Macron müzakere masasına oturmadan önce Yeni Kaledonya'da sükûnetin sağlanmasını istiyor

Olağanüstü halin devreye girmesiyle takımadalarda şiddet ve isyanlar azaldı.

Fransız askerleri, limanları ve stratejik bölgeleri korumak için Noumea Havalimanı’na geldi. (AFP)
Fransız askerleri, limanları ve stratejik bölgeleri korumak için Noumea Havalimanı’na geldi. (AFP)
TT

Macron müzakere masasına oturmadan önce Yeni Kaledonya'da sükûnetin sağlanmasını istiyor

Fransız askerleri, limanları ve stratejik bölgeleri korumak için Noumea Havalimanı’na geldi. (AFP)
Fransız askerleri, limanları ve stratejik bölgeleri korumak için Noumea Havalimanı’na geldi. (AFP)

Dört gece boyunca şiddet ve ayaklanmaların yaşandığı Yeni Kaledonya'da durum normale dönmemiş olsa da işler iyiye doğru gidiyor. Perşembeyi cumaya bağlayan gece, son günlerde bölgeye hakim olan şiddet olaylarına tanık olunmaması bunun kanıtı. Bu ise ilk önceliğini kanun ve düzene dönüş olarak gören devlet tarafından benimsenen katılık ve sertlik politikasının bir meyvesi olarak görülebilir.

Paris sertliği seçti

Yetkililer, beş kişinin ölümüne, onlarca kişinin yaralanmasına ve 200 milyon euroluk maddi kayba yol açan şiddet olayları ve isyanlarla mücadele etmek amacıyla, Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron'un talebi üzerine, ilk aşama olarak takımadalarda 12 gün süreyle olağanüstü hâl ilan etti.

Ancak Paris'ten gelen bilgiler, hükümetin parlamentodan olağanüstü hâlin bu yaz Fransa'nın ev sahipliği yapacağı Olimpiyat Oyunları sonrasına kadar üç ay süreyle uzatılmasını isteyeceğini gösteriyor.

Olağanüstü hâl, güvenlik güçlerinin başkentteki tüm mahallelerde terör estiren birkaç yüz kişiyi gözaltına almasını sağladı. Macron'un başkanlığında iki kez toplanan Güvenlik ve Savunma Konseyi, isyan karşıtı özel kuvvetlerden oluşan gruplar da dahil olmak üzere bin polis ve jandarma göndererek bölgedeki güvenlik varlığını güçlendirme kararı aldı.

Böylece takımadalardaki güvenlik personeli sayısı bin 700'den 2 bin 700'e yükselmiş oldu. Aynı bağlamda Savunma Bakanlığı da limanlar ve havaalanı gibi hassas merkezlerin korunması için silah ve teçhizatıyla birlikte askeri birlikleri hızla bölgeye gönderdi.

Yargı da mücadeleye dahil oldu. Fransa Adalet Bakanı Eric Dupond-Moretti dün (Cuma) yargı mensuplarına, özellikle de Adalet Bakanlığı'na bağlı savcı ve hakimlere yönelik bir genelge yayınlayarak, isyancılar tarafından işlenen ‘suç ve ihlallere karşı kesin ve sistematik bir tepki’ verilmesi çağrısında bulundu. Genelgede, “Yeni Kaledonya'da kişilere ve mallara karşı işlenen eylemler, kamu düzeninin ciddi şekilde ihlalini teşkil etmektedir. Bu nedenle işlenen suçlara ve olağanüstü hâl hükümlerinin ihlaline karşı kesin, hızlı ve sistematik bir yanıt verilmesi gerekmektedir” ifadeleri yer aldı.

Macron'un destekçileri, özellikle Fransa'nın önümüzdeki ayın 9'unda Avrupa Parlamentosu seçimleriyle karşı karşıya olduğu bir dönemde, hükümetin isyancılar karşısında zayıflık ve eylemsizlikle suçlanmamak için katılık ve sertlik politikasından başka bir politika benimseyemeyeceğine inanıyor. Hükümetin sorunu, Cumhurbaşkanı Macron'u destekleyen listenin, sık sık yapılan kamuoyu yoklamalarına göre aşırı sağcı Ulusal Birlik Partisi’nin listesinin 16 puan gerisinde olması. Dolayısıyla hükümetin sertlik dışında bir politika izlemesi, seçmenler nezdindeki konumunu zayıflatacak ve hem geleneksel hem de radikal sağ kanada, kendisini eylemsizlikle ve Yeni Kaledonya'daki Fransızları savunamamakla suçlamaları için daha fazla koz verecek.

Paris tarafından gönderilen 8. Deniz Piyade Taburu’na mensup Fransız askerleri Noumea'ya ulaştı. (AFP)

Paris tarafından gönderilen 8. Deniz Piyade Taburu’na mensup Fransız askerleri Noumea'ya ulaştı. (AFP)

Macron ve hükümeti her halükârda eleştiriliyor. Senato'daki Cumhuriyetçiler grubunun başkanı Bruno Retailleau, ‘Fransız devletinin şiddet ve güvensizlik içinde boğulduğunu’ belirtmekte gecikmedi. Ulusal Birlik Partisi lideri ve Avrupa Parlamentosu seçimleri için liste başı olan Jordan Bardella, hükümeti söz konusu sorunu yönetmede ‘sorumsuzlukla’ ve ‘devletin zayıflığını ve yetersizliğini’ göstermekle suçladı.

Hükümet, çok farklı nedenlerle olsa, Sol ve Yeşillerin de suçlamalarından kaçamadı. Muhalefet lideri Jean-Luc Melenchon, hükümeti Kaledonya'da ‘neo-kolonyal bir politika’ yürütmekle suçladı. La Republique Meydanı'nda perşembe akşamı, Kanaklara ve bağımsızlıklarına destek vermek ve hükümetin gerici politikasına karşı bir gösteri düzenlendi.

Fransa'da iki cephe karşı karşıya

Fransa’da şu anda iki cephe karşı karşıya. Birinci cephe, Yeni Kaledonya'yı cumhuriyet çerçevesinde tutmaya kararlı bir tavır sergiliyor. Beyazlar, Fransızlar, Avrupalılar ve bölgeye yeni gelenler zaten bunun uğruna savaşıyorlar. İkinci cephe ise demokratik bir sistem çerçevesinde beyazların hakları ve güvenliğine ilişkin verilen garantilerle, Kanakların bağımsızlıklarını kazanma isteklerine cevap verilmesi çağrısında bulunuyor.

Ortadaki bu sorun açık bir şekilde takımadaların jeo-stratejik ve ekonomik önemini etkiliyor. Dolayısıyla Fransa'ya Güney Pasifik'te siyasi, ekonomik ve askeri varlık sağlayan olgu etkilenmiş oluyor.

Avustralya hariç, bölgedeki küçük adalardan oluşan ülkeler grubu, bölgede olup bitenleri endişeyle izliyor ve tüm taraflar arasında yenilenmiş bir diyalog çağrısında bulunuyor. Paris, Macron ve hükümetine karşı ortaya çıkan ve parlamentonun iki kanadının ayrı ayrı oy kullanarak seçim listelerini, takımadalarda 10 yıldır yaşayanların yanı sıra, 1988 listelerinde isimleri yer almayanları da kapsayacak şekilde değiştirmesinin ardından meydana gelen içinden çıkılmaz krizi demir yumrukla çözemeyeceğini biliyor.

Takımadaların yerli halkı Kanaklar, henüz yürürlüğe girmemiş olan ve iki yasama meclisinin (Senato ve Temsilciler Meclisi) ortak toplantısını gerektiren anayasa değişikliğinin, sonraki seçimlerde seçmen listelerine yeni katılanların oyları nedeniyle siyasi ağırlıklarını zayıflatacağından korkuyor.

‘Bağımsızlık’ hayali

Sorunun temelinde, Kanakların bu değişikliğin bağımsızlık kazanma ve Fransa'dan ayrılma hayallerini öldüreceği korkusu yatıyor. Kanak partileri ayrıca Fransız devletinin Kaledonya dosyasını yönetirken tarafsız davranmadığını düşünmektedir ki bu da hükümetin anayasa değişikliğinin iki kez oylanması için bastırırken, Kanak partilerinin müzakerelere devam etmek için tasarıyı geri çekmesini talep etmesinden anlaşılmaktadır.

Hükümetin istediği, Noumea sokaklarına sükûnet ve düzenin gelmesi koşuluyla, Yeni Kaledonya'daki iki karşıt tarafı yeniden müzakere masasında karşı karşıya oturtmak. Şarku'l Avsat'ın edindiği bilgiye göre perşembe günü her iki taraftan da birer Kaledonya temsilcisi, Macron'un başkanlık edeceği uzaktan bir toplantıyı, henüz zamanı gelmediği gerekçesiyle reddetti. Elysee Sarayı'na göre Fransa Cumhurbaşkanı iki tarafla ‘ayrı ayrı’ istişarelerde bulunacak. Başbakan ise olası çıkışları görüşmek üzere, Kaledonya heyetlerini Paris'e davet etmeye çalışıyor.

Yeni Kaledonya'da Macron'un politikasına karşı gösteriler düzenlendi. (AP)

 Yeni Kaledonya'da Macron'un politikasına karşı gösteriler düzenlendi. (AP)

Kanaklar için net bir ufuk olmaksızın takımadaları mevcut durumda tutmak, Fransa tarafından tamamen terk edilmek gibi son derece zor olacak görüşünde. 1990'larda ülkedeki iç savaş görüntüsünü ortadan kaldırmayı başaran eski yetkililer, aklıselimin galip gelmesi ve Macron'un iki yasama meclisini ortak toplantıya çağırma tehdidini geri çekmesi çağrısında bulunuyor. Çünkü bu, Kanakların boynuna asılmış bir kılıçtır ve kabul edilmesi zor olacaktır.

Dolayısıyla Kaledonya sorunu, patlamaya hazır bir siyasi durum ve en belirgin özelliği iki karşıt grup arasındaki eşitsizlik olan sosyal durumun iç içe geçmiş unsurlarıyla karmaşık bir hal almakta. Paris, Yüksek Komiseri, ‘isyan hali’ olarak adlandırdığı bu durumu söndürmeyi ve her iki tarafı da tatmin edecek bir çıkış yolu bulmayı başarabilecek mi? Bu sorunun cevabı önümüzdeki haftalarda belli olacak.



Trump’ın Asya ziyareti… Ekonomik krizlerle dolu bir gündem

ABD Başkanı Donald Trump ve Çinli mevkidaşı Şi Cinping, Beyaz Saray’da daha önce gerçekleştirilen bir görüşmede (Reuters)
ABD Başkanı Donald Trump ve Çinli mevkidaşı Şi Cinping, Beyaz Saray’da daha önce gerçekleştirilen bir görüşmede (Reuters)
TT

Trump’ın Asya ziyareti… Ekonomik krizlerle dolu bir gündem

ABD Başkanı Donald Trump ve Çinli mevkidaşı Şi Cinping, Beyaz Saray’da daha önce gerçekleştirilen bir görüşmede (Reuters)
ABD Başkanı Donald Trump ve Çinli mevkidaşı Şi Cinping, Beyaz Saray’da daha önce gerçekleştirilen bir görüşmede (Reuters)

ABD Başkanı Donald Trump’ın gerçekleştirmesi beklenen Asya turu, geleneksel bir diplomatik ziyaretin sınırlarını aşarak ABD ile dünyanın en büyük üretim ve teknoloji merkezleri arasındaki ticari ilişkilerin geleceğine yönelik ekonomik bir sınava dönüşüyor. Trump’ın Filipinler’de gerçekleştireceği görüşmeler ve Çin’in Shenzhen kentinde düzenlenecek Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi arasında piyasalar, Washington’ın ticari gerilimleri yatıştırmak için bir fırsat penceresi açıp açmayacağını ya da küresel tedarik zincirlerini yeniden şekillendirmek amacıyla gümrük tarifeleri ve teknoloji kısıtlamalarını kullanmayı sürdürüp sürdürmeyeceğini anlamaya çalışıyor.

17-19 Kasım tarihleri arasında gerçekleştirilmesi planlanan ziyaret, son derece hassas bir döneme denk geliyor. Bölge ekonomileri, Çin’de tüketimin zayıflamasından yapay zekâ hisselerindeki dalgalanmalara ve finansman maliyetlerindeki artışa kadar farklı baskılarla karşı karşıya bulunuyor. Açıklanan programda Trump ile Çin Devlet Başkanı Şi Cinping arasında yapılacak görüşmenin yanı sıra Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in de katılması beklenen üçlü bir toplantı yer alıyor. Ancak bu görüşmelerin ekonomik sonuçları konusunda henüz farklı ihtimaller gündemde.

Zirvenin önemi, toplam 21 ekonomiden oluşan üyelerinin küresel ticaretin yarısından fazlasını temsil etmesinden kaynaklanıyor. Ancak ortak çıkarların geniş kapsamlı olması, gümrük tarifeleri, yarı iletkenler, enerji ve sanayi sübvansiyonları konusundaki anlaşmazlıkların aşılması için artık yeterli olmuyor.

Anlaşma yokluğu

Singapur’daki Hinrich Vakfı’nın ticaret politikaları biriminin başkanı Dr. Deborah Elms, ABD, Çin ve Rusya arasındaki rekabetin, daha az hassas ekonomik konularda bile APEC bünyesinde uzlaşmayı zorlaştırdığı görüşünde. Bu değerlendirme, diyaloğun sürdürülmesinin bile somut bir başarı sayılabileceğine işaret ederken kapsamlı ticaret anlaşmalarının yapılmasının daha karmaşık hale geldiğini ortaya koyuyor.

67k8o
Çin Devlet Başkanı’nın ziyareti sırasında Washington’da dalgalanan ABD ve Çin bayrakları (AFP)

Gümrük tarifeleri, şirketlerin hesaplamalarını en fazla etkileyen unsur olmayı sürdürüyor. ABD Yüksek Mahkemesi’nin şubat ayında Trump’ın bir dizi gümrük vergisini iptal etmesinin ardından Washington, zorla çalıştırmayla mücadele gerekçesiyle 60 ekonomiye yüzde 12,5’e varan yeni gümrük vergileri uygulamak için başka hukuki araçlara yöneldi. Çelik, otomobil ve kereste sektörlerine yönelik vergiler de yürürlükte kalmaya devam etti.

Bu durum, Asyalı şirketlerin yalnızca ABD pazarına giriş maliyetlerindeki doğrudan artışla değil, gelecekte uygulanacak ticaret kurallarına ilişkin sürekli belirsizlikle de karşı karşıya olduğu anlamına geliyor. Söz konusu belirsizlik, üreticileri daha yüksek üretim maliyetlerine yol açsa bile genişleme planlarını ertelemeye veya yatırımlarını birden fazla ülkeye dağıtmaya yöneltebilir.

ABD Dış İlişkiler Konseyi’nin kıdemli araştırmacısı Joshua Kurlantzick, ABD’deki ara seçimlerin sonuçlarına rağmen Trump’ın gümrük vergisi politikasından geri adım atmaya hazır olduğuna dair bir işaret vermediğini belirtiyor. Bu değerlendirme, müzakerelerde belirli sektörlere yönelik sınırlı tavizler verilse bile korumacı yaklaşımın sürmesi ihtimalini güçlendiriyor.

Çin ise görüşmelere, iç talepteki zayıflığı telafi etmek amacıyla teknoloji ve otomobil ihracatına giderek daha fazla bel bağladığı bir dönemde katılıyor. Ekim ayına ait veriler, sanayi üretimindeki büyümenin yüzde 4,8’e gerilediğini, perakende satışların ise yalnızca yüzde 0,4 arttığını gösterdi. Bu durum, dış pazarların korunmasını Pekin açısından yalnızca ticari bir hedef değil, ekonomik bir zorunluluk haline getiriyor.

Pekin güçlü bir konumda

ING Bank’ın Büyük Çin Bölgesi Baş Ekonomisti Lynn Song, Çin ekonomisinin daha fazla iç desteğe ihtiyaç duyduğuna dikkat çekiyor. Ancak ihracatın güçlü seyrini sürdürmesi, hükümetin teşvik politikalarına duyulan aciliyeti azaltabilir ve büyümeyi ABD'nin uygulayabileceği yeni kısıtlamalara karşı daha hassas hale getirebilir.

Buna karşılık Çin, teknoloji tedarik zincirleri ve sanayi hammaddelerindeki konumu sayesinde, özellikle yapay zekâ altyapısına yönelik küresel talebin artmasıyla birlikte müzakerelerde önemli bir pazarlık gücüne sahip. Bu nedenle, zirvede doğrudan çözüme kavuşturulmasalar bile gelişmiş çipler ve ihracat kontrollerinin ziyaretin ekonomik sonuçlarını etkileyen başlıca gündem maddeleri arasında yer alması bekleniyor.

Filipinler ve Güneydoğu Asya ülkeleri de ekonomik rekabetin bir başka sahası olarak öne çıkıyor. Trump’ın programında bölgesel görüşmelerin yanı sıra ABD ile Tayland arasında bir ticaret anlaşmasının imza töreni de bulunuyor. Bu adım, Washington’ın Çin ile karmaşık ilişkilerini sürdürürken ikili bağlarını güçlendirme arayışına işaret ediyor.

Aynı zamanda diğer ülkeler de ABD pazarına bağımlılıklarını azaltmak için adımlar atıyor. Kanada Başbakanı Mark Carney, Filipinler ile serbest ticaret anlaşmasına yönelik müzakerelerin tamamlandığını ve ASEAN ülkeleriyle daha kapsamlı bir anlaşma üzerinde çalışıldığını açıklayarak ticaret ortaklarını çeşitlendirme stratejisi doğrultusunda hareket ettiklerini duyurdu.

Bu gelişmeler, ABD’nin korumacı politikalarının çifte bir sonuca yol açabileceğini gösteriyor: Bazı yatırımların ABD’ye geri dönmesi ve aynı zamanda Washington’ın tek merkez olmadığı bölgesel ticaret ağlarının kurulmasının hızlanması.

The Economist dergisinden Nick Marro, Kapsamlı Bölgesel Ekonomik Ortaklık (RCEP) anlaşmasının Asya ekonomileri arasındaki ticaretin derinleştirilmesi için fırsatlar sunduğunu, ancak uygulama ve anlaşmazlıkların çözümüne yönelik mekanizmalarının sınırlı olması nedeniyle jeopolitik gerilimlere karşı tam koruma sağlamadığını belirtiyor.

Durum yönetimi senaryoları

Olası senaryolar açısından ilk ihtimal, bazı gümrük vergileri veya ticari alımlar konusunda uzlaşmaya varılması ya da müzakere kanallarının açık tutulması yoluyla sınırlı bir yumuşama yaşanması. Ancak bu durumda temel kısıtlamaların kaldırılması beklenmiyor. Böyle bir gelişme, Asya borsaları üzerindeki baskıyı hafifletebilir ve şirketleri ertelenen yatırımlarını yeniden başlatmaya teşvik edebilir. Ancak ticari riskleri tamamen ortadan kaldırmaz.

İkinci senaryo olan mevcut durumun devam etmesi ise geniş çaplı bir tırmanıştan kaçınılırken gümrük vergileri ve teknoloji kısıtlamalarının yürürlükte kalması anlamına geliyor. Bu durumda şirketler üretim merkezlerini çeşitlendirmeyi sürdürecek. Güneydoğu Asya’daki bazı ekonomiler yatırımların bölgeye kaymasından yararlanabilecek olsa da kendileri de ABD politikalarındaki değişikliklere karşı kırılgan olmaya devam edecek.

DFRGTHY
ABD ve Çin bayrakları (Reuters)

Üçüncü senaryo ise özellikle çiplere yönelik kısıtlamaların genişletilmesi veya ticaret müzakerelerinin başarısızlıkla sonuçlanması halinde yeni bir tırmanış yaşanması. Bu durum teknoloji maliyetlerinin artmasına, tedarik zincirlerinin aksamasına ve yatırımcıların risk alma iştahının azalmasına yol açabilir. Ayrıca ihracata dayalı para birimleri ve hisse senetleri üzerinde ilave baskı oluşturabilir.

Daha kapsamlı bir uzlaşma ihtimali de göz ardı edilemez. Ancak bunun gerçekleşmesi, anlaşmazlık konusu olan birden fazla başlıkta uygulanabilir anlaşmalara varılmasını gerektiriyor. Analistlerin şu ana kadar ortaya koyduğu temkinli beklentiler ise böyle bir gelişmeyi desteklemiyor.

Sonuç olarak Trump’ın ziyaretinin ekonomik başarısı, açıklanan anlaşmaların veya diplomatik fotoğrafların sayısıyla değil, şirketlerin ve yatırımcıların karşı karşıya olduğu belirsizliği azaltma kapasitesiyle ölçülecek. Ziyaretin politikalarda köklü bir değişiklik olmadan sona ermesi halinde en önemli mesaj, Asya ekonomilerinin ticari kısıtlamaların küresel ekonomik tablonun kalıcı bir parçası haline gelebileceği yeni bir döneme hazırlık amacıyla ticaret ortaklarını giderek çeşitlendirmeye yönelmesi olacak.


Yükseliş coşkusundan kayıpların kâbusuna... Yapay zekâ devlerini sarsan haftalar

Tayvan’ın Taipei kentinde, hisse senedi endekslerini gösteren bir ekran (EPA)
Tayvan’ın Taipei kentinde, hisse senedi endekslerini gösteren bir ekran (EPA)
TT

Yükseliş coşkusundan kayıpların kâbusuna... Yapay zekâ devlerini sarsan haftalar

Tayvan’ın Taipei kentinde, hisse senedi endekslerini gösteren bir ekran (EPA)
Tayvan’ın Taipei kentinde, hisse senedi endekslerini gösteren bir ekran (EPA)

Kasım ayı, Wall Street için sıradan bir ay olmadı. Birkaç hafta içinde ABD seçimlerinin ardından yaşanan siyasi şok, teknoloji hisselerindeki sert dalgalanmalar ve yapay zekâ projelerinin finansmanına ilişkin giderek artan endişeler iç içe geçti. Bu süreçte, aralarında Çin adına casusluk yaptığı şüphesiyle gündeme gelen Alice Huang ile ilişkilerinin ortaya çıkmasının ardından istifa eden Nvidia CEO’su Jensen Huang hakkındaki gelişmeler de gündeme damgasını vurdu.

Yaşananların sonucunda, bu teknolojiyi üç yıldır geniş çaplı kazançların kaynağı olarak gören yatırımcılar açısından yapay zekâ yatırımlarının haritasını yeniden şekillendiren bir dalgalanma ortaya çıktı. Bu kazançlardan çip üreticilerinden bulut bilişim hizmeti sağlayıcılarına, veri merkezleri, enerji ve uzmanlaşmış ekipman şirketlerine kadar yapay zekâyla bağlantılı çok sayıda şirket yararlanmıştı. Ancak yatırımcılar artık sektörü, tüm şirketlerin yükselişini garanti eden tek bir yatırım alanı olarak değerlendiremiyor.

Dalgalanmalar, kasım ayındaki işlem günlerinden birinde zirveye ulaştı. Yatırımcılar, Nasdaq endeksinde işlem gören hisselerin toplam piyasa değerinden yaklaşık 2,5 trilyon doları sildi. Bu, endeksin yaklaşık iki yıldır yaşadığı en kötü işlem günü oldu. Nvidia da yalnızca bir hafta içinde piyasa değerinin 573 milyar dolarını kaybetti. Bu, tek bir şirketin bir haftada yaşadığı en büyük değer kaybı olarak kayıtlara geçti.

Wall Street Journal (WSJ) kapsamlı haberinde, Nasdaq endeksinin 6 Ekim’de rekor seviyede kapanış yapmasından bu yana piyasaları sarsan olaylar zincirini ele aldı. Gazete ayrıca, yatırımcıların, yapay zekâyla bağlantılı hisselerin büyük bölümünü satın alma eğiliminden, sektörün öncülük ettiği devasa harcamaları haklı çıkaracak getirileri şirketlerin elde edip edemeyeceğini sorgulama aşamasına nasıl geçtiğini ortaya koydu.

Toplu bahis ters tepti

Piyasadaki kırılganlığın ilk işaretlerinden biri, hedge fonlarının yatırımlarının sınırlı sayıdaki yapay zekâ hissesinde yoğunlaşması oldu. Morgan Stanley’in 5 Kasım’da Miami’de düzenlediği üst düzey yatırımcı konferansında yatırımcı Anthony Botza, fonların artık aynı şirketlerin peşinden gittiği ve büyük ölçüde birbirine benzeyen pozisyonlar oluşturduğu uyarısında bulundu.

Botza, bankanın sunduğu ve hedge fonu müşterilerinin yapay zekâyla bağlantılı donanım hisselerine yönelik net risk pozisyonlarının yaz aylarında portföylerinin yaklaşık yüzde 40’ına ulaştığını gösteren verilere dikkat çekti. Bu oran daha sonra gerilemiş olsa da Botza, yatırımların bu ölçüde aynı yönde yoğunlaşmasının, fonların tercihlerinin ve performanslarının birbirinden farklı olması gereken stratejileriyle çeliştiğini belirtti.

ergthy
New York Borsası işlem salonunda Dow Jones endeksini gösteren ekran (Reuters)

Botza’nın uyarısı dikkat çekiciydi. Zira çok sayıda yatırımcının aynı anda satış kararı alması, özellikle portföylerin aynı hisselere yoğunlaştığı durumlarda, olumsuz herhangi bir gelişmeyi geniş çaplı bir satış dalgasına dönüştürebilir.

Goldman Sachs verilerine göre, yılın ilk yarısında hisse senedi seçimine dayalı stratejiler izleyen hedge fonlarının elde ettiği ilave getirilerin yaklaşık yüzde 85’i yapay zekâyla bağlantılı pozisyonlardan kaynaklandı. Bankanın mayıs ayında hazırladığı fonların en çok tercih ettiği hisseler listesine eklenen 12 şirketten yedisi de yapay zekâ altyapısı alanında faaliyet gösteriyordu.

Ancak yükseliş döneminde kazançları artıran bu yatırım tercihi, piyasanın yön değiştirmesiyle birlikte bir risk kaynağına dönüştü. Yatırımcıların risk pozisyonlarını azaltmaya başlamasıyla çip, bilişim ve veri merkezlerine yönelik harcamalarla en yakından bağlantılı hisseler giderek daha fazla baskı altında kaldı.

Borçlar zayıf noktaları ortaya çıkarıyor

Endişeler yalnızca hisse senetlerinin değerlemeleriyle sınırlı kalmadı, borç piyasalarına da yayıldı. Borçlanma maliyetlerinin yükselmesi ve yatırımların ne zaman getiri sağlayacağının belirsizliğini koruması, şirketlerin devasa projelerini finanse etmeyi sürdürme kapasitesine ilişkin soru işaretlerini artırdı.

Yapay zekâyla bağlantılı şirketler, eylül ayında toplam 13 milyar dolar değerinde yüksek getirili tahvil ihraç ettikten sonra bu piyasadaki faaliyetler keskin biçimde geriledi. Yatırımcılar kredi risklerini üstlenmek karşılığında daha yüksek getiri talep etmeye başlarken, Solv şirketinin verilerine göre veri merkezlerini işleten büyük teknoloji şirketleriyle bağlantılı temerrüde karşı sigorta maliyetleri ekim ayında rekor seviyelere ulaştı.

Yapay zekâ alanında bulut bilişim hizmetleri sunan ve Nvidia’nın önde gelen müşterileri arasında yer alan CoreWeave, bu baskının açık örneklerinden biri oldu. Şirketin 15 Ekim’de 2031 vadeli tahvillerinden birinin getirisi, benzer vadeli ABD Hazine tahvillerinin getirisini 10 puandan fazla aştı. Bu seviye, piyasa aktörlerinin bir tahvili temerrüde düşmüş gibi değerlendirmeye başladığı sembolik eşik olarak kabul ediliyor.

xsdcfvghy
Japonya’nın Akihabara bölgesindeki Dospara Akihabara mağazasında sergilenen Nvidia’ya ait GeForce RTX serisi ekran kartları (Reuters)

Sorunun temelinde, uzmanlaşmış altyapı şirketlerinin kapasitelerini genişletmek için sürekli finansmana ihtiyaç duyması, buna karşılık veri merkezlerine yapılan devasa yatırımların beklenen getirilerinin henüz tam olarak netleşmemesi yatıyor. Bu yatırımların getiri sağlaması, yatırımcıların öngördüğünden daha uzun sürebilir.

Harcamaların yavaşlaması veya finansman maliyetlerinin yükselmesi durumunda, borçlanmaya ve yatırımların kesintisiz sürmesine bağımlı şirketler daha fazla zarar görecek. Yapay zekâ alanındaki büyümenin önemli bir bölümünü finanse eden büyük teknoloji şirketleri ise faaliyet alanlarının çeşitliliği ve mevcut gelir kaynakları sayesinde daha fazla hareket alanına sahip.

Bu farklılık hisse senetlerinin performansına da yansıdı. Nvidia’nın hisseleri ay boyunca yaklaşık yüzde 20, Micron’un hisseleri yüzde 12, Dell Technologies’in hisseleri ise yüzde 19 değer kaybetti. Bulut bilişim şirketi Nebius yılbaşından bu yana piyasa değerinin yaklaşık dörtte birini yitirirken, CoreWeave hisseleri ay boyunca yüzde 3,2 geriledi.

Seçimler durumu daha da karmaşık hale getiriyor

3 Kasım’da yapılan ABD seçimleri, endişelere yeni bir unsur ekledi. Çok sayıda hedge fonu, Demokrat adayların veri merkezlerinin hızlı genişlemesine karşı mücadele etme vaatleri nedeniyle seçim öncesinde piyasanın gerileyeceği yönünde pozisyon almıştı. Demokratların geniş kapsamlı bir üstünlük elde etmesiyle sonuçlanan seçimler, yapay zekâ sektörünün dayandığı devasa projelerin geleceğine ilişkin soru işaretlerini beraberinde getirdi.

Olası riskler arasında düzenleyici kısıtlamaların artırılması, elektrik temininde yaşanabilecek sorunlar, tedarik zincirlerindeki darboğazlar ve veri merkezlerinin inşası ile işletilmesi için gerekli borçlanma maliyetlerinin yükselmesi bulunuyor. Şirketlerin yeni bilişim kapasitesi oluşturmak için yarıştığı bir dönemde bu faktörler, projelerin hayata geçirilmesini geciktirebilir veya maliyetlerini artırabilir.

Altimeter Capital’in kurucusu Brad Gerstner de yapay zekâ hisselerindeki risk pozisyonunu azaltmış ve CoreWeave’deki yatırımından çıkmıştı. Gerstner, bu kararında düzenlemeler, enerji, tedarik zincirleri ve finansman maliyetleriyle ilgili risklere dikkat çekmişti.

Çin’in rekabeti de ABD’li şirketler açısından ilave bir meydan okuma olarak öne çıkıyor. Düşük maliyetli yapay zekâ ürünlerinin ortaya çıkması, Amerikan şirketleri üzerinde baskı oluşturabilir ve kâr marjlarını koruma kapasitelerini azaltabilir. Bu durum, teknolojik yarışın sürdürülebilmesi için ne ölçüde harcama yapılması gerektiğine ilişkin tartışmaları da beraberinde getiriyor.

Hedge fonları dalgalanmaların bedelini ödüyor

Ekim ayı sonuçları, sektöre yoğun yatırım yapan yatırımcılar açısından tablonun ne kadar hızlı tersine dönebileceğini ortaya koydu. Goldman Sachs verilerine göre teknoloji alanında uzmanlaşmış hedge fonları, ay boyunca yüzde 12,6 değer kaybetti.

Dikkat çeken örneklerden biri, yatırımcılarına bir önceki aya kadar yaklaşık yüzde 68 kazanç elde ettiğini bildiren Farra fonu oldu. Fon, ekim ayında yaklaşık yüzde 33 kaybederek yıl başından bu yana elde ettiği kazancı yüzde 13 civarına düşürdü.

erf5gty6
New York Borsası’nda çalışan uzman bir yatırımcı (Reuters)

Buna karşılık, daha öngörülebilir nakit akışlarına sahip şirketlere odaklanan ve genellikle popüler yatırım eğilimlerinden uzak duran Lakewood Capital fonu, müşterilerine bildirdiği üzere ekim ayında yüzde 4 kazanç sağladı. Bu farklılık, yalnızca yapay zekâ sektörüne yatırım yapmanın değil, yatırım stratejisinin ve şirket seçiminin de giderek daha fazla önem kazandığını gösteriyor.

Bununla birlikte, piyasadaki dalgalanma yatırımcıların bu teknolojiye yönelik beklentilerinden vazgeçtiği anlamına gelmiyor. Yatırımcıların önemli bir bölümü yapay zekâyı hâlâ uzun vadeli bir dönüşüm olarak görüyor. Ancak harcamalarını gelire ve kâra dönüştürebilecek şirketleri belirleme konusunda artık daha seçici davranıyor. Hatta bazı yatırımcılar, satış dalgasını sektörden çekilmek yerine fiyatları gerileyen hisseleri satın almak için bir fırsat olarak değerlendirdi.

Bu çerçevede yatırımcılar, Claude modelinin geliştiricisi Anthropic’in beklenen halka arzını, piyasanın yapay zekâ şirketlerine yönelik iştahını ölçmek açısından yeni bir sınav olarak görüyor. Bu süreçte şirketlerin değerlemeleri, finansman olanakları ve sürdürülebilir getiri elde etme kapasitelerine ilişkin soru işaretleri de artıyor.

Böylece yapay zekâ alanındaki yatırım denklemi birkaç hafta öncesine kıyasla önemli ölçüde değişti. Sektörle bağlantılı hisselerin büyük bölümünün birlikte yükseldiği dönemin ardından yatırımcılar artık daha farklılaşmış bir piyasayla karşı karşıya. Bu piyasada kazançlar, her şirketin yatırımlarının karşılığını kanıtlama, finansmanını güvence altına alma ve teknolojinin sunduğu vaatleri somut finansal sonuçlara dönüştürme kapasitesine göre şekilleniyor.


Zelenskiy: İstekliler Koalisyonu toplantısı tarihi bir öneme sahip olabilir

Ukrayna Devlet Başkanı Vladimir Zelenskiy (AFP)
Ukrayna Devlet Başkanı Vladimir Zelenskiy (AFP)
TT

Zelenskiy: İstekliler Koalisyonu toplantısı tarihi bir öneme sahip olabilir

Ukrayna Devlet Başkanı Vladimir Zelenskiy (AFP)
Ukrayna Devlet Başkanı Vladimir Zelenskiy (AFP)

Rusya Savunma Bakanlığı, hava savunma sistemlerinin pazar gecesi ile pazartesi sabahı arasında Rusya’nın çeşitli bölgeleri ile Azak Denizi ve Karadeniz üzerindeki hava sahasında bin 336 Ukrayna insansız hava aracını (İHA) düşürdüğünü açıkladı.

Rusya’nın Rostov Bölgesi Valisi Yuriy Slyusar, bölgedeki Azov kasabasına düzenlenen İHA saldırısı sonucunda üç kişinin yaralandığını ve dört sanayi tesisinde yangın çıktığını bildirdi. Slyusar, İHA parçalarının düşmesi nedeniyle Rojalik köyünde üç müstakil evin ve bir doğal gaz boru hattının da hasar gördüğünü belirtti.

Moskova Belediye Başkanı’nın bugün yaptığı açıklamaya göre Rusya, gece boyunca başkenti hedef alan 100’den fazla İHA’yı engelledi. Yeni saldırı dalgası, Rusya Devlet Başkanı’nın Çin’de ABD’li ve Çinli mevkidaşlarıyla gerçekleştirmesi beklenen görüşmeden günler önce yaşandı.

Savaş üzerine tartışma

Çin’in Shenzhen kentinde düzenlenecek zirve, Vladimir Putin, Donald Trump ve Şi Cinping’i ilk kez bir araya getirecek. Ancak ABD’li yetkililer, beşinci yılına yaklaşan savaşın görüşmede ele alınmasının beklenmediğini söyledi.

Moskova Belediye Başkanı Sergey Sobyanin, gece boyunca ve pazartesi sabahına kadar Telegram üzerinden yaptığı bir dizi paylaşımda, Rus hava savunma sistemlerinin yaklaşık 139 İHA’yı engellediğini bildirdi. Sobyanin, son paylaşımında, “Acil durum ekipleri, enkazın düştüğü bölgede çalışmalarını sürdürüyor” ifadesini kullandı.

Söz konusu önleme operasyonları, Ukrayna güçlerinin Rusya’nın büyük bir petrokimya tesisini, bir petrol rafinerisini ve askeri üretim yapılan bir tesisi hedef almasının ardından gerçekleşti. Saldırılar, Kiev yönetiminin Rusya topraklarının derinliklerine yönelik yürüttüğü operasyonlar kapsamında düzenlendi.

İstekliler Koalisyonu

Ukrayna Devlet Başkanı Vladimir Zelenskiy dün yaptığı açıklamada, Kiev yönetiminin müttefiklerinden oluşan İstekliler Koalisyonu’nun bir toplantısının hazırlık aşamasında olduğunu ve bu toplantının ‘tarihi’ nitelik taşıyabileceğini duyurdu.

Zelenskiy’ye göre toplantının amacı, Rusya ile savaşı sona erdirmeyi hedefleyen müzakerelerde Avrupa’nın tutumunu belirlemek. Ukrayna Devlet Başkanı, günlük açıklamasında, “İstekliler Koalisyonu’nun önemli ve tarihi nitelik taşıyabilecek bir toplantısı için hazırlık yapıyoruz. Zafer için Avrupa’nın yüzde 100 güçlü bir tutum sergilemesini sağlayabiliriz” ifadelerini kullandı.

Zelenskiy ayrıca, Ukrayna Savunma Temas Grubu’nun gelecek hafta yapılması beklenen toplantısını duyurdu. Toplantının ‘verimli geçmesi ve Rusya’ya, Ukrayna’nın desteksiz bırakılmayacağı yönünde anlayacağı güçlü bir mesaj vermesi gerektiğini’ belirtti.

Avrupa, bu hafta Ukrayna konusundaki gelecek müzakerelerde Fransa, Birleşik Krallık, Polonya, Almanya ve İtalya’nın yanı sıra Avrupa Birliği (AB) kurumlarının temsilcileri aracılığıyla yer alacağını açıklamıştı.

İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana Avrupa’nın en kanlı çatışmasını sona erdirmeyi amaçlayan müzakereler ise bugüne kadar Avrupalıların görüşme masasının dışında bırakıldığı bir süreçte, ABD’nin arabuluculuğunda Rusya ile Ukrayna arasında yürütülüyordu.

Rusya, Starshield’e getirilen kısıtlamalardan faydalandı

Zelenskiy dün yaptığı açıklamada, Rusya’nın gece boyunca Ukrayna’nın sekiz bölgesindeki enerji ve demir yolu altyapısına saldırılar düzenlediğini belirterek, bu saldırıların kısmen Ukrayna’nın SpaceX tarafından sağlanan Starshield hizmetini kullanmasına getirilen kısıtlamalar nedeniyle mümkün olduğunu söyledi.

Zelenskiy, X hesabından yaptığı paylaşımda, “Ruslar, Şahed tipi İHA’larla trafo merkezlerini hedef alıyor” ifadesini kullandı. Rusya’nın Ukrayna genelindeki hedeflere yönelik saldırılarında sıklıkla kullandığı İHA’lara atıfta bulundu.

Sözlerini sürdüren Zelenskiy, “Cephe hattında ve geçici olarak işgal altındaki topraklarda Starshield terminallerinin çalışma hızına getirilen kısıtlamalar hâlâ yürürlükte olduğu için bu saldırıların önemli bir bölümü hedeflerine ulaşabiliyor” dedi.

Zelenskiy, daha sonra yayımladığı görüntülü akşam konuşmasında ise Rus güçlerinin son dönemde belirli bölgeleri hedef aldığını ve ardından birkaç gün boyunca bu bölgelere tekrarlanan saldırılar düzenlediğini söyledi.

Ülkenin güneydoğusundaki Dnipropetrovsk ve Zaporijya bölgelerinin ağır saldırılara maruz kaldığını belirten Zelenskiy, elektrik şebekesi ve trafo merkezlerinde onarım çalışmalarının sürdüğünü kaydetti. Zelenskiy, “Çok sayıda elektrik kesintisi yaşandı ve onarım çalışmaları devam ediyor. Elektriği kısmen yeniden sağladık, ancak önümüzde hâlâ yapılması gereken çok iş var” ifadelerini kullandı.

Kış mevsiminin yaklaşmasıyla birlikte Rusya, Ukrayna’ya yönelik bombardımanlarını sürdürüyor. Rus saldırıları, Abu Dabi’de son dönemde gerçekleştirilen iki günlük müzakereler sırasında da devam etti.

Prens Harry, Ukrayna’ya yaptığı habersiz ziyareti tamamladı

Prens Harry, Ukrayna’ya gerçekleştirdiği ve önceden duyurulmayan iki günlük ziyaretini dün tamamladı. Ziyareti sırasında yaralı askerler ve sahada görev yapan sağlık personeliyle bir araya gelen Harry, kendilerine “Bu savaşı kazanacaksınız” dedi.

Afganistan’da görev yapmış eski bir asker olan ve yaralı askerlere yardım etmeyi başlıca çalışma alanlarından biri haline getiren 42 yaşındaki Sussex Dükü, cumartesi ve pazar günlerini ülkenin batısındaki Lviv kentinde geçirdi.

Harry, gazetecilerle birlikte kente varmasının ardından yaptığı açıklamada, “Ukrayna’ya her dönüşümde kendimi burada hoş karşılanmış hissediyorum ve büyük bir sıcaklıkla karşılanıyorum” ifadesini kullandı.

2022 yılında Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik saldırılarının başlamasından bu yana ülkeye dördüncü ziyaretini gerçekleştiren Harry, temasları kapsamında ayrıca, 2014 yılında kurduğu ve engelli bireylere yönelik spor müsabakalarını içeren Invictus Oyunları’nın gelecek yılki organizasyonuna katılacak sporcuların belirlenmesine yönelik elemeleri de izledi. Söz konusu oyunların Temmuz 2027’de Birleşik Krallık’ta düzenlenmesi planlanıyor.

Estonya, Rusya ile olan sınırlarını kapatıyor

Öte yandan Estonya Dışişleri Bakanı Margus Tsahkna dün yaptığı açıklamada, Estonya savunma sanayisi şirketlerinden birini hedef aldığı şüphesi bulunan sabotaj girişiminin ardından, ülkesinin 1 Aralık’tan itibaren Rusya ile tüm sınır geçiş noktalarını kapatacağını duyurdu. Tallinn yönetimi, söz konusu girişimden Moskova’yı sorumlu tuttu.

Estonya makamları, İHA üreticisi Threod Systems şirketini kundaklamaya teşebbüs ettikleri şüphesiyle gece boyunca sekiz kişiyi gözaltına aldı. Yetkililer, saldırı girişiminin Rus askeri istihbarat servisinin talimatıyla gerçekleştirildiğini bildirdi.

Rusya Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Maria Zaharova ise Moskova’da TASS haber ajansına yaptığı açıklamada, Estonya’nın sınırlarını kapatmasının Rusya’ya yönelik düşmanlığın bir başka göstergesi olacağını söyledi. Şarku’l Avsat’ın TASS’tan aktardığına göre Zaharova, “Gerçek planları buysa bu, Rusya’ya yönelik saldırgan ve kontrolsüz düşmanlığın bir başka tezahürüdür” dedi.

Moskova, Avrupa ülkelerinin kendisine yönelttiği sabotaj faaliyetlerine karışma suçlamalarını sürekli olarak reddediyor. Tsahkna ise X platformundan yaptığı paylaşımda, “Rusya, Estonya’ya yönelik düşmanca eylemlerin sonuçları olacağını anlamalı” ifadelerini kullandı. Bakan, sınır kapatma kararının ne kadar süreyle uygulanacağına ilişkin ise bilgi vermedi.