عربي English Türkçe اردو فارسى
Logo
Son Haberler
ARAP DÜNYASI

Hamas'ın geleceği için son hamlesi

Hamas, silahların teslim edilmesi, ABD'nin vesayeti ve Gazze Şeridi’nin yönetimi konularını Filistin ulusal konsensüsüne ve Arap ülkelerine havale etti

Hamas’ın savaşın ertesi gününden itibaren dışlanmasına ilişkin Arap ülkeleri ve uluslararası toplumda fikir birliği oluştu (AFP)
Hamas’ın savaşın ertesi gününden itibaren dışlanmasına ilişkin Arap ülkeleri ve uluslararası toplumda fikir birliği oluştu (AFP)
TT
TT

Hamas'ın geleceği için son hamlesi

Hamas’ın savaşın ertesi gününden itibaren dışlanmasına ilişkin Arap ülkeleri ve uluslararası toplumda fikir birliği oluştu (AFP)
Hamas’ın savaşın ertesi gününden itibaren dışlanmasına ilişkin Arap ülkeleri ve uluslararası toplumda fikir birliği oluştu (AFP)

Halil Musa

Hamas Hareketi, ABD Başkanı Donald Trump'ın planı çerçevesinde tüm İsrailli rehineleri serbest bırakmayı kabul etmesine rağmen, planın geri kalan hükümlerini Filistin ulusal konsensüsüne ve Arap ülkelerinin Gazze savaşının ertesi gününe ilişkin vizyonuna havale etti.

Hamas, Gazze Şeridi’nin yönetimini Filistin hükümetinin yetkisi altındaki bir kuruma devretmeyi kabul ettiğini açıklayarak Trump'ın, kendi başkanlığındaki uluslararası bir kurumun denetimi altında Filistinli uzmanlardan oluşan bir komitenin başında olacağı geçici bir geçiş yönetimin kurulmasını öngören planını reddetti.

Hamas, Filistin Yönetimi'nin tam olarak geri dönmesi için hazırlık amacıyla Gazze Şeridi’ni geçici olarak yönetmek üzere bir komite kurması için Arap ve uluslararası tarafların desteğini temel alıyor.

Mısır Dışişleri Bakanı Bedir Abdulati, “Trump'ın planında, özellikle yönetim ve güvenlik düzenlemeleri konusunda doldurmamız gereken birçok boşluk var” dedi.

Gücün geri dönüşü

Hamas, Trump'ın Gazze’deki hükümette hiçbir şekilde yer almayacağı ve Gazze Şeridi'nin silahlardan arındırılacağı yönündeki planına yanıt olarak, bunun kendisinin de dahil olduğu kapsamlı bir Filistin ulusal çerçevesi içinde tartışılacağını ve bu konuda tam sorumlulukla katkıda bulunacağını belirtti.

Açıklamada, Hamas’ın tüm mültecilerin Batı Şeria ve Gazze Şeridi'ndeki evlerine ve topraklarına geri dönme hakkının yer almadığı hiçbir çözümü kabul etmeyeceği vurgulandı.

Hamas Hareketi’nden bir yetkiliye göre Mısır, Gazze Şeridi'nin yönetimi de dahil olmak üzere Gazze'nin geleceği konusunda kapsamlı bir Filistin-Filistin diyaloğu çağrısında bulunmaya başlayacak.

Hamas, bu tutumuyla Filistin Ulusal İdaresi'nin Gazze Şeridi'ne geri dönmesinin önünü açmış oldu. Ancak bunun için Filistin ulusal diyaloğu ve savaşın ertesi günü Hamas’ın dışlanmasına ilişkin Arap ülkeleri ve uluslararası toplum arasında fikir birliği şartı konuldu.

Mısır Dışişleri Bakanlığı'na göre Kahire, uluslararası toplumun üzerinde anlaşmaya vardığı iki devletli çözümün önünü açan siyasi bir çerçevede, Trump’ın vizyonunu uygulamak için gerekli ayrıntıları ve mekanizmaları müzakere etmeye başlamak istiyor.

Öte yandan Filistin Devlet Başkanı Mahmud Abbas, Gazze Şeridi üzerindeki egemenliğin Filistin Devleti'ne ait olduğunu iddia ediyor. Abbas, Batı Şeria ile Gazze Şeridi'ni birbirine bağlamanın gerekliliğini vurguladı.

Abbas'a göre bu hedef, tek bir sistem ve yasa çerçevesinde, Arap ve uluslararası desteğiyle, Filistin idari komitesi ve birleşik Filistin güvenlik güçleri aracılığıyla gerçekleştirilecek.

Abbas, uluslararası meşruiyete uygun olarak istikrar ve kalıcı ve adil bir barışın sağlanması için bundan böyle ABD başkanı ve tüm ilgili ortaklarla yapıcı bir şekilde çalışmaya hazır olduğunu ifade etti.

Şarku’l Avsat’ın Independent Arabia'dan aktardığı hbaere göre Filistinli bir yetkili, Trump'ın planının Hamas'ı Filistin Kurtuluş Örgütü (FKÖ) ve Filistin Yönetimi'ni Filistin halkını temsil eden resmî kurumlar olarak tanımaya zorladığını söyledi.

Yetkili, Hamas'ın tutumunun, savaş sonrası Gazze'nin geleceğine ilişkin FKÖ ve Arap ülkelerinin vizyonuyla uyumlu olduğunu belirtti.

Filistinli yetkiliye göre Hamas, silahsızlanma ve ABD'nin Gazze Şeridi’ni kontrol etmesi konusundaki tutumunu Filistin ulusal konsensüsüne bağladı. Bu da önceki formüllerden farklı, ciddi bir diyalog başlatılmasını gerektiriyor.

Ancak yetkili, Hamas'ın tutumunun, Gazze Şeridi'nin yönetiminde rol oynamaya dair hala hayaller beslediğini gösterdiğini belirterek “Eğer bu rolü bırakmak isteseydi, yönetiminin sona erdiğini ve ulusal bölünmenin bittiğini ilan ederdi” diye ekledi.

Yetkili, savaş sonrası dönemde bu hareketin sektördeki herhangi bir rolden dışlanması konusunda Filistinli, Arap, uluslararası ve Amerikan tarafları arasında fikir birliği olduğunu vurguladı.

Öte yandan Filistin Devlet Başkanlığı, Hamas’ın Trump planına kısmen onaylamasından önce, savaşın ertesi gününe ilişkin bir yol haritası açıkladı. Bu plan, bir yıl içinde seçimlerin yapılmasını ve FKÖ’nün yükümlülüklerine karşı çıkanların bu seçimlere katılmasının yasaklanmasını öngörüyor.

Filistin Devlet Başkanlığı, seçimlere katılacak tarafların ‘FKÖ’nün uluslararası ve yasal yükümlülüklerine, Arap Barış Girişimi’ne, tek yönetim ve tek hukuk ilkelerine, meşru bir güvenlik gücünün varlığına’ uymasını şart koştu.

Yön değişikliği

Filistin Devlet Başkanlığı, İsrail ve ABD’nin terörle mücadele taleplerine yanıt olarak, hükümetine uluslararası taahhütleri çerçevesinde UNESCO standartlarına uygun olmak kaydıyla eğitim müfredatını geliştirmeye ve güncellemeye devam etmesini ve bu çalışmanın iki yıl içinde tamamlanmasını talimat verdi.

Filistin Devlet Başkanlığı tarafından yapılan açıklamaya göre bu güncelleme, ‘Filistin ulusal kimliğine, ulusal sabitelere ve barış, şiddetten uzak durma değerlerine bağlı kalınarak; medya, eğitim müfredatı ve kültürel alan başta olmak üzere tüm alanlarda nefret söyleminin reddedilmesi’ ilkesi çerçevesinde yürütülecek.

Filistin Devlet Başkanlığı, mahkûm ve şehit ailelerine maaş ödenmesini öngören yasaların iptali ve yeni bir sosyal koruma kurumunun kurulmasının ardından, ilgili Filistin kurumlarını ‘yasa hükümlerine ve uygulama prosedürlerine tam uyum göstermeye’ çağırdı.

Siyaset araştırmacısı Cihad Harb’a göre Filistin Yönetimi, Arap ülkeleri ve bazı Avrupa ülkelerinin Trump'ın planının gidişatını, özellikle yönetim, yönetişim ve silahsızlanma ile ilgili hükümleri değiştirmeye çalıştıklarına inanıyor.

Mısır’ın Arap ülkeleriyle iş birliğinde merkezi bir rol oynadığını ifade eden Harb’a göre Trump’ın planının ikinci aşaması Arap-İslam dünyasının planına geri dönüş, Gazze'de yeni bir yönetim kurulması ve iki devletli çözümün başlatılması olacak.

Harb, Trump için şu anda önemli olanın İsrail ile Hamas arasında esir takası olduğunu, ardından Gazze meselesinin ötesine geçen daha geniş bir barışın sağlanmasının geldiğini ekledi.

Öte yandan eski Filistin Bakan Nebil Amr, Filistin Yönetimi’nin savaşın ardından bir rol oynamayı umarak, bazı Arap ülkelerinin taleplerine göre pozisyon aldığını düşünüyor.

Mısır'ın Filistin Yönetimi'nin bayrağını dalgalandırarak Gazze Şeridi'nin yönetiminde önemli bir rol oynamasını sağladığını söyleyen Amr'a göre Hamas, Trump'ın planını kabul etmekten başka seçeneği yoktu, neyse ki bu plan ABD başkanının onayladığı bir şekildeydi.

Kahire'de ertesi gün için düzenlemeleri tartışmak üzere yapılan Filistin ulusal diyaloğunun Hamas'a siyasi bir rol kazandırmaya katkıda bulunduğunu açıklayan Amr, “Ateşkes sağladık, ancak bundan sonra ne olacağı henüz belirsiz ve müzakerelere tabi. Trump da hareketin silahları konusunu henüz acil olarak gündeme getirmedi” diye ekledi.

Diğer taraftan İsrail işleri uzmanı Amir Mahul, Hamas'ın yanıtının Kahire, Doha ve Ankara tarafından Washington ile görüşüldüğünü düşünüyor. Hamas’ın savaş bittikten sonra Gazze Şeridi’nin yönetiminde hiçbir rolü olmayacağını belirten Mahul, bunun Hamas’ın Gazze Şeridi’nin yönetiminin yeniden Filistin halkının meşru yönetimine devredilmesini kabul etmesinden sonra gerçekleştiğini açıkladı.

Daha fazlasını oku

 
 
ARAP DÜNYASI

Suriye sınırları içinde ve sınırların ötesinde

Fotoğraf: Reuters
Fotoğraf: Reuters
TT
TT

Suriye sınırları içinde ve sınırların ötesinde

Fotoğraf: Reuters
Fotoğraf: Reuters

İbrahim Hamidi

On yıllarca süren krizleri ihraç ve ithal etmenin ardından, Suriye'nin oynadığı yeni bahis, yani sınırlarının ötesinde yaşamak yerine sınırlarını koruyan bir devlet olmak hem daha basit hem de daha zorlu görünüyor

Elli yıl boyunca Suriye, sınırlarının içinde yaşamaktan ziyade dışında yaşadı. Başkalarının savaşlarına, çatışmalarına ve ittifaklarına dahil oldu. Bazen gücünün, bazen de çıkarlarının ötesinde bölgesel roller üstlendi.

Bugün ise yeni Şam farklı bir karar alıyor ve deklare ediyor; coğrafi ve siyasi sınırları içinde kalmak ve başkalarının arenalarına müdahale eden, sınırlarını aşan ve derinlerine giren baba ve oğul Esed rejiminin mirasıyla bağı koparmak.

Hafız Esed, 1970’deki darbesini Suriye'nin dış maceralara sürüklenmesini önlemek için yaptığını iddia ederek gerekçelendirmişti. Sloganlarından biri, Ürdün'deki olaylar sırasında ülkeyi sınırlarının ötesinde bir savaşa sürüklemeye çalışmakla suçladığı “hayalperest sol”u durdurmaktı. Ne var ki iktidarını pekiştirdikten sonra Suriye, askeri, istihbari ve siyasi olarak sınırlarının ötesinde daimi bir oyuncu haline geldi.

En belirgin müdahalesi Lübnan'a yönelikti. 1974'te İsrail ile imzalanan Kuvvetlerin Ayrıştırılması Anlaşması ile Golan Tepeleri cephesini bir kenara bırakmasının, Ekim 1973’teki savaşın ardından akan Arap yardımlarının ve ABD Başkanı Richard Nixon ile Dışişleri Bakanı Henry Kissinger'ın Şam'ı ziyaret etmesinin ardından Esed, ABD'den Lübnan'a askeri müdahale için yeşil ışık aldı. 1976’ın ortalarında kuvvetlerinin Lübnan sınırını geçmesi için zamanlama olarak dönemin Sovyet Başbakanı Aleksey Kosıgin'in Şam ziyaretini seçti.

Aynı zamanda, Esed'in emelleri, doğuya Irak'a doğru da uzandı; Saddam Hüseyin'in muhaliflerini destekledi ve onların kamplarına, karargahlarına ve emellerine ev sahipliği yaptı. Ayrıca, Türkiye’ye karşı savaşan PKK ve lideri Abdullah Öcalan'a kapılarını açtı. Ek olarak, İran Devrim Muhafızları'na Lübnan'a girerek Hizbullah'ı kurmasına ve hem iç hem de bölgesel olarak kullanmasına olanak sağlayan köprüyü de o sağladı.

2000 yılında Beşşar Esed, sınırlarının ötesinde oynamaya alışmış bir devleti devraldı. Şam, önce yangını çıkarıp sonra söndürmeyi teklif ederdi. Anlaşmazlık tohumları eker, sonra da çözümüne aracılık ederdi. Kurduğu dengelerin karşılığını almak için ittifaklarını güçlendirirdi. Sınırları içindeki bölgesel ve uluslararası aktörlere karşı “dosyalar” tutardı.

Ancak Beşşar Esed 2000 yılında cumhurbaşkanlığı sarayına taşındı ve rejimi bir hatadan diğerine, bir aksilikten diğerine sürüklendi. Ordusu, 2005 yılında Refik Hariri suikastından sonra Lübnan'dan çekildi. PKK liderlerini Ankara'ya teslim ederek babasının başlattığı şeyi devam ettirdi.  Ayrıca İranlı Arap muhalifleri de Tahran'a teslim etti. Babasının on yıllarca korumaya çalıştığı hassas dengeyi kaybetti.

Protestoların, ardından devrimin ve silahlı çatışmanın patlak vermesiyle Suriye, bölgesel ve uluslararası aktörler için yavaş yavaş açık bir arenaya dönüştü. Bir aktörden oyun alanına dönüştü. Şam, hava sahası, sınırları ve tüm komşu ülkelerle sınır kapılarının kontrolünü kaybetti. On yıldan fazla süren savaş boyunca rejim, belirli kontrol noktalarına kadar çekilerek küçüldü. Beşşar Esed, 2024 yılının sonunda Moskova'ya kaçmadan önce Suriye coğrafyasından kaçmıştı.

Cumhurbaşkanı Ahmed eş-Şara'nın Şam'a varışında yayınladığı ilk mesajlardan biri, yeni Suriye'nin devrimini sınırlarının ötesine ihraç etmeyeceği, önceliğinin devletin yeniden inşası, yeniden imar, mültecilerin ve iç göçmenlerin evlerine geri dönüşü, sınırların ve egemenliğin yeniden tesis edilmesi olacağıydı. İran ve milislerinin Suriye'ye verdiği yaralar derindi. Ama Şam'ın bu milislerle sorunu, Suriye topraklarından çekilmeleriyle sona erdi. Aynı durum Lübnan Hizbullah'ı için de geçerli. Suriye'nin odağı artık silahlı kuvvetleri birleştirmeye, sınırları, sınır kapılarını ve havaalanlarını kontrol etmeye ve devlet kurumlarını yeniden kurmaya kaydı.

Bazı Amerikalı yetkililer, yeni Suriye ordusunun SDG veya Esed rejiminin kalıntılarıyla başa çıkma deneyimini Lübnan için de uygulamayı düşünüyorlarsa yanılıyorlar

Bugün Irak, ne eski Baas rejiminin bir uzantısı ne de “Suriye-Irak” projesidir. Lübnan da “Büyük Suriye”nin bir parçası değildir. Suriye’nin açıkladığı gibi yönelim, Suriye toprakları üzerinde egemenliği sağlamak ve tüm komşularıyla devletler arası ilişkilerin kurulmasıdır.

Bu bağlamda, Suriye'nin Lübnan'daki Hizbullah’ın silahı sorununa müdahale etme olasılığı etrafında başlatılan son tartışma anlaşılabilir hale geliyor. Bunu ABD Özel Temsilcisi Tom Barrack'ın gündeme getirdiği doğru. Yine Başkan Donald Trump'ın da bunu kameralar önünde açıkladığı doğru. Ancak Lübnan'daki Hizbullah'ı silahsızlandırmada Suriye'nin doğrudan rolüyle ilgili hiçbir resmi temasta bulunulmadığı da doğru.

Bu noktada, bazı ABD’li yetkililer, yeni Suriye ordusunun SDG veya Esed rejiminin kalıntılarıyla başa çıkma deneyimini Lübnan için de uygulamayı düşünüyorlarsa yanılıyorlar. Bunlar iki farklı şeydir. Lübnan’ın “Suriye vesayeti” nedeniyle aldığı yaralar ve Suriyelilerin de Hizbullah'ın müdahalesi ile acılarını katlaması nedeniyle aldıkları yaralar var. Şu ana kadar açık ve net olan, Arap ve Batı güçlerinin de desteklediği Suriye'nin önceliğinin, tüm komşu ülkelerle olan sınırlarını korumaya odaklanmış olduğudur.

On yıllarca süren krizleri ihraç ve ithal etmenin ardından, Suriye'nin oynadığı yeni bahis, yani sınırlarının ötesinde yaşamak yerine sınırlarını koruyan bir devlet olmak hem daha basit hem de daha zorlu görünüyor

Bu pratikte, silah ve uyuşturucu kaçakçılığını önlemek, terör örgütlerinin sızmasını ve DEAŞ’ın geri dönüşünü engellemek ve yasadışı tedarik yollarını kesmek anlamına geliyor. Bu aynı zamanda İran silahlarının Hizbullah'a ulaşmasını engellemek ve Suriye topraklarının Suriye devletinin ötesine uzanan bölgesel projeler için bir koridor olarak kullanılmasını engellemek anlamına da geliyor. Ayrıca, Washington'un İsrail'e 8 Aralık 2024 sınırlarına geri çekilmesi ve Suriye'nin güneyinde istikrarlı güvenlik düzenlemelerine ulaşmak için daha fazla baskı yapması için ek çaba harcamasını gerektiriyor.

Şarku’l Avsat’ın Al Majalla’dan aktardığı analize göre Esed Suriyesi yarım yüzyıl boyunca, hem kendisi hem de komşuları için yıpratıcı olan daha fazla nüfuz sahibi olma çabasıyla sınırlarının ötesinde yaşadı. Bugün ise denklem tersine dönmüş gibi görünüyor. Yeni Suriye'nin başarısı, sınırlarının ötesine geçme gücünde değil, aksine sınırları içinde kalma ve önceliklerine odaklanma kudretinde yatıyor olabilir. On yıllarca süren krizleri ihraç ve ithal etmenin ardından, Suriye'nin oynadığı yeni bahis, yani sınırlarının ötesinde yaşamak yerine sınırlarını koruyan bir devlet olmak hem daha basit hem de daha zorlu görünüyor.

ARAP DÜNYASI

Sudan’da 30 milyon tarihi belge hasar görme riski altında

Savaşın Ulusal Arşiv merkezine etkileri, (Şarku’l Avsat)
Savaşın Ulusal Arşiv merkezine etkileri, (Şarku’l Avsat)
TT
TT

Sudan’da 30 milyon tarihi belge hasar görme riski altında

Savaşın Ulusal Arşiv merkezine etkileri, (Şarku’l Avsat)
Savaşın Ulusal Arşiv merkezine etkileri, (Şarku’l Avsat)

Hartum'daki Sudan Ulusal Arşivleri, savaş sırasında binada meydana gelen hasarlar nedeniyle, Sudan'ın 1505 yılından bu yana uzanan tarihini belgeleyen 30 milyondan fazla evrakı tehdit eden ciddi bir riskle karşı karşıya bulunuyor.

Binanın bazı bölümlerinde çıkan yangınlara rağmen belgelerin büyük bölümü kurtulmuş olsa da hasar görmüş, enkaz ve tozla kaplı bir ortamda muhafaza edilmeleri, uzun vadeli korunmaları konusunda ciddi endişelere yol açıyor.

Arşiv Kurumu Müdürü Dr. Necva Mahmud, savaş sırasında elektronik arşivin tamamen kaybedildiğini belirterek, belgelerin gelecekteki risklere karşı korunması amacıyla dijital dönüşüm ve yeniden dijitalleştirme planı hazırlandığını açıkladı.

Öte yandan Belgeleme Genel Müdürlüğü Başkanı Muhammed Yusuf, yaklaşan yağmur sezonunun oluşturacağı tehlikelere dikkat çekti. Yusuf, topçu saldırılarının binanın çatısında açtığı deliklerin, yağmur sularının arşiv salonlarına sızmasına neden olabileceği uyarısında bulundu.

Ulusal Arşivler'de, Mehdi Devleti dönemi, İngiliz-Mısır ortak yönetimi dönemi ve Sudan basın tarihine ait arşivler de dahil olmak üzere çok sayıda nadir belge bulunuyor. Yetkililer, Sudan'ın beş asırlık hafızasını temsil eden bu ulusal mirasın korunması için binanın rehabilite edilmesini ve gerekli restorasyon çalışmalarının yapılmasını umut ediyor.

ARAP DÜNYASI

Libya'da Washington'ın güç paylaşımı girişiminin hayata geçirilmesi için geri sayım başladı mı?

Dibeybe, geçtiğimiz perşembe günü Trablus'ta ABD'nin Libya Büyükelçiliği Maslahatgüzarı Jeremy Brent’i kabul etti (ABD Büyükelçiliği)
Dibeybe, geçtiğimiz perşembe günü Trablus'ta ABD'nin Libya Büyükelçiliği Maslahatgüzarı Jeremy Brent’i kabul etti (ABD Büyükelçiliği)
TT
TT

Libya'da Washington'ın güç paylaşımı girişiminin hayata geçirilmesi için geri sayım başladı mı?

Dibeybe, geçtiğimiz perşembe günü Trablus'ta ABD'nin Libya Büyükelçiliği Maslahatgüzarı Jeremy Brent’i kabul etti (ABD Büyükelçiliği)
Dibeybe, geçtiğimiz perşembe günü Trablus'ta ABD'nin Libya Büyükelçiliği Maslahatgüzarı Jeremy Brent’i kabul etti (ABD Büyükelçiliği)

ABD, Libya dosyasında birden fazla düzeyde hamlelere imza atıyor. Geçtiğimi hafta başlarında Birleşmiş Milletler (BM) gözetiminde gerçekleştirilen ‘Yapılandırılmış Diyalog’un nihai tavsiyelerinin açıklanmasının ardından belirgin biçimde hız kazandı. Bu durum, siyasi çevrelerde Washington'ın ABD Başkanı Donald Trump'ın Afrika'dan Sorumlu Kıdemli Danışmanı Massad Boulos’a atfedilen ve 2011 yılından bu yana siyasi ve kurumsal olarak bölünmüş halde olan ülkedeki yürütme yapısını yeniden düzenlemeyi hedefleyen bir girişimi hayata geçirmek için zemin hazırlamaya fiilen başlayıp başlamadığına ilişkin soru işaretleri doğurdu.

sdf
Brent ve Libya Ulusal Ordusu (LUO) Genelkurmay Başkanı Halid Hafter, geçtiğimiz salı günü Bingazi'de bir görüşmede (ABD Büyükelçiliği)

Aylardır Libya çevrelerinde dolaşımda olan ve hiçbir tarafça, ABD cephesi dahil, yalanlanmayan bu girişim, ülkenin doğusu ile batısındaki iki otorite arasında yeni bir güç paylaşımı formülü aracılığıyla mutabakat zemini oluşturmayı hedefliyor. Formül, Libya Ulusal Ordusu (LUO) Başkomutan Yardımcısı Saddam Hafter'in yeni kurulacak bir cumhurbaşkanlığı konseyine başkanlık etmesini ve Abdulhamid ed-Dibeybe'nin ortak hükümetin başında kalmaya devam etmesini öngörüyor.

Girişimin yakında hayata geçirileceğine dair işaretler

Libya Onur Partisi (Hizbu'l-Kerame) Başkanı Dr. Yusuf el-Farisi, ABD'nin Libya Büyükelçiliği Maslahatgüzarı Jeremy Brent’in son birkaç gün içinde Trablus ile Bingazi arasında yürüttüğü diplomatik temasların ‘girişimin hayata geçirilmesinin her zamankinden daha yakın olduğuna’ işaret ettiğini düşünüyor.

Şarku’l Avsat’a konuşan Farisi, Washington'ın olası bir siyasi uzlaşı için uygun zemin hazırlamak amacıyla askeri ve ekonomik olmak üzere iki ayrı alanda eş zamanlı çalışmalar yürüttüğünü de belirtti.

btyn6
ABD Başkanı Donald Trump'ın Afrika'dan Sorumlu Kıdemli Danışmanı Massad Boulos (AFP)

ABD’nin Libya Maslahatgüzarı askeri alanda, Libya'nın batısındaki Ulusal Birlik Hükümeti’ne (UBH) bağlı güçlerin Genelkurmay Başkanı Orgeneral Selahuddin en-Nemruş ve Savunma Bakanlığı Vekili Abdusselam ez-Zubi ile görüştü. ABD’li maslahatgüzar, Libya'nın doğusundaki LUO Genelkurmay Başkanı Halid Hafter ile de bir araya geldi. Görüşmelerde askeri iş birliğinin geliştirilmesi, askeri yapıların birleştirilmesi sürecinin desteklenmesi ve Libya Silahlı Kuvvetleri'nin mesleki kapasitesinin güçlendirilmesi ele alındı.

dvbt
BM Genel Sekreteri'nin Libya Özel Temsilcisi ve Libya'daki BM Destek Misyonu (UNSMIL) Başkanı Hanna Serwaa Tetteh, geçtiğimiz hafta Trablus'ta Yapılandırılmış Diyalog’tan çıkan nihai tavsiyeleri açıklarken (UNSMIL)

Gözlemciler bu görüşmeleri, Washington'ın geçtiğimiz aylarda başlattığı kademeli sürecin yeni bir halkası olarak değerlendirdi. Bu süreçte Washington, mevcut bölünmüşlüğü azaltmak amacıyla ülkenin doğusu ile batısındaki kurumlar arasında iletişim köprüleri kurulmasına destek verdi. Söz konusu adımlar arasında geçtiğimiz nisan ayında Libya'nın Sirte kentinde gerçekleştirilen Flintlock-2026 Çok Uluslu Özel Kuvvetler Tatbikatı’na ülkenin hem doğusu hem de batısındaki askerler birlikte katılım gösterdi. Aynı ay iki otorite arasında ortak bütçe ve harcama anlaşması da imzalandı. Bu hamle, 13 yıllık kurumsal bölünmüşlük tarihinde ülkenin yaşadığı bir ilk olarak kayıtlara geçti.

Aynı değerlendirmeye göre Brent'in (ülkenin doğusundaki) Bingazi'de yaptığı görüşmeler, Libya Kalkınma ve Yeniden Yapılanma Fonu Direktörü Belkasım Hafter ve Ulusal Kalkınma Teşkilatı Genel Müdürü Mahmud el-Fercani ile yapılan toplantıları da kapsadı. Görüşmelerde birleşik bütçe anlaşmasının uygulamaya konulması, ABD yatırımlarının teşvik edilmesi ve kalkınma harcamalarının Libya'nın farklı bölgelerine dengeli biçimde aktarılması ele alındı.

Brent'in ziyaretinin öne çıkan başlıklarından birini de petrol sektöründe faaliyet gösteren Amerikan şirketleriyle Libya arasındaki iş birliğinin güçlendirilmesi oluşturdu. Brent, bu çerçevede Libya Ulusal Petrol Kurumu (NOC) Başkanı Mesud Süleyman ile bir araya gelerek petrol üretiminin artırılması ve enerji altyapısının korunması yollarını görüştü.

Karmaşık siyasi zorluklar

Gözlemciler, ABD’nin geçtiğimiz haftanın ortalarında başlayıp halen sürmekte olan bu çok boyutlu hareketliliğini, Yapılandırılmış Diyalog’un sonuçlarından bağımsız değerlendirmiyor. Söz konusu sonuçlar, bir başkan ve iki yardımcısından oluşacak yeni bir cumhurbaşkanlığı konseyinin kurulmasını ve üç bölgeyi (Trablus, Barka ve Fizan) temsil eden bir başbakan ile üç yardımcısından oluşan ‘Ulusal Hak Hükümeti’ adlı yeni bir hükümetin oluşturulmasını kapsayan yürütme yapısı yeniden düzenleme önerilerini içeriyor.

Analistlere göre ise yol, karmaşık siyasi engellerle kaplı olmaya devam ediyor. Libyalı aktivist Ömer Busaida, girişimin Trablus içinde ‘yeni iktidar paylaşımı düzenlemelerini sekteye uğratmak için yerel müttefiklerini araçsallaştıran bölgesel güçlerin birbiriyle çakışan gündemleriyle’ karşı karşıya olduğunu vurgulayarak “Girişimin gerçek sınavı, başlıca tarafların kabul edeceği birleşik bir yürütme organı oluşturabilme kapasitesinde yatıyor” ifadelerini kullandı.

Libya Teknokratlar Birliği Başkanı Eşref Belha da girişimin ‘hâlâ bir dizi tartışmalı konuyu çözmesi gerektiğini, bunların başında gelecek hükümetin seçim kriterlerinin ve yeni yürütme yapısı içindeki yetki dağılımının belirlenmesinin geldiğini’ ifade ederek Libyalı tarafların bu meselelerde henüz nihai bir uzlaşıya varamadığını belirtti.

Belha, Şarku’l Avsat’a yaptığı açıklamada etkili uluslararası baskı olmaksızın kapsamlı Libyalı mutabakatların sağlanmasının mümkün olmadığını vurgularken BM’nin eski Libya Özel Temsilcisi Stephanie Williams önderliğinde Cenevre'de BM himayesinde yürütülen Siyasi Diyalog Forumu deneyimine atıfta bulundu. Söz konusu forum, etkin uluslararası güçlerin desteğiyle varılan uzlaşıların ardından mevcut yürütme otoritesinin oluşturulmasıyla sonuçlanmıştı.

Bu bağlamda Washington'ın şu an ABD girişimi ile BM süreci arasındaki uyumu azami düzeye çıkarmaya çalıştığını belirten Belha, kısa bir süre önce Norveç'te bölgesel ve uluslararası tarafların katılımıyla bu süreci desteklemeye yönelik uluslararası bir toplantı düzenlenmesi yönünde çaba sarf edildiğine dair çıkan haberlere dikkati çekti.

Massad Boulos, BM Libya Özel Temsilcisi ve UNSMIL Başkanı Hanna Serwaa Tetteh’in Yapılandırılmış Diyalog’un sonuçlarını bu ay sunması planlanan BM Güvenlik Konseyi (BMGK) oturumu öncesinde, geçtiğimiz cuma günü Tetteh ile yaptığı görüşmenin ardından ülkesinin iki otorite arasında birliği sağlamaya yönelik çabalarının UNSMIL’in yol haritası ve diyalog çıktılarıyla ‘örtüştüğünü’ vurguladı. Boulos, bu yaklaşımın Libyalıların kendi geleceklerini kendilerinin belirleyeceği Libyalı liderliğinde bir siyasi süreci güvence altına aldığını da sözlerine ekledi.

vfth
BMGK’nın Libya krizi ile ilgili önceki bir oturumundan (BMGK)

Bu noktada Farisi’ye göre Boulos'un ABD’nin çabalarının UNSMIL’in yürüttüğü yol haritasıyla örtüştüğüne dair söylemi, Washington'ın bu süreci ilerletmedeki en etkili uluslararası güç konumunda olduğu gerçeğini ortadan kaldırmıyor. BM’nin bu hamlelerinin ABD tarafından açıkça desteklendiğini vurgulayan Farisi, bu tespiti Boulos'un açıklamalarından bağımsız olarak değerlendirdi.

Bununla birlikte araştırmacılara göre ABD’nin girişimi, Libya krizini kalıcı biçimde sonlandırmaktan ziyade kademeli siyasi ve kurumsal araçlar aracılığıyla güç dengelerini yeniden düzenlemeyi ve mevcut bölünmüşlüğü yönetmeyi hedefliyor olabilir.

Afrika araştırmacısı Abdullah Faris el-Kazzaz'ın Ahram Siyasi ve Stratejik Araştırmalar Merkezi bünyesinde yayımladığı çalışmada yaptığı değerlendirmeye göre Washington, kısa vadede kapsamlı ve nihai bir uzlaşı dayatmaktan çok, Libya devletini yönetmek ve kurumlarını birleştirmek için daha istikrarlı bir çerçeve oluşturmakla meşgul gibi görünüyor.