Iraklı siyasetçi Ahmed el-Alvani'nin, 2003 sonrası Irak'ta yaşanan siyasi dönüşüm ve çatışmalardan bağımsız olmayan siyasi kariyeri, Lübnan'ın başkenti Beyrut'ta bir dairede cesedinin bulunmasıyla yeniden gündeme geldi. El-Alvani, parlamentodaki görevinden eski Başbakan Nuri el-Maliki hükümetine karşı düzenlenen protestoların ön saflarına geçmiş, ardından Ramadi kentindeki evine düzenlenen kanlı güvenlik operasyonunun ardından 11 yılı aşkın süre tutuklu kalmıştı. Nisan 2025'te serbest bırakılmasının ardından yeniden kamuoyunun karşısına çıkmıştı.
El-Alvani, Irak'ın batısındaki Anbar vilayetinin büyük aşiretlerinden el-Bu Elvan aşiretine mensuptu. Eski Başbakan İyad Allavi liderliğindeki Irakiye Listesi'nin üyelerinden olan el-Alvani, Irak Parlamentosu'nda Anbar vilayetini temsil ediyordu. Bağdat Üniversitesi Jeoloji bölümünden doktora derecesine sahip olan siyasetçi, parlamentonun Ekonomi Komisyonu Başkanlığı görevini de yürütmüştü.
El-Alvani'nin adı, 2012 yılının sonlarında Anbar'da başlayarak Sünni nüfusun çoğunlukta olduğu diğer vilayetlere yayılan protesto hareketine katılmasıyla öne çıktı. Ramadi, Felluce ve vilayetin diğer kentlerindeki oturma eylemi alanlarında yoğunlaşan gösterilerde, katılımcıların siyasi marjinalleştirme ve Sünni kesime yönelik güvenlik operasyonları olarak nitelendirdikleri uygulamaların sona erdirilmesi ve hükümetin ülkenin batısındaki bölgelere yönelik politikalarının gözden geçirilmesi talep ediliyordu.
Maliki ile karşı karşıya geldi
El-Alvani, protestocuların taleplerini en güçlü şekilde savunan ve Maliki hükümetiyle siyasi gerilimi artıran isimlerden biriydi. Yalnızca gösterilere destek vermekle kalmayan el-Alvani, dönemin başbakanına yönelik sert eleştirileriyle de dikkat çekti. Böylece Bağdat yönetimi ile Anbar'daki Sünni siyasi liderler arasında yaşanan siyasi mücadelenin öne çıkan figürlerinden biri haline geldi.
Buna karşılık hükümetten ve Şii siyasi çevrelerden bazı kesimler, oturma eylemlerini siyasi ve güvenlik istikrarına yönelik bir tehdit olarak değerlendirdi. Bazı göstericileri, silahlı grupların protesto alanlarından yararlanmasına izin vermekle suçladı. Gerilimin artmasıyla gösteriler, Irak'taki siyasi ayrışmanın en belirgin alanlarından birine dönüştü. Bu süreç, 2014 yılında Anbar'ın geniş kesimlerinde güvenlik durumunun çökmesinden ve DEAŞ'ın yükselişinden önce yaşandı.
El-Alvani'nin siyasi kariyerindeki en önemli kırılma noktası, 28 Aralık 2013'te Ramadi'deki evine düzenlenen baskın sırasında güvenlik güçlerince gözaltına alınması oldu. Operasyon öncesinde, gözaltı kararını uygulamakla görevlendirilen güvenlik gücü ile el-Alvani'nin korumaları ve aile üyeleri arasında silahlı çatışma yaşandı. Çatışmada kardeşi Ali ve bazı korumaları ile bir subay ve güvenlik gücünün bazı mensupları hayatını kaybetti.
Iraklı yetkililer o gün, güvenlik gücünün el-Alvani'nin kardeşi Ali hakkında çıkarılan mahkeme kararını uygulamak üzere harekete geçtiğini ve kendilerine ateş açılması sonucu ölü ve yaralıların olduğunu açıkladı. Ancak el-Alvani'nin gözaltına alınması, özellikle milletvekili dokunulmazlığına sahip olması nedeniyle siyasi ve hukuki itirazlara yol açtı. Olay, merkezi hükümet ile Anbar'daki protesto hareketi arasındaki gerilimi daha da artırdı.
Operasyonun sonuçları gözaltıyla sınırlı kalmadı. Ardından hükümet, Ramadi'deki oturma eylemini sona erdirme kararı aldı. Anbar'da silahlı çatışmalar patlak verirken DEAŞ, 2014 yılının başlarında Felluce ve diğer bölgelere yayıldı.
İdam ve hapis cezaları
El-Alvani, gözaltına alınmasına eşlik eden çatışmalarla bağlantılı bir dizi adli suçlamayla karşı karşıya kaldı. Şarku’l Avsat’ın edindiği bilgiye göre Merkezi Ceza Mahkemesi, Kasım 2014'te çatışma sırasında iki güvenlik görevlisinin öldürülmesi suçlamasıyla hakkında idam cezası verdi. Ayrıca güvenlik gücünün bazı mensuplarının yaralanmasıyla bağlantılı diğer davalarda müebbet hapis cezalarına çarptırıldı.
El-Alvani suçlamaları reddederken insan hakları örgütleri, yargılama sürecinin güvencelerine ve savunma hakkına ilişkin sorunlara dikkat çekerek hukuki sürecin güvenilirliğini sorguladı. Parlamentolar Arası Birlik de davayı yıllarca takip etti ve gözaltının milletvekili dokunulmazlığının ihlal edildiği koşullarda gerçekleştirildiği değerlendirmesinde bulundu.
Hakkında idam kararları bulunmasına rağmen el-Alvani, genel af düzenlemesi kapsamındaki işlemlerden yararlanana kadar on yılı aşkın süre cezaevinde kaldı.
23 Nisan 2025'te, hukuki ve aşiretsel bir uzlaşmanın ardından serbest bırakıldı. Şarku’l Avsat’ın edindiği bilgiye göre uzlaşma kapsamında, baskın sırasında hayatını kaybeden kurbanlardan birinin ailesi şikâyetini geri çekti ve maddi tazminatı kabul etti. Böylece el-Alvani'nin genel af yasasından yararlanmasının önü açıldı.
Son yolculuk
Cezaevinden çıktıktan sonra parlamento görevine dönmeyen el-Alvani, siyasi ve toplumsal temaslarını yeniden başlattı. Bir süre Ramadi'de kaldıktan sonra Kürdistan Bölgesel Yönetimi'nin başkenti Erbil'e taşındı.
Siyasi ve aşiret çevrelerinden isimlerle yeniden temas kurması, özellikle Sünni bölgelerin geleceğine ilişkin tartışmalar çerçevesinde, önümüzdeki dönemde nasıl bir rol üstleneceği sorusunu gündeme getirdi. Bu tartışmalar arasında Anbar ve diğer bölgeleri kapsayacak federal bir bölge kurulması fikri de yer alıyordu.
Beyrut'a yaptığı son yolculuk, bu ayın 5'inde Erbil'den hareket etmesiyle başladı. Lübnan basınında yer alan bilgilere göre el-Alvani kısa süre Hamra bölgesindeki bir otelde kaldıktan sonra, başka kişiler tarafından kiralanan Tarik el-Cedide bölgesindeki bir daireye geçti.
Birkaç gün boyunca kendisinden haber alınamamasının ardından el-Alvani'nin cesedi söz konusu dairede bulundu. İlk güvenlik ve adli raporlarda, boğularak öldürüldüğü bildirildi.
El-Alvani'nin öldürülmesi, Irak'ta 2011 sonrasında yaşanan sert siyasi kutuplaşma, protestolar, güvenlik güçleriyle çatışmalar ve Anbar başta olmak üzere ülke genelinde güç dengelerindeki değişimlerle siyasi yükselişi bağlantılı olan isimlerden birini yeniden gündeme taşıdı.
Ancak Beyrut'taki ölümünün şartları ve cinayetin siyasi faaliyetleriyle ya da son dönemdeki temas ve hareketliliğiyle bağlantılı olup olmadığı henüz netlik kazanmış değil.
