Siyasi elitlerin dışından bir liberal: Arjantin'in yeni başkanı Javier Milei kimdir?

Arjantin'in seçilen Cumhurbaşkanı Javier Milei, Buenos Aires'teki ikinci tur seçimleri kazandıktan sonra yaptığı konuşmadan önce destekçilerini selamlıyor, 19 Kasım 2023 (EPA)
Arjantin'in seçilen Cumhurbaşkanı Javier Milei, Buenos Aires'teki ikinci tur seçimleri kazandıktan sonra yaptığı konuşmadan önce destekçilerini selamlıyor, 19 Kasım 2023 (EPA)
TT

Siyasi elitlerin dışından bir liberal: Arjantin'in yeni başkanı Javier Milei kimdir?

Arjantin'in seçilen Cumhurbaşkanı Javier Milei, Buenos Aires'teki ikinci tur seçimleri kazandıktan sonra yaptığı konuşmadan önce destekçilerini selamlıyor, 19 Kasım 2023 (EPA)
Arjantin'in seçilen Cumhurbaşkanı Javier Milei, Buenos Aires'teki ikinci tur seçimleri kazandıktan sonra yaptığı konuşmadan önce destekçilerini selamlıyor, 19 Kasım 2023 (EPA)

Arjantin siyasetinin yeni figürü Javier Milei, geçtiğimiz Pazar günü yapılan cumhurbaşkanlığı seçimlerini kazandıktan sonra 10 Aralık'ta ülkenin başkanlığını devralacak.

Ekonomik olarak katı bir liberal olarak tanımlanan ve tartışmalı bir isim olan aşırı sağcı Javier Milei, kendini ‘sistem karşıtı’ olarak tanıtıyor. Resmi kısmi sonuçlara göre, oyların yüzde 55,6'sını alarak, Ekonomi Bakanı Sergio Massa'yı geride bıraktı. Massa, demokrasinin 40 yıllık tarihinde eşi benzeri görülmemiş gergin ve belirsiz bir kampanyanın sonunda yenilgisini kabul etti.

Fotoğraf Altı:  Arjantinli cumhurbaşkanı adayı Javier Milei, Buenos Aires'teki parti genel merkezinin önünde yapılan başkanlık seçimlerinde ikinci turu kazandıktan sonra destekçileriyle birlikte kutlama yaparken 19 Kasım 2023 (AFP)
Arjantinli cumhurbaşkanı adayı Javier Milei, Buenos Aires'teki parti genel merkezinin önünde yapılan başkanlık seçimlerinde ikinci turu kazandıktan sonra destekçileriyle birlikte kutlama yaparken 19 Kasım 2023 (AFP)

Javier Milei, eski başkan Juan Peron'un adını taşıyan merkez sola bağlı sol işçi hareketi Peronist hareketin üyesi olan mevcut başkan Alberto Fernandez'in yerini alacak.

Milei, ekonomik bir şok tedavisi vaat ediyor. İki yıl önce Buenos Aires'ten milletvekili seçilerek siyasete girdi. Kendi partisi La Libertad Avanza'yı (Özgürlük İlerliyor) kurdu ve geleneksel partilerden tamamen ayrı bir yaklaşım izlemek istediğini söylüyor.

Fotoğraf Altı:  Arjantin'in ‘La Libertad Avanza’ (Özgürlük İlerliyor) koalisyonunun başkan adayı Javier Milei'nin destekçileri, 19 Kasım 2023'te Buenos Aires'teki parti genel merkezi önünde yapılan ikinci tur seçimde zaferini kutluyor (AFP)
Arjantin'in ‘La Libertad Avanza’ (Özgürlük İlerliyor) koalisyonunun başkan adayı Javier Milei'nin destekçileri, 19 Kasım 2023'te Buenos Aires'teki parti genel merkezi önünde yapılan ikinci tur seçimde zaferini kutluyor (AFP)

Tartışmalı

İngiliz ‘The Guardian’ gazetesinin geçtiğimiz Pazartesi günü yayınladığı bir habere göre, El Loco (Çılgın) olarak bilinen iklim değişikliğini inkar eden popülist Javier Milei, ülkeyi 1976'dan 1983'e kadar yöneten diktatörlük tarafından işlenen rejim tarafından yaklaşık 30 bin kişinin öldürüldüğü tahmin edilen suçlarla ilgili kırk yıllık fikir birliğini sorgulayarak milyonlarca Arjantinliyi kızdırdı. Rapora göre, aşırı muhafazakâr bir Arjantinli kongre üyesi olan Milei'nin cumhurbaşkanı yardımcısı görevini üstlenecek olan Victoria Villarroel ise askeri diktatörlüğün ‘günahlarını’ olabildiğince aza indiriyor.

Fotoğraf Altı:  Pazar günü Arjantin'de cumhurbaşkanlığı seçimlerini kazanan Javier Milei, 22 Ekim 2023'te Buenos Aires'te genel seçimler için sandıkların kapanmasının ardından adaylık kampanyası merkezinde konuşuyor (AP)
Pazar günü Arjantin'de cumhurbaşkanlığı seçimlerini kazanan Javier Milei, 22 Ekim 2023'te Buenos Aires'te genel seçimler için sandıkların kapanmasının ardından adaylık kampanyası merkezinde konuşuyor (AP)

Milei, kendisini ABD Başkanı Donald Trump ve Brezilya Devlet Başkanı Jair Bolsonaro'nun izinden giden bir lider olarak görüyor. Milei, ayrıca İngiltere'nin eski Başbakanı Margaret Thatcher'a da büyük bir hayranlık duyuyor. Milei, Thatcher'ın 1979-1990 yılları arasında İngiltere'yi yönettiği dönemde, Arjantin'in Falkland Adaları'nı işgal etmesine karşı savaş açmasını da takdir ediyor. Thatcher'ın bu kararı, Arjantin'de askeri rejimin sona ermesine ve Thatcher'ın iktidarda kalmasına yardımcı oldu. Milei, bir cumhurbaşkanlığı tartışmasında, Thatcher'ı ‘insanlığın tarihindeki en büyük liderlerden biri’ olarak nitelendirdi. Milei, Thatcher'ın Berlin Duvarı'nın yıkılmasında ve dolayısıyla komünizmin yenilgisinde önemli bir rol oynadığını düşünüyor. Ancak Milei'nin bu açıklamaları, 1982 Falkland Savaşı'nda Arjantin ordusuna katılan eski askerlerden tepki gördü. Bu askerler, Milei'nin Thatcher'ı övmesini ‘skandal’ olarak değerlendirdi.

Fotoğraf Altı:  Arjantin gazetelerinin 20 Kasım 2023 tarihli başkent Buenos Aires'teki fotoğrafı; ön sayfada ‘La Libertad Avanza’ (Özgürlük İlerliyor) koalisyonu adayı Javier Milei'nin başkanlık yarışının ikinci turundaki zaferi gösteriliyor seçimler (AFP)
Arjantin gazetelerinin 20 Kasım 2023 tarihli başkent Buenos Aires'teki fotoğrafı; ön sayfada ‘La Libertad Avanza’ (Özgürlük İlerliyor) koalisyonu adayı Javier Milei'nin başkanlık yarışının ikinci turundaki zaferi gösteriliyor seçimler (AFP)

Radikal kabine değişikliği

Arjantinli politikacı, seçim programında, gelecekteki hükümetin yapısında köklü değişiklikler önerdi. Bu değişikliklerden biri, eğitim, kadın hakları, çalışma, dayanışma, sağlık ve ulaşım gibi bakanlıkların kaldırılmasıydı.

Fotoğraf Altı:  Arjantin'in seçilen cumhurbaşkanı Javier Milei, Buenos Aires'teki ikinci tur başkanlık seçimlerindeki zaferinin ardından destekçilerine seslendi, 19 Kasım 2023 (Reuters)
Arjantin'in seçilen cumhurbaşkanı Javier Milei, Buenos Aires'teki ikinci tur başkanlık seçimlerindeki zaferinin ardından destekçilerine seslendi, 19 Kasım 2023 (Reuters)

Milei, ‘kendini savunma hakkı’ ilkesini savunuyor ve Arjantin'de silah satışının serbestleştirilmesini istiyor. Ayrıca, 2020 yılının Aralık ayında Harvard Üniversitesi'nin web sitesine göre ülkede yasal olarak kolaylaştırılan kürtajın yasaklanmasını vaat etti. Milei, ayrıca cinsel ve etnik azınlıkların haklarını savunan herhangi bir politikaya da karşı çıkıyor. Milei'nin tarihsel görüşüne göre, tüm bu adımlarla, Arjantin'in 20. yüzyılın başlarında olduğu gibi dünyanın önde gelen gücü haline gelmesini istiyor. Milei, ayrıca Arjantin vatandaşı olan Papa Francis'e karşı da sert bir muhalif. Milei için Papa Francis, ‘yeryüzündeki kötülüğü’ temsil ediyor ve Papa Francis'i ‘komünizmi empoze etmek istemekle’ suçluyor.

Fotoğraf Altı:  Arjantin'in seçilmiş cumhurbaşkanı Javier Milei'nin destekçileri, 19 Kasım 2023'te Buenos Aires'teki ikinci tur seçimlerdeki zaferini kutluyor (Reuters)
Arjantin'in seçilmiş cumhurbaşkanı Javier Milei'nin destekçileri, 19 Kasım 2023'te Buenos Aires'teki ikinci tur seçimlerdeki zaferini kutluyor (Reuters)

Ekran yıldızı

Javier Milei, 2015 yılında Mauricio Macri'nin sağcı koalisyonunun cumhurbaşkanı seçilmesinin ardından medya sahnesine çıktı. O sırada Milei, havaalanı hizmetleri konusunda uzmanlaşmış bir şirket olan ‘Aeropuerto 2000’de ekonomi uzmanı olarak çalışıyordu. Macri, bu şirketle olan devlet sözleşmelerini gözden geçirmek istedi, bu nedenle ‘Aeropuerto 2000’in başkanı Martín Eurnekian, Başkan Macri'ye karşı bir televizyon kampanyası yürütmek için Milei'yi işe almaya karar verdi. Ardından aniden, Milei -ki yakın çevresi onu o zamana kadar tamamen mütevazı olarak tanımlıyordu- kameraların önüne çıktı. Milei, isyankâr tavrı nedeniyle kısa sürede medya için ‘iyi bir müşteri’ haline geldi.

Javier Milei, yavaş yavaş, rock yıldızlarının saç modeli, derin ve sert sesi ve televizyon ekranlarındaki heyecanıyla, bir baş belası imajı oluşturdu. Kısa sürede, bu imajdan zevk aldığı anlaşıldı.

Le Figaro'ya göre kişisel hayatı açısından Javier Milei'nin herhangi bir romantik ilişkisi bilinmiyor. Birlikte yaşadığı tek kadın annesi ve kız kardeşi Karina'ydı.

Zor koşullar altında seçim

Javier Milei'nin Arjantin cumhurbaşkanlığına seçilmesi, üçüncü en büyük Latin Amerika ekonomisi (Brezilya ve Meksika'dan sonra) olan ülkedeki zorlu ekonomik koşullarda gerçekleşti. Ülke, şu anda yüzde 143'e ulaşan üç haneli enflasyon oranları, dörtte birinden fazla Arjantinlinin yoksulluk sınırının altında yaşadığı, endişe verici düzeyde borçlar ve para biriminin değer kaybı ile karşı karşıya. Arjantinliler, fiyatların her ay, hatta haftadan haftaya artmasından bıkmış durumda. Asgari ücret 146 bin peso (413 dolar) oldu.

Fotoğraf Altı:  Arjantin'in seçilmiş cumhurbaşkanı Javier Milei'nin destekçileri, 19 Kasım 2023'te Buenos Aires'teki ikinci tur seçimlerdeki zaferini öğrendikten sonra sokaklarda kutlama yapıyor (AP)
Arjantin'in seçilmiş cumhurbaşkanı Javier Milei'nin destekçileri, 19 Kasım 2023'te Buenos Aires'teki ikinci tur seçimlerdeki zaferini öğrendikten sonra sokaklarda kutlama yapıyor (AP)

Birçokları için kiralar karşılanamaz durumda. Birçok anne, 2001 yılında Arjantin'de meydana gelen ekonomik krizden sonra olduğu gibi, takas yapmaya başvuruyor.

Buenos Aires Üniversitesi'nin bu yılın başında yayınladığı bir araştırmaya göre, 18-29 yaş arasındaki Arjantinli gençlerin yüzde 68'i, imkân bulursa göç edecek.

Ülke, bütçe ayarlamaları yapması konusunda Uluslararası Para Fonu'nun (IMF) baskısı altında. Arjantin, IMF’nin 2018 yılında ülkeye sağladığı 44 milyar dolar (40 milyar euro) değerindeki büyük bir krediyi geri ödüyor.



Çin, ABD ve Rusya'dan nükleer riskleri azaltmak için diyalog taahhüdü

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve ABD Başkanı Donald Trump, Çin'in Shenzhen kentindeki Kylin Shangguan Devlet Konukevi'nde, Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi kapsamında düzenlenen üçlü görüşme öncesinde aile fotoğrafı çektirdi (AP)
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve ABD Başkanı Donald Trump, Çin'in Shenzhen kentindeki Kylin Shangguan Devlet Konukevi'nde, Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi kapsamında düzenlenen üçlü görüşme öncesinde aile fotoğrafı çektirdi (AP)
TT

Çin, ABD ve Rusya'dan nükleer riskleri azaltmak için diyalog taahhüdü

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve ABD Başkanı Donald Trump, Çin'in Shenzhen kentindeki Kylin Shangguan Devlet Konukevi'nde, Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi kapsamında düzenlenen üçlü görüşme öncesinde aile fotoğrafı çektirdi (AP)
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve ABD Başkanı Donald Trump, Çin'in Shenzhen kentindeki Kylin Shangguan Devlet Konukevi'nde, Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi kapsamında düzenlenen üçlü görüşme öncesinde aile fotoğrafı çektirdi (AP)

Çin, ABD ve Rusya, liderlerinin Çin'in güneyindeki Shenzhen kentinde gerçekleştirdiği eşi benzeri görülmemiş üçlü zirvenin ardından perşembe günü “Barış Bildirisi” yayımladı. Kremlin ve Çin devlet medyasında yer alan ortak bildiride üç ülke, nükleer riskleri azaltmak ve nükleer silahların yayılmasını önlemek amacıyla diyalog yürütme taahhüdünde bulundu.

Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, ABD Başkanı Donald Trump ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, perşembe günü gerçekleştirdikleri zirveyi tamamladı. Görüşmede Şi, “nükleer savaşı önlemek için” her türlü çabanın gösterilmesi gerektiğini vurgularken Trump, nükleer cephaneliklerin azaltılması konusunun ele alınmasını önerdi. Putin ise Ukrayna'daki savaşın sona erdirilmesinde üç ülkenin “ortak çıkarı” bulunduğunu belirtti.

Şarku’l Avsat’ın Fransız Haber Ajansı AFP'den aktardığı habere göre ortak bildiride, “Üç lider, nükleer bir savaşta kazananın olamayacağını ve böyle bir savaşın asla yaşanmaması gerektiğini bir kez daha teyit etti” ifadelerine yer verildi.

Üç ülke ayrıca, ortak bildiride belirtildiği üzere rafine petrol ürünlerinin üretimini ve tedarikini artırmayı planladıklarını duyurdu.

Bildiride, Birleşmiş Milletler'in küresel sorunlarla daha etkin mücadele edebilmesi ve uluslararası barış ile güvenliği koruma yönündeki temel görevini yerine getirebilmesi için BM reformunun ilerletilmesi konusunda da taahhütte bulunuldu.

Şi, Trump ve Putin ile gerçekleştirdiği görüşmeyi “olumlu, yapıcı ve verimli” olarak nitelendirdi.

Yaklaşık 1 saat 20 dakika süren zirvenin ardından Trump, yerel saatle 18.45'te (TSİ 10.45) Shenzhen Havalimanı'ndan kalkan uçağıyla kentten ayrıldı.

Zirvenin açılışında üç lider, nükleer silahlardan Ukrayna'daki savaşa kadar geniş bir yelpazeye yayılan önemli başlıkları ele aldı.

Tarihi bir dönüm noktası

Çin Devlet Başkanı Şi, zirveyi “tarihi bir dönüm noktası” olarak nitelendirdi. Çin'in resmi haber ajansı Xinhua'nın aktardığı açıklamasında Şi, “Nükleer bir savaşta kazanan olamaz ve böyle bir savaş asla yaşanmamalıdır” dedi.

Trump ise görüşmenin açılışında, “Bugün gerçekten tarih yazıyoruz” ifadelerini kullandı.

ABD, Rusya ve Çin'in nükleer silah stoklarının azaltılmasını görüşmek için “benzersiz bir konumda” olduğunu belirten Trump, üç ülkenin bu konuda müzakerelerde bulunabileceğini söyledi.

Trump, zirvenin başında yaptığı açıklamada, “Rusya ile Ukrayna arasında devam eden savaşı da ele alacağız” dedi.

Putin de Ukrayna'daki savaşa ilişkin olarak, “Ülkelerimizin, Ukrayna'daki çatışma da dahil olmak üzere bölgesel anlaşmazlıkların çözümünde birçok açıdan ortak çıkarları bulunuyor” diye konuştu.

Rus lider, uluslararası barış ve güvenliğin korunmasında “ortak sorumluluk” taşıdıklarını vurguladı. Görüşmelerde ekonomik ilişkilerin yanı sıra gıda ve enerji güvenliğinin de gündeme geleceğini belirten Putin, bu alanların Ortadoğu ve Ukrayna'daki savaşlardan ciddi şekilde etkilendiğine dikkati çekti.

Sizinle tanıştığıma memnun oldum

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, perşembe günü Çinli ve ABD'li mevkidaşlarıyla açık ve samimi bir atmosferde verimli bir toplantı gerçekleştirdiğini söyledi. Putin, Trump'ın Ukrayna'daki savaşı sona erdirmeye içtenlikle bağlı göründüğünü ifade etti.

Shenzhen'de düzenlenen üçlü zirvede BM reformu, güvenlik meseleleri ve nükleer silahların yayılmasının önlenmesinin ele alındığını belirten Putin, Rusya ile ABD arasındaki ilişkilerin iyileşebileceğini kaydetti. Trump yönetiminin Moskova'ya yönelik yaklaşımının iyimserlik yarattığını da sözlerine ekledi.

Zirve, üç liderin yeni bir nüfuz paylaşımına yönelerek, örneğin Ukrayna'nın geleceğiyle ilgili kararları Kiev veya Avrupa'ya danışmadan alma ihtimaline ilişkin kaygıları da beraberinde getirdi.

Üçlü zirve öncesinde Şi, Çin devlet medyasına göre bu yıl üçüncü kez bir araya geldiği Trump ile ikili görüşme gerçekleştirdi.

Şi, ABD'li mevkidaşına Çin-ABD ilişkilerinin genel olarak istikrarlı olduğunu ve olumlu yönde ilerlediğini söyledi. Trump ise iki liderin Ukrayna'daki savaşın sona erdirilmesine yardımcı olmak istediğini belirtti.

Trump ile Putin de zirve öncesinde bir araya geldi. Bu görüşme, iki liderin Ağustos 2025'ten bu yana gerçekleştirdiği ilk buluşma oldu. 80 yaşındaki ABD Başkanı Trump, 74 yaşındaki Putin'i arkadaş olarak nitelendirirken Rus lider de İngilizce “Sizinle tanıştığıma memnun oldum” karşılığını verdi.

Putin ile 73 yaşındaki Şi ise çarşamba günü bir araya geldi. Şi, bu görüşmenin iki lider arasında gerçekleştirilen 50'nci buluşma olduğunu söyledi.

Nükleer silahsızlanma gündemi

Washington yönetimi, Orta Doğu'daki savaşın yanı sıra ABD ile Rusya arasında nükleer silahların sınırlandırılmasını öngören Yeni START Antlaşması'nın şubat ayında süresinin dolmasının ardından nükleer silahsızlanma konusunun da zirvede ele alınacağını açıklamıştı.

Pekin yönetimi, daha önce yaptığı açıklamalarda, Çin'in nükleer silah stokuna ilişkin görüşmelere katılmadan önce ABD ve Rusya'nın çok daha büyük nükleer cephaneliklerini azaltması gerektiğini savunmuştu.

Trump, zirvenin açılışında yaptığı konuşmada, “Dünyanın açık ara en büyük üç nükleer gücü olan ABD, Rusya ve Çin, dünyadaki nükleer silahların sayısını azaltmanın ve bir gün kullanılma riskini sınırlandırmanın yollarını görüşmek için benzersiz bir konumda” dedi. Trump, nükleer silahların azaltılmasının son derece zor bir mesele olduğunu da kabul etti.

Trump, daha önce Shenzhen'den Fox News kanalına yaptığı açıklamada, “Bizim 4 bin nükleer silahımız var. Rusya'nın 3 bin 800 nükleer silahı bulunuyor. Çin'in ise şu anda 400 ya da 500 silahı var ancak bu sayıyla bizi yakalayacak” ifadelerini kullanmıştı.

Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) zirvesine katılan diğer liderler arasında Japonya Başbakanı Sanae Takaichi, Güney Kore Devlet Başkanı Lee Jae-myung, Kanada Başbakanı Mark Carney ve Avustralya Başbakanı Anthony Albanese de yer aldı.

Tokyo yönetimi, Japonya ile Rusya arasındaki ilişkilerin son dönemde gerildiği bir süreçte Takaichi'nin çarşamba günü Putin ile görüştüğünü açıkladı.

Çin'e başbakanlık görevine gelmesinden bu yana ilk ziyaretini gerçekleştiren Takaichi, perşembe günü yaptığı açıklamada Pekin ile “yapıcı ve istikrarlı bir ilişki” kurmayı hedeflediğini söyledi. Takaichi, geçen yıl Tayvan çevresinde olası bir çatışma yaşanması halinde Tokyo'nun askeri müdahalede bulunabileceğine ilişkin açıklamalarıyla Çin ile ilişkilerin gerilmesine yol açmıştı.

Şi, perşembe günü Trump'a, Tayvan meselesinin Washington ile Pekin arasındaki ilişkilerde gerilime neden olmaması için bu konuda doğru olanı yapmayı sürdürmesi çağrısında bulundu. Çin devlet medyasının aktardığına göre Şi, Tayvan konusunun ikili ilişkiler üzerindeki olumsuz etkilerinin önlenmesi gerektiğini vurguladı.

Şarku’l Avsat’ın Xinhua'dan aktardığı habere göre Trump, ABD'nin Tayvan'ın bağımsızlığını desteklemediğini Şi'ye iletti.


Şi, Trump ve Putin ile yapılacak üçlü zirve öncesinde Çin’in merkezi bir rol üstlenmesini bekliyor

Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve ABD Başkanı Donald Trump, Trump’ın Çin’in Shenzhen kentine varışı sırasında (Reuters)
Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve ABD Başkanı Donald Trump, Trump’ın Çin’in Shenzhen kentine varışı sırasında (Reuters)
TT

Şi, Trump ve Putin ile yapılacak üçlü zirve öncesinde Çin’in merkezi bir rol üstlenmesini bekliyor

Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve ABD Başkanı Donald Trump, Trump’ın Çin’in Shenzhen kentine varışı sırasında (Reuters)
Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve ABD Başkanı Donald Trump, Trump’ın Çin’in Shenzhen kentine varışı sırasında (Reuters)

ABD Başkanı Donald Trump, Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği Forumu’na (APEC) üye ülkelerin liderlerine ev sahipliği yapan Çin’in Shenzhen kentindeki havalimanının pistinde Çin Devlet Başkanı Şi Cinping tarafından sıcak bir şekilde karşılandı. Bu jestin, bugün Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in de katılımıyla gerçekleşecek ve dünyanın en büyük üç nükleer gücünü bir araya getirecek ilk zirve öncesinde sıcak bir atmosfer oluşturma çabasının parçası olduğu değerlendirildi.

ABD medyası, bu jestin dikkatle planlanmış göründüğünü bildirdi. Şi, başkanlık uçağı Air Force One’ın dışında Trump’ı kucaklayarak karşıladı ve iki lider arasındaki yakınlığı ve özel kişisel ilişkiyi gözler önüne serdi. Aynı gün akşam saatlerinde ise Trump, akşam yemeği öncesinde Şi’nin yanlarında durduğu sırada Putin ile tokalaştı. Şi’nin iki konuğun arasında yer alması, fotoğrafta Çin’i merkeze taşıdı.

Ancak üç lideri bir araya getiren bu kutlama havasındaki görüntü, siyasi yakınlaşma veya ilişkilerini zorlayan ihtilaflı konularda uzlaşma sağlandığı anlamına gelmiyor. Tokalaşmaların ve gülümsemelerin ardında uluslararası sistemin geleceği, İran savaşı, Ukrayna’daki savaş, küresel ticaret, ileri teknoloji ve nükleer silahların sınırlandırılması gibi konularda farklı stratejik çıkarlar rekabet ediyor. Bu nedenle toplantının önemi yalnızca gerçekleşmesinden değil, her liderin diğer iki lidere vereceği mesajların niteliğinden ve kişisel diplomasinin sembolik görüntülerin ötesine geçen uzlaşılar sağlayıp sağlayamayacağından kaynaklanıyor.

CNN, toplantıyı, 70 yaşını aşmış, dünya nükleer silahlarının yaklaşık yüzde 90’ına sahip üç liderin olağanüstü buluşması olarak nitelendirdi. Uluslararası arenada iki savaşın ve iç içe geçmiş krizlerin yaşandığı bir dönemde gerçekleşen görüşmenin kesinleşmiş bir gündeminin de bulunmadığına dikkat çekti.

Çatışan çıkarlar

Üç lider zirveye aynı önceliklerle katılmıyor. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, her şeyden önce ülkesinin göz ardı edilemeyecek bir uluslararası aktör konumunu pekiştirmeyi ve Ukrayna savaşının başlamasından bu yana Batı’nın uyguladığı yaptırımlara rağmen Rusya’nın hâlâ ABD ve Çin ile aynı masaya oturabilecek kapasitede olduğunu göstermeyi amaçlıyor.

APEC Zirvesi marjında böyle bir toplantı düzenlenmesi fikrini ilk ortaya atan da Putin oldu. Görece bir izolasyon ve ekonomik-siyasi baskı altında geçen yılların ardından ABD ve Çin liderlerinin yanında yer alması, herhangi bir anlaşmaya varılmadan önce bile siyasi ve sembolik bir kazanım anlamına geliyor.

Trump ise zirveye, özellikle yönetiminin karşı karşıya olduğu iç siyasi zorlukların gölgesinde, uluslararası bir başarı olarak sunabileceği diplomatik bir atılım gerçekleştirme arzusuyla katılıyor. Şarku’l Avsat’ın Wall Street Journal’dan aktardığına göre ABD’li ve yabancı yetkililer, Trump’ın ara seçimlerin ardından uluslararası alanda somut sonuçlar elde edebileceğini göstermek amacıyla dış politikada daha fazla risk almaya hazır olmasını bekliyor. Washington Post ise ziyareti, Şi ve Putin ile kişisel ve gayriresmi diplomasiye dayalı bir girişim olarak nitelendiriyor.

cdvfgh
Çin’in Shenzhen kentinde düzenlenen Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği Forumu (APEC) liderler toplantısı karşılama yemeği öncesinde çekilen toplu fotoğraf (EPA)

Buna karşılık Şi, gelişmeleri yönetme ve zirvenin seyrini belirleme konusunda en istekli lider olarak öne çıkıyor. Pekin yönetimi bu fırsatı, Shenzhen kentini Silikon Vadisi ile rekabet edebilecek küresel bir teknoloji merkezi olarak tanıtmak için kullandı. Şi ve Putin de iki ülke arasındaki ortaklığın gücünü vurgulamaya özen gösterdi. Bu durum, üç lider arasındaki ilişkilerin niteliği bakımından önemli bir farklılığa işaret ediyor. Trump ile Putin yüz yüze yedi, Trump ile Şi ise sekiz kez görüştü. Ancak Çin ve Rusya liderleri arasındaki ilişki çok daha köklü. İki lider, Şi’nin 2013’te iktidara gelmesinden bu yana 40’tan fazla kez bir araya geldi.

Bu durum, Trump’ı masadaki diğer iki liderle aynı ölçüde yakın bir ortaklığa sahip olmayan tek taraf haline getiriyor. Bu durumun müzakerelerdeki dengeyi ve olası uzlaşıların niteliğini etkilemesi beklenebilir.

Rusya-Ukrayna savaşı dosyası ise üçlü bir uzlaşıya yönelik her türlü girişimin önündeki en büyük engel olmayı sürdürüyor. Trump yönetimi, savaşın zirvenin gündemine alınıp alınmayacağı konusunda çelişkili mesajlar verdi. İlk aşamada üst düzey bir ABD’li yetkili, başkanın bu konuyu görüşmeyeceğini belirtirken, Trump pazartesi günü yaptığı açıklamada Rus ve Çinli mevkidaşlarıyla savaşı ele almayı beklediğini duyurdu.

Zirve, büyük güçlerin Avrupa ülkelerini sürecin dışında bırakarak Ukrayna konusunda uzlaşmaya varabileceği endişesini de beraberinde getiriyor. Bu durum, İkinci Dünya Savaşı’nın ardından Avrupa’nın geleceğine ilişkin düzenlemelerin küçük ülkelere eşit temsil hakkı tanınmadan galip güçler tarafından ele alındığı 1945 Yalta Konferansı’nı yeniden gündeme taşıdı.

Çip savaşı

Çin’in görkemli karşılamasına rağmen Trump, zirveye mutlak bir güç konumundan katılmıyor. Washington ile Pekin arasındaki teknoloji rekabeti, ABD yönetimi içindeki görüş ayrılıklarını ortaya koyarken Trump’ı, Amerikan teknolojik üstünlüğünü korumak ile Çin’le istikrarlı ilişkileri sürdürmek arasında zor bir tercihle karşı karşıya bırakıyor.

Birkaç gün önce ABD Ticaret Bakanlığı, gelişmiş yarı iletkenlerin ihracatına yönelik kısıtlamaları sıkılaştırdı. Bu kapsamda, yurt dışındaki veri merkezlerinin Çin, Rusya ve İran’daki şirketlere yüksek miktarda bilgi işlem kapasitesi satmadan önce lisans alması zorunlu hale getirildi.

Ancak karar, ABD yönetiminin kendi içinde de görüş ayrılıklarını ortaya çıkardı. Karara ilişkin duyuru metninde Hazine Bakanlığı ile Ulusal Güvenlik Konseyi’nin düzenlemenin hazırlanmasında rol oynadığına işaret edilirken Ticaret Bakanı Howard Lutnick’in karara karşı çıktığı belirtildi.

Pekin ise sert bir dille karşılık verdi. Çin Ticaret Bakanlığı, gelişmeden duyduğu ‘derin rahatsızlığı’ dile getirerek Washington’ın kısıtlamaları sürdürmekte ısrar etmesi halinde karşı önlemler alacağı uyarısında bulundu.

Nvidia şirketiyle ilgili gelişmeler de tabloyu daha karmaşık hale getirdi. Şirketin eski CEO’su Jensen Huang’ın, ABD’li yetkililerin Çin istihbarat ajanı olarak nitelendirdiği bir kadınla ilişkisine dair haberler geniş çaplı tartışmalara yol açtı.

Bu gelişmeler ışığında kapsamlı bir ticaret anlaşmasına varılması ihtimali sınırlı görünüyor. İki ülke arasında önceki APEC zirvesinde sağlanan ticaret ateşkesi, 10 Ocak’ta sona erecek. Washington ise Pekin’in Amerikan tarım ürünlerini satın alma ve nadir toprak elementlerinin ihracatını artırma konusundaki taahhütlerini tam olarak yerine getirmediğini belirtiyor.

Şi’nin, özellikle gelecek ay Florida’da düzenlenecek G20 Zirvesi’nde Trump ile yeniden bir araya gelmelerinin beklenmesi nedeniyle beklemeyi ve Trump’ın önümüzdeki dönemde atacağı adımları gözlemlemeyi tercih etmesi muhtemel görünüyor.

Kuzey Kore

Belirsizlik yalnızca Ukrayna ve ticaret konularıyla sınırlı değil. Kuzey Kore dosyası da hâlâ gündemdeki olası başlıklardan biri olmayı sürdürüyor. Trump, Çin’de bulunduğu sırada Kuzey Kore lideri Kim Jong-un ile görüşebileceğinin sinyalini verirken ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, başkanın böyle bir görüşmeyi siyasi bir taviz olarak değerlendirmediğini vurguladı.

cdfrvgth
Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, Çin’in Shenzhen kentinde düzenlenen Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği Forumu (APEC) akşam yemeği öncesinde ABD Başkanı Donald Trump ile Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in arasında duruyor. (AP)

Bu dosyalar ışığında Beyaz Saray beklentileri düşük tuttu. ABD’li yetkililer, toplantı sırasında kapsamlı bir nükleer anlaşmaya varılmasını beklemiyor. Gerçekçi sonuçların, silahların sınırlandırılmasına yönelik üçlü görüşmelerin başlatılması niyetinin açıklanması, bazı uluslararası krizlerde koordinasyon sağlanması ve üç lider arasındaki temasların sürdürülmesiyle sınırlı kalabileceği değerlendiriliyor. Mevcut gerilimler göz önüne alındığında, diyaloğun sürdürülmesi konusunda anlaşmaya varılması bile başlı başına önemli bir sonuç olabilir. Bu durum, özellikle liderlerin ticari ve askerî anlaşmazlıkların daha geniş çaplı bir çatışmaya dönüşmesini önlemeyi başarması halinde daha da önem kazanacak.


Trump, Şi ve Putin zirvesinin gündeminde kritik anlaşmazlık konuları

Çin’in Şhenzhen kentinde düzenlenen APEC Zirvesi’ne katılan liderler, Çin-ABD-Rusya zirvesi öncesinde dün toplu fotoğraf çektirdi (AP)
Çin’in Şhenzhen kentinde düzenlenen APEC Zirvesi’ne katılan liderler, Çin-ABD-Rusya zirvesi öncesinde dün toplu fotoğraf çektirdi (AP)
TT

Trump, Şi ve Putin zirvesinin gündeminde kritik anlaşmazlık konuları

Çin’in Şhenzhen kentinde düzenlenen APEC Zirvesi’ne katılan liderler, Çin-ABD-Rusya zirvesi öncesinde dün toplu fotoğraf çektirdi (AP)
Çin’in Şhenzhen kentinde düzenlenen APEC Zirvesi’ne katılan liderler, Çin-ABD-Rusya zirvesi öncesinde dün toplu fotoğraf çektirdi (AP)

Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, ABD'li mevkidaşı Donald Trump'ı dün, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in de katılımıyla gerçekleştirilecek “tarihi” üçlü zirve öncesinde, Şhenzhen kentinde dikkat çekici bir törenle karşıladı. Uluslararası alandaki önemli anlaşmazlık konularında uzlaşma sağlanması beklentilerinin öne çıktığı zirve öncesinde, Avrupa'nın büyük güçlerin kendi çıkarları doğrultusunda ve Avrupa'nın menfaatleri aleyhine anlaşmalar yapabileceğine yönelik endişeleri de gündeme geldi.

Zirve öncesinde çeşitli ikili görüşmeler gerçekleştirildi. Bunların en önemlilerinden biri, Şi Cinping ile Vladimir Putin arasında yapılan görüşme oldu. İki lider, Rusya-Çin ortaklığının güçlü olduğunu ve başta Ukrayna savaşı olmak üzere uluslararası meselelerde görüşlerini eşgüdüm içinde yürüttüklerini vurguladı. Kremlin ise üç liderin yayımlayacağı ortak bildirinin hazırlanması için yoğun istişarelerin sürdüğünü ifade etti.

Şarku’l Avsat’ın aldığı bilgiye göre zirvenin gündeminde Ukrayna ve İran'daki savaşlar, Washington ile Pekin arasındaki ticari ve teknolojik rekabet ile nükleer silahların sınırlandırılması konuları öne çıkıyor. Üç liderin öncelikleri ve stratejik çıkarları arasındaki farklılıklar ise görüşmelerin seyrini belirleyecek temel unsurlar arasında yer alıyor.