Afrika'da darbelerin tekrarlanma nedeni nedir?

Gabon sokaklarında askeri darbe kutlamaları (EPA)
Gabon sokaklarında askeri darbe kutlamaları (EPA)
TT

Afrika'da darbelerin tekrarlanma nedeni nedir?

Gabon sokaklarında askeri darbe kutlamaları (EPA)
Gabon sokaklarında askeri darbe kutlamaları (EPA)

Gabon'da Bongo ailesinin 55 yıllık iktidarının ardından cumhurbaşkanının devrilmesinin açıklanmasının sonra birçok kişi bunu kutlamak için sokaklara döküldü.

Bu, 2020'den beri sekiz darbeye tanık olan Batı ve Orta Afrika'da tanıdık bir sahne haline geldi.

Başkent Libreville sakinlerinden Hermann N'Golo, “Bu, halkın hoşnutsuzluğunun bir ifadesidir. Kötü yönetim ve gıda fiyatları ile yaşam maliyetlerinin artması nedeniyle her düzeyde derinleşen bir kriz yaşıyorduk” dedi.

AP’nin haberine göre Afrika 1950'lerden bu yana yaklaşık yüz askeri darbe gördü. Analistler, darbelerin tekrarlanmasındaki ana nedenin, demokratik kazançların azalması olduğunu belirtiyor.

Birleşmiş Milletler (BM) İnsani Gelişme Endeksi'ne göre 54 Afrika ülkesinden 27'si dünyanın en az gelişmiş 30 ülkesi arasında yer alıyor. Bu ülkeler doğal kaynaklar açısından zengin olmasına rağmen, bu zenginlik vatandaşlara yansımıyor. Bu ülkelerin çoğu, Afrika'nın batı ve orta kesimlerinde yer alıyor.

Afrobarometer araştırma ağı tarafından 2023'te yürütülen bir anket, ankete katılanların çoğunun seçimleri "liderlerini seçmek için kusurlu ama önemli bir araç" olarak gördüğünü gösterdi.

Geçtiğimiz günlerde Gabon'da gerçekleşen darbe, ilk kez uluslararası gözlemcilerin katılımının engellendiği seçimlerde cumhurbaşkanının zaferinin açıklanmasının hemen ardından gerçekleşti.

Washington'daki Freedom House'un Afrika programları direktörü Tiseke Kasambala'ya göre seçim sahtekarlığıyla bilinen bölgede gözlemcilerin dışlanması alışılmadık bir durum değil. Liderler iktidarda kalma sürelerini uzatmaya veya bu konuda getirilen kısıtlamaları değiştirdikçe vatandaşlar arasında genel bir hoşnutsuzluk ve hayal kırıklığı hâkim oluyor.

Öte yandan, Afrika'daki darbeleri durdurmak için uygulanan uluslararası yaptırımlar genellikle başarısız oluyor. Yaptırımlar, zaten yüksek oranda yoksulluk ve açlıkla mücadele eden halk üzerinde daha fazla oluşmasına yol açıyor.

Bu bağlamda, Batı Afrika Devletleri Ekonomik Topluluğu (ECOWAS) Komisyonu Başkanı Omar Touray, dünyanın en az gelişmiş üçüncü ülkesi olan ve insani yardıma muhtaç 4,3 milyon insanın yaşadığı Nijer'de yaşananları aktardı. Burada, geçtiğimiz temmuz ayındaki darbeyi durdurmak için uluslararası yaptırımlar uygulama girişimleri, ciddi bir sosyal ve ekonomik felakete yol açtı.

Adekoya raporun sonunda, "Afrikalılar çok fazla bir şey istemiyor; yalnızca ülkelerinin zenginliği, güvenlik duygusu ve adil seçimler açısından birkaç basit düzenleme istiyorlar." değerlendirmesinde bulundu.



Amerikalılar Ortadoğu'da yeni bir şafaktan bahsediyor

Refah sınır kapısının Mısır tarafında gıda ve tıbbi malzeme yüklü olarak bekleyen kamyonlar, (Reuters)
Refah sınır kapısının Mısır tarafında gıda ve tıbbi malzeme yüklü olarak bekleyen kamyonlar, (Reuters)
TT

Amerikalılar Ortadoğu'da yeni bir şafaktan bahsediyor

Refah sınır kapısının Mısır tarafında gıda ve tıbbi malzeme yüklü olarak bekleyen kamyonlar, (Reuters)
Refah sınır kapısının Mısır tarafında gıda ve tıbbi malzeme yüklü olarak bekleyen kamyonlar, (Reuters)

ABD elçisi Steve Whitkoff dün yaptığı açıklamada, Gazze Şeridi'nden son İsrailli tutuklunun cenazesinin iadesinin savaş değil, barışın yeni bir geleceğinin yolunu açtığını söyledi. Whitcoff, “Bu, Ortadoğu'da yeni bir şafak” diyerek, ABD'nin “bölgedeki herkes için sürdürülebilir barış ve refahı sağlama” konusundaki kararlılığını teyit etti.

ABD elçisi X hesabında şöyle devam etti: “Şu anda, hayatta olan 20 rehine ve ölen 28 rehinenin cesetleri ailelerine teslim edildi... Birçok kişinin beklemediği büyük bir tarihi başarı.”

Bu arada İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu, Gazze'nin yeniden inşasını silahsızlandırılmasıyla ilişkilendirdi. Ran Gvili'nin cesedinin bulunmasının ardından Knesset oturumunda şunları söyledi: “Bir sonraki aşama yeniden inşa değil. Bir sonraki aşama [Hamas]'ın silahsızlandırılması ve Gazze Şeridi'nin silahsızlandırılması.” İsrail'in çıkarları için “bu aşamaya geçmek ve geciktirmemek” gerektiğini belirtti. Netanyahu, “Bu (silahsızlandırma) kolay yoldan ya da zor yoldan gerçekleşecek” ifadelerini kullandı.


Meksika, ABD'nin baskısı üzerine Küba'ya petrol sevkiyatını geçici olarak durdurdu

Meksika Cumhurbaşkanı Claudia Sheinbaum bir basın toplantısı sırasında (DPA)
Meksika Cumhurbaşkanı Claudia Sheinbaum bir basın toplantısı sırasında (DPA)
TT

Meksika, ABD'nin baskısı üzerine Küba'ya petrol sevkiyatını geçici olarak durdurdu

Meksika Cumhurbaşkanı Claudia Sheinbaum bir basın toplantısı sırasında (DPA)
Meksika Cumhurbaşkanı Claudia Sheinbaum bir basın toplantısı sırasında (DPA)

Meksika Cumhurbaşkanı Claudia Sheinbaum dün yaptığı açıklamada, hükümetinin Küba'ya petrol sevkiyatını “geçici olarak” durdurduğunu duyurdu. Sheinbaum, bu durdurmanın petrol arzındaki “genel dalgalanmaların” bir parçası olduğunu belirterek, bunun ABD'nin baskısı altında alınmış bir “egemenlik kararı” olmadığını vurguladı.

Shinbaum'un açıklamaları, devlet petrol şirketi Pemex'in Küba'ya petrol sevkiyatını kesip kesmediğine ilişkin sorulara yanıt olarak geldi. ABD yetkilileri Meksika'dan petrol ihracatını durdurmasını açıkça talep etmemiş olsa da ABD Başkanı Donald Trump, Meksika'nın Küba hükümetinden uzak durması gerektiği konusunda baskılarını artırmıştı.

Shinbaum basın toplantısında, “Pemex kararlarını Küba ile olan sözleşme ilişkisine göre alır. Askıya alma kararı egemen bir karardır ve gerektiğinde alınır” ifadelerini kullandı.

Shinbaum'un belirsiz açıklamaları, Trump'ın Küba'yı izole etmeye ve uzun süredir ciddi ekonomik yaptırımlara maruz kalan bu ada ülkesine baskıyı yoğunlaştırmaya çalıştığı bir dönemde geldi.

Trump, Küba hükümetinin "çöküşün eşiğinde" olduğunu ve ABD'nin Venezuela Devlet Başkanı Nicolas Maduro'yu deviren askeri operasyonunun ardından adanın artık Venezuela'dan petrol sevkiyatı alamayacağını belirtmişti.


Güvenlik Konseyi, Yemen'in Hudeyde kentindeki BM misyonuna son verdi

Washington, Husilerin uzlaşmaz tavrının Hudeyde'deki BM misyonunu etkisiz hale getirdiğini iddia etti (Arşiv- Birleşmiş Milletler)
Washington, Husilerin uzlaşmaz tavrının Hudeyde'deki BM misyonunu etkisiz hale getirdiğini iddia etti (Arşiv- Birleşmiş Milletler)
TT

Güvenlik Konseyi, Yemen'in Hudeyde kentindeki BM misyonuna son verdi

Washington, Husilerin uzlaşmaz tavrının Hudeyde'deki BM misyonunu etkisiz hale getirdiğini iddia etti (Arşiv- Birleşmiş Milletler)
Washington, Husilerin uzlaşmaz tavrının Hudeyde'deki BM misyonunu etkisiz hale getirdiğini iddia etti (Arşiv- Birleşmiş Milletler)

BM Güvenlik Konseyi dün, Yemen'in kıyı kenti Hudeyde'de ateşkesi desteklemek için yürütülen BM misyonunun sona erdirilmesini onayladı.

Konseyin 15 üyesinden 13'ü UNMHA olarak bilinen misyonun sona erdirilmesini desteklerken, Rusya ve Çin çekimser kaldı.

ABD'nin Güvenlik Konseyi Büyükelçi Yardımcısı Tami Bruce, “Husi'lerin uzlaşmaz tavrı misyonu anlamsız hale getirdi ve bu nedenle misyon sona erdirilmelidir” dedi.

Hodeyde Anlaşması'nın uygulanmasına destek sağlamak üzere 2019 yılında kurulan UNMHA misyonunun iki ay içinde sona ermesi planlanıyor.

Uluslararası alanda tanınan Yemen hükümeti, 2014 yılında başkent Sana'dan kovduğu ve şu anda Hudeyde şehri de dahil olmak üzere ülkenin kuzeyinin çoğunu kontrol eden İran destekli Husi milislerine karşı birleşen partilerden oluşmaktadır.

Husi milisleri, 2015 yılından bu yana Suudi Arabistan liderliğindeki koalisyonun desteğiyle hükümete karşı savaşmaktadır. Çatışma, yüz binlerce Yemenlinin ölümüne ve ciddi bir insani krize neden oldu.

2021'den beri Husi milisleri periyodik olarak BM personelini gözaltına alıyor ve bazı personeller hala gözaltında bulunuyor.

Birleşik Krallık tarafından hazırlanan karar tasarısı, BM Genel Sekreteri'nden Yemenli taraflarla istişare ederek 2019'da kurulan misyonun geçişi ve tasfiyesi için bir plan hazırlamasını talep ediyor.

Danimarkalı oyuncu Christina Marcus Lassen, “Hudeyde’deki BM misyonu altı yıldır bölgede hayati bir istikrar gücü olmuş ve tam ölçekli bir çatışmaya geri dönülmesini caydırmaya ve önlemeye etkili şekilde katkıda bulunmuştur” dedi.

Lassen ayrıca, “Çatışmanın dinamikleri değişti ve çalışma ortamı önemli ölçüde kötüleşti; BM personeli Husiler tarafından keyfi tutuklamaların hedefi haline geldi” ifadelerini kullandı.

Birleşmiş Milletler, Arap Yarımadası'nın en yoksul ülkesindeki savaşın dünyanın en kötü insani krizine yol açtığını belirtiyor.

BM ajansı, uluslararası yardımların azalmasıyla Yemenlilerin gıdaya erişimde daha da büyük zorluklarla karşılaşacağı ve durumun 2026'da büyük oranda kötüleşeceği öngörüsünde bulunuyor.