Hindistan-Kanada ilişkilerinde ayrılıkçı Sih örgütü gerilimi

Hindistan'daki ayrılıkçı Sih örgütü Halistan Kurtuluş Gücü'nün (KLF) lideri Hardeep Singh Nijjar’ın vurularak öldürüldüğü Kanada'nın British Columbia eyaletine bağlı Surrey kentindeki Sih tapınağı Guru Nanak dışında asılı Halistan bayrakları, 18 Eylül 2023 (AP)
Hindistan'daki ayrılıkçı Sih örgütü Halistan Kurtuluş Gücü'nün (KLF) lideri Hardeep Singh Nijjar’ın vurularak öldürüldüğü Kanada'nın British Columbia eyaletine bağlı Surrey kentindeki Sih tapınağı Guru Nanak dışında asılı Halistan bayrakları, 18 Eylül 2023 (AP)
TT

Hindistan-Kanada ilişkilerinde ayrılıkçı Sih örgütü gerilimi

Hindistan'daki ayrılıkçı Sih örgütü Halistan Kurtuluş Gücü'nün (KLF) lideri Hardeep Singh Nijjar’ın vurularak öldürüldüğü Kanada'nın British Columbia eyaletine bağlı Surrey kentindeki Sih tapınağı Guru Nanak dışında asılı Halistan bayrakları, 18 Eylül 2023 (AP)
Hindistan'daki ayrılıkçı Sih örgütü Halistan Kurtuluş Gücü'nün (KLF) lideri Hardeep Singh Nijjar’ın vurularak öldürüldüğü Kanada'nın British Columbia eyaletine bağlı Surrey kentindeki Sih tapınağı Guru Nanak dışında asılı Halistan bayrakları, 18 Eylül 2023 (AP)

Kanada ile Hindistan arasındaki diplomatik ilişkiler, ayrılıkçı Sih örgütü Halistan Kurtuluş Gücü'nün (KLF) lideri Hardeep Singh Nijjar’ın geçtiğimiz pazartesi günü Kanada'da vurularak öldürülmesinden sonra gerildi. İki ülke, ilişkilerini son yılların en düşük seviyesine indirirken karşılıklı olarak diplomatlarını sınır dışı etti. Ottawa hükümeti, Yeni Delhi'yi suikastın arkasında olmakla suçladı. Yeni Delhi ise suçlamayı reddetti.

Son gelişmeler

Associated Press’in (AP) haberine göre, Kanada Başbakanı Justin Trudeau, pazartesi günü Kanada Avam Kamarası’nda yaptığı konuşmada, Kanada'nın British Columbia eyaletinde Sih lider Hardeep Singh Nijjar’ın öldürülmesi hakkında açıklamalarda bulundu. Trudeau, suikastin arkasında Hindistan hükümetinin olabileceğine dair ‘ikna edici’ iddiaları araştırdıklarını söyledi.

Başbakan Trudeau’nun sözlerinin ardından Kanada Dışişleri Bakanı Melanie Joly, üst düzey bir Hint diplomatın ülkeden sınır dışı edildiğini açıkladı.

Öte yandan Hindistan hükümeti, salı günü kendisine yöneltilen suçlamayı reddeden bir açıklama yaparak Kanadalı diplomatları ‘iç işlerine’ müdahale etmekle suçladı. Bununla yetinmeyen Yeni Delhi, Ottawa’yı dikkatleri Hindistan'ın kuzeyindeki Pencap eyaletinde faaliyet gösteren ayrılıkçı Sih hareketi KLF üyelerine çekmeye çalışmakla da suçladı. KLF 1980'li yıllarda bağımsızlık amacıyla Yeni Delhi hükümetine karşı silahlı isyan başlatmıştı. Hindistan hükümeti bu isyanı bastırmıştı.

csdfvg
Sih lider Hardeep Singh Nijjar’ın cenaze töreninde tabutunu taşıyan sevenleri, 25 Haziran 2023, Kanada, British Columbia, Surrey (AP)

İki ülke arasındaki ilişkiler kötüleşirken Hindistan, dün, Kanada'daki vatandaşlarını ve Kanada’ya gitmeyi planlayanları dikkatli olmaya çağırdı. Kanada, başta öğrenciler olmak üzere Hindistan vatandaşları için en cazip seyahat destinasyonu olarak görülüyor. 2022 yılı verilerine göre yaklaşık 300 bin Hint öğrenci Kanada'da yüksek öğrenim görüyor.

Diplomatik anlaşmazlığın işaretleri

Ottawa ile Yeni Delhi arasındaki diplomatik anlaşmazlığın ilk işaretleri, bu ayın başlarında Hindistan’ın ev sahipliğinde dünyanın önde gelen ekonomilerinin katıldığı G20 zirvesinde görüldü.

Kanada Başbakanı Trudeau, G20 liderlerinin katıldığı resmi akşam yemeğine katılmadı. AP'in Hindistan basınından derlediği habere göre, Trudeau’nun Hindistan Başbakanı Modi ile ikili görüşme yapmak yerine kısa bir konuşmayla yetinmesinin onu ‘küçük düşürmesine’ neden olduğu belirtildi.

gth
Kanada Başbakanı Trudeau, başkent Ottawa’daki Kanada Avam Kamarası'nda konuşuyorken, 19 Eylül 2023 (Reuters)

Hindistan tarafından yapılan resmi bir açıklamaya göre Modi, Trudeau ile yaptığı kısa görüşmede, Kanada hükümetinin ayrılıkçı Sihlere karşı hoşgörülü davranmasından duyduğu derin endişeyi dile getirdi. Trudeau’nun Hindistan ziyareti, uçağının arızalanması ve Yeni Delhi’de planlanandan 36 saat daha kalmak zorunda kalması nedeniyle can sıkıcı bir şekilde sona erdi.

Trudeau, pazartesi günü yaptığı açıklamada, Modi ile ilişkilerindeki soğukluğun, Hindistan Başbakanı’nın G20 zirvesinde Kanada'nın suikast şüphesiyle yüz yüze gelmesinden kaynaklandığını söyledi.

Kanada, Hardeep Singh Nijjar’ın British Columbia eyaletinde, maskeli silahlı kişilerce öldürülmesinde Hindistan hükümetinin parmağı olduğuna dair henüz herhangi bir kanıt sunmadı.

dfegr
Kanada Başbakanı Justin Trudeau, 10 Eylül 2023 pazar günü Hindistan'ın başkenti Yeni Delhi’de düzenlenen G20 zirvesinde Hindistan Başbakanı Narendra Modi ile bir araya geldi (AP)

Anlaşmazlık Batı için utanç kaynağı

AP’in haberine göre uzmanlar, Ottawa ile Yeni Delhi arasındaki diplomatik gerilimin ABD’nin iki müttefiki arasındaki ilişkilerde kalıcı bir çatlak yaratıp yaratmayacağını takip ediyor. Zira böyle bir çatlak, Asya'da Çin'e karşı bir denge unsuru olarak Hindistan'ı kazanmak ve Ukrayna'daki savaşta destek isteyen Batı ülkeleri için işleri kritik hale getirecektir.

Batı ülkeleri, Soğuk Savaş döneminde, özellikle Ukrayna savaşı sırasında, Moskova’yı tecrit etme çabalarında Hindistan’ı müttefiki Rusya'dan uzaklaştırmaya çalıştı.

İngiltere ve ABD gibi Hindistan’ın müttefiki olan ülkeler, cinayetten duydukları endişeleri dile getirse de Hindistan'ın suikastta parmağı olduğuyla ilgili iddiayla ilgili yorum yapmaktan kaçındı.

xdfg
Şih lider Hardeep Singh Nijjar’ın Kanada'da öldürülmesinden sonra Pakistan'ın Peşaver kentinde düzenlenen yürüyüşten bir kare, 20 Eylül 2023 (AFP)

Avustralya Dışişleri Bakanı Penny Wong, salı günü yaptığı açıklamada, Kanada’nın iddialarının ‘kaygı verici’ olduğunu ve Canberra'nın gelişmeleri yakından takip ettiğini, meselenin Hindistan ile gündeme getirildiğini söyledi.

ABD merkezli RAND Corporation isimli düşünce kuruluşunun kıdemli savunma analisti Derek Grossman, Hindistan sorunun çözülmesini bekliyor.

Yeni Delhi'nin endişeleri ikili ilişkiler üzerinde baskıya yol açtı

AP’in haberine göre Yeni Delhi'nin Kanada’daki ayrılıkçı Sih gruplarla ilgili endişeleri iki ülke arasındaki ilişkiler üzerinde uzun süredir baskıya neden oluyordu. Ancak iki ülke, aralarındaki güçlü savunma ve ticaret ilişkilerini sürdürdü. Bunun yanında Çin'in küresel hedeflerine karşı aynı stratejik çıkarları paylaşıyorlar.

Hindistan, Kanada'yı yıllardır, bağımsızlık isteyen ayrılıkçı Sih örgütü KLF’nin lideri Hardeep Singh Nijjar da dahil olmak üzere Sih ayrılıkçılara özgürlük sağlamakla suçluyor.

KLF’nin isyan hareketi onlarca yıl önce sona ererken Modi hükümeti, Sih ayrılıkçıların geri dönemeye çalıştıkları konusunda uyardı. Modi hükümeti, Sihlerin nüfusun yüzde 2'sinden fazlasını oluşturduğu Kanada gibi ülkelere, Sih ayrılıkçıların durdurulmaları için daha fazlasını yapmaları konusunda baskı uygulamaya devam etti.

cdsv
Sih örgütü sözcüsü Moninder Singh, Surrey'deki Sih tapınağı Guru Nanak önünde gazetecilerle konuşmak için beklerken geçen bir kuş sürüsü, 18 Eylül 2023 (AP)

Hindistan, geçtiğimiz haziran ayında Kanada’yı eleştirmişti. Kanada, Hindistan'ın en kutsal Sih tapınaklarını yakmasına misilleme olarak Başbakan Indira Gandhi'ye düzenlenen suikastı tasvir eden bir geçit töreni düzenlenmesine izin vermişti. Reuters’ın haberine göre Hindistan, bu geçit törenini Sih ayrılıkçıların isyan hareketine yapılan bir güzelleme olarak değerlendirdi.

sxdcf
Hindistan'daki ayrılıkçı Sih örgütü Halistan Kurtuluş Gücü'nün (KLF) lideri Hardeep Singh Nijjar’ın vurularak öldürüldüğü Kanada'nın British Columbia eyaletine bağlı Surrey kentindeki Sih tapınağı Guru Nanak dışında asılı Halistan bayrakları, 18 Eylül 2023 (AP)

Hindistan, Sih ayrılıkçıların ve destekçilerinin Kanada, İngiltere, ABD ve Avustralya'da diplomatik misyonları önünde düzenledikleri gösterilerden duyduğu rahatsızlığı dile getirdi. Söz konusu ülkelerin yerel yönetimlerinden diplomatik misyonlar önünde daha iyi güvenlik önlemleri alınmasını talep etti.

Washington Post gazetesinin haberine göre, 24 milyonu Hindistan’da olmak üzere dünyada yaklaşık 26 milyon Sih nüfusu var. Sihler, Hindistan nüfusunun yaklaşık yüzde 1,7’sini oluşturuyor. Sihliğin ilk kez 15’inci yüzyılda ortaya çıktığı Pencap’ta nüfusun çoğunluğu Sihlerden oluşuyor. Bugün, Yeni Delhi'deki Sih ayrılıkçı hareketi KLF, Hindistan'daki Sihlerden bir miktar destek görürken Kanada başta olmak üzere çeşitli ülkelerdeki Sih diasporası arasında popüler hale geldi.

Modi'nin Batı'daki imajının zedelenmesi

AP'in haberine göre bazı uzmanlar, Sih isyanı meselesinin Hindistan ile Kanada arasındaki ilişkilerde önemli bir yer kaplamasa da bu durumun değişebileceğini söylüyor.

ABD merkezli düşünce kuruluşu Wilson Center Güney Asya Enstitüsü Müdürü Michael Kugelman, ne Kanada ne de Hindistan’ın ilişkilerin zarar görmesini istemediklerini belirtti. Kugelman, son birkaç gündür yaşananların ardından bunun olmasını engellemekte zorlanacaklarını sözlerine ekledi.

Gerginliklerin Kanada’yı Hindistan ile yeni bir ticaret anlaşmasına ilişkin müzakereleri durdurmaya itmiş olabileceğini söyleyen Kugelman, ‘iki ülkenin ilişkilerinin pek çok kişinin istediği kadar esnek ve güvenli olmadığının’ altını çizdi. Kugelman, iki ülkenin de birbirleri için nispeten küçük ticaret ortağı olduklarını, ancak ticaret anlaşmasının destekçilerinin bunun her ikisi için de istihdamı ve gayri safi yurtiçi hasılayı (GSYİH) artırabileceğini savundu.

fgefbhe
Hindistan Başbakanı Narendra Modi, başkent Yeni Delhi'deki Hindistan Parlamentosu'nda yapılacak beş günlük özel oturuma katılmak üzere geldiği sırada orada bekleyen basın mensuplarını selamladı, 18 Eylül 2023 (Reuters)

Kugelman, Kanada'nın suikastta Hindistan hükümetinin parmağı olduğu iddialarının, Modi'nin Batı'da büyüyen yumuşak gücüne de zarar verebileceği değerlendirmesinde bulundu. Ayrıca, ahlaki değerlerin dış ilişkilere yön veremediğinin altını çizdi.

Kugelman, değerlendirmesini şöyle sürdürdü:

Batılı demokrasiler, özellikle Çin ile mücadele noktasında Hindistan’ı stratejik hesaplarının dışında tutmaya çalışmayacaklar. Stratejiye dayalı yakınlaşmalar daha ağır basacaktır.

Modi, Hindistan’ı yükselen bir küresel güç olarak göstermeye çalışarak bir yanda gelişmekte olan ülkeler ve Rusya, diğer yanda Batı ile ilişkileri bir arada tutmaya özen gösterdi.

Yeni Delhi Merkezli Politika Araştırmaları Merkezi'nden Sushant Singh, son gelişmelerin Hindistan üzerinde baskı oluşturacağını, Yeni Delhi’nin bunun yansımalarını kontrol altına almak için çok çalışması gerekeceğini söyledi.

Suikasta kurban giden Hardeep Singh Nijjar kimdir?

ABD merkezli CNN tarafından dün yayınlanan bir habere göre, Hardeep Singh Nijjar, ‘Halistan’ adıyla biliniyor. Nijjar, Hindistan'ın Pencap eyaletinin bazı kısımlarını da kapsayacak şekilde Hindistan'dan bağımsız bir Sih devletinin kurulmasını isteyenlerin öncülerinden biriydi.

Najjar’ın lideri olduğu ayrılıkçı Sih hareketi KFL, Hindistan’da yasaklandı. Çünkü Yeni Delhi, KLF’yi ülkenin güvenliğine karşı bir tehdit olarak görüyor. KLF ile ilişkili bazı gruplar, Hindistan'ın 1967 tarihli Yasadışı Faaliyetleri Önleme Yasası (UAPA) kapsamında ‘terör örgütleri’ olarak sınıflandırıldı.

rth

CNN, Nijjar’ın 2020 yılında Hindistan Ulusal Soruşturma Ajansı (NIA) tarafından bağımsız Halistan’ı kurmak için dünyanın dört bir yanındaki Sih topluluğunu radikalleştirmeye çalışmakla suçlandığını hatırlattı. Ayrıca, Nijjar’ın adının Hindistan İçişleri Bakanlığı'nın teröristler listesinde yer aldığını bildirdi. NIA’ya göre Nijjar, Sihleri ​​referandumda ayrılma lehine oy kullanmaya, Hindistan Hükümeti'ne karşı kışkırtmaya ve şiddet eylemlerine katılmaya teşvik etmeye çalıştı.

Nijjar’ın arkadaşı ve Hindistan’ın en çok arananlar listesinde yer alan eski avukatı Gurpatwant Singh Pannun, Nijjar’ın kendisine yöneltilen ölüm tehditleriyle ilgili Kanada Kraliyet Atlı Polisi de dahil olmak üzere Kanadalı yetkililer tarafından en az üç kez uyarıldığını söyledi.

Pannun, CNN'e yaptığı açıklamada, Nijjar'a dikkatli olması ve ‘büyük sözler söylemekten kaçınması gerektiği’, aksi takdirde suikasta kurban gidebileceğinin söylendiğini de sözlerine ekledi.



Maskat ve İslamabad, Washington ile Tahran'ı müzakere masasına döndürmek için çabalarını sürdürüyor

Umman Dışişleri Bakanı Bedr el-Busaidi, salı günü Maskat'ta İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ile görüşürken (X)
Umman Dışişleri Bakanı Bedr el-Busaidi, salı günü Maskat'ta İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ile görüşürken (X)
TT

Maskat ve İslamabad, Washington ile Tahran'ı müzakere masasına döndürmek için çabalarını sürdürüyor

Umman Dışişleri Bakanı Bedr el-Busaidi, salı günü Maskat'ta İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ile görüşürken (X)
Umman Dışişleri Bakanı Bedr el-Busaidi, salı günü Maskat'ta İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ile görüşürken (X)

Pakistan ve Umman, ABD ile İran'ı yeniden müzakere masasına oturtmak, deniz koridorlarının güvenliğini sağlamak ve uluslararası deniz ulaşımı ile ticaretin kesintisiz sürmesini temin etmek amacıyla girişimlerini sürdürüyor.

Umman'ın başkenti Maskat'ta Sultan Heysem bin Tarık Al Said, salı günü El Alem Sarayı'nda İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi'yi kabul etti. Görüşmede bölgedeki son gelişmeler, gerilimi düşürmeye yönelik diplomatik girişimler ve krizin barışçıl yollarla sona erdirilmesi için uygun koşulların oluşturulması ele alındı. Bu çabaların, bölgede daha fazla gerilimin önüne geçilmesine ve herkes için güvenlik ile barışın sağlanmasına katkıda bulunması hedefleniyor.

Umman Haber Ajansının aktardığına göre Arakçi, Sultan Heysem'in liderliğinde Umman'ın gerilimi azaltma, taraflar arasındaki görüş ayrılıklarını giderme, diyalog ve diplomatik çözüm olanaklarını güçlendirme yönündeki merkezi rolünü takdir etti.

Ancak İran haber ajansları, Arakçi'nin Tahran'ın “diplomasiye başvurma konusunda her zaman ciddi, toprak bütünlüğünü ve ulusal çıkarlarını savunma konusunda ise kararlı” olduğunu vurguladığını bildirdi.

Yapıcı görüşme

Umman Dışişleri Bakanı Bedr el-Busaidi de Arakçi ile bir araya gelerek bölgesel gelişmeleri, mevcut dönemin beraberinde getirdiği zorlukları, gerilimi kontrol altına almak için mevcut diplomatik seçenekleri ve diyalog ile müzakere kanallarını yeniden harekete geçirme yollarını görüştü. Umman Dışişleri Bakanlığından yapılan açıklamada, bu adımların ilgili taraflar arasında uzlaşı alanını genişletmeyi, krizin ve sonuçlarının daha geniş bir alana yayılmasını önlemeyi amaçladığı belirtildi.

Şarku’l Avsat’ın Reuters'tan aktardığı açıklamada, iki bakanın deniz koridorlarının güvenliğinin korunması, uluslararası deniz ulaşımı ve ticaretin kesintisiz sürmesinin sağlanması ile siyasi ve diplomatik iletişim kanallarının açık tutulmasının önemini ele aldığı kaydedildi. Açıklamada, bu adımların güven inşa edilmesine ve çözüme kavuşmamış meselelerin ele alınması için uygun zeminin oluşturulmasına katkı sağlayacağı ifade edildi.

Umman Dışişleri Bakanı Busaidi, X platformundaki paylaşımında, “Bugün mevkidaşım Abbas Arakçi ile yapıcı bir görüşme gerçekleştirdim. Umman-İran ilişkilerinin istikrarlı seyrini ve iki ülke arasındaki iş birliğini derinleştirmeye yönelik pratik yolları değerlendirdik. Ayrıca bölgesel zorlukların ele alınması için devam eden son diplomatik çabalar hakkında görüş alışverişinde bulunduk. Gerilimin azaltılması ve barışçıl çözümlerin desteklenmesi amacıyla diyalog ve istişarenin sürdürülmesinin önemini bir kez daha vurguladık” ifadelerini kullandı.

Umman Haber Ajansına göre Arakçi de “Tahran ile Maskat arasındaki dostane ilişkilerin ve çeşitli alanlardaki iş birliğinin önemine” dikkat çekti. Arakçi, Busaidi ile “ortak çıkarların korunması, bölgesel barış ve istikrarın sürdürülmesi için bölge ülkeleri arasındaki istişare ve iş birliğinin güçlendirilmesi gerekliliği” konusunda görüş alışverişinde bulunduğunu belirtti.

Reuters'a göre ziyaret, Hürmüz Boğazı'nın güney kıyısına sahip olan Umman'ın, 28 Şubat'ta ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırılarıyla başlayan krizden bu yana arabulucu rolü üstlendiği bir dönemde gerçekleşti.

ABD-İsrail'in 28 Şubat'ta İran'a karşı başlattığı savaşın ardından Hürmüz Boğazı, gerilimin başlıca odak noktası haline geldi. Tankerlere yönelik saldırılar, ABD'nin İran limanlarına uyguladığı deniz ablukası ve deniz trafiğinde süregelen aksamalar, bölgedeki tansiyonu artırdı.

Bu süreçte İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, Hürmüz Boğazı'nın savaş öncesindeki haline asla dönmeyeceğini söylemişti. Kalibaf ayrıca Tahran ile Maskat'ın, savaşı sona erdirmeye yönelik İran'ın yedi maddelik önerisi kapsamında boğazın yönetimi ve denetimi konusunda uzlaşmaya vardığını belirtmişti.

İslamabad

Arakçi, Maskat'a Pakistan'ın başkenti İslamabad'dan geldi. İranlı bakan, burada pazar ve pazartesi günleri düzenlenen Ekonomik İşbirliği Teşkilatı (EİT) 30. Bakanlar Konseyi Toplantısı'na katılmış, ardından Pakistan Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı İshak Dar ile görüşmüştü. Dar, ülkesinin Washington ile Tahran'ı yeniden müzakere masasına döndürmek için yürüttüğü çabalardan vazgeçmediğini vurgulamıştı.

Associated Press'in aktardığı açıklamalara göre Pakistan Dışişleri Bakanı Dar, “Umudumuzu kaybetmedik ve çabalarımızı durdurmadık. Elimizden gelenin en iyisini yapmaya devam ediyoruz” dedi. Dar, Pakistan'ın İran'ın son önerilerine ilişkin ABD'nin yanıtını beklediğini belirterek, “Umudumuzu yitirmedik ve durumu çözüme kavuşturmak için tüm çabalarımızı sürdürüyoruz” ifadelerini kullandı.

Reuters'ın aktardığına göre Dar, İran'ın önerilerinin geçen haziranda varılan geçici anlaşmayı temel aldığını, ABD'nin yanıt vermekte gecikmesinin ise ülkedeki ara seçimlerden kaynaklandığını söyledi.

Arakçi ise İslamabad'daki toplantıda yaptığı konuşmada, “İran, son iki yıldır diplomatik angajmana ve barışçıl çözümlere bağlı kaldı” dedi.

İran resmi haber ajansı IRNA'nın aktardığına göre Arakçi, ABD'nin ise “saldırganlık, tehditler, hedefli suikastlar, ekonomik baskı ve abluka” politikası izlediğini belirtti.

Arakçi, söz konusu uygulamaları “uluslararası hukukun ve Birleşmiş Milletler Şartı'nın ihlalleri” olarak nitelendirdi.


Tahran’dan Washington’a sert mesaj: ABD güçlerini Güney Kutbu’na kadar uzaklaştıracağız

İran Devrim Muhafızları Ordusu tarafından 13 Kasım 2026'da yayımlanan ve İran devlet medyasında yayınlanan video kaydından alınan görüntüde, Hürmüz Boğazı'nın güneyinde deniz mayınına çarpan sıvılaştırılmış gaz taşıyan bir gemi görülüyor (AFP)
İran Devrim Muhafızları Ordusu tarafından 13 Kasım 2026'da yayımlanan ve İran devlet medyasında yayınlanan video kaydından alınan görüntüde, Hürmüz Boğazı'nın güneyinde deniz mayınına çarpan sıvılaştırılmış gaz taşıyan bir gemi görülüyor (AFP)
TT

Tahran’dan Washington’a sert mesaj: ABD güçlerini Güney Kutbu’na kadar uzaklaştıracağız

İran Devrim Muhafızları Ordusu tarafından 13 Kasım 2026'da yayımlanan ve İran devlet medyasında yayınlanan video kaydından alınan görüntüde, Hürmüz Boğazı'nın güneyinde deniz mayınına çarpan sıvılaştırılmış gaz taşıyan bir gemi görülüyor (AFP)
İran Devrim Muhafızları Ordusu tarafından 13 Kasım 2026'da yayımlanan ve İran devlet medyasında yayınlanan video kaydından alınan görüntüde, Hürmüz Boğazı'nın güneyinde deniz mayınına çarpan sıvılaştırılmış gaz taşıyan bir gemi görülüyor (AFP)

Tahran yönetimi, salı günü askeri söylemini, ABD ve İsrail’le arasında nisan ayında sağlanan ateşkesten bu yana en üst seviyeye çıkardı. İran’dan peş peşe gelen açıklamalar ve gelişmeler, gerilimin yeniden tırmandığına işaret etti. Bu kapsamda Genelkurmay Başkanı’ndan daha önce benzeri görülmemiş ifadeler gelirken Devrim Muhafızları Ordusu Komutanı da sert bir uyarıda bulundu. İran Deniz Kuvvetleri, Hürmüz Boğazı’nda petrol tankerlerinde meydana gelen bir dizi patlamayı duyururken İran’ın Kişm Adası’nda da patlama sesleri duyuldu.

Askeri açıklamalarda bulunan İran Silahlı Kuvvetleri Genelkurmay Başkanı Tümgeneral Ali Abdullahî, ülkesinin “ABD güçlerini denizde geri çekilmeye zorlamayı başardığını” söyledi. Abdullahî, Amerikan güçlerini bölgeden tamamen çıkararak Güney Kutbu’na kadar uzaklaştıracakları tehdidinde bulundu.

frgthy
İran Silahlı Kuvvetleri Genelkurmay Başkanı Tümgeneral Ali Abdullahî (IRNA)

Abdullahî bu açıklamayı, Tahran’da “Kutsal Savunma ve Direniş Değerlerini Koruma ve Yayma Vakfı” tarafından düzenlenen bir sergiye katıldığı sırada yaptı. Sergide İran’ın ABD ve İsrail’le son iki savaşta elde ettiğini öne sürdüğü “stratejik kazanımları” anlattı.

Güney Kutbu vurgusu

Şarku’l Avsat’ın  Press TV’den aktardığı habere göre Abdullahî, “Deniz alanında büyük başarı elde ettik ve düşmanı çok uzak mesafelere çekilmeye zorladık. Allah’ın yardımıyla Amerikalıları bölgenin dışına, Güney Kutbu’na kadar mutlaka çıkaracağız. Bunun gerçekleşmesini beklesinler” dedi.

ABD’nin askeri gücünün zirvesinin deniz kuvvetlerinden kaynaklandığını belirten Abdullahî, uçak gemileri, muhripler ve kruvazörlerin Washington’a dünya okyanuslarına ulaşma imkânı sağladığını söyledi. Abdullahî ayrıca İran Silahlı Kuvvetleri’nin artık düşman savaş uçaklarıyla geçmişe kıyasla daha güçlü ve isabetli biçimde mücadele edebildiğini ileri sürdü.

Abdullahî’nin açıklamaları, İran’ın son haftalarda sık sık dile getirdiği resmi söylemin devamı niteliğinde. Tahran yönetimi, ABD savaş gemilerinin İran kıyılarından 500 kilometreden fazla uzaklaşmaya zorlandığını ve artık Umman Denizi’nde bulunmadığını savunuyor. İranlı yetkililer, Amerikan gemilerinin yeniden Körfez’e dönmesinin de mümkün olmadığını öne sürüyor. Abdullahî daha önce bu konuda yaptığı bir açıklamada, Körfez’e dönüşün ABD Başkanı Donald Trump’ın “mezara götüreceği bir hayal” olacağını söylemişti.

Buna karşılık ABD’li bir yetkili pazartesi günü, USS Theodore Roosevelt uçak gemisinin pazar günü ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı’nın (CENTCOM) sorumluluk alanına ulaştığını açıklamıştı. Böylece bölgedeki Amerikan uçak gemisi görev gruplarının sayısı üçe yükseldi.

Geçen eylül ayında San Diego’daki üssünden ayrılan Roosevelt, nisandan bu yana bölgede bulunan USS George Bush ve ağustostan beri bölgede görev yapan USS George Washington uçak gemilerine katıldı.

ABD Deniz Kuvvetleri’nin verilerine göre Umman Denizi’ndeki Amerikan deniz gücü şu anda üç uçak gemisi, 13 muhrip, iki kruvazör ve bir kıyı muharebe gemisinin yanı sıra 20 binden fazla denizci ve deniz piyadesinden oluşuyor. Bu, ABD’nin Orta Doğu’da nisan ayından bu yana ve daha önce 2003’teki Irak işgalinden bu yana oluşturduğu en büyük deniz gücü yığınağı olarak nitelendiriliyor.

CENTCOM daha sonra yaptığı açıklamada, Roosevelt’in planlı bir konuşlandırma kapsamında şu anda komutanlığın sorumluluk alanında görev yaptığını bildirdi. ABD Başkanı Donald Trump ise son günlerde İran’a yönelik yeni saldırı düzenlenmesi ihtimalinin son derece düşük olduğunu söylemişti.

Yıkıcı ve acı verici karşılık

Öte yandan Devrim Muhafızları Ordusu Komutanı Tümgeneral Ahmed Vahidi, İran’a yönelik yeni bir saldırı düzenlemeyi düşünebilecek tüm taraflara sert bir uyarıda bulundu.

Şarku’l Avsat’ın Tesnim Haber Ajansı’ndan aktardığı habere göre  Vahidi, “En küçük saldırı bile yıkıcı ve acı verici bir karşılıkla karşılanacaktır” dedi. Vahidi, tehditlere ve yaptırımlara rağmen İran’ın füze ve savunma kapasitesini geliştirmeyi sürdürdüğünü vurguladı.

Vahidi daha önce de İran’ın füze gücünü geliştirme sürecinin tehdit veya yaptırımlarla durdurulamayacağını belirtmiş, bu sürecin “kan ve inançla” devam edeceğini söylemişti.

Vahidi’nin açıklamaları, 28 Şubat’ta eski dini lider Ali Hamaney’in öldürülmesinden bu yana İran’daki karar alma mekanizmasında yaşanan belirgin değişimin ardından geldi. Batılı medya kuruluşlarının haberlerine dayandırılarak İran basınında yer alan bilgilere göre savaş, barış ve nükleer politika gibi temel konulardaki kararlar artık Vahidi ve Abdullahî’nin yanı sıra Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ve Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf’ın da aralarında bulunduğu altı üst düzey isimden oluşan kolektif bir güvenlik konseyi tarafından alınıyor.

Kişm Adası’nda patlamalar

İran'ın Kişm Adası'nda salı günü patlama sesleri duyuldu. Fars Haber Ajansı, patlamaların ardından adanın kuzeybatısında duman yükseldiğini bildirdi. Olayın nedeni henüz bilinmiyor.

gthyjukı
İran Silahlı Kuvvetleri Genelkurmay Başkanı Tümgeneral Ali Abdullahî (IRNA)

Bu gelişme, başta Wall Street Journal olmak üzere Amerikan medyasının ABD’nin pazartesi akşamı adaya sınırlı çaplı saldırılar düzenlediğini duyurmasından bir gün sonra yaşandı. ABD’li bir yetkili saldırıları savunma amaçlı bir adım olarak nitelendirirken İran’ın resmi haber ajansı IRNA, adada art arda beş patlama sesi duyulduğunu bildirmişti.

Hürmüz Boğazı’nda tanker patlamaları

Hürmüz Boğazı’nda da gerilim dolu bir gün yaşandı. İran Deniz Kuvvetleri, petrol tankerlerini kapsayan bir dizi patlama meydana geldiğini duyurdu.

Devrim Muhafızları Ordusu Deniz Kuvvetleri, salı günü yaptığı açıklamada iki petrol tankerinde deniz mayınlarına çarpmaları sonucu patlama meydana geldiğini bildirdi. Açıklamada tankerlerin isimleri, hangi ülkenin bayrağını taşıdıkları veya olayda yaralanan olup olmadığına ilişkin bilgi verilmedi.

Daha sonra İran Ordusu Deniz Kuvvetleri, üçüncü bir tankerin boğazın doğusunda deniz mayınına çarpmasının ardından alev aldığını ve kullanılamaz hale geldiğini duyurdu. Açıklamada, aynı olayda dördüncü bir tankerin de ağır hasar gördüğü belirtildi.

IRNA ve devlet televizyonunda yayımlanan açıklamada İran ordusu, tankerlerin boğazın doğusundaki yasaklı bir bölgede seyrettiğini ve seyir sistemlerinin kapalı olduğunu öne sürdü. Açıklamada, denizcilik şirketleri, silahlı kuvvetlerle koordinasyon sağlamadan yasaklı bölgelere girmemeleri konusunda uyarıldı.

İran ordusunun açıklamasında, “Silahlı kuvvetlerle koordinasyon sağlanmadan ve kurallara aykırı biçimde gerçekleştirilen her türlü yasa dışı hareketin sonucu, mayınlara çarpma ve yangın olacaktır” ifadeleri kullanıldı.

Şarku’l Avsat’ın Tesnim Haber Ajansı'ndan aktardığı habere göre Devrim Muhafızları Ordusu Deniz Kuvvetleri, Hürmüz Boğazı'nın doğusunda seyreden bir LNG tankerinin, izin verilmeyen rotadan geçmeye çalışırken deniz mayınına çarptığını açıkladı. Çarpmanın ardından tankerde yangın çıktığı ve büyük bir patlama yaşandığı bildirildi. Tankerin daha önce defalarca uyarıldığı ileri sürüldü.

İran güçleri, ABD’nin su yolunun yeniden açıldığı yönündeki önceki açıklamalarına karşılık Hürmüz Boğazı’nın “hâlâ kapalı olduğunu ve İran İslam Cumhuriyeti gerekli gördüğü sürece kapalı kalacağını” bildirdi.

Eş zamanlı gelişmeler, askeri açıklamalardan Hürmüz Boğazı’ndaki tanker olaylarına kadar bölgede gerilimin yeni bir aşamaya geçtiğini gösteriyor. Tahran, savaştan daha güçlü çıktığı ve Körfez ile Hürmüz Boğazı’nda kendi kurallarını uygulayabilecek kapasiteye ulaştığı yönündeki söylemini öne çıkarıyor. Ancak tankerlerde yaşandığı bildirilen olaylara ilişkin bağımsız bilgiler henüz doğrulanmış değil. Hasar gören gemilerin isimleri açıklanmadığı gibi, olaylara ilişkin tarafsız kaynaklardan da teyit gelmedi.


Vance, 2028 başkanlık seçimlerine adaylık kararını gelecek yıl verecek

ABD Başkan Yardımcısı JD Vance (Reuters)
ABD Başkan Yardımcısı JD Vance (Reuters)
TT

Vance, 2028 başkanlık seçimlerine adaylık kararını gelecek yıl verecek

ABD Başkan Yardımcısı JD Vance (Reuters)
ABD Başkan Yardımcısı JD Vance (Reuters)

ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, 2028 başkanlık seçimlerinde aday olup olmayacağına gelecek yıl karar vereceğini söyledi.

Şarku’l Avsat’ın Fox News'ten aktardığı habere göre  Vance, kararını ne zaman açıklayacağına ilişkin kesin bir tarih vermedi. Adaylık konusunda acele etmediğini belirten Vance, “Henüz kararımı vermedim. Gelecek yıl bir ara durumu değerlendireceğiz” dedi.

Vance'in açıklamaları, ABD Başkanı Donald Trump ve Cumhuriyetçi Parti'nin ara seçimlerde ağır bir yenilgi almasının ardından, başkan yardımcısının siyasi geleceğine ilişkintartışmaların giderek arttığı bir süreçte geldi.

Şarku’l Avsat’ın BBC'den aktardığı habere göre Vance'e yakın isimler, ara seçim sonuçlarının 2028 başkanlık seçimlerine ilişkin karar takvimini değiştirmediğini belirtti. Aday olması beklenen Vance'in, nihai kararını açıklamadan önce birkaç ay daha bekleyebileceği ifade ediliyor.

Vance'in başkanlık hedeflerine ilişkin tartışmalar, Trump'ın 2024 seçimlerinde kendisini başkan yardımcısı adayı olarak belirlemesiyle başladı. ABD tarihinin en genç başkan yardımcılarından biri olarak Beyaz Saray'a giren Vance, böylece Trump'ın “Amerika'yı Yeniden Büyük Yap” (MAGA) hareketinin muhtemel halefi olarak öne çıktı.

Ancak Vance, görev süresi boyunca kendi siyasi geleceği hakkında konuşmaktan kaçındı. Son seçim kampanyalarında destekçileri konuşmalarını sık sık “2028'de aday ol” sloganlarıyla kesmesine rağmen Vance, önceliğin ara seçimler olduğunu vurguladı.

Ara seçimlerin geride kalmasıyla birlikte Cumhuriyetçi Parti'de gözler 2028 başkanlık yarışına çevrildi. Parti, seçim yenilgisinin ardından Beyaz Saray'ı yeniden kazanmak için hazırlıklara yönelirken Vance'in adaylığı da gündemin öne çıkan başlıklarından biri haline geldi.

Aday olması halinde Vance'in Cumhuriyetçi Parti ön seçimlerinin güçlü isimleri arasında yer alması bekleniyor. Ancak parti içinde başkanlık yarışına katılması muhtemel başka isimler de bulunuyor.

Bu isimler arasında Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Teksas Senatörü Ted Cruz, Florida'nın eski Valisi Ron DeSantis ve New Jersey'nin eski Valisi Chris Christie de yer alıyor. Cumhuriyetçi Parti'nin önde gelen bazı isimleri adaylık ihtimalini açıkça dile getirirken bazıları da bu seçeneği değerlendirdiklerini belirtiyor.

Trump, daha önce hem Vance hem de Rubio hakkında olumlu açıklamalarda bulundu. Ancak ABD Başkanı, 2028 seçimlerinde hangi ismi destekleyeceğine henüz karar vermediğini, yarışa müdahil olup olmayacağının da belli olmadığını söyledi.

Vance, Cumhuriyetçilerin ara seçimlerde yaşadığı yenilgiyi İran'la savaşa bağlamıştı. Seçim sonuçlarının açıklanmasının ardından sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, Cumhuriyetçi seçmenleri yeniden kazanmak için bir yol haritası ortaya koyan Vance, savaşın sona erdirilmesi ve ekonomiye öncelik verilmesi gerektiğini savunmuştu.

Vance'in bu açıklaması, Trump yönetiminin politikalarından belirli ölçüde uzaklaşma ve olası başkanlık adaylığına zemin hazırlama girişimi olarak yorumlandı.

Fox News'e verdiği son röportajda İran savaşının “siyasi bir maliyeti” olduğunu yineleyen Vance, buna rağmen savaşın Trump ile arasındaki ilişkileri etkilemediğini söyledi. Çatışmanın yönetimi konusunda başkanla arasında herhangi bir görüş ayrılığı bulunmadığını belirten Vance, “Trump ile benim de aralarında bulunduğum üst düzey yönetim yetkilileri arasında İran savaşı konusunda hiçbir görüş ayrılığı yok” dedi.

Vance, Trump'ın çatışmanın “sonu gelmeyen bir savaşa” dönüşmesine izin vermeyeceğini de sözlerine ekledi.