İsviçre peyniri ve özel bir ada... Kuzey Kore lideri Kim Jong-un’un abartılı ve tuhaf hobileri

Kuzey Kore lideri, halkı açlıkla boğuşurken bile yüz milyonlarca dolar harcıyor.

Kuzey Kore lideri Kim Jong-un. (Reuters)
Kuzey Kore lideri Kim Jong-un. (Reuters)
TT

İsviçre peyniri ve özel bir ada... Kuzey Kore lideri Kim Jong-un’un abartılı ve tuhaf hobileri

Kuzey Kore lideri Kim Jong-un. (Reuters)
Kuzey Kore lideri Kim Jong-un. (Reuters)

Kuzey Kore lideri Kim Jong-un’un hobileri sadece Pyongyang ile Moskova arasında zırhlı tren sürmekle sınırlı değil. Kim Jong-un boş zamanlarında füze ve nükleer denizaltı fırlatmakla da yetinmiyor. Tartışmalı liderin daha pek çok abartılı hobisi var. Uzun hobiler listesine ek olarak Kuzey Kore medyası Kim’in olağanüstü yeteneklerinin olduğunu iddia ediyor.

Kim ve basketbol

Kim, İsviçre’deki öğrencilik yıllarından beri basketbola meraklı. Öğrencilik yıllarında sosyal bir yapıya sahip olmadığı için basketbol onun en büyük arkadaşı oldu. Kim, kilosuna ve boyuna rağmen bir süre basketbol ile ilgilendi. Odasının duvarlarını ABD’li basketbolcu Michael Jordan’ın fotoğraflarıyla doldurdu, sınıf arkadaşları arasında devasa spor ayakkabı koleksiyonuyla tanınıyordu.

Fotoğraf Altı: Kuzey Kore devlet televizyonu tarafından yayınlanan Kim Jong-un’un çocukluk fotoğrafları. (EPA)
Kuzey Kore devlet televizyonu tarafından yayınlanan Kim Jong-un’un çocukluk fotoğrafları. (EPA)

Daha önce İngiliz medyasına konuşan okul arkadaşları, Kim’in gergin bir oyuncu olduğunu, yarışmayı sevdiğini ve kaybetmekten de nefret ettiğini aktardı. Kim, çocukluk kahramanı Michael Jordan’ı, 2011 yılında babasından iktidarı devraldıktan sonra Pyongyang’a davet etti. Ancak Jordan ziyaret davetini kabul etmediği için onun yerine Chicago Bulls takımındaki meslektaşı Dennis Rodman’a davet gönderdi.

Fotoğraf Altı: Kim Jong-un ve ABD’li basketbolcu Dennis Rodman. (AP)
Kim Jong-un ve ABD’li basketbolcu Dennis Rodman. (AP)

Rodman’ın 2013 yılında ülkesi ile Pyongyang arasındaki kalın, yüksek demir duvarı nasıl aştığı uzun süre dünya gündemini meşgul etti. Rodman, Pyongyang’da sıcak bir şekilde karşılandı. Rodman’ın ziyarette Kim’e yönelik, “Ömür boyu bir dostun var” sözleri insan hakları grupları tarafından eleştirilmişti. Ancak Rodman bunu umursamadı, Kuzey Kore’ye geri döndü ve kendisiyle Kim arasındaki dostluk antlaşmasını yineledi.

Rodman Kim’in halka açık bir şekilde kutladığı doğum gününde ‘Doğum günün kutlu olsun sevgili mareşal’ şarkısını söyledi.

Atlara aşık bir lider

Kim, medyada genellikle at sırtında beliriyor. 2019’daki bir medya kampanyasında, Kuzey Kore’nin en yüksek zirvesine beyaz bir atla tırmandığı söylendi. 2021’de Kuzey Kore televizyonu tarafından yayınlanan bir belgeselde, aynı kare ekranlarda yerini aldı.

Beyaz atlar ülkenin sembolü. Kurucu büyükbabası Kim İl-sung’un beyaz bir ata bindiği ve İkinci Dünya Savaşı sırasında Japon sömürgeciliğine karşı savaşlara öncülük ettiği söylendiği için beyaz atlar ülkenin kuruluş dönemini hatırlatıyor.

Fotoğraf Altı: Kim Jong-un, seçim kampanyalarında genellikle beyaz bir atın üzerinde görünüyor. (AFP)
Kim Jong-un, seçim kampanyalarında genellikle beyaz bir atın üzerinde görünüyor. (AFP)

Lüks otomobil filoları

Kuzey Kore liderinin koleksiyonunda Rusya’dan onlarca ithal at, zırhlı bir tren, özel bir uçak ve çok çeşitli lüks arabalar yer alıyor. Basında yer alan haberlere göre araba koleksiyonunda iki Maybach, bir Mercedes filosu, bir dizi Rolls Royce ve Land Roverlar bulunuyor.

Şarku’l Avsat’ın Telegraph gazetesinden edindiği bilgilere göre tren Kim’in, uçak, araba ve atların yanı sıra altı milyon dolar değerinde bir yatı da var. Bu yatın Kim’in tatillerini geçirdiği özel adasına götürecek ulaşım aracı olması muhtemel.

Arkadaşı Kim ile birlikte bu adayı ziyaret eden Rodman, adada birçok yüzme havuzu ve su tesisinin yanı sıra bir futbol ve basketbol sahası olduğunu belirtti. Adada ayrıca Kim’in özel partilerinin düzenlendiği bir alan da yer alıyor.

Fotoğraf Altı: Lüks arabaları seven Kim’in ve geniş bir araç koleksiyonu var. (DPA)
 Lüks arabaları seven Kim’in ve geniş bir araç koleksiyonu var. (DPA)

Milyon dolarlık geniş bir bütçe

Kim, hiçbir lüksten kaçınmıyor. Halkı açlıkla boğuştuğu zamanlarda bile hayatının ve saltanatının hiçbir aşamasında lüksü terk etmedi. 2014 yılında yayınlanan bir Birleşmiş Milletler (BM) raporu, Pyongyang rejiminin büyük miktarlarda pahalı mal satın aldığını ortaya koydu. Raporda, Kim’in bir kayak ve binicilik merkezi inşa ettiği, Kuzey Kore’deki yönetici seçkinlerin birçok pahalı araba, 35’ten fazla piyano ve bir dizi gelişmiş kayıt cihazı ithal ettiği yer aldı.

Rapora göre iktidar rejimi 2012 yılında, yani 3. Kim saltanatının ilk yılında lüks eşyalara yaklaşık 645 milyon dolar harcadı. Kim, lükse olan bu düşkünlüğünü babasından miras aldı, ancak masraflarında babasını geçti. Kim, sevdiklerine değerli saatler, özel içkiler, kürk mantolar ve mücevherler hediye ediyor.

Fotoğraf Altı: Kim Jong-un özel jeti bulunuyor. (KCNA)
Kim Jong-un özel jeti bulunuyor. (KCNA)

Yemekler, filmler ve şarkılar

Kim’in ithal etmediği tek ürün sigara olabilir. Zira çok fazla yerel üretim tütün içiyor. Ancak geriye kalan yiyecek ve içecekler, yurt dışından büyük miktarlarda saraylarının depolarına getiriliyor. Kuzey Kore lideri hakkında dolaşan bilgilerde, alkollü içeceklerin hayranı olduğu ve sadece pahalı olanları tükettiği de yer alıyor. Sadece 2016 yılında bir milyon dolar değerinde alkollü içecek ithal etti.

Yemek masasının vazgeçilmezleri arasında İsviçre peynirleri yer alıyor. Bu, İsviçre’deki öğrencilik yıllarından kalma bir alışkanlık. Öğle yemeklerin de ise ıstakoz ve havyar neredeyse her zaman mevcut olan iki yemek.

Fotoğraf Altı: Kim Jong-un ev yapımı yiyecekleri titizlikle hazırlanıyor. (AFP)
Kim Jong-un ev yapımı yiyecekleri titizlikle hazırlanıyor. (AFP)

Eğlence, Kim’in hayatının büyük bir bölümünü kapsıyor, sarayda bin kişilik bir sinema salonu bile var. Belki de onları kitlesel parti toplantıları için kullanıyor, ancak asıl amacı çok sevdiği Godzilla ve Jackie Chan’ın filmlerini izlemek. Yakınlarının aktardığına göre Kim’in ekrana olan düşkünlüğü, çocukluğundan beri bilgisayar oyunlarına olan ilgisine kadar uzanıyor.

Kuzey Kore liderinin hobileri arasında hiç ihmal etmediği müzikte yer alıyor. Hatta bir kadın grubu kurup şarkıcılarını kendisi seçecek kadar ileri gitti ve gruba Moranbong adını verdi.

Süper yetenekler

Kim, ülkesinin medyasına ve halkının inançlarına göre doğaüstü yeteneklere sahip. Kim’in üç yaşındayken araba kullandığı ve dokuz yaşında yelkenli yarışlara katıldığı söyleniyor. Ayrıca arkeolog ekibiyle birlikte efsanevi gergedanın yerini keşfettiği haberleri de yer alıyor.

Kim’in efsanevi yetenekleri tüm alanlara yayılıyor. Kim ve bir grup Kuzey Koreli bilim insanı, AIDS’i, belirli kanser türlerini, soğuk algınlığını, yaşlanmanın etkilerini ve diğer birçok hastalığı iyileştiren bir mucize ilaç icat etti.

Fotoğraf Altı: Kim Jong-un, Kuzey Kore’nin en yüksek dağı olan Baekdu’nun zirvesinde. (AFP)
Kim Jong-un, Kuzey Kore’nin en yüksek dağı olan Baekdu’nun zirvesinde. (AFP)

Kuzey Kore devlet televizyonu bu olağanüstü güçlerin zirvesi olarak, soğuk kış günlerinden birinde Kim’in yüksek zirvelerden birine tırmandığı anda fırtınanın dindiğini ve güneşin açtığını duyurdu. Medyada yer alanlara göre Kim bu olağanüstü güçleriyle doğayı kontrol edebiliyor.



Suriye ve İsrail’den gerilimi düşürmeye yönelik hamleler

Şeybani ile ABD Özel Temsilcisi Tom Barrack’ın arasında Fransa Dışişleri Bakanı Jean-Noël Barrot, Paris’te (SANA)
Şeybani ile ABD Özel Temsilcisi Tom Barrack’ın arasında Fransa Dışişleri Bakanı Jean-Noël Barrot, Paris’te (SANA)
TT

Suriye ve İsrail’den gerilimi düşürmeye yönelik hamleler

Şeybani ile ABD Özel Temsilcisi Tom Barrack’ın arasında Fransa Dışişleri Bakanı Jean-Noël Barrot, Paris’te (SANA)
Şeybani ile ABD Özel Temsilcisi Tom Barrack’ın arasında Fransa Dışişleri Bakanı Jean-Noël Barrot, Paris’te (SANA)

İsrailli ve Suriyeli üst düzey yetkililer, iki ülke arasındaki gerilimi düşürmek amacıyla bugün (Pazar) bir araya geldi. ABD merkezli Axios haber sitesine konuşan ve konu hakkında bilgi sahibi iki kaynağa göre görüşme, İsrail’in Suriye’deki Ebu Zuhur Hava Üssü’nü hedef alan son saldırısının ardından gerçekleşti. Kaynaklar, toplantının nerede yapıldığını belirtmedi.

Görüşmede Suriye Dışişleri Bakanı Esad eş-Şeybani ile İsrail dış istihbarat servisi Mossad’ın Başkanı Roman Gofman bir araya geldi. Toplantı, İsrail’in Suriye’deki bir hava üssüne düzenlediği ve iki ülke arasındaki gerilimin ciddi biçimde tırmanmasına yol açan saldırıdan günler sonra gerçekleşti.

İsrail Başbakanlık Ofisi konuya ilişkin yorum yapmazken, Şeybani’nin sözcüsü de yorum talebine hemen yanıt vermedi.

Bu çerçevede i24NEWS kanalına konuşan konuya yakın bir kaynak, İsrail ile Suriye arasında gerilimi azaltmak amacıyla üst düzey bir toplantı gerçekleştirildiğini belirterek görüşmeleri “iyi” olarak nitelendirdi.

fvghyj
Suriye Hava Kuvvetleri’ne ait hizmet dışı bırakılmış uçaklar, Suriyeli muhalif savaşçıların 7 Aralık 2024 Cumartesi günü bölgenin kontrolünü ele geçirmesinin ardından İdlib’in doğusundaki Ebu Zuhur Askerî Hava Üssü’nde (AP)

Şeybani de İsrail’in Suriye’deki Ebu Zuhur Hava Üssü’nü bombalamasından günler sonra bugün yayımlanan bir Reuters röportajında, Şam’ın önceliğinin İsrail saldırılarının durdurulması olduğunu vurguladı. Şeybani, bu yönde güven tesis edecek adımlar atılmasının gerekli olduğunu söyledi.

Suriye Dışişleri Bakanı, Şam’ın İsrail ile güvenlik anlaşmasına ilişkin müzakerelerin yakın zamanda yeniden başlamasını beklediğini belirtti. Söz konusu anlaşmanın İsrail’in Suriye topraklarından çekilmesini sağlamasını umduklarını ifade eden Şeybani, İsrail’e “tarihî bir fırsatı değerlendirme” çağrısında bulundu ve diplomasi kapısının açık olduğunu vurguladı.

Şeybani, “İran-İsrail savaşının ardından müzakereler dondu. Bu konuyu tamamlayabilmek için müzakerelerin yakın zamanda yeniden başlamasını umuyoruz” dedi.


Filistin seçimlerinin sürprizleri: Abbas'a karşı Dahlan - Hamas Cephesi

Batı Şeria'da daha önce yapılan seçimlerde oy kullanan Filistinli bir genç (AFP)
Batı Şeria'da daha önce yapılan seçimlerde oy kullanan Filistinli bir genç (AFP)
TT

Filistin seçimlerinin sürprizleri: Abbas'a karşı Dahlan - Hamas Cephesi

Batı Şeria'da daha önce yapılan seçimlerde oy kullanan Filistinli bir genç (AFP)
Batı Şeria'da daha önce yapılan seçimlerde oy kullanan Filistinli bir genç (AFP)

Halil Musa

Eski Fetih Hareketi (El Fetih) yöneticisi Nasır el-Kudva, yaklaşan seçimlere katılmak üzere ‘geniş kapsamlı bir ulusal seçim listesi’ oluşturulması yönünde istişarelerin yürütüldüğünü kabul etmekle birlikte, bu girişimlerin listede yer alacak nihai katılımcılar kesinleşmeksizin halen devam ettiğini vurguladı.

Söz konusu liste, Hamas ve İslami Cihad hareketlerinin, Muhammed Dahlan liderliğindeki Demokratik Reform Akımı'nın ve Nasır el-Kudva liderliğindeki Ulusal Demokratik Forum'un katılımıyla Filistin Devlet Başkanı Mahmud Abbas'ın politikalarına ‘tepkili olan kesimleri’ bir araya getirirken, diğer siyasi yelpazelerin katılımına da kapıyı açık bırakıyor.

“Hamas Hareketi geçtiğimiz pazartesi günü, Siyasi Büro Başkanı Halil el-Hayye'nin Kahire'de Muhammed Dahlan liderliğindeki Fetih Hareketi bünyesindeki Demokratik Ulusal Akım heyetiyle bir araya geldiğini açıkladı. Açıklamada, Gazze'deki ateşkes anlaşmasının ikinci aşamasının uygulanmasına dair yol haritasının kabul edilmesiyle sonuçlanan müzakerelerdeki gelişmelerin ele alındığı kaydedildi.

Şarku’l Avsat’ın Independent Arabia’dan aktardığı habere göre Nasır el-Kudva,  yaptığı açıklamada, seçim listesine katılmaları konusunda Mervan el-Bergusi akımından, Filistin Halk Kurtuluş Cephesi'nden ve Demokratik Cephe'den yanıt beklediklerini söylese de bunun ‘siyasi bir ittifak değil, bir seçim listesi’ olduğunun altını çizdi.

Bu listenin hedefinin ‘Filistin siyasi sistemini değiştirmek’ olduğunu açıkça belirten Kudva, listenin oluşturulması çabalarının Fetih Hareketi içindeki uzlaşı arayışlarının çıkmaza girmesinin ardından geldiğine dikkati çekti.

Listenin ‘herkesin katılımıyla geniş kapsamlı, herhangi bir kota olmaksızın, ulusal şahsiyetleri barındıran ve herkesin katılımına kapıyı açık tutan’ bir yapıda olacağını vurguladı.

Kudva, geniş tabanlı bu listenin kurulmasının, önümüzdeki 28 Kasım'da yapılması planlanan seçimlerin ertelenmesine veya iptal edilmesine yol açabileceği ihtimalini de dışlamadı.

Hamas Hareketi ise geçtiğimiz pazartesi günü, Siyasi Büro Başkanı Halil el-Hayye'nin Kahire'de Muhammed Dahlan liderliğindeki Fetih Hareketi bünyesindeki Demokratik Ulusal Akım heyetiyle bir araya geldiğini ve Gazze'deki ateşkes anlaşmasının ikinci aşamasının uygulanmasına yönelik yol haritasının onaylanmasıyla sonuçlanan müzakerelerdeki gelişmelerin ele alındığını bildirmişti.

cdfvghyju
Gözlemciler, Kahire'de birleşik ulusal bir liste oluşturulmasına ilişkin konuşmaları ‘yalnızca bir deneme balonu’ olarak değerlendiriyor (Hamas Hareketi)

Hamas Hareketi’ne göre her iki taraf, Filistin iç düzenini ortaklık ve demokrasi temelleri üzerinde yeniden tanzim etme, ulusal kararlardaki tek adam/tekelleşme durumunu sona erdirme ve mevcut sınamalarla yüzleşip ulusal davayı ileriye taşımak adına kapsamlı bir ulusal strateji oluşturma yollarını ele aldı.

Hamas Siyasi Büro üyesi Husam Bedran, hareketin seçimlere ‘mümkün olan en geniş ulusal koalisyon çatısı altında’ katılacağını vurgulayarak, seçimlerin ‘ulusal kararlardaki yirmi yıldır süregelen tekelleşme durumunu sona erdirmek için tarihi bir fırsat’ olduğuna işaret etti.

Filistin Kurtuluş Örgütü (FKÖ) Yürütme Kurulu üyesi Ahmed Mecdelani ise bu listenin ortak paydasının ‘Fetih Hareketi’nin ve Devlet Başkanı Mahmud Abbas'ın Filistin siyasi sistemi üzerindeki hegemonyasını sona erdirmek’ olduğunu söyledi.

Mecdelani'ye göre güç dengelerini değiştirmek amacıyla gerek siyasi gerekse mali destekleriyle bölgesel tarafların himayesinde Filistin siyasi sistemini yeniden dizayn etmeye yönelik bölgesel bir karar bulunuyor. Mecdelani ayrıca listenin oluşturulmasının, Filistin siyasi sistemini önümüzdeki bölgesel gelişmelere ve değişkenlere uyumlu olacak şekilde yeniden şekillendirmeye yönelik bölgesel rolden bağımsız olmadığını sözlerine ekledi.

Sözlerini şöyle sürdüren Mecdelani, “Dahlan meşruiyet kazanmak istiyor. Hamas ise siyasi bir partiye dönüşmek üzere silahını teslim etme konusunda Washington ile uzlaştıktan sonra siyasi sisteme dahil olmayı hedefliyor” ifadelerini kullandı.

Seçimlerin ertelenme ihtimaline ilişkin olarak Mecdelani, seçim sürecinden kaçmanın ulusal duruşu güçlendirmeyeceğini, aksine krizini daha da derinleştirebileceğini vurguladı. Genişletilmiş listenin karşısında durmanın, ancak Filistin ulusal hareketi içindeki ulusal demokratik akımın imkanlarını güçlendirmek, farklı toplumsal kesimlere daha fazla açılmak ve Filistin halkının cezalandırıcı oy verme eğilimini hesaba katmakla mümkün olacağını belirtti.

Mecdelani'ye göre Gazze Şeridi'ndeki Filistinli seçmen 7 Ekim 2023'ten bu yana yaşananlar nedeniyle Hamas'ı, Batı Şeria'daki seçmen ise kendisi ile Filistin Yönetimi arasındaki ayrımı netleştirememesi sebebiyle Fetih Hareketini cezalandıracak.

Mecdelani son olarak, Hamas ile Demokratik Reform Akımı arasındaki ittifakın, Hamas’ın Gazze'deki kaybını telafi edeceğini ve buna karşılık olarak Dahlan'ın Batı Şeria'daki yokluğunu dengeleyeceğini sözlerine ekledi.

Ancak FKÖ Yürütme Kurulu'nun Demokratik Cephe üyesi Remzi Rabah, Demokratik Cephe'ye genişletilmiş listeye katılması yönünde bir teklif sunulduğunu yalanladı. Rabah, “Kahire’de ve Ramallah'ta tüm gruplar arasında yürütülen görüşmeler ve diyaloglar var” dedi. Yaşananların istişarelerden ibaret olduğunu, Fetih Hareketi’nin bile ulusal bir liste oluşturmak istediğini ifade ettiğini vurguladı.

Kahire'de birleşik ulusal bir liste oluşturulmasına dair söylemleri ‘sadece birer deneme balonu’ olarak nitelendiren Rabah, yaklaşan seçimlerin herkesin katılımıyla gerçekleşmesini, ortak bir şekilde yönetilmesi üzerinde uzlaşılmasını ve seçilecek kurumlarda daha sonra kurulacak koalisyonlar için uygun bir iklim ve zemin inşa edilmesini talep etti.

Rabah ayrıca, ulusal projemizi ve ulusal kurumlarımızı korumak, Filistin topraklarını savunmak, Filistin halkının ve kurumlarının birliğini sağlamak adına ortak bir siyasi yönelim üzerinde uzlaşıya varma çağrısında bulundu.

Öte yandan Tekaddum (İlerleme) Politikaları Merkezi Müdürü Muhammed Meşarika, Filistin Yönetimi'nin mevcut duruma ulusal çıkış yolları bulmaya yönelik ciddi bir katkı sunmaktan geri durmasının ve diğerlerini dışlamasının, bölgesel aktörleri bile alternatifler aramaya ittiğini değerlendirdi.

Meşarika'ya göre Washington, Hamas ile uzlaşmanın gerekliliği sonucuna vardı, onunla masaya oturdu, çözümler üretilmesine katkıda bulundu ve İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'yu köşeye sıkıştırdı. Meşarika ayrıca, bu gelişmelerin Gazze ve Hamas dosyasının ABD-İran müzakere masasından çıkarılmasına yol açtığını, bunun da en büyük başarı olduğunu ve Hamas'ın hanesine yazılacağını ifade etti.

Meşarika'ya göre Dahlan'ın oynadığı rol, Hamas ile Washington arasında bir çözüm üretilmesine ve Demokratik Akım'ın masada etkin ve karar alıcı bir aktöre dönüşmesine katkı sağladı.

Yine Meşarika'ya göre Fetih Hareketi'nin sekizinci kongresinin ardından Muhammed Dahlan liderliğindeki Demokratik Reform Akımı'nda Fetih ile uzlaşı arayışını sonlandırmayı, yalnızca harekete değil, tüm Filistin tablosuna ve siyasi sistemin geneline odaklanmayı içeren bir dönüşüm yaşandı. Meşarika, Demokratik Reform Akımı’nın Hamas'ın müttefikleri de dahil olmak üzere geniş Arap ve uluslararası ilişkileri sayesinde, genişletilmiş listeye liderlik etmenin tüm unsurlarına ve imkanlarına sahip olduğunu ifade etti.

Mervan el-Bargusi'nin genişletilmiş listedeki rolüne de değinen Meşarika, ulusal sembolizmi sebebiyle kendisine sunulan formülün ‘başkanlık seçimlerinde adaylığının desteklenmesi karşılığında onun bu listeyi desteklemesi’ olduğuna işaret etti. Meşarika ayrıca, Fetih Hareketi Merkez Komitesi'ndeki bazı tarafların dahi Demokratik Reform Akımı ile iletişim kanalları açtığını ve Merkez Komite çerçevesi dışında birleşik bir ulusal listeye dahil olmaya hazır olduklarını belirttiklerini sözlerine ekledi.

Seçimlerin zamanında yapılma ihtimaline ilişkin olarak Meşarika, bu ihtimalin yüzde 50'ye yüzde 50 olduğunu belirterek seçimlerin yapılabilmesinin ABD Başkanı Donald Trump yönetiminin İsrail'i özellikle Gazze Şeridi'nde seçimlerin yapılmasına izin vermeye zorlamasını gerektirdiğini ifade etti.

Siyasi araştırmacı Cihad Harb ise, ‘Dahlan’ın Demokratik Reform Akımı ile Hamas Hareketi arasındaki zorunluluk ittifakı’ olarak nitelendirdiği birlikteliğin Hamas'a Gazze Şeridi içindeki üyeleri ve lider kadrosu için dokunulmazlık sağlayacağını ve -merkezi figürler olmasa dahi- siyasi sisteme dahil olmasına imkan tanıyacağını değerlendirdi. Harb, Dahlan'ın özellikle Trump yönetimi ve Gazze Barış Konseyi ile iletişim kurabilen, dolayısıyla harekete bu dokunulmazlığı sağlama kabiliyetine sahip kişi olduğunu ifade etti.

Harb'a göre genişletilmiş listenin oluşturulması Filistin Devlet Başkanı Abbas'ı rahatsız edecek. Çünkü Fetih Hareketi içindeki çözülmeyle birlikte tüm rakipleri onun karşısında birleşmiş durumda. Aynı zamanda, bu durumun seçimlerin önümüzdeki aylara ertelenmesine yol açabileceğine de işaret eden Harb, “Seçim tarihinin İsrail seçimlerinin yapılmasından bir ay sonrasına belirlenmesi, oylamanın gerçekleştirilmesine ilişkin nesnel koşulları gözetmedi. Çünkü o tarihte İsrail'de henüz istikrarlı bir hükümet bulunmayacak, dolayısıyla hiç kimse ona baskı uygulayamayacak” ifadelerini kullandı.

Harb sözlerini, seçimlerin yapılmasına dair kararnamenin Gazze Şeridi'nde oylamanın gerçekleştirilememesi sebebiyle Merkezi Seçim Komisyonu'nun teknik tavsiyesi doğrultusunda Filistin Devlet Başkanı'na seçimleri erteleme imkânı tanıdığını belirterek sonlandırdı.


Türkiye ya bir İsrail uçağını düşürürse?

İsrail tarafından dün gerçekleştirilen saldırıların ardından Ebu Zuhur Askeri Hava Üssü (Reuters)
İsrail tarafından dün gerçekleştirilen saldırıların ardından Ebu Zuhur Askeri Hava Üssü (Reuters)
TT

Türkiye ya bir İsrail uçağını düşürürse?

İsrail tarafından dün gerçekleştirilen saldırıların ardından Ebu Zuhur Askeri Hava Üssü (Reuters)
İsrail tarafından dün gerçekleştirilen saldırıların ardından Ebu Zuhur Askeri Hava Üssü (Reuters)

İbrahim Hamidi

Bu soru Suriye semalarına yabancı değil. 2015'in sonunda bir Türk savaş uçağı bir Rus bombardıman uçağını düşürmüştü. Üç yıl sonra, Suriye hava savunması Akdeniz üzerinde yanlışlıkla bir Rus uçağını düşürmüştü

İsrail'in Suriye'nin kuzeyindeki Ebu Zuhur hava üssüne düzenlediği son hava saldırıları pistleri imha etti, ancak çok daha büyük bir şeye, ABD'nin müttefikleri olan İsrail ve Türkiye arasında doğrudan bir çatışmaya neden olmasına da ramak kalmıştı.

Hikaye, hava saldırılarından günler önce, İsraillilerin Amerikalılara Türkiye'nin Ebu Zuhur'a askeri varlık konuşlandırmaya hazırlandığına dair istihbarat bilgileri olduğunu bildirmesiyle başladı. Washington konuyu araştırdı ve elindeki bilgilerin Tel Aviv'in anlatımını doğrulamadığını iletti. Daha sonra ABD, İsrail'in endişelerini gidermek ve gerilimin yükselmesini önlemek için Mossad, Şam ve Ankara arasında temaslara arabuluculuk etti. İki gün sonra, Suriye Dışişleri Bakanı Esad Şeybani İstanbul'da ABD Özel Temsilcisi Tom Barrack ile görüştü ve krizin, daha önce Suriye'nin merkezindeki Palmira yakınlarındaki bir üssün bombalanmasından önce olduğu gibi, kontrol altına alınma yolunda olduğu değerlendirildi. Hatta yıl başından beri durmuş olan Suriye-İsrail müzakerelerinin yeniden başlayabileceğine ve Amman'da kurulan ve ortak tehditlerle ilgili istihbarat alışverişini amaçlayan “Koordinasyon Birimi”nin geliştirilmesi çalışmalarına yeniden başlanabileceğine dair bir kanaat bile oluştu.

Ertesi gün, İsrail savaş uçaklarının havalanıp Ebu Zuhur Havaalanının pistlerini bombalaması ve ardından Barrack ve Netanyahu'nun saldırıyı duyurması herkesi şaşırttı. Ankara bu görevden habersizdi ve uçakların kuzeye doğru ilerlediğini gördüğünde nereye gittiklerini veya neyi bombalayacaklarını bilmiyordu. Bu en tehlikeli andı, çünkü Ankara ve Tel Aviv'in karar verdiği bir savaşın değil, her iki tarafın da istemediği bir çatışmanın patlak vermesi endişesi var.

Peki ya o anda Türk savaş uçakları İsrail uçaklarını engellemek için havalansaydı? Ya bu uçaklar uyarıları görmezden gelseydi? Ya Türk pilot onları bir tehdit olarak görüp birini düşürecek füzeyi ateşleseydi?

Bu soru Suriye semalarına yabancı değil. 2015'in sonunda, bir Türk savaş uçağı Suriye sınırına yakın bir yerde bir Rus bombardıman uçağını düşürmüştü. Ankara, bombardıman uçağının hava sahasını ihlal ettiğini ve uyarıları görmezden geldiğini söyledi. Putin olayı “sırtından bıçaklama” olarak nitelendirdi ve Moskova, Ankara ile askeri iletişim kanallarını keserek misilleme yaptı. Ancak iki taraf çatışmaya girmeden durdu ve daha sonra angajman kuralları üzerinde anlaştı.

Şarku’l Avsat’ın Al Majalla’an aktardığı analize göre Üç yıl sonra, Suriye hava savunması, Hmeymim ve Tartus hava üsleri yakınlarındaki İsrail hava saldırıları sırasında Akdeniz üzerinde yanlışlıkla bir Rus uçağını düşürdü. Füze Suriye'ye aitti, ancak Moskova, düşürülmesine yol açan koşullardan İsrail'i sorumlu tuttu. İsrail'in özür dilemesi ve Tel Aviv'e Suriye'deki İran hedeflerini takip etme konusunda daha fazla özgürlük tanıyan angajman kuralları konusunda bir anlaşmaya varılmasıyla kriz sona erdirilmeden önce ilişkiler gerginleşti.

Şimdi, bir başka “sırtından bıçaklama” tehdidi oluşturan üçüncü bir olay yaşandı, ancak bu sefer düşürülebilecek uçak İsrail'e ve onu düşürebilecek füze de Türkiye’ye aitti. Bir İsrail savaş uçağı Türk hava sahasına girerse, Ankara 2015'te kullandığı aynı gerekçeyi kullanabilir; egemenliği ve sınırları korumak. Ancak uçak Suriye toprakları üzerindeyse, mesele daha karmaşık hale gelir.

Recep Tayyip Erdoğan bir İsrail uçağını düşürürse Trump Netanyahu'ya ne derdi ve İsrail Türk kuvvetlerini bombalayarak misilleme yaparsa Erdoğan'a ne derdi?

Netanyahu yıllardır, güçlerinin İsrail sınırlarının kuzeyinde ortaya çıkacak tehditleri önlemek ve İran hava sahasına erişmek konusunda askeri olarak hareket özgürlüğüne sahip olduğunu varsayıyor. Bu arada Türkiye, kuzey Suriye'yi ulusal güvenliğinin önemli bir parçası olarak görüyor ve bölgede askerleri, üsleri, çıkarları ve müttefikleri bulunuyor. Şam ise hava sahasının ve topraklarının Suriye'ye ait olduğunu ısrarla savunuyor. Üç güvenlik algısı tek bir hava sahasında kesişiyor ve Washington bunları uzlaştırmaya çalışıyor.

Ankara bir İsrail uçağını düşürürse, bir sonraki soru şu olacak: Tel Aviv nasıl tepki verecek? Seçim döneminin ortasında Netanyahu'nun bir savaş uçağının düşürülmesini rutin bir olay olarak ele almasını hayal etmek zor. Bu, misilleme ve karşı misillemeye kapı açabilir ve Suriye'yi Türk-İsrail rekabetinin arenasından aralarındaki bir savaş sahasına dönüştürebilir.

 Burada Washington, bölgedeki iki müttefiki arasında olağanüstü bir krizle karşı karşıya kalacaktır. İsrail stratejik müttefiki, Türkiye ise NATO üyesi ve ABD askeri varlığına ev sahipliği yapıyor. Recep Tayyip Erdoğan bir İsrail uçağını düşürürse Trump, Netanyahu'ya ne diyecek? Peki İsrail, Türk güçlerini bombalayarak misilleme yaparsa Erdoğan'a ne diyecek? İsrail'in yanında mı, yoksa NATO’lu müttefikinin yanında mı duracak, yoksa her iki tarafa da baskı yapıp darbeleri yutmalarını ve gerilimi azaltmalarını mı isteyecek?

Savaşlar her zaman liderlerin istemesiyle başlamaz. Bazen bir uçağın yanlış bölgeye girmesi, bir radarın bunu tespit etmesi ve pilotun karar vermek için sadece birkaç saniyesi olmasıyla başlar

Ayrıca, potansiyel bir çatışmanın hem kazanımlar hem de kayıplar sunduğu Şam da var. Kazanç, İsrail'in yıllar sonra ilk kez Suriye hava sahasındaki hareket özgürlüğünün sınırsız olmadığını ve Türkiye'nin kuzeydeki varlığının, İsrail uçaklarının hesaba almadan geçemeyeceği yeni bir sınır çizdiğini keşfetmesi olacaktır. Kayıp ise, Suriye'nin savaş alanı haline gelmesi ve Şam'ın müttefiki Ankara ile Tel Aviv’le müzakereleri ve tüm toprakları ve hava sahası üzerindeki egemenliğini yeniden kazanma arzusu arasında sıkışıp kalması olacaktır. İşte “yeni Suriye”nin paradoksu burada yatıyor. Ülke, başkalarının savaşlarından kurtulmak istiyor, ancak coğrafi konumu bu savaşları kendine çekmeye devam ediyor.

Amerikalılar şimdi sürtüşmeyi önlemek için bir mekanizma kurmaya çalışıyor, Suriyeliler müzakerelere geri dönmek istiyor, Türkler İsrail ile savaş istemiyor ve İsrailliler “7 Ekim dünyasında” yaşıyor.

Tehlike şu ki, savaşlar her zaman liderlerin istemesiyle başlamaz. Bazen bir uçağın yanlış bölgeye girmesi, radarın bunu tespit etmesi ve pilotun karar vermek için sadece birkaç saniyesi olmasıyla başlar. Dahası, Netanyahu'nun yaklaşan seçimlerle ilgili hesapları ve Erdoğan'ın seçimlerle ilgili yaklaşan kararı, daha fazla sınavın habercisi ve Suriye bu sınavların arenalarından biri.