ABD-İsrail ilişkilerinin temelleri ve hedefleri

Tel Aviv'in dış politikası Washington'ın ulusal güvenlik çıkarlarıyla uyumlu.

Joe Biden 2016 yılında AIPAC konferansında konuşurken (AFP)
Joe Biden 2016 yılında AIPAC konferansında konuşurken (AFP)
TT

ABD-İsrail ilişkilerinin temelleri ve hedefleri

Joe Biden 2016 yılında AIPAC konferansında konuşurken (AFP)
Joe Biden 2016 yılında AIPAC konferansında konuşurken (AFP)

Akil Abbas

ABD'nin Maryland eyaletinde 16 Eylül 1997 tarihinde 17 yaşındaki lise öğrencisi Samuel Sheinbein, aynı yaşlardaki bir arkadaşıyla birlikte 19 yaşındaki lise öğrencisi Alfredo Enrique Tello’yu öldürdü. Sheinbein, aşık olduğu, ancak aşkına karşılık bulamadığı okul arkadaşının Tello ile çıkmasına kızdığı için bu cinayeti işlemişti.

Tello, boğularak öldürülmüş, ardından cesedi parçalara ayrılmış ve sonra da yakılmıştı. Kalıntıları ise çöp torbalarına konarak boş bir evin deposuna atılmıştı. Sheinbein’in babası İngiliz Mandası altındaki Filistin topraklarında doğmuş ve 6 yaşında ABD’ye göç etmeden önce İsrail vatandaşlığı almıştı. Sheinbein’in, bu durumdan yararlanarak cinayetten günler sonra İsrail'e kaçtığı ortaya çıktı. Sheinbein, o dönemde yürürlükte olan ve başka ülkelerde işlenen suçlar nedeniyle aranan İsrail vatandaşlarının sınır dışı edilmesini önleyen İsrail yasasından yararlanmak için İsrail vatandaşlığı aldı. ABD, İsrail'in bu mantığını reddetti ve Sheinbein'in ABD yasalarına göre yargılanmak üzere kendisine iade edilmesini talep etti.

Dönemin ABD Dışişleri Bakanı Madeleine Albright, iki ülke arasında yaşanan ve ABD basınının gündeminden düşmeyen uzun soluklu ve hararetli hukuki ve siyasi tartışmalar çerçevesinde İsrail'e ‘en üst düzeyde iş birliği’ göstermesi çağrısında bulundu. Bunun yanında ABD Kongresi, Sheinbein'in ABD’ye iade edilmemesi halinde İsrail'e yapılan yardımı askıya almakla tehdit etti. İsrail hükümeti, Sheinbein'in İsrail vatandaşlığını iptal etme ve yargılanmak üzere ABD’ye iade etme girişimleri de dahil olmak üzere ABD'nin talebini karşılamak için çeşitli çabalar sarf etti.

ABD Kongresi, Sheinbein'in ABD’ye iade edilmemesi halinde İsrail'e yapılan yardımı askıya almakla tehdit etti.

Bu çabalar 1999 yılında İsrail Yüksek Mahkemesi'nin, Sheinbein'in İsrail vatandaşlığından çıkarılmasının ve ABD’ye iadesinin hukuka aykırı olduğuna dair nihai ve temyizsiz kararıyla bozuldu. Sonunda Sheinbein, İsrail'de reşit olmayan biri olarak yargılandı ve 24 yıl hapis cezasına çarptırıldı. Sheinbein cezasının 4 yılını çektikten sonra izin alma ve 16 yılını çektikten sonra şartlı salıverilme hakkı kazandı. Bu cezayı hafif bulan ABD, Sheinbein'in tutuklanıp ABD'ye gönderilmesi için Interpol'e başvurdu.

Sheinbein'in 2014 yılında İsrail’deki bir hapishanede gardiyanlara ateş açtıktan sonra öldürülmesi, ABD’de büyük tartışmalara ve kurbanın ait olduğu grup olan Latin Amerikalılar arasında büyük rahatsızlığa neden oldu. Ancak aynı zamanda ABD’deki Sheinbein dosyası da kapandı.

ABD Kongresi’nin İsrail'e yardımı askıya alma tehdidini yerine getirmemesinin nedenlerinden biri, ABD’nin İsrail'de gerçek bir kuvvetler ayrılığı olduğuna, yüzden İsrail’deki yargı makamlarının hükümetin siyasi çıkarları lehine kararlar vermeye zorlanamayacağına ve İsrail hükümetinin ABD’nin öfkesinin sonuçlarından kaçınmak için Sheinbein’i iade etme konusunda samimiyetle çalıştığına inanmasıydı. Bu durum, Arap dünyasında İsrail ve ABD arasındaki ilişkiye dair genel su-i zannı derinleştiren yaygın ve beklenen davranıştan farklıydı. Bir başka neden de İsrail parlamentosu Knesset'in daha sonra, ilki 1999 yılında ve ikincisi ise 2001 yılında olmak üzere, belirli koşullar altında başka ülkelerde işlenen suçlar nedeniyle aranan İsraillilerin sınır dışı edilmesine izin veren iki yasa çıkarmış olmasıydı.

ABD ulusal güvenliğine hizmet

Kökünde apolitik olan ve Arap-İsrail çatışmasıyla ilgisi bulunmayan bu karmaşık mesele, neredeyse iki yıl sürdü. Birçok hukuki ve insani detaya sahip ve bundan kaynaklanan siyasi baskıları olan bu karmaşık dava, İsrail ve ABD arasındaki yakın ilişkinin, özellikle de iki farklı ama birbiriyle bağlantılı yönünün anlaşılmasına yardımcı olacak unsurları barındırıyor.

Bu yönlerden ilki, ABD’li politikacıların ve nüfuz sahiplerinin İsrail'i, ABD’nin Batı Avrupa'ya baktığı gibi anlaşılabilecek ve ele alınabilecek şeffaf bir demokrasiye sahip ABD benzeri bir siyasi sistem, güçlü bir müttefik ve ortak temel değerlere sahip önemli bir ticaret ortağı olarak görmeleridir.

İkincisi ise 1950'li yılların sonlarından bu yana, özellikle de İsrail'in 1956’daki 6 Gün Savaşı sırasında işgal ettiği Sina Yarımadası'ndan çekilme konusunda yaşanan İsrail-ABD anlaşmazlığından sonra İsrail dış politikasının bölgesel ve küresel olarak ABD'nin ulusal güvenlik çıkarlarıyla uyumlu hale getirmeye çalışmasıdır.

İsrail, 1950'li yıllardan beri dış politikasını ABD'nin ulusal güvenlik çıkarlarıyla uyumlu hale getirmeye çalışıyor.

Bu ikincisi, İsrail'in, yerli nüfusunun kaderiyle ilgilenmeyen, kapitalist bir yatırım ve kalkınma aracı olarak toprakla ilişkinin anlamına dair Batının varsayımları ve Avrupa’nın yardımları üzerine kurulu modern bir devlet olarak ideolojik yapısıyla da tutarlıydı. Bu ülkede yürürlükte olan siyasi sistem, Batının Arap ülkeleriyle olan ve kurumlardan ziyade kişilere odaklanan zorlu ilişkilerin aksine, yöneten kişilerden/partilerden bağımsız ve kurumsal olarak sorunsuz bir şekilde ele alınabilen liberal bir parlamenter sisteme dayanıyor.

İsrail, ABD'nin bölgedeki çıkarlarını desteklemede, özellikle de Soğuk Savaş sırasında Arap dünyasının büyük bölümünü kapsayan ya da sempati duyan Doğu Bloğu’nun etkisinin genişlemesini önlemek için Batı Bloğu için eşsiz bir politik ve güvenlik kalesi haline gelerek çok önemli bir rol oynadı. İsrail'in bu bağlamda yürüttüğü önemli faaliyetler arasında Sovyetler Birliği’nin bölgedeki, özellikle de Arap ülkelerindeki eylemleri ve hareketleri hakkında istihbarat toplamak ve ABD’ye Mısır tarafından konuşlandırılan SAM-2 uçaksavar füze sistemi ve diğer askeri, lojistik ve diplomatik iş birliği biçimleri hakkında istihbarat sağlamak vardı.

dfvrgb
Ortak askeri tatbikatlar sırasında eğitime katılan İsrailli paraşütçüler ve ABD’li askerler, 2018 (AFP)

Tüm bunlar olurken İsrail, ABD’nin o dönemde az sayıdaki Arap müttefikinden duyduğu şüphenin aksine, Doğu Bloğu'na hiçbir sırrını sızdırmayan güvenilir bir müttefik olduğunu kanıtladı. Aslında İsrail, ABD'nin o dönem Cemal Abdunnasır yönetimindeki Mısır'ın başını çektiği ve Suriye, Irak, Libya, Filistin Kurtuluş Örgütü (FKÖ) ve Arap halklarının çoğunu kapsayan Doğu ve Batı karşıtı kampa sempati duyan sosyalist eğilimli Arap milliyetçiliğini kontrol altına almasında ve böylece engellemesinde önemli bir rol oynadı.

İsrail, ABD’ye zaman zaman aralarında yaşanan bazı anlaşmazlıklarda bile açıkça meydan okumalarında ve karşı çıkmalarında ısrarcı olmaktan kaçındı. Daha ziyade Arap dünyasının büyük bir kısmının sürekli ve çoğu zaman beyhude bir ulusal gururla yaptığı gibi, ABD'den mümkün olan azami tavizi koparmak için sessizce ve perde arkasında olabildiğince baskı uygulayarak uzlaşmaya yöneldi.

AIPAC'in önemi

İşte tam da bu noktada 1950’li yılların sonlarında kurulan, ancak 1970’li yıllar ve sonrasında ABD’li Cumhuriyetçi ve Demokrat partili karar alıcılar arasında İsrail vizyonunu tanıtmada etkili olabilen Amerikan-İsrail Halkla İlişkiler Komitesi’nin (AIPAC) önemi ortaya çıkıyor. AIPAC'in Amerikan siyaset sahnesindeki rolü, Arap siyasetçilerin korktuğu ve politika yapımını kontrol eden devasa bir etki makinesi olduğu yönündeki çok abartılı algısının aksine ister sağcı ister solcu olsun, dönemin İsrail hükümeti tarafından belirlenen ülke çıkarını ABD'nin Ortadoğu’daki politikasıyla ilişkilendirmedeki ustalığında yatıyor. Çünkü AIPAC, ABD'li karar vericileri bu çıkarları korumanın ABD’nin ulusal güvenliğine hizmet ettiğine ikna etme görevini üstleniyor. Ancak dış politika arenasındaki en güçlü lobi grubu olmasına rağmen, bu görevinde çoğu zaman başarısız oluyor.

fvertbg
İsrail için casusluk yapmaktan hüküm giyen ABD vatandaşı Jonathan Pollard, 30 yıllık mahkumiyetin ardından hapisten çıktıktan sonra New York'ta bir mahkeme salonundan ayrılırken 20 Kasım 2015 (AFP)

İsrail'in ABD ile olan anlaşmazlıklarını nasıl yönettiğinin en iyi örneklerinden biri, ABD Donanması'nda görev yapmış Yahudi asıllı ABD’li istihbarat analisti Jonathan Pollard'ın davasıdır. Pollard, 1985 yılında tutuklandı ve ABD federal mahkemesinde İsrail adına casusluk suçundan yargılanarak ömür boyu hapis cezasına çarptırıldı.

Sonraki 30 yıl boyunca göreve gelen hemen hemen her İsrail hükümeti, AIPAC ile birlikte, birbirini izleyen ABD yönetimlerini Pollard'ı insani ya da sağlık gerekçeleriyle yahut başkan tarafından çıkarılacak özel bir afla serbest bırakılmasına ikna etmeye çalıştı. Ancak bu süre zarfında göreve gelen ABD yönetimleri, ABD'nin çeşitli savunma ve istihbarat kurumlarının yetkililerinin de benzer bir şekilde reddetmesiyle desteklenen bu talepleri reddettiler. Zira başka ülkeler adına casusluk yapmaktan hüküm giymiş kişiler hakkında şartlı tahliye ya da af kararı alınmaması gibi güçlü bir Amerikan geleneği söz konusu.

İsrail her zaman ABD'ye karşı açıkça meydan okumaktan ve karşı çıkmaktan kaçınmış ve anlaşmazlıkları sessizce çözmeye dikkat etmiştir.

Eski ABD Başkanı Bill Clinton, İsrail'in Filistinlilerle geçici düzenlemeleri sona erdirecek ve iki devletli bir çözümü hayata geçirecek bir anlaşmayı (1998 Wye Nehri Anlaşması) kabul etmesini sağlamak için 1998 yılında İsrail hükümetinin Pollard'ın serbest bırakılmasını talep etmesi üzerine bu geleneği bozmaya çalıştı.

Savunma Bakanlığı yetkilileri tarafından desteklenen dönemin ABD Merkezi İstihbarat Teşkilatı (CIA) Direktörü George Tenet, Clinton'ın vermek istediği tavizi protesto etti ve Pollard'ın serbest bırakılması halinde istifa edeceği tehdidinde bulundu.

Ancak 2015 yılına gelindiğinde eski başkanlardan Barack Obama, yine İsrail'in talebi ve AIPAC'in ısrarlı baskısı üzerine Pollard'ın şartlı tahliyesine karar verdi. Obama'nın Beyaz Saray'daki son yılında aldığı kararın gerekçesi olarak kamuoyuna ABD yasalarının buna izin verdiği açıklaması yapıldı. Pollard casusluk davalarında verilen cezayı çekmişti. ABD’de ömür boyu hapis cezası 30 yıldır. Hükümlünün bundan sonra insani, sağlık ya da diğer nedenlerle şartlı tahliye talep etme hakkı vardır. Ancak ABD’li yetkililerin özellikle casusluk davalarında bu tür bir tahliyeye izin vermesi nadir görülür.

Büyük olasılıkla Obama’nın Pollard'ı şartlı tahliye etmesinin asıl nedeni, Filistinlilerle bir barış anlaşması imzalanması çerçevesinde İsrail'i yatıştırmaktı. Fakat bu girişim de başarısız oldu. Şartlı tahliye kararı Pollard'ın İsrail'e gitmesine izin verilmeden önce beş yıl boyunca ABD’de kalmasını gerektiriyordu. İsrail, Pollard'a hapisteyken vatandaşlık vermişti.

Pollard, 2020 yılının son gününde İsrail'e gitti ve burada kahramanlar gibi karşılandı. Başbakan Binyamin Netanyahu havaalanında bizzat karşıladığı Pollard’a ve eşine İsrail kimlik kartlarını takdim etti. Netanyahu Pollard’a hitaben, “Artık evindesin... Ne güzel bir an” dedi ve Pollard’ın gelişi için İbranice bir şükran duası okudu. Pollard, ABD’de ise bir vatan haini olarak görülüyor.  Özellikle ABD’nin güvenlik ve istihbarat teşkilatlarındaki pek çok kişi onun hak etmediği bir şekilde serbest bırakılmasını sağlayan özel bir siyasi durumdan yararlanarak kayırıldığına inanıyor.

*Bu makale Şarku’l Avsat tarafından Londra merkezli Al Majalla dergisinden çevrilmiştir.



Zelenskiy: İstekliler Koalisyonu toplantısı tarihi bir öneme sahip olabilir

Ukrayna Devlet Başkanı Vladimir Zelenskiy (AFP)
Ukrayna Devlet Başkanı Vladimir Zelenskiy (AFP)
TT

Zelenskiy: İstekliler Koalisyonu toplantısı tarihi bir öneme sahip olabilir

Ukrayna Devlet Başkanı Vladimir Zelenskiy (AFP)
Ukrayna Devlet Başkanı Vladimir Zelenskiy (AFP)

Rusya Savunma Bakanlığı, hava savunma sistemlerinin pazar gecesi ile pazartesi sabahı arasında Rusya’nın çeşitli bölgeleri ile Azak Denizi ve Karadeniz üzerindeki hava sahasında bin 336 Ukrayna insansız hava aracını (İHA) düşürdüğünü açıkladı.

Rusya’nın Rostov Bölgesi Valisi Yuriy Slyusar, bölgedeki Azov kasabasına düzenlenen İHA saldırısı sonucunda üç kişinin yaralandığını ve dört sanayi tesisinde yangın çıktığını bildirdi. Slyusar, İHA parçalarının düşmesi nedeniyle Rojalik köyünde üç müstakil evin ve bir doğal gaz boru hattının da hasar gördüğünü belirtti.

Moskova Belediye Başkanı’nın bugün yaptığı açıklamaya göre Rusya, gece boyunca başkenti hedef alan 100’den fazla İHA’yı engelledi. Yeni saldırı dalgası, Rusya Devlet Başkanı’nın Çin’de ABD’li ve Çinli mevkidaşlarıyla gerçekleştirmesi beklenen görüşmeden günler önce yaşandı.

Savaş üzerine tartışma

Çin’in Shenzhen kentinde düzenlenecek zirve, Vladimir Putin, Donald Trump ve Şi Cinping’i ilk kez bir araya getirecek. Ancak ABD’li yetkililer, beşinci yılına yaklaşan savaşın görüşmede ele alınmasının beklenmediğini söyledi.

Moskova Belediye Başkanı Sergey Sobyanin, gece boyunca ve pazartesi sabahına kadar Telegram üzerinden yaptığı bir dizi paylaşımda, Rus hava savunma sistemlerinin yaklaşık 139 İHA’yı engellediğini bildirdi. Sobyanin, son paylaşımında, “Acil durum ekipleri, enkazın düştüğü bölgede çalışmalarını sürdürüyor” ifadesini kullandı.

Söz konusu önleme operasyonları, Ukrayna güçlerinin Rusya’nın büyük bir petrokimya tesisini, bir petrol rafinerisini ve askeri üretim yapılan bir tesisi hedef almasının ardından gerçekleşti. Saldırılar, Kiev yönetiminin Rusya topraklarının derinliklerine yönelik yürüttüğü operasyonlar kapsamında düzenlendi.

İstekliler Koalisyonu

Ukrayna Devlet Başkanı Vladimir Zelenskiy dün yaptığı açıklamada, Kiev yönetiminin müttefiklerinden oluşan İstekliler Koalisyonu’nun bir toplantısının hazırlık aşamasında olduğunu ve bu toplantının ‘tarihi’ nitelik taşıyabileceğini duyurdu.

Zelenskiy’ye göre toplantının amacı, Rusya ile savaşı sona erdirmeyi hedefleyen müzakerelerde Avrupa’nın tutumunu belirlemek. Ukrayna Devlet Başkanı, günlük açıklamasında, “İstekliler Koalisyonu’nun önemli ve tarihi nitelik taşıyabilecek bir toplantısı için hazırlık yapıyoruz. Zafer için Avrupa’nın yüzde 100 güçlü bir tutum sergilemesini sağlayabiliriz” ifadelerini kullandı.

Zelenskiy ayrıca, Ukrayna Savunma Temas Grubu’nun gelecek hafta yapılması beklenen toplantısını duyurdu. Toplantının ‘verimli geçmesi ve Rusya’ya, Ukrayna’nın desteksiz bırakılmayacağı yönünde anlayacağı güçlü bir mesaj vermesi gerektiğini’ belirtti.

Avrupa, bu hafta Ukrayna konusundaki gelecek müzakerelerde Fransa, Birleşik Krallık, Polonya, Almanya ve İtalya’nın yanı sıra Avrupa Birliği (AB) kurumlarının temsilcileri aracılığıyla yer alacağını açıklamıştı.

İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana Avrupa’nın en kanlı çatışmasını sona erdirmeyi amaçlayan müzakereler ise bugüne kadar Avrupalıların görüşme masasının dışında bırakıldığı bir süreçte, ABD’nin arabuluculuğunda Rusya ile Ukrayna arasında yürütülüyordu.

Rusya, Starshield’e getirilen kısıtlamalardan faydalandı

Zelenskiy dün yaptığı açıklamada, Rusya’nın gece boyunca Ukrayna’nın sekiz bölgesindeki enerji ve demir yolu altyapısına saldırılar düzenlediğini belirterek, bu saldırıların kısmen Ukrayna’nın SpaceX tarafından sağlanan Starshield hizmetini kullanmasına getirilen kısıtlamalar nedeniyle mümkün olduğunu söyledi.

Zelenskiy, X hesabından yaptığı paylaşımda, “Ruslar, Şahed tipi İHA’larla trafo merkezlerini hedef alıyor” ifadesini kullandı. Rusya’nın Ukrayna genelindeki hedeflere yönelik saldırılarında sıklıkla kullandığı İHA’lara atıfta bulundu.

Sözlerini sürdüren Zelenskiy, “Cephe hattında ve geçici olarak işgal altındaki topraklarda Starshield terminallerinin çalışma hızına getirilen kısıtlamalar hâlâ yürürlükte olduğu için bu saldırıların önemli bir bölümü hedeflerine ulaşabiliyor” dedi.

Zelenskiy, daha sonra yayımladığı görüntülü akşam konuşmasında ise Rus güçlerinin son dönemde belirli bölgeleri hedef aldığını ve ardından birkaç gün boyunca bu bölgelere tekrarlanan saldırılar düzenlediğini söyledi.

Ülkenin güneydoğusundaki Dnipropetrovsk ve Zaporijya bölgelerinin ağır saldırılara maruz kaldığını belirten Zelenskiy, elektrik şebekesi ve trafo merkezlerinde onarım çalışmalarının sürdüğünü kaydetti. Zelenskiy, “Çok sayıda elektrik kesintisi yaşandı ve onarım çalışmaları devam ediyor. Elektriği kısmen yeniden sağladık, ancak önümüzde hâlâ yapılması gereken çok iş var” ifadelerini kullandı.

Kış mevsiminin yaklaşmasıyla birlikte Rusya, Ukrayna’ya yönelik bombardımanlarını sürdürüyor. Rus saldırıları, Abu Dabi’de son dönemde gerçekleştirilen iki günlük müzakereler sırasında da devam etti.

Prens Harry, Ukrayna’ya yaptığı habersiz ziyareti tamamladı

Prens Harry, Ukrayna’ya gerçekleştirdiği ve önceden duyurulmayan iki günlük ziyaretini dün tamamladı. Ziyareti sırasında yaralı askerler ve sahada görev yapan sağlık personeliyle bir araya gelen Harry, kendilerine “Bu savaşı kazanacaksınız” dedi.

Afganistan’da görev yapmış eski bir asker olan ve yaralı askerlere yardım etmeyi başlıca çalışma alanlarından biri haline getiren 42 yaşındaki Sussex Dükü, cumartesi ve pazar günlerini ülkenin batısındaki Lviv kentinde geçirdi.

Harry, gazetecilerle birlikte kente varmasının ardından yaptığı açıklamada, “Ukrayna’ya her dönüşümde kendimi burada hoş karşılanmış hissediyorum ve büyük bir sıcaklıkla karşılanıyorum” ifadesini kullandı.

2022 yılında Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik saldırılarının başlamasından bu yana ülkeye dördüncü ziyaretini gerçekleştiren Harry, temasları kapsamında ayrıca, 2014 yılında kurduğu ve engelli bireylere yönelik spor müsabakalarını içeren Invictus Oyunları’nın gelecek yılki organizasyonuna katılacak sporcuların belirlenmesine yönelik elemeleri de izledi. Söz konusu oyunların Temmuz 2027’de Birleşik Krallık’ta düzenlenmesi planlanıyor.

Estonya, Rusya ile olan sınırlarını kapatıyor

Öte yandan Estonya Dışişleri Bakanı Margus Tsahkna dün yaptığı açıklamada, Estonya savunma sanayisi şirketlerinden birini hedef aldığı şüphesi bulunan sabotaj girişiminin ardından, ülkesinin 1 Aralık’tan itibaren Rusya ile tüm sınır geçiş noktalarını kapatacağını duyurdu. Tallinn yönetimi, söz konusu girişimden Moskova’yı sorumlu tuttu.

Estonya makamları, İHA üreticisi Threod Systems şirketini kundaklamaya teşebbüs ettikleri şüphesiyle gece boyunca sekiz kişiyi gözaltına aldı. Yetkililer, saldırı girişiminin Rus askeri istihbarat servisinin talimatıyla gerçekleştirildiğini bildirdi.

Rusya Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Maria Zaharova ise Moskova’da TASS haber ajansına yaptığı açıklamada, Estonya’nın sınırlarını kapatmasının Rusya’ya yönelik düşmanlığın bir başka göstergesi olacağını söyledi. Şarku’l Avsat’ın TASS’tan aktardığına göre Zaharova, “Gerçek planları buysa bu, Rusya’ya yönelik saldırgan ve kontrolsüz düşmanlığın bir başka tezahürüdür” dedi.

Moskova, Avrupa ülkelerinin kendisine yönelttiği sabotaj faaliyetlerine karışma suçlamalarını sürekli olarak reddediyor. Tsahkna ise X platformundan yaptığı paylaşımda, “Rusya, Estonya’ya yönelik düşmanca eylemlerin sonuçları olacağını anlamalı” ifadelerini kullandı. Bakan, sınır kapatma kararının ne kadar süreyle uygulanacağına ilişkin ise bilgi vermedi.


İran'dan hasar gören nükleer tesislerinin denetim şartı: Şavaş bitmeden denetim yok

ABD'nin İran'ın Kum kenti yakınlarındaki yer altı nükleer tesisine yönelik saldırılarının ardından Fordo Kompleksi'nin son durumunu gösteren Maxar uydusundan alınan görüntü (Arşiv – Reuters)
ABD'nin İran'ın Kum kenti yakınlarındaki yer altı nükleer tesisine yönelik saldırılarının ardından Fordo Kompleksi'nin son durumunu gösteren Maxar uydusundan alınan görüntü (Arşiv – Reuters)
TT

İran'dan hasar gören nükleer tesislerinin denetim şartı: Şavaş bitmeden denetim yok

ABD'nin İran'ın Kum kenti yakınlarındaki yer altı nükleer tesisine yönelik saldırılarının ardından Fordo Kompleksi'nin son durumunu gösteren Maxar uydusundan alınan görüntü (Arşiv – Reuters)
ABD'nin İran'ın Kum kenti yakınlarındaki yer altı nükleer tesisine yönelik saldırılarının ardından Fordo Kompleksi'nin son durumunu gösteren Maxar uydusundan alınan görüntü (Arşiv – Reuters)

İranlı üst düzey bir yetkili, Tahran yönetiminin Ortadoğu'daki savaş sona ermeden ve ABD İran'ın şartlarını yerine getirmeden, Birleşmiş Milletler (BM) müfettişlerinin hasar gören nükleer tesislerini ziyaret etmesine izin vermeyeceğini söyledi.

Açıklama, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nın (UAEA), İsrail ile yaşanan 12 Gün Savaşı'ndan bu yana askıda bulunan denetim faaliyetlerinin yeniden başlatılabilmesi için İran'a gerekli adımları atma çağrısında bulunmasından günler sonra yapıldı. Söz konusu savaş sırasında ABD, İran'ın nükleer tesislerini hedef almıştı.

Şarku’l Avsat'ın AFP’den aktardığına göre İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi, dün yayımlanan bir televizyon röportajında, "İran'ın şartları karşılanmadan ve savaş kalıcı olarak sona ermeden Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nın tesislere erişimine izin vermeyeceğiz" ifadelerini kullandı. Aç

İran'ın nükleer tesisleri, 28 Şubat'ta başlayan Ortadoğu Savaşı sırasında yeniden hedef alındı. ABD ve İsrail'in düzenlediği saldırılarda İran'ın dini lideri Ali Hamaney de hayatını kaybetti.

UAEA müfettişleri, geçen eylül ayında Tahran'ın güneyindeki Buşehr Nükleer Santrali'ni ziyaret etti. Ancak aralarında Fordo, Natanz ve İsfahan'ın da bulunduğu, bombardımana maruz kalan diğer tesislere erişimlerine izin verilmedi.

Tahran'ın güneyindeki Buşehr Nükleer Santrali, 21 Ağustos 2010 (Arşiv – Reuters)
Tahran'ın güneyindeki Buşehr Nükleer Santrali, 21 Ağustos 2010 (Arşiv – Reuters)

Garibabadi, UAEA'nın hasar gören tesisleri denetleme talebinin, "muhtemelen ABD silahlarının ne ölçüde etkili olduğunu değerlendirmeyi amaçladığını" belirtti.

Ortadoğu'daki savaşı sona erdirmeye yönelik girişimlerde ise kayda değer bir ilerleme sağlanamadı. Tahran'ın ABD'den talepleri arasında, İran'ın dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılması ve yaptırımların kaldırılması bulunuyor. İran yönetimi, bu adımlar karşılığında Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılacağını belirtiyor.

İranlı yetkililer, Tahran'ın nükleer programına ilişkin müzakerelerin daha sonraki bir aşamada ele alınacağını ifade etti.

ABD ordusu, bu ayın başlarında İran'ın nükleer programına ilişkin bilgi sağlayacak kişiler için 20 milyon dolar ödül verileceğini duyurmuştu. Tahran yönetimi ise bu adımı "iğrenç" olarak nitelendirdi.


İran'la gerilim sürerken ABD'nin üçüncü uçak gemisi Ortadoğu'ya geliyor

USS Theodore Roosevelt uçak gemisi (AFP)
USS Theodore Roosevelt uçak gemisi (AFP)
TT

İran'la gerilim sürerken ABD'nin üçüncü uçak gemisi Ortadoğu'ya geliyor

USS Theodore Roosevelt uçak gemisi (AFP)
USS Theodore Roosevelt uçak gemisi (AFP)

İran'la gerilimin devam ettiği ve aylardır süren müzakerelerde ilerleme sağlanamadığı bir dönemde, ABD'ye ait üçüncü bir uçak gemisinin Ortadoğu'da konuşlandırılmış askeri güçlere katılması bekleniyor.

Şarku’l Avsat’ın New York Times gazetesinden aktardığı habere göre, USS Theodore Roosevelt uçak gemisinin pazartesi günü bölgedeki USS George H.W. Bush ve USS George Washington uçak gemilerine katılması planlanıyor. Axios haber sitesi ise ABD'li bir yetkiliye dayandırdığı haberinde, geminin pazar günü bölgeye ulaştığını bildirdi. Ancak ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) bu bilgiyi henüz resmen doğrulamadı.

Üçüncü uçak gemisinin ABD'nin bölgedeki askeri varlığını daha da güçlendirmek amacıyla mı gönderildiği, yoksa mevcut iki uçak gemisinden birinin yerini mi alacağı henüz netlik kazanmadı.

Üç uçak gemisinin de bölgedeki konuşlanmasını sürdürmesi halinde, ABD'nin Orta Doğu'daki askeri varlığı geçen nisan ayından bu yana en yüksek seviyesine ulaşmış olacak.

Bu askeri hareketlilik, ABD Başkanı Donald Trump'ın büyük çaplı askeri operasyonlara yeniden başlamak istemediğine yönelik açıklamalarına rağmen Washington ile Tahran arasındaki gerilimin devam ettiği bir dönemde gerçekleşiyor.