Lübnan’daki parasal ve finansal tablo, iki aylık göreceli istikrarın sağlanmasının ardından bir kez daha uçurumun eşiğinde. Bu uçurum, Merkez Bankası Başkanı Riyad Selame dosyasına ilişkin hukuki ve siyasi açıdan ortaya çıkan karışıklıklar ve Fransız yargıcın verdiği tutuklana emrine ilişkin tartışmalar sonucunda, ‘belirsizlik’ halinin şiddetleneceğine ilişkin korkular nedeniyle baş gösterdi.
Yarın yapılması planlanan bakanlar arası istişarelerin sonucuyla ilgili kafa karışıklığı yaşanıyor. Ayrıca gelecek hafta sonunda başkanlık pozisyonuna ilişkin sorumluluğun devri için güvenli bir yol belirleme çabasıyla bir Bakanlar Kurulu toplantısı düzenlenecek. Bu çerçevede bu ‘karmaşık’ dosyaya ilişkin gelişmeleri, finansal ve parasal krizin sonuçlarını yansıtan bir ‘kırmızı’ ışık belirdi. Bu ışık özellikle de büyük bir Avrupa bankasının Lübnan bankalarına ‘muhabir hesaplar’ görevini sürdüremeyeceğini ve aynı durumun iş yaptığı tüm yerel bankalar için geçerli olduğunu bildirmesi sonrasında görüldü.
ABD’li muhabir bankalar, Lübnan finans sektörünün yurtdışındaki işlemlerinde en büyük ve en önemli niteliksel ağırlığı oluşturuyor. Şarku’l Avsat’ın temasa geçtiği üst düzey bir bankacılık yetkilisine göre söz konusu Avrupa bankası, yerel finans sektörü için esnek bir akış sağlamada ve birçok günlük sınır ötesi finansal işlemi gerçekleştirmede rekabetçi maliyetlerde geleneksel köprü konumunda. Bu konum ayrıca, ticari kredilerin kapsamını ve gurbetçilerin ve yurtdışındaki işçilerin para transferlerini içeriyor. Ayrıca bu, Lübnan’ın dış ticareti için temsil ettiği ana pazarlar çerçevesinde yalnızca Avrupa ile sınırlı değil. Aksine geniş uluslararası erişimi dahilinde katma değerli ve farklı hizmetleri içeriyor.
Finans sektöründeki üst düzey yetkililer, bu rahatsız edici işaretin büyüyerek merkez bankası ve yerel bankacılık sistemine ilişkin gelen ve giden işlemleri düzenli olarak kabul eden ve uygulayan uluslararası bankalara yayılmasından korkuyor. Bu, Lübnan’ı Hasan Diyab başkanlığındaki önceki hükümetin ‘2037 yılına kadar planlanan tüm ülke tahvilleri (Eurobonds) için faiz ve varlık ödemelerinin askıya alındığını açıklayarak’ 2020 yılında başlattığı uluslararası finans piyasalarından izolasyonu şiddetlendirme riskiyle karşı karşıya bırakacak.
Yaşanan gelişmelere paralel olarak, endişe faktörlerinin para piyasalarına kademeli olarak geri dönüşü takip ediliyor. Öyle ki liraya ilişkin hararetli spekülasyonların yeniden canlanması ve dolar başına 95 bin liraya yakın seviyelerde iki ay üst üste döviz kurlarına hakim olan göreli istikrar gerçeğinden bir kez daha uzaklaşılması endişe düzeyini artırıyor.
Kara para aklamayla mücadele sistemlerinin etkinliğinin değerlendirilmesine ilişkin bölgesel ve uluslararası mercilerde, Lübnan’ın takip sistemi altına alınması veya gri listeye dahil edilmesi olasılığı gündemde. Bu olasılık, finansal alanda keskin bir baskı olduğunu gösteriyor. Ayrıca Para Politikası’nın 165 sayılı genelgesi ile alınan ve gelecek ayın başında uygulanmaya başlanacak olan yeni tedbirlerin etkinliğinin sarsılacağından endişe ediliyor. Genelge, elektronik kanallar ve lira ve dolar cinsinden yeni para ile ödemeler için özel çek takası oluşturarak parasal ekonominin zararlı genişlemesini kontrol etmeyi amaçlıyor.
Dolarize paranın, döviz cinsinden parasal işlemlere yönelik kaymaların kümülatif bir sonucu olarak 2022’de yaklaşık 9,9 milyar dolar olduğu veya GSYİH’nın yüzde 45,7’si olduğu tahmin ediliyor. Dünya Bankası değerlendirmelerine göre durum, maliye ve para politikasının etkinliğini etkilemekle tehdit ediyor, kara para aklama olasılığını artırdığı gibi kayıt dışı ekonomik faaliyetleri artırarak vergi kaçakçılığını teşvik ediyor. Bu durum, Lübnan’ın krizden önce bankacılık sektöründe kara para aklamaya karşı sağlam mekanizmalar kurarak finansal sağlamlığını güçlendirme yönünde kaydettiği ilerlemeyi tersine çeviriyor.
Banka yetkilisi, yurtiçinde her düzeydeki siyasi karar vericilerin yaklaşım ve eylemlerinin, finans sektörünün yaşadığı kafa karışıklığını 44 aylık bir süreçte kesintisiz bir şekilde artırdığını ve şiddetlendirdiğini düşünüyor.
Devletin temel sorumluluk ve görevlerindeki boşluk ve kurumlarının usulsüzlüğe uğraması ile bağlantılı olarak varlığının azalması, kötüleşen krizlerde en az mali boşluk kadar etkili merkezi bir boşluk oluşturuyor. Söz konusu mali boşluk, hükümet tarafından yaklaşık 73 milyar dolar olarak tahmin ediliyor.
Dünya Bankası tarafından yayınlanan güncellenmiş rapora göre mevcut durumda politika oluşturma; krizi yönetmek için alınan parçalı ve uygunsuz kararlarla karakterize edilmekte olup, her türlü kapsamlı planı baltalıyor. Bu durum, sermayenin başta beşeri ve toplumsal olmak üzere tüm yönleriyle tükenmesine, toplumsal eşitsizliğin derinleşmesine yol açıyor. Böylece sadece birkaç kazanan ve birçok kaybeden ortaya çıkıyor. Aynı şekilde ekonomi, hâlâ sert bir düşüş içinde. Hatta toparlanma ve istikrar yolundan oldukça uzak.
