عربي English Türkçe اردو فارسى
Logo
Son Haberler
DÜNYA

Gazze konulu BRICS Zirvesi’nde ateşkes ve insani koridorların açılması çağrısı yapıldı

Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman ‘sivillere karşı işlenen vahşi suçları’ kınadı ve felaketin sona ermesi için ‘ortak eylem’ çağrısında bulundu.

Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, dün gerçekleştirilen olağanüstü BRICS zirvesine katıldı (AP)
Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, dün gerçekleştirilen olağanüstü BRICS zirvesine katıldı (AP)
TT
TT

Gazze konulu BRICS Zirvesi’nde ateşkes ve insani koridorların açılması çağrısı yapıldı

Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, dün gerçekleştirilen olağanüstü BRICS zirvesine katıldı (AP)
Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, dün gerçekleştirilen olağanüstü BRICS zirvesine katıldı (AP)

BRICS grubu, Gazze'de kötüleşen son durumla temas hattına güçlü bir giriş yaptı. Ortadoğu'daki son gelişmelerin çevrim içi görüşüldüğü zirvede Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin ve Güney Afrika'dan oluşan BRICS grubu liderleri ve BRICS üyeliğine davet edilen ülke liderleri, acil ateşkes yapılması ve insani koridorların açılması çağrısı yapıldı. Görüşmeye katılan ülkelerin liderleri, BRICS'in çatışmanın yatıştırılması ve siyasi sürece geçilmesi çabalarında önemli bir rol oynamaya hazır olduğunu teyit ederken, İsrail'in ‘soykırım’ suçundan ve insani yardımların girişini engellemekten sorumlu tutulması çağrılarda bulunuldu.

Suudi Arabistan Veliaht Prensi ve Başbakanı Prens Muhammed bin Selman bin Abdulaziz, çevrim için BRICS zirvesi öncesinde yaptığı konuşmada, Gazze'de masum sivillere, sağlık kuruluşlarına ve ibadethanelere karşı işlenen vahşi suçların ve her geçen gün daha da kötüleşen bu insani felaketin durdurulması ve kararlı çözümlerin geliştirilmesi için ‘ortak eylem’ gerektiğini vurguladı. Veliaht Prens, BRICS zirvesinin Gazze halkının zor bir dönemden geçtiği sırada yapıldığını da sözlerine ekledi.

BRICS liderleri toplantısına katılan Suudi Arabistan heyetine Kral Selman bin Abdulaziz adına başkanlık yapan Veliaht Prens Muhammed bin Selman, askeri operasyonların derhal durdurulması, siviller için insani koridorların açılması ve uluslararası insani yardım kuruluşlarının görevlerini yerine getirebilmelerine olanak tanınması talebini yineledi. Veliaht Prens Bin Selman, Suudi Arabistan’ın bu konudaki tutumunun net ve sağlam olduğunu, Filistin halkının 1967 sınırlarında başkenti Doğu Kudüs olan bağımsız, egemen bir Filistin devleti kurma yönündeki meşru haklarını elde etmelerini sağlayacak iki devletli çözüm ile ilgili uluslararası kararların uygulanması dışında Filistin'de güvenliği ve istikrarı sağlamanın yolu olmadığını vurguladı. Ayrıca ülkesinin Gazze halkına hava ve deniz yoluyla insani yardım ulaştırdığını ve Suudi halkının şimdiye kadar yarım milyar Suudi riyalini aşan bir bağış kampanyası başlattığını da sözlerine ekledi.

Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman çevrim için BRICS zirvesine katıldı (SPA)
Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman çevrim için BRICS zirvesine katıldı (SPA)

Suudi Arabistan’ın İsrail’in Gazze’ye karşı başlattığı savaşı görüşmek üzere 11 Kasım'da Riyad'da İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT) ve Arap Birliği (AL) Olağanüstü Ortak Zirvesi düzenlediğini ve zirveden ortak bir kararın çıktığını hatırlatan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman, bu ortak kararda İsrail'in Gazze Şeridi'ne yönelik saldırganlığının kınandığını, saldırının her türlü bahaneyle haklı gösterilmesine karşı çıkıldığını, gıda, ilaç ve yakıt da dahil olmak üzere insani yardım konvoylarının Gazze Şeridi'ne derhal girmesi gerektiğinin vurgulandığını, Filistin halkının zorla yerinden edilmesinin reddedildiğini, İsrail'in Gazze Şeridi'ndeki hastaneleri hedef almasının kınandığını ve tüm ülkelerin İsrail'e silah ve mühimmat ihracatını durdurmaya çağrıldığını, Gazze'deki savaşa karşı uluslararası ortak bir tutum oluşturmak için İİT ve AL üyeleri adına harekete geçilmesi ve uluslararası kararlar çerçevesinde kalıcı ve kapsamlı bir barışa ulaşmak için ciddi bir siyasi sürecin başlatılması yönünde baskı yapılmaya başlanmasının vurgulandığını söyledi.

BRICS grubu liderleri ve BRICS üyeliğine davet edilen ülke liderlerinin katılımıyla düzenlenen Gazze konulu olağanüstü çevrim içi toplantıya, BRICS üyeliğine davet edilen ülkelerden biri ve BRICS Dönem Başkanı Güney Afrika’nın dostu olan bir ülke olarak ve hem İİT hem de AL zirvelerinin mevcut dönem başkanı sıfatıyla Suudi Arabistan da katıldı.

Öte yandan Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, çevrim içi gerçekleştirilen görüşmede yaptığı konuşmada insani ateşkes, rehinelerin serbest bırakılması ve Gazze'ye insani yardımların ulaştırılması konularında bir an önce anlaşmaya varılması gerektiğini vurguladı. Putin, ancak ‘en iyi yolun uzun süreli bir itidale ulaşmak olduğunu’ vurguladı.

Putin, BRICS Dönem Başkanı Güney Afrika’nın ve birkaç ay önce gruba tam üye olan İran'ın çağrısıyla düzenlenen olağanüstü zirvede, Rusya ve BRICS ülkelerinin Filistin-İsrail çatışmasının çözümünde önemli bir rol oynayabileceğini söyledi. Ülkesinin bu konuda sağlam ve sarsılmaz bir tutuma sahip olduğunu belirten Rusya Devlet Başkanı, “Uluslararası toplumu gerilimi düşürmeye, ateşkes sağlamaya ve Filistin-İsrail çatışmasına siyasi çözüm bulmaya yönelik çabalara katılmaya çağırıyoruz. Grubumuz (BRICS) bu çalışmada önemli bir rol oynayabilir” ifadelerini kullandı.

Tüm bu olayların aslında ABD'nin Filistin-İsrail anlaşmazlığında arabuluculuk konumunu tekeline alma arzusunun bir sonucu olduğunu söyleyen Putin, “Böylece Filistin meselesinin çözümüne yönelik tekel girişimlerin sonuçsuz kaldığı ortaya çıktı. Binlerce insanın ölümü, sivillerin toplu olarak sınır dışı edilmesi ve insani bir felaketin ortaya çıkması derin endişe verici konulardır. Bir meslektaşım az önce çok sayıda çocuğun öldürüldüğünden bahsetti. Bu korkunç bir şey ama çocukların anestezi olmadan ameliyat edilmesini de gördüğünüzde belirli duygular harekete geçiyor” şeklinde konuştu.

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, dün yapılan çevrim içi BRICS zirvesine katıldı (AFP)
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, dün yapılan çevrim içi BRICS zirvesine katıldı (AFP)

Putin, iki bağımsız devletin kurulmasını ve İsrail ile Filistin’in barış içinde bir arada yaşamasını öngören Birleşmiş Milletler (BM) kararlarının ihlal edilmesinin sonucunda Filistinlilerin nesillerdir adaletsizliğin içinde büyüdüklerini ve İsraillilerin bağımsız bir Filistin devletinin güvenliğini garanti edemediklerini söyledi. Rehinelerin serbest bırakılması ve sivillerin ve yabancıların Gazze'den tahliyesi için insani ateşkes ilan edilmesinin önemli olduğunu vurgulayan Putin, “En acil görev, uzun vadeli ve sürdürülebilir bir ateşkese varmak” dedi. Rus lider, Ortadoğu'da diğer ülkelerin savaşın içine çekilmesine ve çatışmanın bölgeye yayılmasına karşı uyardı.

Putin, ülkesinin gelecek yıl BRICS grubu dönem başkanlığını devraldığında, Filistin-İsrail çatışmasının çözümüne ilişkin temasları başlatmayı planladığını da sözlerine ekledi.

BRICS grubunun Filistin-İsrail çatışmasının yayılması konusunda görüşmelerini sürdürmesinin son derece faydalı olduğuna inandıklarını söyleyen Rus lider, “Değerli meslektaşlarım, herhangi bir itiraz olmazsa önümüzdeki yıl Rusya'nın dönem başkanlığı sırasında bu konuyla ilgili çevrim içi görüşmeler de dahil olmak üzere temaslara başlayacağız” diye konuştu.

Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin ve Güney Afrika'dan oluşan BRICS grubu, geçtiğimiz ağustos ayında gerçekleştirilen Johannesburg Zirvesi'nde Arjantin, Mısır, İran, Etiyopya, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri'nin (BAE) gelecek yılın başlarından itibaren gruba tam üye olmaya davet edilmesi kararı alındığını duyurmuştu.

Diğer yandan BRICS’in olağanüstü bir zirve düzenlemesi çağrısında bulunan İran’ın Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi, BRICS üyesi ülkelerin liderlerine BM’deki ilgili kurumlar aracılığıyla ‘İsrail'in Gazze halkına karşı işlediği suçları durdurma’ yönünde bir karar çıkarılması çağrısında bulundu.

İran Cumhurbaşkanı Reisi, konuşmasında şunları söyledi:

“BM Güvenlik Konseyi'nin (BMGK) Filistin'de barışı ve güvenliği sağlama ve ateşkes kararı alma görevini yerine getirememesi göz önünde bulundurulduğunda BRICS üyesi devletlerin BM çerçevesinde BM Genel Kurulu'nda bağlayıcı bir karar yayınlaması gerekiyor. İsrail'in Gazze halkına karşı işlediği suçları durdurmak için uluslararası barış mekanizmasının devreye sokulmalı.”

BRICS üyesi ülkelerin liderlerine, İsrail'i ‘terörist rejim’ ve ordusunu da ‘terör örgütü’ olarak tanımlaması çağrısında bulunan Reisi, “İsrail'in hastanelere, sağlık merkezlerine ve ibadethanelere saldırmaya devam etmesinin yanında kadınları, çocukları, doktorları, hemşireleri ve gazetecileri öldürmesi de bir terör eylemidir. İsrail rejimi terör rejimi, ordusu da terör örgütü olarak tanınmalı” ifadelerini kullandı.

Güney Afrika Cumhurbaşkanı Cyril Ramaphosa ise BRICS Dönem Başkanı sıfatıyla yaptığı konuşmada, çatışan taraflara silah tedarikinin durdurulması çerçevesinde dünya ülkelerini Filistin-İsrail çatışmasını körükleyecek adımlar atmaktan kaçınmaya çağırdı.

Ramaphosa, sözlerini şöyle sürdürdü:

“Tüm devletler itidalli davranmalı ve taraflara silah tedarikinin kesilmesi de dahil olmak üzere çatışmayı körüklemekten kaçınmalı.”

Güney Afrika Cumhurbaşkanı Cyril Ramaphosa, dün yapılan BRICS zirvesine katıldı (Güney Afrika Cumhurbaşkanlığı - AP)
Güney Afrika Cumhurbaşkanı Cyril Ramaphosa, dün yapılan BRICS zirvesine katıldı (Güney Afrika Cumhurbaşkanlığı - AP)

İsrail-Filistin çatışmasına barışçıl bir çözüm bulunması için acil ve kapsamlı bir ateşkese ulaşılmasının önemini vurgulayan Güney Afrika lideri, “Uluslararası toplumu Gazze Şeridi'ndeki acıları dindirecek ve çatışmaya adil ve barışçıl bir çözümün önünü açacak acil ve somut önlemler üzerinde anlaşmaya çağırıyoruz. Güney Afrika adına, derhal ve kapsamlı bir ateşkes sağlanması ve insani durumun iyileştirilmesine yönelik adımların başlatılması çağrısı yapıyoruz” şeklinde konuştu.

İsrail ve Hamas’ın çatışma sırasında uluslararası hukuku ihlal ettiklerini belirten Ramaphosa, ‘İsrail’in eylemlerinin, BM Sözleşmesi ve Cenevre Konvansiyonu da dahil olmak üzere uluslararası hukukun açıkça ihlali’ olduğunu söyledi.

Hamas’ın rehineleri elinde tutarak uluslararası hukuku ihlal ettiğini ve cezalandırılması gerektiğini ifade eden Güney Afrika Cumhurbaşkanı, İsrail’in de Filistinlileri toplu olarak cezalandırmak için yasa dışı aşırı güç kullanmasını ‘bir savaş suçu’ olarak nitelendirdi.

Filistin-İsrail anlaşmazlığının çözümünde uluslararası dayanışmanın önemini vurgulayan Ramaphosa, BRICS grubunun, Filistin-İsrail ihtilafında kalıcı barışın sağlanmasına yönelik uluslararası çabalarda belirleyici bir rol oynayabileceğinin altını çizdi.

Öte yandan Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, BRICS’in birlik ve iş birliğini teşvik etmek ve gelişmekte olan ülkelerin ortak çıkarlarını korumak için önemli bir platform olduğunu vurguladı.

Geçtiğimiz ağustos ayında Johannesburg'da yapılan son BRICS zirve sırasında zirveye katılan üye ülkelerin bayrakları (AFP)
Geçtiğimiz ağustos ayında Johannesburg'da yapılan son BRICS zirve sırasında zirveye katılan üye ülkelerin bayrakları (AFP)

Filistin-İsrail çatışmasına ilişkin tutumların yaklaştırılması ve olağanüstü BRICS zirvesi sırasında kararlaştırılanların ‘gruba yeni üyelerin katılmasının ardından iş birliği için iyi bir başlangıç’ olduğunu söyleyen Şi, Çin’in, Filistin-İsrail çatışmasının mevcut turunda ateşkesi ve yakalanan sivillerin serbest bırakılmasını bir öncelik olarak gördüğünü vurguladı.

BRICS üyesi ülkelerin şu anki durumda Filistin-İsrail sorununda adaletin ve barışın sesi olarak hareket etmesinin son derece gerekli olduğunun altını çizen Çin Devlet Başkanı, Gazze Şeridi'ndeki son savaşta çok sayıda sivilin ölmesine ve yaranmasına yol açtığını ve insani bir felakete dönüştüğünü vurgulayarak “Çin bu konuda derin bir endişe duyuyor” dedi.

Çin'in Gazze'de hızlı ve adil bir çözümü için yakında resmi bir uluslararası konferansın düzenlenmesi çağrısında bulunacağını açıklayan Şi, barışın güçlendirilmesi ve Filistin meselesine derhal, kapsamlı, adil ve kalıcı bir çözümün teşvik edilmesi konusunda uluslararası fikir birliğinin sağlanması için mümkün olan en kısa sürede daha güvenilir bir uluslararası barış konferansı düzenlenmesi gerektiğine işaret etti.

Rusya Dışişleri Bakan Yardımcısı Sergey Ryabkov, BRICS üyesi ülkelerin temsilcileri tarafından hazırlanan Gazze’deki duruma ilişkin düzenlenen BRICS Zirvesi Sonuç Bildirgesi’nin onaylandığını duyurdu.

Ryabkov, Rusya'nın zirveden çıkan sonuçların ve bildirgede yer alan tavsiyelerin Güney Afrika’nın BRICS Dönem Başkanlığı tarafından açıklanacağını da kaydetti.

Daha fazlasını oku

 
 
DÜNYA

ABD güçleri bir ay içinde Suriye’den tamamen çekilecek

TT
TT

ABD güçleri bir ay içinde Suriye’den tamamen çekilecek

ABD güçleri bir ay içinde Suriye’den tamamen çekilecek

ABD’nin DEAŞ’la Mücadele Uluslararası Koalisyonu’na (DMUK) liderlik eden güçlerinin, DEAŞ’a karşı yürütülen operasyon kapsamında Suriye’den tamamen çekilmeyi planladığı bildirildi. Konuya ilişkin bilgi veren bir Suriye hükümet yetkilisi, bir Kürt kaynağı ve bir diplomatik kaynak, çekilmenin bir ay içinde tamamlanacağını belirtti. Bu açıklama, ülkenin kuzeydoğusundaki bir üssün boşaltılmaya başlanmasıyla eş zamanlı olarak geldi.

Adı açıklanmayan Suriye hükümet yetkilisi, “Bir ay içinde Suriye’den çekilecekler ve sahadaki hiçbir üslerinde askeri varlık bırakmayacaklar” dedi.

Kürt kaynak da aynı zaman çizelgesini doğrularken, diplomatik kaynak ise çekilmenin 20 gün içinde tamamlanabileceğini belirtti ve Washington’ın Suriye’de hiçbir askeri üs bırakmayacağını vurguladı.

ABD, 2014 yılında DEAŞ’ın Suriye ve Irak’ta geniş topraklar ele geçirmesinin ardından bu örgüte karşı kurulan DMUK çerçevesinde her iki ülkede de asker bulundurmuştu. Örgüt, 2019’a kadar kademeli olarak bu bölgelerden çıkarılmıştı.

Kürt kaynak, ABD’nin bugün Suriye’nin kuzeydoğusundaki ana üsten çekilmeye başladığını ve önceki iki üssü de iki hafta içinde boşalttığını belirtti.

İsminin açıklanmasını istemeyen kaynak, “Haseke’deki DMUK güçlerinin merkezi üssünden askeri ve lojistik araçların Irak yönüne çekilmesi süreci devam ediyor. ABD’nin Suriye’den çekilmesi bir ay içinde tamamlanacak” dedi.

dcfvgthy
Suriye’nin Kamışlı kentinde ABD ordusu devriyesi (Arşiv – Reuters)

ABD ordusu, bu ayın ortasında Suriye’deki stratejik bir üsten tamamen çekildiğini ve üssü Suriye güçlerine devrettiğini açıkladı. Bu gelişme, iki ülke arasındaki ilişkilerin güçlenmesine işaret eden en son adım olarak değerlendiriliyor ve daha geniş çaplı bir Amerikan çekilmesine zemin hazırlayabilir. Şarku’l Avsat’ın Wall Street Journal’dan aktardığına göre ABD güçleri, Suriye’deki kalan tüm üslerden önümüzdeki iki ay içinde çekilmiş olacak.

Haseke yolunda

Fransız muhabirlerinin aktardığına göre, Kürt güçlerinin son kalesi olan Haseke ile Irak Kürt Bölgesel Yönetimi’ni bağlayan uluslararası yolda bugün onlarca ağır kamyon görüldü. Kamyonlar, zırhlı araçlar ve önceden inşa edilmiş barınaklarla doluydu ve ABD askerî araçları ve helikopterler eşlik ediyordu.

Kürt kaynak, Amerikan hareketleri, “Haseke’deki DMUK güçlerinin merkezi üssünden askeri ve lojistik araçların Irak yönüne çekilme süreci devam ediyor” cümlesiyle aktardı.

fgthy
ABD, Suriye’deki Kasrak Üssü’nden çekilmeye başladı. (AFP)

Kaynağa göre önümüzdeki günlerde, kuzey ve doğu Suriye’deki iki kalan üsten askeri ve lojistik malzeme, radar sistemleri ve füzelerden oluşan ardışık konvoylar taşınacak. DMUK güçleri, askerlerin çoğunu hava yoluyla çekerken, kara birlikleri konvoylara eşlik edecek.

Hava müdahalesi

Son iki hafta içinde ABD, Tanf Üssü’den ve kuzeydoğudaki eş-Şeddadi yakınlarındaki bir diğer üsten ardışık olarak çekildi. Bu ikinci üs, Kürt güçlerinin DEAŞ mensuplarını tuttuğu bir cezaevine ev sahipliği yapıyordu; geçen ay bölgeye Suriye hükümet güçleri ilerlemişti.

DMUK, bu üsleri DEAŞ’a karşı savaşmak ve son yıllarda örgüte yönelik ağır hava saldırıları düzenlemek için kullanmıştı.

ABD, zaman zaman Suriye’de örgüte ait hedefleri vurduğunu açıklarken, Suriye makamları da aralıklı olarak örgüte bağlı hücrelere karşı güvenlik operasyonları yürütüyor.

Diplomatik kaynak, hem Şam hem Washington’la yakın ilişkisi bulunan ülkesinin bilgisine dayanarak, ABD’nin bölgedeki üslerinden havadan Suriye’ye müdahale edebileceğini, yani DEAŞ’a karşı potansiyel operasyonlar gerçekleştirebileceğini belirtti. Bu açıklama, örgütün iki yıl aradan sonra cumartesi günü yayımladığı ses kaydında hükümet güçleriyle çatışmaya çağrılmasıyla bağlantılı görülüyor.

DEAŞ halen uyuyan hücreler aracılığıyla hareket ediyor ve ara sıra saldırılar düzenliyor; son olarak hükümet güçlerine karşı bir saldırı gerçekleştirdi.

Ocak ayında ise Suriye ordusu, uzun yıllar örgüte karşı sert mücadele veren ve on binlerce militan ile ailelerini kamplar ve gözaltı merkezlerinde tutan Kürt güçlerinin kontrolündeki bölgelere ilerledi.

erg
Bir Amerikan kamyonu, Suriye’nin kuzeydoğusundaki Haseke vilayetinin Kamışlı kenti dışındaki bir otoyolda konvoy halinde ilerliyor. (AFP)

Bu ay içinde Washington, örgüte bağlı olduğu şüphesi bulunan 5 bin 700’den fazla tutukluyu kara yoluyla Irak’a naklettiğini açıkladı.

Aynı dönemde, el-Hol Kampı’nda bulunan ve örgüt üyelerinin ailelerini barındıran kamp, neredeyse tamamen boşaltıldı. Çoğu sakin bilinmeyen bir yere gitmişken, geride kalanlar Suriye’nin kuzeyindeki Halep kontrolündeki başka bir kampa nakledildi.

ABD, Ortadoğu’daki askeri varlığını güçlendirdi ve artan İran gerilimi nedeniyle bölgede iki uçak gemisi ve eşlik eden savaş gemilerini konuşlandırdı. Tahran ise olası herhangi bir saldırıya, bölgede Amerikan askeri hedeflerini vurarak yanıt vereceğini açıkladı.

DÜNYA

Savaşın üzerinden dört yıl geçti... Ukrayna ve Rusya haritaları nasıl değişti?

Rus bombardımanının Kiev’in geniş bölgelerinde elektrik kesintisine yol açmasının ardından sıcak yemek almak için sıraya giren Ukraynalılar, 30 Ocak 2026 (AP)
Rus bombardımanının Kiev’in geniş bölgelerinde elektrik kesintisine yol açmasının ardından sıcak yemek almak için sıraya giren Ukraynalılar, 30 Ocak 2026 (AP)
TT
TT

Savaşın üzerinden dört yıl geçti... Ukrayna ve Rusya haritaları nasıl değişti?

Rus bombardımanının Kiev’in geniş bölgelerinde elektrik kesintisine yol açmasının ardından sıcak yemek almak için sıraya giren Ukraynalılar, 30 Ocak 2026 (AP)
Rus bombardımanının Kiev’in geniş bölgelerinde elektrik kesintisine yol açmasının ardından sıcak yemek almak için sıraya giren Ukraynalılar, 30 Ocak 2026 (AP)

Rusya ile Ukrayna arasında kapsamlı savaşın başlamasının dördüncü yılına girilirken, ortaya çıkan bilanço her açıdan yıkıcı görünüyor. Bu ağır tablo yalnızca çatışmanın iki doğrudan tarafını değil, çevre bölgeyi ve hatta İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana açık bir askeri çatışmanın en ağır sonuçlarına maruz kalan tüm dünyayı etkiledi.

24 Şubat 2022 sabahının erken saatlerinde Rus tanklarının sınırı geçerek yoğun hava desteği eşliğinde Kiev ve diğer büyük şehirlere doğru ilerlemesiyle birlikte, Kremlin’in kararını netleştirdiği anlaşıldı. Savaşın, resmi adıyla ‘özel askeri operasyonun’ kısa sürecek bir harekât olacağı, Rus bayraklarının kısa sürede Kiev’deki parlamento binası ve Başkanlık Sarayı üzerinde dalgalanacağı varsayılıyordu. O dönemde Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’e sunulan raporlarda, Ukraynalıların Rus ordusunu çiçeklerle karşılayacağı ve Vladimir Zelenskiy liderliğindeki ‘Nazi hükümetinin’ hızla devrileceği, Avrupa ile dünyanın yeni bir fiili durumla karşı karşıya kalacağı öngörülmüştü.

Ancak çok cepheli ve geniş çaplı sürpriz saldırı, kısa sürede Kremlin’in aceleci hedeflerinin tersine döndü. Ukrayna’nın hızla toparlandığı ve ‘yıldırım harekâtı’ olarak planlanan operasyonu, Avrupa’nın son on yıllarda gördüğü en uzun ve en yıkıcı savaşa dönüştüren güçlü bir direniş başlattığı görüldü.

Diplomatik tıkanıklığın sürdüğü ve mekik diplomasisine rağmen sonuç alınamadığı bir ortamda çatışma beşinci yılına girerken, ABD Başkanı Donald Trump’ın tarafları zorlu ve karmaşık bir barış sürecine zorlamak için tüm ağırlığını koymasına rağmen kalıcı bir çözüm sağlanamadı. Taraflar için ağır şartlara bağlı bu süreçte savaşın yüksek bedeli yeni dengeler yarattı, birçok aktörün önceliklerini değiştirdi. En büyük kaybı yaşayan Ukrayna’nın yanı sıra derin biçimde bölünmüş ve ABD’nin güvenlik şemsiyesini kaybetme korkusunu güçlü şekilde hisseden Avrupa da bu yeni tablonun başlıca tarafları arasında yer alıyor.

Ağır bedel

ABD merkezli Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi (CSIS) tarafından yayımlanan güncel bir araştırmaya göre, Ukrayna’daki savaş Rus ve Ukraynalı askerler arasında ölü, yaralı ve kayıp olmak üzere yaklaşık iki milyon askeri kayba yol açtı. Moskova kayıplarını açıklamaktan kaçınsa da CSIS Rusya’nın savaşın başlangıcından bu yana 325 bin asker kaybettiğini, toplam kayıplarının ise ölü, yaralı ve kayıplar dahil 1 milyon 200 bine ulaştığını bildirdi. Moskova ise söz konusu rakamların gerçeği yansıtmadığını ve abartılı olduğunu savundu. Araştırmada, ‘İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana hiçbir büyük gücün herhangi bir savaşta bu ölçekte ölü ve yaralı vermediği’ vurgulanırken, Rus kuvvetlerinin sahada yavaş fakat istikrarlı bir ilerleme kaydettiği ifade edildi.

Kiev de ağır bir bedel ödedi. Araştırmaya göre Şubat 2022 ile Aralık 2025 arasında Ukrayna’nın toplam askeri kayıpları 500 bin ile 600 bin arasında gerçekleşti; bunların 100 bin ila 140 bini hayatını kaybetti.

Ancak Ukrayna’nın kayıpları yalnızca insan gücüyle sınırlı değil. Kiev, nüfus büyüklüğü, seferberlik kapasitesi ve cepheye yeni asker sevkiyatı açısından Rusya ile arasındaki belirgin fark nedeniyle ciddi bir krizle karşı karşıya. Taraflar arasındaki insan kaynağı oranının yaklaşık üçe bir olduğu belirtiliyor. Savaşın doğrudan sonuçları arasında Rusya’nın Ukrayna topraklarının yaklaşık yüzde 20’sini kontrol altına alması ve milyonlarca Ukraynalının yerinden edilmesi yer alıyor. Çatışma aynı zamanda küresel gıda krizlerine, Rusya’ya yönelik benzeri görülmemiş Batı yaptırımlarına, geniş çaplı altyapı yıkımına ve Avrupa’da köklü bir jeopolitik dönüşüme yol açtı.

fvrgthy
Ukrayna’daki savaşı sona erdirmek için Washington öncülüğünde Cenevre’de Ukrayna ve Rusya arasında yapılan görüşmelerden, 17 Şubat 2026 (Reuters)

Sahadaki askeri tabloya gelince; Rusya, Ukrayna’nın doğu ve güneyindeki geniş bölgelerde fiili kontrol sağlamış durumda. Kırım Yarımadası ve 2014’ten bu yana Rusya’nın denetimine geçen alanlar da hesaba katıldığında, Moskova’nın kontrolündeki toprakların Ukrayna yüzölçümünün yaklaşık yüzde 27’sine ulaştığı belirtiliyor. Savaş, 15 ila 30 milyon Ukraynalının ülke içinde ve dışında yerinden edilmesine yol açarak büyük bir mülteci dalgası yarattı.

Ekonomik ve altyapısal yıkım da ağır oldu. Yıllar süren çatışmalar, Mariupol gibi şehirlerde neredeyse tam bir yıkıma neden olurken, enerji santralleri ve elektrik altyapısı geniş çapta hedef alındı.

Küresel düzeyde ise savaş; enerji ve gıda krizlerini tetikledi, yakıt fiyatlarını yükseltti ve Rusya ile Belarus’a yönelik ağır uluslararası yaptırımların devreye sokulmasına yol açtı.

Hukuki cephede, Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) savaş suçlarına ilişkin soruşturmalar başlattı ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin dahil bazı Rus yetkililer hakkında tutuklama kararları çıkardı.

Jeopolitik dengeler de köklü biçimde değişti. NATO, Finlandiya ve İsveç’in katılımıyla genişlerken, Ukrayna’nın Batı’dan aldığı askeri desteğe bağımlılığı arttı. Moskova ise Çin ve Kuzey Kore gibi ülkelerle ittifaklarını güçlendirme yönünde adımlar attı.

Avrupa kaybediyor

Bu askeri karşılaşmanın birincil kaybedeninin Ukrayna olduğu konusunda kuşku yok. Kiev yönetimi, savaşı durdurabilmek için egemenliğe ilişkin tavizler vermek zorunda kalabileceği bir tabloyla karşı karşıya. İkinci büyük kaybeden ise Avrupa olarak öne çıkıyor. Kıta, güç dengelerinin sınandığı bir sahaya dönüşürken, ülkeleri ya mali destekle ayakta tutulması gereken geleneksel bir ittifaka bağlı kalmak ya da kapsamlı saldırısını durdurması için geleneksel rakibine bir tür ‘teselli ödülü’ sunmak arasında zor bir tercihle karşı karşıya.

Bu gerilimli denklemde Avrupa son derece hassas bir konumda bulunuyor. Güvenliğini sağlamak için Washington’a ihtiyaç duyan kıta, savaşın maliyetini tek başına üstlenebilecek kapasiteye de sahip değil. Bu nedenle Avrupa ülkeleri, Rusya’yı doğrudan provoke etmeden savunma şemsiyesine öncelik veren yeni bir öncelikler hiyerarşisi oluşturmak ve dış ilişkiler ağını yeniden yapılandırmak zorunda kalıyor.

Ekonomist ve siyaset analisti Wolfgang Münchau ise Avrupa liderlerinin jeopolitik kırılganlıklarını kavrayamamakla ağır bir hata yaptıklarını savunuyor. Münchau’ya göre bu durum nihayetinde Moskova’nın işine yaradı; zira beklenenin aksine Rusya zayıflamak yerine konumunu güçlendirdi, Batı ise modası geçmiş bir bakış açısına saplanıp kaldı.

gthy
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve ABD Başkanı Donald Trump, 28 Haziran 2019 tarihinde Japonya’nın Osaka kentinde düzenlenen G20 liderler zirvesi kapsamında düzenlenen ikili görüşmede konuşuyorlar. (Reuters)

Münchau’ya göre Avrupa’daki yönetici siyasi elitler hesaplamalarında ciddi bir yanılgıya düştü. Kıtanın jeopolitik güç merkezinin uzun süredir Avrupa dışına kaydığı yönündeki açık gerçeği kabul etmeyi reddettiler.

Münchau, mevcut tablo ile Birinci Dünya Savaşı’nın başlangıcı arasında benzerlik kuruyor. O dönemde de savaşın birkaç ay içinde sona ereceği yönünde yaygın bir yanılsama bulunduğunu hatırlatıyor. Münchau’ya göre bugün Batı’daki beklentiler de gerçeklikten uzak. Münchau, Rusya’nın kesin yenilgiye uğratılması ve Ukrayna’daki savaşın süresiz biçimde sürdürülebileceği yönündeki yaklaşımı gerçekçi bulmuyor.

Kremlin, güçlü bir konumdan müzakere ediyor

Öte yandan Kremlin, savaşın beklentilerin ötesinde uzamasına ve Rusya’nın kapasitesinin ciddi biçimde tüketilmesine rağmen, müzakere masasında şartlarında ısrar eden daha rahat bir konumda görünüyor. Moskova, kaybederse bunun Başkan Vladimir Putin’in itibarına, liderliğine ve tek taraflı olarak ilhak ettiği Ukrayna topraklarının ‘sonsuz Rus toprağı’ olarak kalacağı vaadine zarar vereceğinin farkında. Kremlin ayrıca, Rusya’ya ‘stratejik bir yenilgi’ yaşatıp yeniden geri çekilmeye zorlamak girişiminin başarısız olduğunu düşünerek özgüvenini artırmış durumda.

dcfrgt
13 Şubat’ta Münih Güvenlik Konferansı’nın oturum aralarında Almanya Savunma Bakanı ile bir araya gelen Vladimir Zelenskiy (AFP)

Kremlin’in, ikili kutuplu dünya düzeninin çöküşü, tek kutupluluğun kırılması ve güç kaynaklarının çok merkezli bir coğrafi dağılımla yeniden şekillenmeye başlaması nedeniyle, Batı’nın uyguladığı ‘izolasyon’ politikalarının başarısızlığı konusunda da güven kazandığı görülüyor.

Araştırmalar, Moskova’nın ekonomik ambargoların artık geçmişin bir kalıntısı olduğuna ikna olduğunu gösteriyor. Uluslararası piyasalarda yaşanan dönüşümler ve ideolojik farklılıkların azalması, Batı’nın koşullarını dayatma ve tercihlerini zorla kabul ettirme gerekçelerini zayıflatmış durumda.

gthy
Ukrayna Devlet Başkanı Vladimir Zelenskiy ve NATO Genel Sekreteri Mark Rutte’nin Kiev’de çekilmiş arşiv fotoğrafı, 3 Şubat (AFP)

Analistler, Batı’nın en büyük hatalarından birinin Rusya’yı tamamen izole edebileceğine inanması olduğunu vurguluyor. 19 yaptırım paketi uygulanmasına ve Rusya’nın iflas edebileceği beklentilerine rağmen, Moskova’nın ekonomisi yalnızca ayakta kalmakla kalmadı, aynı zamanda kayda değer bir büyüme gösterdi.

Uzmanlara göre Rusya’nın direncinin nedenlerinden biri, Batı’nın ekonomik gücünü dolar cinsinden yanlış değerlendirmesi. Satın alma gücü paritesine göre hesaplandığında, Rusya fiilen Almanya’yı silah üretme kapasitesi açısından geride bırakıyor.

rfegvtrg
ABD Başkanı Donald Trump ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, 15 Ağustos 2025 tarihinde gerçekleşen Alaska Zirvesi sırasında (AFP)

Araştırmalar, ‘Rusya’nın tank ve füzeleri üretmek için dolar veya euroya ihtiyaç duymadığını’ ortaya koyuyor. Uygulanan kısıtlamalara ve karşılaşılan ciddi zorluklara rağmen Moskova, askeri sanayi sisteminin kapasitesini yaklaşık üç katına çıkarmayı başardı; bazı silah ve teknoloji modellerinde bu oran 10 katı aşıyor. Ayrıca Rusya, genel olarak modern silahlar ve çok amaçlı insansız hava araçları (İHA) gibi akıllı teknolojilerde Ukrayna ve Batı’nın üstünlüğünü kapatmayı da başardı.

Her durumda, tahminler Kremlin’in savaşın beşinci yılına girerken müzakere masasında, Ukrayna ve Avrupa’nın durumunun aksine, yıpratıcı bir savaşta daha kararlı bir şekilde yer almaya hazır olduğunu gösteriyor.

Yeni haritalar

Rusya’nın baskı kozlarındaki en belirgin unsur, savaşın dördüncü yılına girilirken sahadaki gerçeklikteki köklü değişim oldu. Bu değişim, özellikle ABD Başkanı’nın yeni dönemde Beyaz Saray’a gelmesi ve ‘savaşı 24 saatte bitirme’ sloganını öne çıkarmasıyla dikkat çekti. Moskova, sahada tamamen yeni bir durumu kalıcı hale getirerek, müzakere için çok daha geniş manevra alanları ve Kremlin açısından oldukça kazançlı pazarlık imkânları yaratmayı başardı.

Bu bağlamda, Alaska’da Başkan Vladimir Putin ile Donald Trump arasında yapılan zirvede gündeme gelen ‘toprak değişimi’ teklifi, baştan itibaren Rusya tarafından onaylandı. Söz konusu kavram başta belirsiz ve riskli bir içerik taşısa da Moskova tarafından kabul gördü.

Teklifin dili, Kiev ve Avrupa başkentleriyle yapılan müzakere turlarında biraz değişime uğrasa da özünde aynı kaldı: Washington, Ukrayna’nın büyük bir kısmından taviz vermesi karşılığında barış sağlanması gerektiğini kabul ediyordu.

derfgt
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, 22 Ocak’ta ABD’nin Ortadoğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff ve ABD Başkanı Donald Trump’ın damadı Jared Kushner’ı kabul etti. (EPA)

Moskova, kontrolündeki bazı Ukrayna topraklarından çekilmeyi öngören bir ‘takas’ stratejisine hazır görünüyor; karşılığında, Ukrayna’nın Moskova tarafından 2014 ve 2023 yıllarında tek taraflı olarak ilhak edilen topraklardan tamamen çekilmesi talep ediliyor.

Anlam açık: Ukrayna, coğrafyasının geri kalanını korurken, Moskova’nın Harkiv ve Sumi çevresi ile Donetsk ve Luhansk civarındaki kendi toprakları olarak görmediği bölgelerden çekilmesini sağlamalı; karşılığında ise ilhak edilen bölgelerle ilgili geride kalan meseleler tamamen kapatılacak.

Mart 2024’ten yaz sonuna kadar süren ABD arabuluculuğu döneminde dünya bu ‘arabuluculukla’ meşgulken, Rus kuvvetleri sahada yavaş ama istikrarlı ilerleme kaydetti; adeta önündeki her şeyi dümdüz eden bir silindir gibi hareket etti. Rusya, zamanı etkili biçimde kullanarak stratejisini tamamen düşmanı yok etmeye değil, uzun vadede zayıflatmaya ve yıpratmaya dayandırdı. Zira Ukrayna’yı tamamen yenmek, yüz binlerce hatta bir milyon yeni asker seferberliği ve sanayinin tamamen savaş moduna geçirilmesini gerektiriyordu. Buna karşılık Moskova, Ukrayna’yı kademeli olarak yıpratma ve sahadaki kontrol alanını aşamalı olarak genişletme yolunu seçti. Bu süreç, Rus ekonomisi ve toplumu üzerinde ciddi içsel yansımalar yaratmadı. Bu strateji doğrultusunda, Mart-Ağustos 2024 arasında Rusya, 149 yerleşim birimi ve kasaba dahil olmak üzere 3 bin 500 kilometrekareden fazla alan üzerinde tam kontrol sağladı.

dfvgth
Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, Çin Devrimi’nin zaferinin 80. yıldönümünde Pekin’de Putin ile bir araya geldi, 3 Eylül 2025. (EPA)

Şu anda Rus ordusu, Luhansk’ın yüzde 99,7’si, Donetsk’in yüzde 79’u, Zaporijya’nın yüzde 74’ü ve Herson’in yüzde 76’sı üzerinde kontrol sağladı.

Bu dört bölge, Moskova tarafından daha önce ilhak edilmiş ve herhangi bir barış anlaşmasında bırakılmaları düşünülmüyor. Ancak burada, Moskova’nın önemli bazı ‘tavizler’ verebileceği de belirtiliyor. Bu kapsamda, Ukrayna’nın hâlâ kontrolünde olduğu Herson ve Zaporijya bölgelerinden çekilme fikrinden kısmen vazgeçilmesi karşılığında, bu iki bölgede mevcut temas hatlarının korunması söz konusu olabiliyor. Son Cenevre müzakere turunda, Zaporijya Nükleer Santrali’nin durumu gündeme gelerek bu alandaki ilerlemeye işaret etti.

Her durumda, Rusya’nın askeri genişlemesinin önemi, olası bir barış görüşmesinin mevcut sınırda kalıcı bir ateşkesi varsaymasıyla ortaya çıkıyor. Bu durum, Vladimir Putin’e, yeni kazanımlarını maksimum düzeyde genişletme ve söz konusu bölgelerden vazgeçmeme imkânı sağladı.

tgrh56
Kiev’de, Rusya ile savaşta ölen askerlerin anıtının önünden geçen iki kişi, 2 Şubat (AFP)

Buna ek olarak Moskova bu dönemde iki tampon bölge oluşturdu: biri güneyde Dnipropetrovsk’ta, diğeri ise doğuda Sumi ve Harkiv sınırı boyunca. Böylece Moskova, kontrolündeki bölgelerden onlarca kilometre uzaklıkta olası ateş kaynaklarını uzaklaştırmış oldu. Bu durum, Ukrayna’nın derinlikteki Rus hedeflerini İHA’larla vurma ihtiyacını artırsa da, şu ana kadar temas hatlarını önemli ölçüde etkilemiş değil.

Bu nedenle, toprak müzakereleri konusunda Ukrayna önünde ek zorluklar ortaya çıktı. Rusya’nın yorumuna göre artık pazarlık yapılacak bir alan kalmadı. Ancak, Ukrayna’nın tarafsızlığı, ordusunun güçsüzleştirilmesi ve olası müzakerelerde arabulucu olarak görev alabilecek yabancı güçlerin ülkeye girişinin engellenmesi hâlâ gündemdeki kritik konular arasında yer alıyor.

DÜNYA

Fransa-Almanya ilişkilerinin geleceği ve Avrupa liderliği mücadelesi

Almanya Şansölyesi Friedrich Merz ve Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Belçika'daki Alden Biesen Kalesi'nde düzenlenen gayri resmi Avrupa zirvesinde, 12 Şubat (AFP)
Almanya Şansölyesi Friedrich Merz ve Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Belçika'daki Alden Biesen Kalesi'nde düzenlenen gayri resmi Avrupa zirvesinde, 12 Şubat (AFP)
TT
TT

Fransa-Almanya ilişkilerinin geleceği ve Avrupa liderliği mücadelesi

Almanya Şansölyesi Friedrich Merz ve Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Belçika'daki Alden Biesen Kalesi'nde düzenlenen gayri resmi Avrupa zirvesinde, 12 Şubat (AFP)
Almanya Şansölyesi Friedrich Merz ve Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Belçika'daki Alden Biesen Kalesi'nde düzenlenen gayri resmi Avrupa zirvesinde, 12 Şubat (AFP)

Hattar Ebu Diyab

Avrupa güvenliği ile ilgili endişeler ve transatlantik ilişkilerdeki temkinlilik, “uluslararası düzenin sarsıldığı” bir dönemde 62. Münih Güvenlik Konferansı'na damgasını vurdu. Bu forumun önemli bir yönü, Fransa ve Almanya'nın Avrupa ile ilgili vizyonlarını sunmalarıydı; bu, Berlin ve Paris'in 1960'lardan beri ortak Avrupa eyleminin ve başarılarının başlıca itici güçleri olması nedeniyle önemli.

Ancak, Şansölye Angela Merkel'in görev süresinin sona ermesinden bu yana en büyük iki Avrupa gücü arasındaki birikmiş anlaşmazlıklar, Avrupa Birliği'nin (AB) performansına ve ortak politikaların geliştirilmesine gölge düşürdü. Şüphesiz ki Avrupa liderliği ve Avrupa karar alma süreçlerindeki örtük rekabet, Fransa-Almanya iş birliğini engelliyor. Dahası, Donald Trump ve Vladimir Putin döneminde iki taraf arasındaki çelişkiler daha da karmaşık hale geliyor. Öte yandan, yaşlı kıtanın karşı karşıya olduğu meydan okumalar, Fransa-Almanya ilişkilerinin yeniden düzenlenmesini, Avrupa'nın çağdaş tarihin bu kritik anında eksik kutup haline gelmesini önlemek için ortak bir Avrupa yaklaşımının geliştirilmesini gerektiriyor. Küresel düzen artık güç dengesini koruyamıyor ve ekonomik ve teknolojik savaş yoğunlaşarak küresel nüfuzun yeni bir dağılımına zemin hazırlıyor.

Fransa-Almanya ayrılığı

“Stratejik kaos” ve uluslararası düzenin yeniden şekillenmesi bağlamında, Avrupa'nın marjinalleşmesi yeni bir hipotez gibi görünüyor; özellikle de Avrupa'nın gelişimine ilişkin vizyon konusunda iki ana itici güç olan Fransa ve Almanya arasındaki anlaşmazlık nedeniyle henüz jeopolitik bir kutbun şekillenmediği göz önüne alındığında.

Son istatistikler, Avrupa Birliği'nin 2024 yılında uluslararası mal ve hizmet ticaretinin yaklaşık yüzde 16'sını oluşturarak, dünyanın önde gelen ticaret gücü olduğunu gösteriyor. Bu, 450 milyon insanı kapsayan Ortak Pazar'ın ağırlığı ve Fransa Cumhurbaşkanı François Mitterrand ile Almanya Şansölyesi Helmut Kohl'ün o dönemdeki çabaları sayesinde tek para birimine geçiş olmasaydı mümkün olmazdı. Yani o dönemde Fransız-Alman ortaklığı Avrupa için itici bir güç olmuştu; bu ortaklık, Angela Merkel ve Emmanuel Macron'un çabaları sayesinde Kovid-19 pandemisinin ardından verilen büyük kredinin onaylanması sırasında da tekrarlandı.

Élysee Sarayı, Avrupa yatırımlarını finanse etmek için borç dayanışmasını teşvik ediyor. Paris, Avrupa Merkez Bankası'nın eski başkanı Mario Draghi'nin önerdiği federal yaklaşımı savunuyor

Şu an ise tam aksi oluyor; Fransa ve Almanya arasındaki ilişkiler, özellikle ekonomi, AB reformu, savunma ve diğer ekonomik bloklarla yapılan anlaşmalar konusunda derin siyasi bölünmeler yaşıyor.

Fransa ve Almanya arasındaki uçurum, özellikle Güney Amerika (Mercosur) ülkeleriyle yapılan ticaret anlaşması ile en belirgin şekilde ekonomik cephede kendini gösterdi. Ekonomisi büyük ölçüde sanayi ihracatına dayanan Almanya için bu anlaşma, Moskova ve Washington ile yaşanan engeller ışığında yeni pazarlara açılmak için bir can simidi niteliğinde. Ancak Fransa, bunu tamamen farklı bir perspektiften değerlendiriyor; tarım sektörüne yönelik varoluşsal bir tehdit ve siyasi yansımalar olarak görüyor.

Almanya, AB'nin borç batağına saplanmış bir blok haline gelmesinden açıkça korkarken, Paris ise Berlin'in mali disiplin uygulamasının Fransa'da toplumsal huzursuzluğa yol açmasından endişe ediyor.

Avrupa borç havuzu oluşturulması konusunda anlaşmazlıklar

Avrupa ekonomisi dikkate değer bir direnç gösteriyor. 2025 yılında, euro bölgesindeki büyüme bir önceki yılki %0,9'a kıyasla %1,5'e ulaştı. Ancak, borç krizi hala önemli bir sorun olmaya devam ediyor (sadece Fransa'nın borcu yaklaşık 3,9 trilyon avro) ve Paris ile Berlin arasında bir uçurum yaratıyor. Bu nedenle, yeni bir borç havuzu (eurobond) oluşturulması konusu önemli bir anlaşmazlık noktası olmaya devam ediyor.

Elysee Sarayı, Avrupa yatırımlarını finanse etmek için borç dayanışmasını savunuyor. Paris, Avrupa Merkez Bankası eski başkanı Mario Draghi'nin önerdiği federalist yaklaşımı destekliyor. Emmanuel Macron, Avrupa'nın Çin ve ABD'ye yetişmek için güvenlik ve savunmaya, yeşil geçiş teknolojilerine ve yapay zekaya büyük yatırımlar yapması gerektiğini vurguladı.

tyhty
ABD Başkanı Donald Trump, sağında Fransız mevkidaşı Emmanuel Macron ile birlikte, Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy'yi dinliyor. Beyaz Saray'da yapılan görüşmede fotoğrafın sağında Finlandiya Cumhurbaşkanı Alexander Stubb da görülüyor, 25 Ağustos (AFP)

Buna karşılık Berlin para politikasında geleneksel bir yaklaşım sergiliyor. Son olarak, Almanya Dışişleri Bakanı Johannes Wadephul, Fransa'nın sınırlı savunma harcamalarını eleştirerek, Paris'ten Avrupa'da güvenlik egemenliğini destekleme çağrılarını somut yeteneklere dönüştürmek için daha fazlasını yapma çağrısında bulundu. Bu yorumlar, iki Avrupa devi arasındaki ilişkilerde artan gerilimi yansıtıyor.

Yeni olan husus, Almanya'nın ilk kez AB'ye liderlik etme arayışında Fransa'ya alternatif bulmaya çalışmasıdır. Bu bağlamda, Berlin ve Roma, “tek bir Avrupa borsası, tek bir Avrupa ikincil piyasası oluşturulmasını ve finansal istikrarı tehlikeye atmadan krediler için sermaye gereksinimlerinin gözden geçirilmesini” desteklediler. Ancak bu, Paris ve Berlin'deki bazı kişilerin İtalya Başbakanı Giorgia Meloni'nin, Donald Trump'ın Avrupa'nın gümrük tarifelerine karşı birleşik tutumunu bozmak için kullandığı bir “araç” olduğundan şüphelenmelerini engellemiyor. Zira bilindiği üzere Trump yönetiminin stratejisi Avrupa'daki sağ ve aşırı sağ kanattaki destekçilerine dayanıyor.

Avrupa'nın geleceği ve ABD ile ilişkisi

Birçok Fransız yetkilinin de belirttiği gibi, Avrupa'nın “yeni imparatorluklar” (Amerika Birleşik Devletleri, Çin ve Rusya) tarafından baskı altında olduğu bir dönemde, Macron ve Alman Şansölyesi Friedrich Merz, yaşlı kıtanın geleceği konusunda farklı görüşlere sahipler.

Fransa, 2017'de Fransa Cumhurbaşkanı tarafından ortaya atılan “stratejik özerklik” terimine bağlı kalarak, egemen bir Avrupa'yı sürekli olarak savunuyor. Alman Şansölyesi ise AB'nin bağımsızlığını güçlendirmeyi ABD ile tarihi bağları korumakla birleştiren bir uzlaşma çağrısında bulunuyor.

Şubat 2025 seçimlerinde Avrupa'nın kademeli olarak “ABD'den gerçek bağımsızlığını” elde etmesi çağrısında bulunan Merz, fikrini değiştirmiş gibi görünüyor. Bu, birçok Avrupa başkentinin görüşüne göre Avrupa kendi güvenliğini birkaç yıl boyunca garanti edemeyeceği için bir zayıflık itirafı anlamına geliyor. Yine bunlara göre sert jeopolitik gerçekler ve “büyük birader” veya “Amerikan koruyucu” olmadan “bağımsız bir Avrupa” inşa etmenin zorlukları nedeniyle, transatlantik ortaklığa hâlâ ihtiyaç var.

Peki, nasıl bir ortak Avrupa savunması?

Son haftalarda, Amerikan güvenlik şemsiyesinin kalıcı olmayacağı ve Ukrayna'daki savaş ve Grönland çevresindeki gerilimlerin dayattığı yeni gerçekler göz önüne alındığında, Avrupa'nın yakın gelecekte kendi savunmasından sorumlu olmasının acil bir ihtiyaç olduğu ortaya çıktı. Gerçekten de Ukrayna öngörülebilir gelecekte Avrupa güvenlik söyleminin merkezinde yer alan konu olmaya devam edecek.

Askeri sanayi konusunda, yeni nesil Avrupa savaş uçakları projesiyle ilgili olarak Fransa ve Almanya arasında bir dereceye kadar temkinlilik söz konusu. Nitekim Alman şirketleri ve konsorsiyumları, Fransız havacılık grubu Dassault'u kendi şartlarını dayatmaya çalışmakla suçluyor.

NATO'daki Amerikan rolünün gerilemesi ihtimali göz önüne alındığında, 1945 sonrası düzenin sona ermesiyle birlikte, Avrupalıların nükleer caydırıcılığa ilişkin karar konusunda ABD’yi yetkili kılamayacakları aşikar. Şarku’l Avsat’ın Al Majalla’dan aktardığı analize göre bu nedenle, iki nükleer Avrupa gücü olan Fransa ve İngiltere'nin nükleer kapasitelerine dayalı “entegre bir Avrupa nükleer caydırıcılığına” değinilmeye başlandı. Macron'un konuyla ilgili bu ayın 27'sinde bir konuşma yapması bekleniyor.

Finansman konusu, Fransa ve Almanya arasındaki en önemli anlaşmazlık noktalarından biri olarak kabul ediliyor. Bu bağlamda, Berlin'in yeniden silahlanmaya ayırdığı kaynaklar, Almanya'nın kendi sanayisini tercih ederek, tek taraflı hareket edeceğinden korkan Fransa'da endişe yaratıyor.

Finansman konusu, Fransa ve Almanya arasındaki en önemli anlaşmazlık noktalarından biri olarak kabul ediliyor. Bu bağlamda, Berlin'in yeniden silahlanmaya ayırdığı kaynaklar Fransa'da endişe yaratıyor

Paris, iki ülke arasındaki tarihin ağırlığı nedeniyle aşırı temkinli davranırken, Merz “Avrupa'da büyük güç politikası Almanya için bir seçenek değil” diye vurguluyor. Ancak en önemli husus, Birlik içinde veya “istekli devletler grubu” arasında ortak bir savunma vizyonunun geliştirilmesidir. İşte Fransa, Almanya ve Belçika tarafından ortaya atılan, ancak bazı İskandinav ülkeleri ve Macaristan tarafından çekincelerle karşılanan “sağlam bir çekirdek” oluşturma önerisi burada öne çıkıyor.

dferft
Alman askerleri, 18 Ocak'ta Grönland'ın Nuuk kentinden kalkan bir uçağa biniyor (AFP)

İngiltere Başbakanı Keir Starmer'ın da Münih Güvenlik Konferansı sırasında “Avrupa NATO'su” fikrini ortaya attığını belirtmekte fayda var. Bu nedenle, İngiltere’nin AB'den ayrılmasına rağmen, ABD'den ayrışma daha belirgin hale gelirse, bazı Avrupa ülkeleri ile İngiltere arasında bir savunma ittifakı uzak ihtimal değil. Zira ABD’den ayrışma Avrupalıların bölünme lüksünden kaçınmasını gerektiriyor. Avrupa'nın ancak üye devletlerinin geçmişe göre daha yakın olarak bir arada durmasıyla hayatta kalabileceği açık ve net.

Yukarıda zikredilenlere ilave olarak, Amerikan nükleer caydırıcılığını Fransız gücüne dayalı bağımsız bir Avrupa nükleer caydırıcılığıyla değiştirmekte tereddüt eden Almanya, örtük olarak bu gücün ve Fransa'nın BM Güvenlik Konseyi'ndeki daimi koltuğunun paylaşımını talep ediyor gibi görünüyor. Dolayısıyla, Charles de Gaulle ve Konrad Adenauer arasındaki büyük uzlaşmadan bu yana ortak modern tarihlerine rağmen, bu iki Avrupa gücü arasında zorlu bir geçmişin hayaleti hâlâ varlığını koruyor.

Sonuç olarak, birikmiş anlaşmazlıklar, Fransız-Alman motorunu engelliyor ve AB içindeki karar alma süreçlerini tehdit ediyor. AB içinde karşıt blokların oluşması veya federalizmin aceleyle gündeme getirilmesi sihirli çözümler değildir. En iyi yol, tarihsel uygulamada olduğu gibi, kademeli ilerleme, aşamalı kazanımlar ve siyasi irade yoluyla uzlaşma arayışında olmaktır. Şüphesiz, 2027 cumhurbaşkanlığı seçimlerinden bir yıl önce Fransa'nın içinde bulunduğu “geçiş” durumu ve Almanya'nın Avrupa bağımsızlığı konusundaki tereddüdü, kısa vadede Avrupa'nın yeniden canlanması için elverişli faktörler değildir.

*Bu analiz Şarku'l Avsat tarafından Londra merkezli al Majalla dergisinden çevrilmiştir.