Reformist lider Mehdi Kerrubi, siyasi partilerin seçimlere katılmaya davet edildiği iddialarına rağmen, yetkililerin mevcut parlamentoyu kopyalamaya çalıştığını söyledi. Kerrubi’nin açıklamaları, eski Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani'nin, hükümetinin nükleer anlaşmayı yeniden canlandırma çabalarını engelleyerek, ülkeyi yaklaşık 100 milyar dolarlık petrol ihracatından mahrum bıraktığını söylemesinden birkaç gün sonra gerçekleşti.
13 yıldır ev hapsinde tutulan Kerrubi, reformist İtimad-i Milli Partisi konferansında yaptığı açıklamada “İktidarın parlamento seçimlerine katılım davetine ilişkin iddialarına rağmen, seçimlere katılım için tüm yollar kapatıldı” dedi.
Reformist çizgideki İtimad gazetesine konuşan Kerrubi, “Mevcut parlamentoyu kopyalamaya çalışıyorlar” dedi. Yıllar önce Meclis Başkanı olan Kerrubi, “Muhalefet partilerinin bulunmadığı meclisin gölgesindeki yöneticilerin, her türlü yasa dışı eyleme meşruiyet kazandırdığını” belirterek, “komplonun açığa çıkarılması ve engellenmesi” çağrısında bulundu.
Kerrubi, Anayasa Koruma Konseyi'nin ‘denetimini’ eleştirdi ve bunun, adayların uygunluklarını belirleme sürecinde adayları seçimlerin dışında tutmak için geniş yetkiler verdiğini belirtti.
İtimad-i Milli Partisi’nin kuruluşundaki rolüne de değinen Kerrubi: “Yıllık konferansın ülkenin en kötü siyasi ve sosyal koşullarında düzenlenmesi, yoldaşların ve dostların kararlılığını teyit etmektedir. Siyasi oluşumdan pişman değilim. Şüphesiz bu ülkedeki siyasi kalkınmaya yönelik bir adımdır. İran'da cumhuriyet olmadan devrimin temeli anlamsızdır, partiler olmadan da cumhuriyetin hiçbir anlamı yoktur.” ifadelerini kullandı.
“Partilerin yokluğunun sokağın önünü açtığına ve insanların protestodan başka yol bulamadığına” inandığını belirten Kerrubi, “Partilerin yokluğunda ülkeyi birkaç kişiden oluşan bir çete kontrol ediyor” dedi.
Kerrubi, 2009 yılında cumhurbaşkanlığı seçimlerine katıldı ve o sırada diğer aday olan eski Başbakan Mir Hüseyin Musavi ile birlikte yaygın yolsuzlukları kınayarak, dönemin Cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinejad'ın yeniden seçilmesini protesto etmede başı çekti.
Kerrubi açıklamasında, 2009 yılındaki sloganını “Benim sloganım değişimdi, başka yolu yok. Halkın güveni yeniden tesis edilmeli” diyerek savundu. “Siyasi seçkinleri atlatan insanlarla dürüst konuşmak" için reformların yeniden denenmesi gerektiğini vurgulayan Kerrubi, İran'ın yok edilmesini önlemek için halkın taleplerinin tanınması çağrısında bulundu.
Yeni seçim yasasını sert bir şekilde eleştiren eski İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani, çarşamba günü eski hükümet üyeleriyle yaptığı toplantıda şunları söyledi: “Yeni yasayı çıkararak halkın katılımının önünü kapattılar. 85 milyon İranlının karar alma yetkisini, toplam oyu birkaç yüz bini bulmayan az sayıda insana emanet ettiler.”
Ruhani, ülkesinin son iki buçuk yılda nükleer anlaşmayı canlandırma ve ABD yaptırımlarını kaldırma fırsatını değerlendirememesinden duyduğu üzüntüyü de dile getirdi. İran'ın füze programı ve insansız hava araçlarına (İHA) yönelik kısıtlamaların kaldırılmasını öngören nükleer anlaşma maddesinin çözümlerine de değinen Ruhani, “Ekim 2023 nükleer anlaşmanın taahhütlerinde çok önemli bir tarih olacak. Nükleer anlaşmada maruz kalınan tüm çarpıklıkların nedeni eskisinden daha net ortaya çıktı” dedi.
Ruhani, sözlerini şöyle sürdürdü: “18 Ekim, anlaşmanın kabul edilmesinin üzerinden 8 yıl geçtikten sonra nükleer anlaşmanın dördüncü önemli tarihi olacak. Nükleer anlaşmaya göre tüm füze yaptırımları ve ilgili teknoloji ve cihazlar kaldırılacak. Avrupa Birliği (AB), füze alanında faaliyet gösteren çok sayıda cihaz ve şirkete yönelik yaptırımları kaldırmalıdır.”
Ruhani, Avrupalıların kısıtlamaları sürdürme olasılığı konusunda üstü kapalı bir karamsarlık içinde olduğunu ifade ederek, bugünkü küresel durumun, nükleer anlaşmanın yeniden canlandırılmasının özellikle Avrupalılar arasında küresel destek aldığı dönemden farklı olduğuna dikkat çekti.
Eski Meclis Başkanı Ali Laricani'ye yakın olan Khabar Online web sitesine göre Ruhani, isimlerini belirtmediği bazı tarafları suçlayarak “Nükleer anlaşmanın yeniden canlandırılması için şartların olgunlaştığı, anlaşmanın eksenlerine ve ek tavizlere ulaşıldığı Şubat 2021 veya Mart 2022'de nükleer anlaşmayı yeniden canlandırmamıza izin vermeyenler, ülkeye ne tür zararlar verdiler?! En küçük rakam son iki buçuk yılda 100 milyar doları aşan petrol gelirlerinden mahrum kalmamızdır. Sadece 6 milyar dolar değil, doğu ve batı bankalarının 80 milyar dolar tutarında dondurulan varlıklarının tamamı serbest bırakıldı” ifadelerini kullandı.
Ruhani, Tahran tarafından yıllardır gözaltında tutulan ABD’lilerin serbest bırakılması karşılığında 6 milyar dolar değerinde donmuş fonun serbest bırakılmasını öngören yakın tarihli bir anlaşmaya atıfta bulundu. Şarku’l Avsat’ın ulaştığı bilgilere göre bazı ABD’li kaynaklar bu anlaşmanın, İran'ın zenginleştirilmiş uranyumunu yüzde 60 oranında azaltması karşılığında petrol piyasalarına erişim izni verilmesi de dahil olmak üzere gerilimi azaltma anlayışını içerdiğini söyledi.
Bu, İbrahim Reisi hükümetinin dış politika, ekonomi ve kültür alanındaki performansı konusunda hükümetin destekçileri ve muhalifleri arasındaki anlaşmazlıkların ortasında, ikinci yılını kutladığı bir zamana denk geliyor.
Uygunluk Ayırt Etme Konseyi üyesi Muhammed Rıza Bahner, ISNA haber ajansına verdiği röportajda, Reisi hükümetinin son iki yılda çeşitli kısımlarda aldığı önlemlerin, önceki hükümetlerin reddettiği sonuçlara ulaştığını söyledi. Ancak hükümetin “zararlı sosyal ve ekonomik etkileri olabilecek sorunlarla karşı karşıya olduğu” uyarısında bulunarak, hükümete bu engelleri aşmak için ‘daha doğru ve etkili’ bir plan geliştirmesi çağrısında bulundu.
Bahner, ISNA’ya verdiği röportajda mevcut hükümetin “önceki hükümetlerin takip etmediği 5 temel adıma sahip olduğunu” söyledi. Finansal hareketin şeffaflığını hükümetin attığı adımlardan biri olarak değerlendiren Bahner'e göre hükümet, vergi mükellefleri üzerinde baskı yaratmadan vergi gelirlerini ikiye katladı. Bu da gizli mali hareketin, gizli ekonominin ve vergi kaçakçılığının keşfedilmesine yol açtı.
Bahner, Şangay ve BRICS ekonomik gruplarına katılmayı ve başta Suudi Arabistan olmak üzere komşu ülkelerle ilişkiler kurmayı mevcut hükümetin ‘olumlu adımları’ arasında saydı.
Ancak Bahner, Reisi hükümetinin birçok meseledeki başarısızlığına da dikkat çekti. Aynı bağlamda, “Adaylardan biri başkanlığı kazanırsa borsa sorununu bir haftada çözeceğini söylüyordu ama üzerinden 700 gün geçti sorun çözülmedi” dedi.
Bahner, hükümete veya özel sektöre yanıt vermeyen büyük yatırım firmalarının ve özel şirketlerin rolünü eleştirdi. Bu şirketlerin elde ettiği büyük gelirlere değinen Bahner, “Söz konusu şirketler, devlet kurumlarının arka bahçesidir” dedi. Bahner ayrıca, İranlı otomobil üreticilerinin iflasla karşı karşıya olduğu ve çoğu bankanın dengesinin bozulduğu konusunda da uyarıda bulundu.
ABD Başkanı Donald Trump, Davos'taki Dünya Ekonomik Forumu'nun yıllık toplantısında konuşma yapıyor (AFP)
Colón'daki Panama Kanalı'nın havadan görünümü, 1 Şubat 2025 (Reuters)
ABD Başkan Yardımcısı J.D. Vance, Grönland'daki ABD Ordusu’na ait Pituffik Uzay Üssü’nde, 28 Mart 2025 (AFP)
