Rusya-Ukrayna savaşından alınan 5 ders

Savunma nasıl en iyi saldırı aracıdır? Hazırlık fayda sağlar mı? Yanlış hesaplamayı aşmanın en güvenli yolu nedir? Nükleer silahlar nasıl tehdit amaçlıdır, kullanılmaz? Uluslararası düzenden ayrılmanın maliyeti nedir?

Başkent Kiev'i savunan Ukraynalı savaşçılar. (Reuters)
Başkent Kiev'i savunan Ukraynalı savaşçılar. (Reuters)
TT

Rusya-Ukrayna savaşından alınan 5 ders

Başkent Kiev'i savunan Ukraynalı savaşçılar. (Reuters)
Başkent Kiev'i savunan Ukraynalı savaşçılar. (Reuters)

Moskova'nın deyimiyle Ukrayna topraklarında gerçekleşen ‘Özel Rus Askeri Operasyonu’nun ardından, iki yılın sonunda, pek çok gözlemciyi meşgul eden konu, bu savaşın sona ermesi ve bundan kaynaklanabilecek sonuçlarla ilgili birçok senaryoya açık olan sonraki olasılıklar dikkate alındığında, herkesin şu ana kadar aldığı derslerin neler olduğu…

Avrupa Kıtası iki yıl boyunca, İkinci Dünya Savaşı'nın sonundan bu yana görmediği büyük ölçekli askeri çatışmalara sahne oldu. Ancak Rusya, herkesin beklediği ezici ve ezici zaferi elde edemedi ve Kiev birdenbire mağlup olmadı, en azından ilk başta Rus ayısına direndi. Ancak şimdi özellikle stratejik Avdiyivka şehrinin geri çekilmesi ve Ukrayna Devlet Başkanı Vladimir Zelenski'nin ülkesini kurtarma çağrılarından sonra şansları azaldı. ABD Başkanı Joe Biden iç meselelerle meşgul görünürken, Avrupalı ​​liderlerin geri kalanı, özellikle NATO'nun geleceğine ilişkin korkutucu konuşmalar ışığında, savaşın devamı konusunda anlaşamıyor.

Uluslararası taraflar, ittifaklar ve bölünmeler arasında ciddi bir müdahale, bunlar arasında bir kaos halinin olduğu çok açık, aksine neredeyse hiçbir yanıtı bulunamayan temel sorular var: Rusya Avrupa devleti mi yoksa Asya devleti mi? Bu soru, Beşinci Fransız Cumhuriyeti'nin kurucusu olarak uzun süre Atlantik'ten batıya ve Urallar'dan doğuya kadar halkları bir araya getirecek bir coğrafi birlik hayal eden Fransız General Charles de Gaulle'ün ifade ettiği Avrasya teorilerine gölge düşürüyor. Bu da Çin'in uzun süre Başbakanı olan Çu Enlay'ın sözleriyle, Rusya'nın sözde ve eylemde Asyalı olmaktan çok Avrupalı ​​olduğu anlamına geliyor.

Bu analizde, bu olağanüstü ve Avrupa'da onlarca yıldır görülmemiş nitelikteki askeri operasyonun sunduğu bazı derslere odaklanmayı amaçlıyoruz. Peki, bu dersler nelerdir?

1- En iyi savunma aracı saldırıdır

Belki de ilk ders savunma ve saldırı arasındaki karşılaştırmayla ve hangisinin önceliğe sahip olması gerektiğiyle ilgilidir.

Rusya'nın Ukrayna topraklarında askeri bir operasyon başlatma kararı, boşluğun doldurulmasıyla ortaya çıkmadı, tam aksine Kremlin'in, Rusya'nın güvenliğini ve istikrarını etkileyebilecek neredeyse kesin tehditler olduğunu gördüğü bir zemin vardı.

1990'lı yıllarda NATO, Rusya'nın batı sınırlarına doğru genişlemeyeceği yönünde bir taahhüt vermesine rağmen, verdiği sözleri tutmadı. ABD, Rusya'ya sınır komşusu birçok ülkeye yoğun ilgi gösterdi ve bazıları daha önce Sovyetler Birliği'nin etki alanındaydı.

Ukrayna, NATO için Rusya'yı rahatsız edebilecek ve yarın başka türlü hareket edebilecek bir kedi pençesi gibi görünüyordu. Bu durum, Kiev'in NATO'ya katılması durumunda Rusya için rahatsız edici bir açık düşmanlık haline gelebilir. Putin'in bu gerçeği iyi anladığından, stratejik tercihi ‘saldırı en iyi savunma aracıdır’ şeklindeydi.

ABD'nin West Point Askeri Akademileri Direktörü General John Randall Ballard, savaştaki en önemli ve tehlikeli dönüşümlerden birinin savunmadan saldırıya geçiş olduğunu belirtiyor. Rusya'nın güçlü bir saldırıyla savaşı başlattığı, ancak Ukrayna'nın batı silahları ve açık bir milli iradeyle sınırlarında durduğu kaydediliyor.

Rusya'nın savaş ilkelerinden biri geleneksel olarak anında ve eşzamanlı, derinlemesine saldırı olmuştur ve Başkan Putin'in Ukrayna'daki ilk operasyonlarında kullandığı konsept buydu.

Ruslar hızlı başarılar elde ettiler ancak Kiev'e doğru ilerlerken bir engelle karşılaştılar. Ancak Donbass'ın büyük kısmını ele geçirmeyi başardılar. Bu da Ukraynalıları bazen savunma, bazen zayıf saldırılarla etkili savunma savaşına zorladı. Denizde ve karada da ayrı ayrı başarılar elde ederek, iç Rusya'da insansız hava araçlarıyla ani saldırılar düzenleyerek savaşın uzun süresi ve Batı tarafından sağlanan maddi ve askeri desteğin azalması, Ukrayna'nın Kiev'in başlangıçtaki inisiyatifi kaybetmesine neden oldu ve Rus ordusuna karşı kesin bir zafer elde etme olasılığını zorlaştırdı. Bu da Moskova'yı kalıcı bir barış anlaşmasını kabul etmeye zorlayabilir.

Ukrayna uzun ve ölümcül bir savaşa tercih ederek hızlı bir yenilgiyi kabul edecek mi?

Rusya'nın savaş meydanlarında uzun süre dayanamayacağını ve özellikle üzerine imzalanan ekonomik yaptırımların etkisiyle zorlanacağını söyleyen tüm seslere karşı, Rus ekonomisinin niteliksel olarak bir iyileşme gösterdiğini görüyoruz. Aynı zamanda, ABD'nin Ukrayna'ya verdiği finansal destek azalıyor ve özellikle Donald Trump'ın kasım ayındaki ABD başkanlık seçimlerini kazanması durumunda tamamen kesilebilir.

Şu ana kadar savaş olarak adlandırmayı reddettiği askeri operasyonlara başlamadan önce Putin'in aklında saldırı fikri net miydi?

Çoğu kişi, Ukrayna'nın NATO ile ilişkilerini değiştirmek istediğini, komşu ülkeyi işgal etmekten daha fazlasını amaçladığını düşünüyor gibi görünüyor, burada imparatorun, ünlü Alman askeri stratejisti Carl von Clausewitz'in (1831-1810) yazdıklarına işaret ettiği açıkça görülüyor:

Hiç kimse, bir savaşa başlamadan önce kafasında neyi başarmayı amaçladığını ve nasıl yönetmeyi düşündüğünü net bir şekilde anlamadan savaşa girişmez.

Bu dersten çıkan soru: Putin'in savaşı bitirmek için bir vizyonu var mı yoksa gelecekte uzun bir savaş yoluyla devletini sona erdirmekten daha iyi bir çözüm olarak Zelenskiy'nin yenilgiyi hemen kabul etme inancına mı bahse girecek?

2-Barış istiyorsanız savaşa hazırlanın

Rusya-Ukrayna çatışmalarından ve iki yıl süren karşılıklı zafer ve yenilgilerden çıkan derslerden biri, “Barış istiyorsanız savaşa hazırlanın” sözünün geçerliliğinin inkar edilmesidir.

2000 yılında Rusya'nın başkanlığına gelmesinden bu yana, Vladimir Putin, kaderin 20’inci yüzyılda başına gelen en büyük felaket hakkında konuşmaktan vazgeçmedi. Ona göre bu felaket öncelikle Sovyetler Birliği'nin bombalanması ve ardından Mikhail Gorbaçov'un Perestroyka ve Glasnost politikalarıyla parçalanmasıydı.

Putin'in zihninde, zayıf bir devlet sadece satranç tahtasındaki bir piyon olacak kadar önemliydi ve bu nedenle, dikkati kesinlikle güçlü ve genç Rusya'nın yeniden inşasına odaklanmıştı. Rusya'nın çeşitli alanlarda, askeri ve ekonomik olarak, karşı koyma ve meydan okuma yeteneğine sahip olması gerekiyordu.

sacd
Mariupol'deki çatışmaların fitilini kimin ateşlediği sorulmaya devam ediliyor. (Reuters)

Putin, Batılı çevrelerle silahlı çatışmanın öncelikle vekaleten kaçınılmaz olarak geleceğinin farkında mıydı? Bugün Ukrayna'da olduğu gibi ve hemen sonrasında da Atlantik sesleri, Rusya'yla yakında kendini kabul ettirecek bir silahlı çatışmaya hazırlanmanın gerekliliği çağrısında bulunarak ne ifade ediyor?

Olan kesinlikle buydu ve hem konvansiyonel hem de nükleer Rus askeri cephaneliğine olan ilginin yeniden canlandığını temsil ediyordu.

Putin, mücadelesinin uzun süreceğinin farkındaydı ve geniş ve yayılmış bir ülke olan Rusya'da, tanklar, zırhlı araçlar, helikopterler, zırhlı personel taşıyıcıları, omuzdan atılan füzeler, kısa ve uzun menzilli füzeler ve çeşitli geleneksel silahların dünyasında bir uyanışın kaçınılmaz olduğu anlaşılmıştı.

Diğer yandan, Rus ordusu, süpersonik ve hiper sesli füzelerin gelişiminde eşi benzeri görülmemiş bir başarı kaydetti ve bazıları bunları Ukraynalılarla yapılan çatışmalarda zaten kullandı. Putin'in bu tür silahlara sahip olmamasına rağmen, Batı kurumlarının Ruslara karşı büyük bir üstünlük elde etmelerine izin verdi. Ancak Rusya'nın korku dengesi stratejisi, Batı merkezlerini, özellikle de Washington'ı, caydırdı.

Buna paralel olarak Putin, ülkesinin ekonomik durumuyla ve uluslararası güçlerle, özellikle de bir zamanlar ölümcül bir küçümsemeyle değerlendirilen bir alan olan Çin'le olan ortaklıklarıyla ilgileniyordu. Kruşçev bir keresinde “Çinlileri ekonomik olarak terk edersek açlıktan ölecekler” demişti.

Şarku’l Avsat’ın Independent Arabia’dan aktardığına göre bugün Pekin ile Moskova arasındaki ortaklık, askeri olmasa da en azından ekonomik olarak, Avrupa ve ABD’nin neredeyse etkisiz hale gelen baskı ve yaptırımlarının hafifletilmesine yardımcı oluyor.

Rusya'nın savaş hazırlıkları, yirmi yıldan fazla bir süredir dünyanın geri kalanıyla iletişim ve etkileşim alanını genişletmeyi de içeriyordu. Ruslar Batı'dan pragmatik dersler aldılar ve Moskova'ya belirli kıtalarda geniş yollar açan ideolojik teorileri terk ettiler. Bugün aşırı Batı sağının düşmanlıklarını ve eğilimlerini Moskova'dan uzaklaştıran ve püskürten bir kalkan olarak görülen Afrika ve Latin Amerika'nın yanı sıra eski Sovyet cumhuriyetlerinde de durum aynıdır.

xsdv s
Putin ve Zelenskiy'nin çıkarları ve stratejileri farklı. (Reuters)

Savaş hazırlıklarında Putin'in özellikle önem verdiği belki de önemli bir nokta, Avrupalılar ve Amerikalılar tarafından kendisine yöneltilen totaliterlik ve diktatörlük suçlamalarına rağmen, iç ulusal dokunun bütünlüğünün sağlanmasıdır. Herkes Sovyetler Birliği'ni dağıtmak için kullanılan senaryonun günümüz Rusya'sında hazırlanan ve yeniden üretilen senaryoyla aynı olduğunu fark ettiğinden, bunun etrafında ulusal bir fikir birliği var.

3 -Yanlış hükümlere düşmek ve bundan kurtulmak

Cesur yazılarıyla ve ABD’deki iç baskı gruplarından korkmamasıyla tanınan, en iyi Amerikalı zekâlardan biri de siyaset bilimi ve uluslararası ilişkilerde uzmanlaşmış Harvard Üniversitesi’nde Profesör Stephen Walt, Rusya-Ukrayna savaşından alınan derslerin analizi bağlamında, liderlerin yaptığı hataların, insanları ve ülkeleri savaşın soykırımına sürüklediği fikri üzerinde durdu.

Walt, Putin'in ilk etapta Ukrayna'nın ciddi bir direniş başlatmaktan aciz olduğunu düşünerek hata yaptığını ve bu girişiminin başarısızlığa mahkum olduğunu ileri sürdü... Bütün bunlar onun hataları mı?

Kesinlikle hayır. Çünkü Rusya'nın askeri gücünün değerlendirilmesindeki hata gibi başka stratejik hatalar da var. Belki de Çar, Avrupalıların Ukrayna'yı son caydırıcılık duvarı olarak göreceklerini ve bunun Putin'in maceralarına devam etmesini engelleyeceğini gözden kaçırdı. Bu nedenle, Avrupa'nın silah fabrikalarının kapılarının ardına kadar açılacağı ve uzmanlar ve askeri eğitmenlerle Kiev'in caddelerinde Çar'ın kuvvetlerine karşı durmak için ilerleyeceği kesin bir durumdu...

ABD'nin desteğine gelince; Putin bunu hesaba katmak zorundaydı, özellikle de başlangıçta hem Cumhuriyetçiler hem de Demokratlar arasında bir yön birliği vardı ve bu da Putin'e yenilmese bile onunla yüzleşmenin gerekliliğini öngörüyordu. Ukrayna bataklığının labirentlerine çekilmiş, yani sanki 1980'lerde Afgan bataklığında olduğu gibi tarih yeniden tekerrür ediyor gibi.

Putin'in yaptığı yanlış hesaplamalar arasında, Avrupa'nın onun gaz boru hatlarını kapatması durumunda hızla boyun eğeceğine olan inancı vardı, ancak İkinci Dünya Savaşının sonundan ve sonrasından bu yana dünya değişmişti, başka enerji kaynakları ve alternatif konumlar vardı ve Avrupalılar, sahip oldukları yetenekler ve referanslarla, gaz boru hatlarının kesilmesi olasılığını dikkate almamış değillerdi.

Stephen Walt'un incelediği hatalar sadece Rusları ve Putin'i kapsamıyor, aynı zamanda Batılı liderlere de özellikle de ilk etapta Avrupalılara da ulaşıyor. Çünkü Putin'in macerasının günleri, haftaları, en kötü ihtimalle birkaç ayı aşmayacağını düşünüyorlardı.

Özellikle Putin'in Ukrayna'nın büyük bir bölümünü zorla yok etmesinden ve Donetsk, Luhansk, Zaporijya ve Herson gibi bazı bölgelerin gönüllü olarak Rus egemenliğine geri verilmesinden sonra, savaşın uzun süreceğini ve yıllarca sürebileceğini düşünmüyorlardı.

Avrupalılar ve Amerikalılar, ekonomik yaptırımların Rusya üzerindeki etkisini yanlış hesapladılar ve Putin'in onu çevreleyen cumhuriyetleri, eski Sovyetler Birliği'ne ideolojik olarak bağlı olan coğrafi bölgeler olarak kullanmasını göz ardı ettiler. Bu cumhuriyetler, Rus pazarının ihtiyaç duyduğu tüm malların ve ürünlerin geçiş noktası haline geldi. Belirli dönemlerde petrol fiyatlarının yükselmesi ve bazı ülkelerin Rus silahlarını satın alma isteğinin artması, Rus ekonomisinin yeniden canlanmasına yardımcı oldu. Bu, Moskova'nın aktive ettiği 'buğday silahına’ ek olarak gerçekleşti.

Batılı liderler, Batı'nın Ukrayna'yı kendi safına çekme ve gözdağı ve kışkırtma yoluyla zorla ya da gönüllü olarak NATO eksenine çekme çabalarına karşı Rusya'nın muhalefetinin derinliğini küçümsemekle hata yaptılar.

xsd ds
Rus saldırısının ilk dalgasında ağır kayıplar yaşandı. (Reuters)

Batılı liderlerin hataları, Putin'in Rusya'nın tek lideri olarak yaptığı hatalara ek olarak, savaş sisinin savaş başlamadan önce ve belki de diğer taraflar henüz uyanmadan önce yayılması ve vizyonların çarpıtılması için bir fırsat mıydı?

4 -Nükleer enerji kullanım amaçlı değil, tehdit amaçlıdır

Rusya ile Ukrayna arasında iki yıldır aralıksız devam eden çatışmaların ardından, başta nükleer silahlar olmak üzere kitle imha silahları konusunda tartışma masasında heyecan verici ve tehlikeli bir soru işareti varmış gibi görünüyordu.

Soru şu: Eğer Kiev halen nükleer silaha sahip olsaydı, Moskova Kiev'e yaptığını yine de yapar mıydı?

Cevap bizi, eski Sovyetler Birliği'nin en güçlü ikinci cumhuriyeti olan ve 1 Aralık 1991'de birlikten ayrılıp bağımsızlığını kazanma yönünde oy kullanan Ukrayna'nın hikayesine götürüyor. Ancak ayrılığa rağmen Kiev, tasarımı ve üretimi için önemli ekipmanlara ek olarak, o zamanlar dünyanın üçüncü en büyük Sovyet nükleer silah cephaneliğinin yaklaşık üçte birini kendi topraklarında tuttu.

Ukrayna topraklarında yaklaşık 130 adet kıtalararası balistik füze bulunuyordu, bunlardan 6'sı UR-100N tipi ve 46'sı RT-23 tipi, toplamda 10 adet nükleer başlıkla. Ayrıca 33 ağır füze atıcısı mevcuttu ve toplamda Ukrayna'da yaklaşık bin 700 nükleer başlık bulunmaktaydı.

Ancak 1994 yılında, 400 milyon doları aşmayan küçük bir ABD teşvikiyle Ukrayna, cephaneliğini imha etmeyi ve Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Anlaşması'na katılmayı kabul etti.

Dünya çapında çok az sayıda kişi, bu eylemin sonuçlarına dikkat çekenler arasında, özellikle ünlü Amerikalı düşünür ve Chicago Üniversitesi'nde siyaset bilimi uzmanı Profesör John Mearsheimer öne çıkıyor.

Mearsheimer, Ukrayna'nın herhangi bir nükleer caydırıcı silahtan yoksun kalması durumunda Rusya'nın saldırganlığına maruz kalacağını öngördü. Bu görüş o zamanlar pek sevilmiyordu ve yalnızca bir azınlık onu destekliyordu.

5 Aralık 1994 tarihinde, Ukrayna, Rusya Federasyonu, İngiltere ve ABD liderleri, Ukrayna'nın nükleer silahlara sahip olmayan bir ülke olarak Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Anlaşmasına katılımı konusunda Ukrayna'ya güvenlik güvenceleri sağlamak üzere Budapeşte Memorandumu'nu imzaladılar.

Gerçekten Ukrayna'nın güvenliğini garanti ettiler mi?

24 Şubat 2022'deki Rus saldırısı (Ukrayna'ya saldırı tarihi), anlaşmanın kağıt üzerindeki değerinden daha fazlasını temsil etmediğini gösterdi. Rusya, sınırları aşarak barikatları yıktı, hiçbir kısıtlama veya engel tanımadan hareket etti. İngiltere ve ABD, Kiev'e geleneksel ve bazıları etkili olan silahlar sağlamış olsa da NATO'nun gelişmiş silahlarından bazılarının Ukraynalılara ulaştığı söylenebilir. Ancak Ukrayna'ya nükleer bir kalkan sağlayan kimse olmadı, bu da onların ölümcül silahlara sahip olmaları durumunda farklı olabilirdi.

Yine aynı soruyu soralım: Ukraynalıların nükleer kalkanı olsaydı Putin bu maceraya girer miydi?

Çoğu analist, nükleer bir devleti yenmenin imkansız olduğunu bilen Putin'in bunu yapmayacağına inanıyor.

Rusya tarafında ise Putin, ülkesinin tehdit altında olması veya çökme korkusuna maruz kalması durumunda, yani nükleer silah kullanımına başvurmak anlamına gelmesi durumunda, ülkesinin ulusal güvenliğini savunmak için her türlü yolu kullanma ihtimalinin olduğunu ima etmeye devam ediyor.

scdv
Savaş ikinci yılını, sonucu konusunda net bir ufuk olmadan tamamlıyor. (Reuters)

Rusya'nın eski başkanı ve Ulusal Güvenlik Konseyi'nin başkan yardımcısı Dmitry Medvedev, sürekli olarak açıklamalarıyla veya ima etmesiyle, Rusya'nın nükleer silahlarının Rus kuvvetlerinin elinde ve kullanımının kolay olduğu izlenimini vermekten kaçınmıyor.

Ancak Rus liderliği, nükleer silahların bir kullanımdan çok bir tehdit olduğunun tamamen farkında çünkü nükleer silahların aktif hale getirilmesi, şu veya bu şekilde kendisine karşı çıkan uluslararası güçlerin tepkisini gerektirecek.

Buradan bu dersin sonucu, nükleer silahın mevcut veya gelecek herhangi bir savaşta kullanılacak bir silah olmaktan çok, büyük olasılıkla hala caydırıcılık silahlarından biri olduğu şeklinde görünüyor.

5 -Küresel sistemden maliyetli bir ayrılma

Bugün, iki yıl boyunca yaşanan gerilim ve Sovyetler Birliği'nin çöküşünden sonra başlayan dünya düzeninin sonu fikrine ilişkin devam eden ve kafa karıştırıcı konuşmalardan çıkarılabilecek en önemli derslerden biri, neredeyse kırk yıldır hüküm süren iki kutupluluk döneminden, yani Soğuk Savaş döneminden farklı olsa da aslında göreceli de olsa halen var olan belirli bir sistem olmasıdır.

Ukrayna savaşı dünyaya, doğrudan saldırı eylemlerine karşı safların birleştiği küresel bir düzenin var olduğunu hatırlatmaya başladı.

Putin kendisine pahalıya mal olan ve insan ve taş gibi çok pahalı bedellere mal olabilecek bu kısmı görmezden mi geldi?

Rus Çarının öfkeli bir anda hiç kimsenin Ukraynalıları kurtarmak ve desteklemek için acele etmeyeceğini ve bu temelde hızla düşeceğini hayal etmiş olabileceği kesindir. Mesele Rusya'ya tarihi kan bağları, yakın evlilikler ve tek bir dini inançla bağlı olan komşu bir ülkeye yapılan askeri seferden başka bir şey olmayacak.

Muhtemelen Putin, NATO'nun sert ve benzeri görülmemiş bir güçle karşılık vermeyeceğine ikna olmuştu.

İki yıl süren acımasız savaşın ardından Rusya, daha zayıf bir rakiple savaşmadığını ve karşı karşıya gelmediğini, aksine GSYİH'si Rusya'nın yaklaşık 20 katı olan bir ittifak tarafından desteklenen bir ülkeyle karşı karşıya olduğunu keşfetti.

Belki de Ruslar nükleer silaha sahip olsa bile NATO'nun, bu güce başvurmayı düşünenleri caydıracak korkutucu bir caydırıcılık dengesi yaratabilecek güçlü bir güce sahip olduğunu söylemeye gerek yok.

Üstelik Putin ve liderleri, Sayın Putin'in sonsuza kadar rehinesi olmamak için Avrupa'nın başvurabileceği enerji alternatiflerine bakmayı unuttular.

Rusya'nın Ukrayna'daki harekâtı, dünya çapında liberal demokrat akımı güçlendirmek için geldi. En zor koşullarda bile birlik ve dayanışma durumunu göstermek, kriz zamanlarında yaygın bir yönelim olan saldırganlığın, çağdaş siyasetin bir aracı olarak ortaya çıkmasını engeller.

Aynı bağlamda, Ukrayna operasyonu, özellikle Avrupa ülkelerinde uzun süredir devam eden siyasi tarafsızlık sabitlerinin çoğunun değişmesine yol açtı. Örneğin İsveç ve Finlandiya, onlarca yıllık ve İsveç örneğinde olduğu gibi asırlık tarafsızlıklarını terk etmeye karar vererek NATO'ya katılma çabalarına başladılar.

Açık güç kullanmayı düşünen devletlere verilen mesaj, doğrudan saldırgan eylemlerin muhtemelen diğer güçlü devletleri kendilerine karşı güçlerini birleştirmeye teşvik edeceği argümanı etrafında yoğunlaşıyor gibi görünüyordu. Saldırgan, başarılı bir askeri operasyon başlatsa bile eskisinden daha az güvende olabilir.

Sonuç olarak, Rusya-Ukrayna savaşının krizini araştıran bir araştırmacının, yukarıdakilere ek olarak fikir edinebileceği, birçok ders içeren geniş alanlar bulabileceği kesin. Örneğin, bu savaşta kullanılan geleneksel silahlarla modern silahlar, özellikle de yapay zekâ silahları arasındaki karşılaştırmanın öyküsü, araştırmaların derinleştirilmesini ve derslerin netleştirilmesini gerektiriyor.

Başta Birleşmiş Milletler olmak üzere bu insani krizi sona erdiremeyecek gibi görünen uluslararası kuruluşların önemsizliğinden ve büyük ihtimalle üzerinden zaman geçtiğinden de bahsediliyor.

İktidar ile hak arasındaki ahlaki krize, kimin üstün olduğuna, zaferin haklının iktidarına mı, yoksa iktidarın hakkına mı ait olduğu konusunda dikkate alınması gereken dersler var.

Şimdi ateşkesin sağlanması, gerginliğin azaltılması ve en azından bir barış veya saldırmama anlaşmasına varılması için beklenene kadar, siyasi, askeri ve ekonomik alanda birçok yeni ders çıkarmak için alan açık kalacaktır. Bu dersler gerçekten acı verici olabilir, ancak gelecek nesillere, askeri caydırıcılığı kullanmak yerine, edebi ve ahlaki güç kullanımının yerini alabilecek önemli dersler olabilir.

*Bu analiz Şarku’l Avsat tarafından Independent Arabia’dan çevrildi.



‘İran saldırısı’ dünyanın dikkatini Gazze’deki trajediden uzaklaştırdı mı?

İsrail saldırısında akrabalarının öldürülmesinin ardından ağlayan Filistinli bir kadın (Reuters)
İsrail saldırısında akrabalarının öldürülmesinin ardından ağlayan Filistinli bir kadın (Reuters)
TT

‘İran saldırısı’ dünyanın dikkatini Gazze’deki trajediden uzaklaştırdı mı?

İsrail saldırısında akrabalarının öldürülmesinin ardından ağlayan Filistinli bir kadın (Reuters)
İsrail saldırısında akrabalarının öldürülmesinin ardından ağlayan Filistinli bir kadın (Reuters)

İran'ın İsrail'e saldırısı Tel Aviv'in hava savunmasını test etti ve Washington'la bozulan ilişkisini en azından geçici olarak onardı. Ancak diğer yandan Gazze'deki savaşı ve kıtlığı manşetlerden ve diplomatik gündemden uzaklaştırdı.

The Guardian'a göre, altı aydan fazla süren savaşın ardından sivil nüfusun neredeyse tamamının yerinden edildiği ve açlık çektiği Gazze'de, dikkatlerdeki bu değişim şiddetli bir şekilde hissedildi.

“Sempati İsrail'e kaydı”

Şu anda beş çocuğuyla birlikte Refah'ta bir çadırda yaşayan 52 yaşındaki eski Filistin Yönetimi çalışanı Beşir Alyan, “Ülkeler ve insanlar eskiden bize sempati duyardı ama şimdi sempati İsrail'e kaydı. İsrail bir gecede madur oldu” dedi.

Ailesinin Birleşmiş Milletler Yakın Doğu’daki Filistinli Mültecilere Yardım ve Bayındırlık Ajansı (UNRWA) tarafından sağlanan gıda yardımlarıyla geçindiğini ve günde sadece iki öğün yemek yediğini söyleyen Alyan, altı ayda 20 kilo kaybettiğini de sözlerine ekledi.

Alyan, “Daha fazla yardım getirmesi ve Gazze'ye saldırıyı durdurması için İsrail'e uygulanan uluslararası baskı artık geçmişte kaldı” dedi.

Alyan ayrıca, “İran'ın meseleleri bizim meselelerimiz değil. Onlar sadece kendi çıkarlarının peşindeler” ifadelerini kullandı.

ABD Başkanı Joe Biden, özellikle yedi World Central Kitchen (WCK) yardım çalışanının Gazze'deki bir İsrail saldırısında öldürülmesinin ardından, yardım çalışanlarını koruması, işlerini kolaylaştırması ve Gazze'ye daha fazla yardım girmesine izin vermesi için İsrail üzerindeki baskıyı arttırıyor.

ABD Uluslararası Kalkınma Ajansı (USAID) Başkanı Samantha Power, geçtiğimiz hafta Gazze Şeridi'nde kıtlık yaşandığını doğrulayan ilk yetkili oldu. ABD ve İngiltere’de ise Gazze'deki koşullar göz önüne alındığında İsrail'e silah satışının yasallığı konusunda tartışmalar yaşandı.

Bu baskı karşısında İsrail, Gazze'ye yardım ‘yağdıracağını’, insani yardım çalışanlarının saldırıya uğramadan yardım ulaştırabilmeleri için onlarla koordinasyonu geliştireceğini, kıtlığın en yoğun yaşandığı kuzey Gazze'ye doğrudan geçişler açacağını ve Aşdod Limanı üzerinden gıda girişine izin vereceğini açıkladı.

Gazze'yi terk etmek

İsrail'in Şam'daki İran konsolosluğuna düzenlediği saldırıya karşılık olarak İran'ın hafta sonu gerçekleştirdiği benzeri görülmemiş saldırı, ABD ve diğer müttefiklerini farklılıklarını bir kenara bırakıp İsrail'in yanında durmaya zorladı.

Başta Gazze Şeridi'nde yaşayanlar olmak üzere Filistinlilerin hareket özgürlüğünü savunmak amacıyla kurulmuş İsrailli bir sivil toplum kuruluşu olan Gisha'nın İcra Direktörü Tanya Hari, “Tüm gözler İsrail ve İran arasındaki tehlikeli gerilime çevrilmişken, diğer ülkelerin Gazze'yi yalnız bırakmasından endişe duyuyoruz” dedi.

Hari sözlerini şöyle sürdürdü: “Geçtiğimiz ay yardım erişimini genişletmek için atılan adımlar ne yazık ki yetersiz ve krizi anlamlı bir şekilde ele almıyor. Ancak İsrail üzerindeki uluslararası baskının azalması daha fazla Gazzeli’nin hayatını riske atıyor. Dünya bu felaketi görmezden gelemez.”

ABD'nin İran saldırısından sonra dikkati o kadar dağılmış görünüyor ki, üst düzey yetkililer geçen hafta öncelik verdiklerini iddia ettikleri yardım sevkiyatlarını takip etmekte zorlanıyorlar.

dfrbtg
Gazze Şeridi’ne insani yardım taşıyan tırlar (Reuters)

Beyaz Saray Ulusal Güvenlik Sözcüsü John Kirby dün (Pazartesi) yaptığı açıklamada ABD'nin bölgedeki sivillere daha fazla yardım sağlama konusundaki kararlılığını sürdürdüğünü söyledi.

Kirby, MSNBC'ye verdiği röportajda “Yardımlar sadece son birkaç gün içinde önemli ölçüde arttı. Bu önemli ama devam etmesi gerekiyor” dedi.

Kirby ayrıca geçtiğimiz hafta içinde Gazze'ye toplam iki bin kadar yardım tırının ulaştığını doğruladı ki bu rakam BM'nin o dönem için verdiği rakamların çok üzerinde. Doğru olsa bile bu rakam BM'nin Gazze'de baş gösteren kıtlığı hafifletmek için gerekli olduğunu söylediği günlük 500 yardım tırının çok altında.

Refah saldırısı

Dünya İran saldırısına odaklanmışken İsrail'in Refah'a saldırı düzenleme sözünü yerine getirebileceğine dair endişeler de artıyor.

Dün CNN'e konuşan iki İsrailli kaynak, İsrail'in bu hafta Gazze Şeridi'nin güneyindeki Refah'a kara saldırısı düzenlemek üzere ilk adımlarını attığını, ancak İran'ın son saldırısına nasıl bir yanıt vereceğini düşünürken bu planları ertelediğini söyledi.

İsrailli bir yetkili ise İsrail'in halen Refah'a kara saldırısı düzenlemekte kararlı olduğunu doğruladı. Ancak sivil tahliyelerin ne zaman yapılacağı ve saldırının ne zaman gerçekleşeceği hâlâ belirsizliğini koruyor.

Son aylarda Refah'a sığınan Gazzeli Hikmet el-Mısri, İsrail'in güney kentine saldırma ihtimalini bir ‘felaket’ olarak nitelendirdi.

El-Mısri, “Refah tüm Gazzelilerin nefes aldığı akciğerdir. Yardım için tek geçiş noktasıdır. İsrail Refah'a saldırırsa tüm bu mülteciler nereye gidecek?” ifadelerini kullandı.

Bir milyondan fazla insan kuzeydeki çatışmalardan kaçarak Refah'ta çadırlarda ve geçici barınaklarda yaşıyor. ABD, İsrail'in sivilleri korumak için net bir planı olmadığı sürece operasyona devam edemeyeceğini söyledi.


Çin, viral bir hikaye uyduran fenomenin hesaplarını kapatıp soruşturma başlattı

Fotoğraf: Reuters
Fotoğraf: Reuters
TT

Çin, viral bir hikaye uyduran fenomenin hesaplarını kapatıp soruşturma başlattı

Fotoğraf: Reuters
Fotoğraf: Reuters

Çinli yetkililer, Paris'te bir çocuğun kayıp ev ödeviyle ilgili viral hikaye uydurduğu gerekçesiyle popüler bir fenomenin sosyal medya hesaplarını kapattı.

Polis soruşturması sonucunda hikayeyi uydurduğu tespit edilen 29 yaşındaki Thurman Maoyibei'nin Sina Weibo, WeChat ve Douyin hesapları kapatıldı.

Polis teşkilatı tarafından soyadının Şu olduğu belirtilen fenomenin Çin'deki çeşitli platformlarda toplam 30 milyon takipçisi vardı.

Şu, 16 Şubat'ta Paris'teki bir kafede çalışan garsonun kendisine Quin Lang adlı öğrenciye ait iki adet tatil çalışma kitabı verdiğini iddia eden bir video yayımladı. Daha sonra kitapları Çin'deki 1. sınıf öğrencisine iade etme görevi için harekete geçti. 

Video kısa sürede Çin'de viral oldu ve "8. şubeden 1. sınıf Qin Lang" gibi etiketlerin bir mikroblog sitesi olan Weibo'da ve TikTok'un Çin'deki adı olan Douyin'de milyonlarca görüntülenme almasıyla çocuğun aranmasına yol açtı.

İlk videoyu paylaşmasının üzerinden bir hafta geçtikten sonra Şu, çocuğun ailesiyle temasa geçerek kitapları teslim ettiğini iddia eden başka bir kısa video yayımladı.

Videoların gerçekliğinin sorgulanmasının ardından bir soruşturma başlatıldı.

Güneydeki Hangzhou kentinden olan fenomen daha sonra özür dileyerek uydurma bir hikaye paylaştığını kabul etti.

Şu, hikayeyi "hukuk bilincinin az olması" nedeniyle uydurduğunu söyledi ve eylemlerinin "internet düzenini bozarak devasa bir olumsuz etkiye yol açtığını" kabul etti.

"Sosyal sorumluluklarımı net bir şekilde bilmeli ve sadece dikkat çekmek için içerikler oluşturmamalıyım" dedi.

Meslektaşlarımı benim yaşadığım durumdan ders çıkarmaya ve asla asılsız içerik üretmemeye ya da yaymamaya çağırıyorum. Gelin hep birlikte temiz ve sağlıklı çevrimiçi ortamı sürdürmek için çalışalım.

Hangzhou polisi, Şu'nun viral videosuyla ilgili şikayetler üzerine bir soruşturma başlattıklarını belirtti. Polis teşkilatı, Şu ve bir suç ortağının viral videoyu oluşturmak amacıyla kitapları satın aldıklarını tespit etti. Her ikisine de idari yaptırım uygulandı. 

Çin Kamu Güvenliği Bakanlığı, Şu'nun soruşturmasını internetteki söylentilere karşı uygulanan sıkı tedbirlere örnek olarak gösterdi. Bakanlık, aralıktan bu yana 1500'den fazla kişinin internette söylenti yaymaktan tutuklandığını ve yaklaşık 10 bin 700 kişiye idari ceza uygulandığını açıkladı. 
Independent Türkçe


Ağabey sayısının geylik ihtimalini artırması araştırılıyor: "Türkiye'de de durum böyle"

Bilim insanları, hipotezle ilgili daha fazla çalışma yürütülmesini istiyor (Unsplash)
Bilim insanları, hipotezle ilgili daha fazla çalışma yürütülmesini istiyor (Unsplash)
TT

Ağabey sayısının geylik ihtimalini artırması araştırılıyor: "Türkiye'de de durum böyle"

Bilim insanları, hipotezle ilgili daha fazla çalışma yürütülmesini istiyor (Unsplash)
Bilim insanları, hipotezle ilgili daha fazla çalışma yürütülmesini istiyor (Unsplash)

ABD'deki Stetson Üniversitesi'nden Scott Semeyena, ağabey sahibi olmanın erkeklerde eşcinsellik ihtimalini artırması üzerine yapılan araştırmalara atıfta bulunarak, bunun bunun dünyanın farklı bölgelerinde yapılan çalışmalarda da görüldüğünü savundu.

Evrimsel ve kültürel psikoloji alanında uzmanlaşan Semeyena, 1960'lardan beri araştırılıp 1990'larda "kardeş doğum sırası ve erkeklerin cinsel yönelimi" (fraternal birth order and male sexual orientation) adını alan hipotezle ilgili çalışmaları değerlendirdi. 

Semeyena, ABD'de kamu bağışlarıyla fonlanan Ulusal Halk Radyosu'na (NPR) verdiği söyleşide, bu tezin öne sürdüğü bağlantıları birçok ülkede gözlemlediklerini belirterek şu ifadeleri kullandı: 

Bu model Kanada ve ABD'de gözlemlendi fakat durum bunun ötesine geçiyor. Modelin Samoa gibi ülkelerde var olduğuna yönelik pek çok doğrulama söz konusu. Meksika'nın güneyinde de görülüyor. Ayrıca Türkiye ve Brezilya gibi yerlerde de var.

Semeyena ve ekibi, 12 Aralık'ta yayımladıkları makalede, Samoa'da yaptıkları 10 yıllık saha çalışmasının sonuçlarını paylaştı. 

Akademisyen, hiç kardeşi olmayan bir erkeğin başlangıçta eşcinsel olma olasılığının yüzde 2 ila 3 arasında değiştiğini, hesaplama için yüzde 2'yi sabit aldığını söyledi. Araştırmacı, kardeş doğum sırası tezine göre bu olasılığın, her ağabeyle birlikte yüzde 33 arttığına dikkat çekti. 

Buna göre bir ağabeye sahip erkeklerin eşcinsel olma olasılığı yaklaşık yüzde 2,6'yken, ikinci ağabey denkleme girdiğinde bu olasılık yaklaşık yüzde 3,5'e yükseliyor. 

Diğer yandan bilim insanı, bunun doğrudan tek başına belirleyici bir unsur olmadığını vurgulayarak şu ifadeleri kullandı:  

Birden fazla ağabeye sahip erkekler yine de karşı cinse ilgi duyabilir. Pek çok eşcinselin hiç erkek kardeşi olmayabilir ya da bu kişiler kardeşlerin en büyüğüdür. Ağabeye sahip olmak kesinlikle cinsel yönelimi belirleyen tek etki değil.

Semeyena, bu çalışmasında Türk akademisyenlerin konuyla ilgili 2014'te yayımladıkları bir makaleye de işaret etti. Çalışmayı Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'ndeki Yakın Doğu Üniversitesi'nden İpek Sönmez, Ali Bozkurt ve Özlem Hekim Bozkurt yapmıştı.

Independent Türkçe, NPR, New York Post


İsrail'in İran'a yönelik misilleme senaryoları neler?

İran'ın İsrail'e saldırısı, pazar günü Tahran'da toplananlar tarafından sevinçle karşılanmıştı (Reuters)
İran'ın İsrail'e saldırısı, pazar günü Tahran'da toplananlar tarafından sevinçle karşılanmıştı (Reuters)
TT

İsrail'in İran'a yönelik misilleme senaryoları neler?

İran'ın İsrail'e saldırısı, pazar günü Tahran'da toplananlar tarafından sevinçle karşılanmıştı (Reuters)
İran'ın İsrail'e saldırısı, pazar günü Tahran'da toplananlar tarafından sevinçle karşılanmıştı (Reuters)

İsrail ve İran arasındaki karşılıklı saldırıların ardından Ortadoğu'da gerginlik tırmanmaya devam ediyor. 

İsrail Genelkurmay Başkanı Herzi Halevi, dünkü açıklamasında İran'ın cumartesiyi pazara bağlayan gece füze ve drone'larla düzenlediği saldırılara misilleme yapacaklarını duyurdu.

İran'ın saldırısında hasar alan İsrail'deki Nevatim askeri üssünde konuşan Halevi, "Bunun bir karşılığı olacak" dedi.

Britanya'nın önde gelen gazetelerinden Guardian, İsrail'in misilleme yapması durumunda kullanabileceği farklı senaryoları yazdı.

İsrail'deki düşünce kuruluşu Ulusal Güvenlik Çalışmaları Enstitüsü'nden Raz Zimmit, Tel Aviv'in saldırıya geçmeden önce üç unsuru göz önünde bulundurması gerektiğini söyledi:

Birincisi, İran'ın buna nasıl yanıt vereceği meselesi. İsrail'in misillemesine çok daha sert bir tepkiyle karşılık verileceğini açıkça söylediler. İkincisiyse ABD'nin pozisyonuyla ilgili. Joe Biden gerilimi tırmandırmak istemiyor ve bu çatışma faslını sonlandırmaktan yana. Üçüncüsü de Gazze savaşıyla ilgili. 7 Ekim'den beri İsrail yeni cepheler açmaktan kaçınıyor, Hamas'la savaşa odaklanmak istiyor.

Guardian'ın analizinde, İsrail'in doğrudan İran toprağına saldırmasının bölgede çok büyük bir savaşı tetikleyeceğine işaret edildi. 

Bunun yerine İsrail'in siber saldırı düzenleme, İran'ın Suriye gibi başka ülkelerdeki varlıklarını hedef alma ya da bir drone fabrikasını vurma gibi taktiklere yönelebileceği değerlendirmesi yapıldı. 

Kimliğinin açıklanmasını istemeyen ABD'li yetkililer de ülkenin önde gelen medya kuruluşlarından NBC'ye, İsrail'in misillemesinin "sınırlı olacağını" söyledi. Yetkililer, Tel Aviv'in saldırı planının son haliyle ilgili Washington'la henüz bilgi paylaşmadığını belirtirken, İsrail'in yüksek ihtimalle Suriye veya Irak'taki İran destekli milisleri hedef alacağını savundu. 

Diğer yandan ABD'nin tanınmış gazetelerinden Wall Street Journal (WSJ), İran'a misilleme meselesiyle İsrail savaş kabinesi içindeki anlaşmazlıkların tekrar su yüzüne çıktığını yazdı.

Analizde, kabinedeki İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, Savunma Bakanı Yoav Gallant ve eski Genelkurmay Başkanı Benny Gantz'ın, Gazze savaşı ve İran'a misilleme planı gibi önemli meselelerde ortak kararlar alamadığı değerlendirmesi paylaşıldı.

Haberde, kabinedeki bu üç büyük ismin aralarındaki siyasi çekişmeler nedeniyle ortak hareket edemediği savunuldu. Gantz'ın 5 genel seçimde Netanyahu'ya karşı yarıştığı, Netanyahu'nun geçen yıl Gallant'ı kovmaya çalıştığı, Gantz ve Gallant arasındaysa Gazze savaşına dek neredeyse 10 yıldır doğru düzgün bir iletişim olmadığı hatırlatıldı.

Eski İsrail Ulusal Güvenlik Konseyi Başkanı Goira Eiland, WSJ'ye "Bu üç kişi arasındaki güven eksikliği çok açık ve kritik" dedi.

Tahran yönetimi, saldırının ardından İsrail'in misilleme yapması durumunda buna daha büyük bir saldırıyla karşılık vereceklerini söylemişti. Biden ise pazar günkü açıklamasında İsrail'in olası misillemesine destek sağlamayacaklarını belirtmişti.

Washington yönetimi, İran'ın yaklaşık 360 drone, seyir füzesi ve balistik füzeyle düzenlediği saldırılarda İsrail'e koruma sağlamıştı. ABD donanmasına ait gemiler üç balistik füze ve 70 kamikaze drone'u vurmuştu. Fransa, Ürdün ve Birleşik Krallık (BK) da İsrail'in savunmasına destek vermişti.

İsrail Savunma Kuvvetleri (IDF) füze ve drone'ların yaklaşık yüzde 99'unun hava savunma sistemleriyle etkisiz hale getirildiğini belirtmişti. 5 saat süren saldırıda, 7 yaşındaki Amina el Hasoni adlı bir kız çocuğu, İsrail'in attığı önleme füzesi kaynaklı şarapnelden ağır yaralanmıştı. 

Ne olmuştu?

1 Nisan'da İran'ın Şam'daki konsolosluk binasına hava saldırısı düzenlenmişti. İsrail'in resmen üstlenmediği olayda, İran Devrim Muhafızları Ordusu'ndan ikisi general rütbesinde toplam 7 kişi ölmüştü. 

İran lideri Ayetullah Ali Hamaney, 2 Nisan'daki açıklamasında İsrail'e karşı misillemenin meşru müdafaa haline geldiğini savunarak "Gerekli karşılığı vereceğiz. Onları cezalandıracağız" demişti. 

İsrail Ordu Sözcüsü Daniel Hagari, cuma günkü toplantısında tüm olasılıklara karşı tedbir aldıklarını belirterek "Savunmanın yanı sıra saldırıya geçmeye de hazırız" ifadelerini kullanmıştı. 

Independent Türkçe, Guardian, Wall Street Journal, Times of Israel, NBC


İran'ın saldırıları ABD'deki Ukrayna ve İsrail'e yardım tartışmalarını değiştirdi

Fotoğraf: Reuters
Fotoğraf: Reuters
TT

İran'ın saldırıları ABD'deki Ukrayna ve İsrail'e yardım tartışmalarını değiştirdi

Fotoğraf: Reuters
Fotoğraf: Reuters

Pazartesi günü hem Demokratlar hem de Cumhuriyetçiler, Ortadoğu'da hafta sonu yaşanan yeni gelişmeyi kınamak üzere bir araya geldi: İran'ın İsrail hedeflerine karşı başlattığı epey büyük drone ve füze saldırısı.

İran'ın cumartesi günkü saldırısı, İsrail'in Gazze'deki savaşının Washington açısından jeopolitik sonuçlarının önemini bir kez daha ortaya koyarken, Cumhuriyetçi liderlerin tepki olarak bir dizi yasa ve karar tasarısı hazırladığı alt mecliste de hareketliliğe yol açtı. İlk yasa tasarıları pazartesi akşamı meclisten geçti. Bu tasarılar, IMF ve Dünya Bankası'ndaki ABD temsilcilerinin İran'a mali yardım yapılmasına karşı çıkmaya yönlendirilmesi ve İran'ın enerji sektörüyle iş yaptığı bilinen Çinli firmalara yönelik yaptırımların sıkılaştırılması gibi bir dizi konuyu ele alıyor.

Ancak alt meclis için asıl soru, hem İsrail hem de Ukrayna ordularını desteklemeyi amaçlayan ek yardım paketine ilişkin hesaplarda bu yeni gelişmenin ne gibi bir değişiklik yaratacağı. Meclis Başkanı Mike Johnson'ın oylama yapılmasına izin vermemesi nedeniyle paket haftalardır Temsilciler Meclisi'nde bekletiliyor. Bunun yerine, bir ileri bir geri giden partisi bir defasında sınır güvenliğinin öncelikle ele alınmasını talep etti (alınmadı) ve şimdi de radikal sağı yatıştırmaya yönelik son çabasına yeltendi: Yardım paketlerini iki ayrı tasarıya ayırmak.

Beyaz Saray pazartesi günü Temsilciler Meclisi Başkanı Johnson'ın blöfünü bir kez daha gördü ve Temsilciler Meclisi'ndeki Demokratlara tek başına gelecek bir İsrail tasarısına karşı çıkmaları yönünde açık bir mesaj gönderdi.

Ukrayna ordusu Rusya'nın istilasına karşı savaşırken giderek daha fazla silah ve mühimmata ihtiyaç duyuyor. Özellikle katı muhafazakarlar Ukrayna'nın silahlandırılmasına giderek daha fazla karşı çıktığı için, Rus saldırganlara karşı ülkeyi destekleyenler başlangıçta iki yardım paketinin birbiriyle bağlantılı olması için baskı yapıyordu. Meclisteyse Başkan Johnson, Marjorie Taylor Greene'in görevi bırakma önergesiyle karşı karşıya kalmaya devam ediyor; Georgia'nın sağcı temsilcisi, Ukrayna yardımının geçmesi halinde kendisini görevden almak için oylama yapmakla tehdit ediyor.

Cumhuriyetçiler, İsrail'i destekleyen ve Beyaz Saray'a İran saldırısına karşılık vermesi için baskı yapan bir dizi yasa tasarısının Demokratları geri adım atmaya ve bağımsız bir İsrail'e yardım paketinin hızla geçmesini kabul etmeye zorlayacağını umuyor olabilir. Öte yandan Başkan ve müttefikleri, Temsilciler Meclisi'ndeki Cumhuriyetçilere eylemsizlikleri nedeniyle yüklenmeye devam ediyor ve şu ana kadar sol fire vermedi. Top hâlâ büyük ölçüde Meclis Başkanı'nda. Birleşik yardım tasarısının Senato'dan geçmiş olması, Johnson'ı hâlâ siyasi bir dezavantajla karşı karşıya bırakıyor. Cumhuriyetçilerin Senatodaki lideri Mitch McConnell da tasarıyı geçirmesi için Johnson'a baskı yapıyor.

Pazartesi günü New York'ta yaşanan tarihi bir olay sebebiyle siyaset dünyasının büyük kısmının dikkati ikiye bölünmüş şekilde kaldı: Donald Trump'ın sus payı davasının başlaması ve tarihte bir ABD başkanına karşı açılan ilk ağır ceza davası. Jüri seçimi Manhattan adliyesinde sabah saat 10'da başladı.

Öte yandan Senato, cuma günü Temsilciler Meclisi'nden geçen, Amerika'nın dış gözetim programı FISA'nın yeniden yetkilendirilmesini bu hafta oylamaya hazırlanıyor; program için yasal yetki cuma günü sona erecek. Geçen hafta yapılan kural oylamasında muhafazakarların isyanı ve tasarının Amerikan yurttaşlarının verileri için bir izin şartıyla yeniden düzenlenip düzenlenmeyeceği üzerine sert tartışmaların ardından Johnson bir anlaşma yaptı ve yeniden yetkilendirme süresini iki yıla indirdi. Bu da olası bir ikinci Trump başkanlığında tasarının yeniden incelenmesine olanak tanıyor.

Öte yandan Trump, pazartesi günkü duruşmalar sırasında bazılarının gözle görülür bir şekilde uyuyakaldığını söylediği Manhattan'daki mahkeme salonuna geri dönüyor.

Independent Türkçe


"Benzersiz" rekor, temiz enerjinin geleceğine dair umut verdi

Kaliforniya'nın Nipton semti yakınlarındaki Mojave Çölü'nde bulunan dünyanın en büyük güneş enerjisi termik santrali olan Ivanpah Solar Elektrik Üretim Sistemi'nin 27 Şubat 2022'de çekilmiş görüntüsü (Reuters)
Kaliforniya'nın Nipton semti yakınlarındaki Mojave Çölü'nde bulunan dünyanın en büyük güneş enerjisi termik santrali olan Ivanpah Solar Elektrik Üretim Sistemi'nin 27 Şubat 2022'de çekilmiş görüntüsü (Reuters)
TT

"Benzersiz" rekor, temiz enerjinin geleceğine dair umut verdi

Kaliforniya'nın Nipton semti yakınlarındaki Mojave Çölü'nde bulunan dünyanın en büyük güneş enerjisi termik santrali olan Ivanpah Solar Elektrik Üretim Sistemi'nin 27 Şubat 2022'de çekilmiş görüntüsü (Reuters)
Kaliforniya'nın Nipton semti yakınlarındaki Mojave Çölü'nde bulunan dünyanın en büyük güneş enerjisi termik santrali olan Ivanpah Solar Elektrik Üretim Sistemi'nin 27 Şubat 2022'de çekilmiş görüntüsü (Reuters)

ABD'nin Kaliforniya eyaleti, son 38 günün 30'unda temiz enerji kaynaklarıyla şebeke talebinin yüzde 100'ünü aşarak yeni bir yenilenebilir enerji rekoruna imza attı.

Kaliforniya Bağımsız Sistem Operatörü'nden (CAISO) alınan yeni veriler, mart başından bu yana günlerin 4'te üçünden fazlasında jeotermal, hidro, güneş ve rüzgar enerjisi arzının, talebi günde 0,25-6 saat aştığını gösteriyor.

ABD eyaleti ilk kez bu kadar uzun bir süre boyunca elektrik ihtiyacının tamamını rüzgar-su-güneş (RSG) kaynaklarından elde etmeyi başardı.

Stanford Üniversitesi İnşaat ve Çevre Mühendisliği'nde öğretim üyesi Mark Z. Jacobson, The Independent'a yaptığı açıklamada bu verileri ilk defa paylaşarak, "Bu Kaliforniya tarihinde eşi benzeri görülmemiş bir durum" dedi.

Önceki yıllarda, RSG arzı bazen sadece bir hafta sonu gününde talebi aşıyordu ancak hiçbir zaman iki gün üst üste, hafta boyunca ve ya şu anki büyüklükte yani talebin yüzde 122'sine kadar çıkmamıştı.

Yenilenebilir kaynaklardan elektrik üretimi o kadar güçlü ki önceki haftalarda gerçekleşen kısmi güneş tutulması bile akışı kesintiye uğratmadı.

Bu anomali değil. Bu yeni gerçeklik. Yüzdeler her yıl daha da artacak. Kaliforniya bir kez daha #RüzgarSuGüneş'le ana şebekesindeki talebin %100'ünü aştı. Bu, #RSG arzının, talebi günde 0,25-6 saat aştığı SON 38 GÜNÜN 30'UNCUSU.  

Dünyanın en büyük 5. ekonomisi olan Kaliforniya, bu başarıyı gösteren en büyük eyalet. Ancak Kaliforniya geçen yıl ABD'de tüketime oranla RSG kaynaklarından elektrik üretiminde sadece 12. sırada yer almıştı.

Öğretim üyesi Jacobson bu eğilimin sadece Kaliforniya'ya özgü olmadığını, Güney Dakota, Kuzey Dakota, Iowa, Kansas, Maine, Montana, New Mexico, Oklahoma, Oregon, Washington ve Wyoming eyaletlerinin de 2023'te elektriklerinin yüzde 56'sından fazlasını yenilenebilir kaynaklardan ürettiğini belirtti.

Profesör Jacobson, "Bu iş o kadar kolaylaşıyor ki, neredeyse sıkıcı hale geliyor" dedi.

 Yüzde 100'e 7/24 ulaşmak için sadece deniz üstü rüzgarına, daha fazla güneş enerjisine ve bataryaya ihtiyacımız var.

Kaliforniya, önümüzdeki 10 yıl içinde kirletici enerji kaynaklarından uzaklaşmak için 2035'e kadar 60 GW yenilenebilir enerji kapasitesi eklemeyi planlıyor.

Bu plan, şubatta sera gazı emisyonlarını 25 milyon metrik tona düşüreceğini iddia eden eyaletin enerji düzenleyicileri tarafından onaylanmıştı.

Kaliforniya Kamu Hizmetleri Komisyonu Başkanı Alice Reynolds, "Bu, Kaliforniya'nın iklim değişikliği stratejisinin kritik bir bileşeni" demişti.

Öğretim üyesi Jacobson'ın yakın zamanda yayımlanan araştırması, 5 ülkenin (Arnavutluk, Butan, Nepal ve Paraguay) halihazırda enerji ihtiyaçlarının tamamını yenilenebilir kaynaklardan karşıladığını, diğer 9 ülkenin de enerjilerinin yüzde 90'ından fazlasını yenilenebilir kaynaklardan ürettiğini gösteriyor. 

Martta yayımlanan çalışmada Birleşik Krallık'ta yenilenebilir enerjinin bu kış ilk kez doğalgazı geride bıraktığı bildirilirken, Uluslararası Enerji Ajansı'nın (IEA) ocakta paylaştığı raporda dünyanın 2022'ye kıyasla 2023'te yüzde 50 daha fazla yenilenebilir enerji ürettiğini ortaya koymuştu.
Independent Türkçe


BM raportörlerinden, İsrail ve İran'a "çatışmaları derhal sonlandırma" çağrısı

Fotoğraf: AA
Fotoğraf: AA
TT

BM raportörlerinden, İsrail ve İran'a "çatışmaları derhal sonlandırma" çağrısı

Fotoğraf: AA
Fotoğraf: AA

Birleşmiş Milletler (BM) raportörleri, İran ile İsrail arasındaki gerilimde insan haklarını korumak için taraflara "çatışmaları derhal durdurma" çağrısında bulundu.

BM raportörleri, İsrail-İran gerilimine ilişkin yazılı açıklama yaptı.

İsrail ile İran arasındaki askeri saldırıların yaşam hakkını ihlal ettiği vurgulanan açıklamada, "İnsan haklarını korumak için bu çatışmaların derhal durdurulması gerekiyor." ifadesi kullanıldı.

Ülkelerin, terörle mücadele dahil, sınır ötesi askeri operasyonlarında insanları keyfi olarak yaşam hakkından mahrum bırakmalarının yasak olduğu hatırlatılan açıklamada, yabancı topraklardaki öldürmelerin, uluslararası hukukun izin vermediği sürece "keyfi" olduğu vurgulandı.

İsrail'in 1 Nisan'da İran'ın Şam'daki konsolosluk binasına saldırısının "meşru müdafaa" gibi görünmediği belirtilen açıklamada, İran'ın İsrail'e doğrudan "silahlı saldırı" düzenlediğine veya devlet dışı silahlı grupları saldırmak için gönderdiğine dair hiçbir kanıtın sunulmadığı kaydedildi.

Açıklamada, İran'ın 13 Nisan'da İsrail'e yönelik hava saldırılarının da uluslararası hukuka göre yasaklanmış bir güç kullanımı olduğu hatırlatıldı.

Bu misilleme amaçlı saldırıların "devlet egemenliğini ihlal ettiği ve bölgede çatışmaların tehlikeli bir şekilde tırmanmasına neden olduğu" uyarısı da açıklamada yer aldı.

- İran-İsrail gerilimi

İsrail, İran'ın Şam'daki konsolosluk binasına 1 Nisan'da hava saldırısı düzenlemişti. Saldırıda, İran Devrim Muhafızları Ordusundan 2'si general rütbesinde toplam 7 İranlı yetkili ölmüştü.

İran, İsrail'in konsolosluk saldırısının ülkesinin topraklarına saldırı anlamına geldiğini ve misillemede bulunacaklarını duyurmuştu. İsrail ise İran'ın saldırısına karşılık vereceğini bildirmişti.

İran 13 Nisan'da İsrail'e yüzlerce kamikaze insansız hava aracı, balistik ve seyir füzesiyle saldırı başlatmıştı.

İran bazı hedeflerin vurulduğunu, İsrail ise saldırıların çoğunun hava savunma sistemlerince önlendiğini ancak güneydeki bir askeri üsse füze isabet ettiğini açıklamıştı.

İsrail basını, Tel Aviv yönetiminin İran’ın hava saldırısına karşı “açık ve etkili” şekilde karşılık verme kararı aldığını iddia etmişti.

- BM özel raportörleri

BM özel raportörleri, "İnsan Hakları Konseyinin özel mekanizmaları" diye tanınan sürecin parçası olarak biliniyor.

BM İnsan Hakları sistemindeki bağımsız özel mekanizmalar, Konseyin belirli bir ülkenin durumunu veya dünyanın herhangi bir yerindeki tematik sorunları ele alan bağımsız bilgi toplama ve izleme mekanizmaları olarak öne çıkıyor.

Kurumun bünyesinde bulunmayan özel mekanizmaların uzmanları, gönüllülük esasına göre ve bağımsız şekilde çalışmalarını yürütüyor.


ABD, olası küresel salgın hastalıkları önlemek için 50 ülkeyle işbirliği yapacak

Fotoğraf: AA
Fotoğraf: AA
TT

ABD, olası küresel salgın hastalıkları önlemek için 50 ülkeyle işbirliği yapacak

Fotoğraf: AA
Fotoğraf: AA

ABD, gelecekte ortaya çıkabilecek küresel salgın hastalıklarla mücadele için 50 ülkeyle işbirliği yapacağını duyurdu.

Beyaz Saray'ın internet sitesinden yapılan açıklamada, hükümet tarafından, tıbbi testlerin iyileştirilmesi, tıbbi takiplerin artırılması, iç ve dış iletişimlerin geliştirilmesinin yanı sıra salgınlara karşı gerekli hazırlıkların yapılması için yeni program oluşturulduğu bildirildi.

Küresel Sağlık Güvenliği Stratejisi (GHSS) programı kapsamında, ABD Dışişleri Bakanlığı, Hastalık Kontrol ve Korunma Merkezi, Sağlık ve İnsan Hizmetleri Bakanlığı, ABD Uluslararası Kalkınma Ajansı ile çalışılacağı kaydedildi.

Asya, Afrika, Doğu Avrupa gibi birçok bölgeden 50 ülkeyle işbirliği yapılacağı bilgisi paylaşılan açıklamada, salgınlarda hayatını kaybedenlerin sayısını en aza indirmek ve ekonomik kayıpları azaltmak için çalışılacağı belirtildi.

Programa yıl sonuna kadar 100 ülkenin dahil edilmesi hedefleniyor.


Putin, İran Cumhurbaşkanı Reisi ile Orta Doğu'daki durumu görüştü

Fotoğraf: AA
Fotoğraf: AA
TT

Putin, İran Cumhurbaşkanı Reisi ile Orta Doğu'daki durumu görüştü

Fotoğraf: AA
Fotoğraf: AA

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, İran Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi ile telefon görüşmesinde Orta Doğu'daki durumu ele aldı.

Kremlin'den yapılan açıklamaya göre, İran tarafının talebi üzerine Putin, Reisi ile telefon görüşmesi gerçekleştirdi.

"İsrail'in, İran'ın Suriye'deki diplomatik temsilciliğine saldırması ve İran'ın buna karşı önlemler almasının ardından Orta Doğu'da oluşan durumun" değerlendirildiği görüşmede Putin, "tüm tarafların itidal sergileyeceği ve tüm bölge için feci sonuçlara yol açabilecek yeni gerginliğe izin vermeyeceği" umudunu paylaştı.

İran Cumhurbaşkanı Reisi ise "İran'ın bu eylemlerinin zorunlu ve sınırlı olduğunu, gerginliğin gelecekte artmasından yana olmadıklarını" vurguladı.

İki lider görüşmede, "Filistin-İsrail meselesine çözüm bulunmamasının Orta Doğu'daki olaylara neden olduğunu" belirterek, "Rusya ve İran'ın Gazze Şeridi'nde acilen ateşkesin sağlanması, zor olan insani durumun hafifleştirilmesi, krizin siyasi ve diplomatik yollarla çözülmesi için gerekli koşulların oluşturulması" yönündeki ilkeli pozisyonlarını teyit etti.

Rusya ile İran arasındaki ilişkilerin de ele alındığı görüşmede, altyapı projelerinin uygulanması dahil çeşitli alanlarda işbirliğinin gelecekte geliştirilmesinin önemi vurgulandı.

Putin, Reisi'yi ve İran'daki tüm Müslümanların Ramazan Bayramı'nı kutladı.


Hizbullah İsrail'in kuzeyine İHA saldırısı düzenledi

İsrail'in dün (pazartesi) Lübnan'ın güneyine düzenlediği saldırının ardından dumanlar yükseldi. (AFP)
İsrail'in dün (pazartesi) Lübnan'ın güneyine düzenlediği saldırının ardından dumanlar yükseldi. (AFP)
TT

Hizbullah İsrail'in kuzeyine İHA saldırısı düzenledi

İsrail'in dün (pazartesi) Lübnan'ın güneyine düzenlediği saldırının ardından dumanlar yükseldi. (AFP)
İsrail'in dün (pazartesi) Lübnan'ın güneyine düzenlediği saldırının ardından dumanlar yükseldi. (AFP)

Times of Israel bugün (Salı) Lübnan'dan İsrail'in kuzeyindeki Kiryat Shmona kasabası yakınlarına bubi tuzaklı iki insansız hava aracının (İHA) fırlatılması sonucu üç kişinin yaralandığını bildirdi.

Hizbullah ise bugün yaptığı açıklamada İsrail'in kuzeyindeki Beit Hillel'de bulunan füze savunma sistemini hedef alan iki yönlü bir İHA saldırısı düzenlediğini ve saldırının Demir Kubbe mürettebatının ölümüne ve yaralanmasına yol açtığını belirtti.

Times of Israel, üç yaralanmayı ‘hafif’ olarak nitelendirirken sirenlerin çalmadığına dikkat çekti.

İsrail ordusundan yapılan açıklamada iki İHA’nın Beit Hillel bölgesinde patladığı belirtilerek olayın soruşturulduğu ifade edildi.

İsrail ordusu ve Hizbullah, Gazze Şeridi'nde savaşın başladığı 7 Ekim tarihinden bu yana neredeyse her gün sınır ötesi bombardıman gerçekleştiriyor.