulunuyor.
Şam için fırsatlar neler?
Nahle’ye göre İsrail’in hareket ettirebileceği satranç taşları, büyük bir ordudan Süveyda’daki bazı “piyonlara” ve Washington’da karar alma mekanizmalarında görev yapan bakanlara kadar uzanıyor. İsrail’in bugün baskıyı ciddi biçimde artırdığını belirten Nahle, satranç tahtasının ustaca yeniden düzenlendiğini ve bunun Şam’ı bir kez daha kendisine ağır zarar verecek hamle yapmaya zorlayabileceğini ifade ediyor.
Nahle’ye göre bu aşamada İsrail’in çıkarlarına hizmet eden unsurlar arasında seçim kazanımlarından Şam’ın uluslararası alanda zayıflatılmasına, Ulusal Muhafızlar’ın bağlı olduğu Dürzi dinî lideri Hikmet el-Hicri etrafındaki dayanışmanın yeniden güçlendirilmesinden İsrail’in kendisini yeniden Dürzilerin koruyucusu olarak sunmasına kadar birçok hedef bulunuyor. Nahle, Tel Aviv’in bu amaçlara ulaşmak için yeni bir iç savaşı, “aşırılıkçı İslamcıların dinî bir azınlığa yönelik katliamları” şeklinde sunabileceğini savunuyor.
Nahle’ye göre İsrail hem hükümeti hem de Süveyda halkını “karşı tarafın büyük, belirleyici ve emsalsiz bir saldırı düzenlemek üzere olduğu” düşüncesine inandırmayı başardı. Bu algının oluşturulmasında Ulusal Muhafızlar bünyesinde gönüllü alımının başlatılması, İsrail helikopterlerinin uçuşlarının yoğunlaştırılması, Ulusal Muhafızlar’ın kontrolündeki bölgelere ağır silahlar, gelişmiş insansız hava araçları ve İHA karşıtı sistemler indirildiğine ilişkin haberlerin yayılması etkili oldu. “Demir Kubbe” hava savunma sisteminin Süveyda’yı da kapsayacak şekilde genişletileceğine dair söylentiler de bu sürecin parçasıydı.
Nahle, sahada yapılan incelemelerden sonra bu haberlerin büyük bölümünün asılsız olduğunun ortaya çıktığını belirtiyor. Açık kaynaklı istihbarat verileri ve uydu görüntülerinin de iddiaları doğrulamadığını, hatta ABD’nin Suriye Özel Temsilcisi Tom Barrack’ın dahi bu haberleri sorguladığını belirtiyor. Ancak Nahle’ye göre İsrail açısından önemli olan, bu iddialara Şam’ın inanması.
Nahle, “Suriye hükümetinden bazı isimlerle yaptığım görüşmelerden, bu iddialara gerçekten inandıkları anlaşılıyor. Bu hamlenin inceliği şu: Şam söylentilere yüzde 100 inanmasa bile İsrail’in tek istediği, bunların gerçekleşme ihtimaline ilişkin kuşku yaratmak. Böylece Şam’ın önünde askerî yığınak yapmak ve savunma hazırlıklarına girişmekten başka seçenek kalmıyor. Nitekim olan da bu” ifadelerini kullanıyor.
Nahle’ye göre İsrail, Suriye hükümetinin bu savunma hazırlıklarını kullanarak Süveyda’daki geniş kesimleri, yalnızca kendi desteklediği grupları değil, bütün bölgeyi, “Suriye hükümeti sizi yeniden katletmeye hazırlanıyor” fikrine inandırmaya çalıştı.
Nahle, İsrail kaynaklarından gönderildiğini belirttiği ve Dürzileri kışkırtan çok sayıda sesli mesaja ulaştığını belirtiyor. Bu mesajlarda Dürzilere “Hazırlanın, geliyorlar” denildiğini, köylerini “kurtarmaya” çağrıldıklarını ve kendilerine destek ve koruma sözü verildiğini söylüyor. Ona göre bütün bunlar, bugün sahada kurulan satranç tahtasının parçaları.
Yaklaşan çatışma senaryosu
Nahle, İsrail’in bundan sonra atabileceği adımlar konusunda kesin bir öngörüde bulunmanın mümkün olmadığını ifade ediyor. Ona göre İsrailli yetkililer farklı seçenekleri Netanyahu’nun önüne koyacak; Netanyahu da kendi hesaplarına göre bunlardan birini seçebilecek veya vazgeçebilecek. Ancak Nahle, İsrail’in atabileceği olası adımların dikkatle değerlendirilmesinin stratejik zorunluluk olduğunu vurguluyor.
Bu noktada şu soru öne çıkıyor: İsrail’deki karar alıcılar, seçim hesapları veya başka çıkarlar doğrultusunda Suriye’de yeni bir kanlı çatışma çıkarmak isterse, Suriye hükümetini kaçınılmaz biçimde yanlış bir hamleye nasıl zorlayabilir?
Nahle’ye göre ilk hamle, İsrail’den gelecek bir WhatsApp sesli mesajıyla başlayacak. Mesajda Ulusal Muhafızlar’ın “güvenlik bürosunda” görevli bir kişiye ateşkes anlaşmasını ihlal etmesi talimatı verilecek. Ardından Suriye hükümeti ateş açılan mevzilere karşılık vermek zorunda kalacak. Sonraki hamle ise Süveyda’dan gelecek: Ulusal Muhafızlar, bunun İsrail’in uzun süredir uyardığı veya vaat ettiği “sıfır saati” olduğunu düşünerek çatışmaya katılacak ve silahlı gruplar, hazırlıklarını tamamlamış şekilde köylerini geri almaya girişecek.
Nahle, Şam’ın bu hamleyi yapmaktan kaçınamayacağını savunuyor. Ona göre İsrail de bunu çok iyi biliyor. Suriye hükümeti, kontrolü altındaki toprakların bazı silahlı gruplar tarafından ele geçirilmesine ve yenilgiye uğratılmasına izin veremez. Bu nedenle Şam’ın hazırlık yaptığı seçenek, tbütün gücüyle karşılık vermek.
Nahle, bu kez Suriye hükümetinin Ulusal Muhafızlar’la sivil yerleşimlerin bulunmadığı bir bölgede çatışma fırsatı yakalayabileceğini belirtiyor. Ona göre askerî teçhizat, silah, organizasyon ve deneyim bakımından üstün olan hükümet güçlerinin lehine sonuçlanabilecek böyle bir çatışma, çok sayıda Suriyelinin hayatına mal olabilir.
Nahle, cenazelerin gelmeye başlamasıyla birlikte halkın seferber olacağını, önceki temmuz olaylarının tekrarlanacağı düşüncesiyle kazma taşıyabilecek durumdaki gençlerin dahi çatışmalara katılabileceğini belirtiyor. Bu aşamada İsrail’den destek ve koruma talep eden telefonların artacağını belirten Nahle’ye göre İsrail’in müdahalesi, hükümet güçlerinin arka mevzilerini hedef alan bir veya iki hava saldırısıyla sınırlı kalabilir.
Nahle, bu saldırıların amacının hükümet güçlerini Dürzilerle yakın mesafeli çatışmaya zorlamak ve “katliam” görüntüleri olarak sunulabilecek videolar elde etmek olabileceğini ileri sürüyor. İsrail saldırıları karşısında kendilerini korumaya çalışan Suriye hükümet güçlerinin Dürzi gruplarla doğrudan çatışmaya girmek zorunda kalabileceğini belirten Nahle, bu noktada Şam’ın aşiretlerin desteğine izin verebileceğini, hatta geçmişte olduğu gibi onları çatışmalara katılmaya teşvik edebileceğini belirtiyor.
Nahle’ye göre İsrail, siyasi hedeflerine ulaşmak için yeterli kan döküldüğünü düşündüğünde devreye girecek. Bu hedefler arasında Dürzilerin Hikmet el-Hicri etrafında yeniden kenetlenmesi, mezhepsel düşmanlığın körüklenmesi, İsrail’deki Dürzi seçmenlerin oylarının kazanılması, Suriye hükümetine yönelik uluslararası kınamaların artırılması, hükümetin meşruiyetinin zayıflatılması ve İsrail’in “azınlıkların kurtarıcısı” olarak gösterilmesi bulunuyor.
Nahle, ancak bu aşamadan sonra İsrail’in ABD, Cumhurbaşkanı Ahmed eş-Şara ve Ürdün ile temasa geçerek yeni bir ateşkes anlaşması için girişimde bulunacağını öne sürüyor.
Nahle sözlerini şu değerlendirmeyle tamamlıyor: “Oyun tahtası bugün tamamen hazırlanmış durumda ve Netanyahu’nun parmağından gelecek işareti bekliyor. İsrail, piyonlarını bu yönde hareket ettirmeye karar verirse Suriye hükümeti üç boyutlu satrancı ustalıkla oynayarak zugzwang stratejisini boşa çıkarabilecek mi? Önümüzdeki günlerde göreceğiz.”
Netanyahu’nun Süveyda üzerinden yürüttüğü siyaset
Suriyeli stratejik güvenlik ve askerî uzman İsmet el-Absi ise Suriye hükümetinin İsrail’in planlarının tamamen farkında olduğu görüşünde. El-Absi, Şarku’l Avsat’a yaptığı açıklamada, Şam’ın elindeki bilgilerin temas hatlarında askerî hazırlıklar ve yığınak yapıldığını gösterdiğini, ayrıca Dürzi liderlerin köyleri yakında geri alma niyetlerini kamuoyuna açıkladıklarını ifade ediiyor.
El-Absi’ye göre İsrail’in planı artık net olarak görülüyor. Onlarca İsrail helikopterinin vilayetteki stratejik tepelere radar, gözetleme sistemleri ve askerî teçhizat taşıdığını belirten uzman, bu faaliyetlerin kalıcı bir askerî üs kurulmasına yönelik hazırlıklara işaret ettiğini belirtiyor.
El-Absi ayrıca Hikmet el-Hicri’ye bağlı Ulusal Muhafızlar’ın kent çevresindeki on tepeyi daha kontrol altına aldığını belirtiyor. Şam’ın, Tel Aviv’i bu milis grubuna silah, mühimmat, para ve istihbarat desteği sağlamakla suçladığını belirten el-Absi, Temmuz 2025’te yaşanan olaylardaki İsrail rolünün de kaos yaratmak ve Suriye’yi geniş çaplı bir savaşa sürüklemek amacıyla “büyük ve planlı” olduğunu ifade ediyor.
El-Absi’ye göre dikkat çeken bir diğer unsur, gerilimin İsrail’deki seçim süreciyle eş zamanlı yaşanması. Suriye hükümetinin, Netanyahu’nun Süveyda’daki olayları seçim propagandasında kullanmasını eleştirdiğini belirten uzman, Şam’ın Dürzi toplumunun Suriye’nin ulusal dokusunun ayrılmaz bir parçası olduğunu vurguladığını kaydediyor.
El-Absi, Suriye hükümetinin aldığı önlemlerin üç başlıkta toplandığını belirtiyor.
İlk başlık askerî tedbirler. Bu kapsamda iki hafta içinde batıdaki temas hattına askerî takviye gönderilmesi ve İsrail ile milis güçlerin yığınağının dengelenmesi planlanıyor. Ancak bu adımların provokasyona yol açmaması hedefleniyor; zira tarafların hiçbiri gerilimin kapsamlı bir savaşa dönüşmesini istemiyor.
İkinci başlık diplomasi. Şam, uluslararası toplumdan müdahale etmesini ve İsrail uçaklarının her gün ihlal ettiği belirtilen 1974 tarihli Kuvvetlerin Ayrıştırılması Anlaşması'nın uygulanmasını güvence altına almasını talep ediyor.
Üçüncü başlık ise toplumsal diyalog. Süveyda Valisi Mustafa el-Bekur aracılığıyla yerel aktörler yeniden diyaloğa çağrılıyor. El-Bekur, dış müdahalelerin ve “kanun dışı grupların” çözüm sürecini engellediği uyarısında bulunuyor.
El-Absi’ye göre kritik sorunlardan biri, Birleşmiş Milletler’in haziran ayında Süveyda’nın devletle yeniden bütünleştirilmesine yönelik planın ilerleme kaydetmediğini açıklamış olması. Uzman, İsrail’in bu siyasi boşluğu kalıcı bir askerî varlığa dönüştürmeye çalıştığını savunuyor.
