ABD-İsrail ilişkilerinin temelleri ve hedefleri

Tel Aviv'in dış politikası Washington'ın ulusal güvenlik çıkarlarıyla uyumlu.

Joe Biden 2016 yılında AIPAC konferansında konuşurken (AFP)
Joe Biden 2016 yılında AIPAC konferansında konuşurken (AFP)
TT

ABD-İsrail ilişkilerinin temelleri ve hedefleri

Joe Biden 2016 yılında AIPAC konferansında konuşurken (AFP)
Joe Biden 2016 yılında AIPAC konferansında konuşurken (AFP)

Akil Abbas

ABD'nin Maryland eyaletinde 16 Eylül 1997 tarihinde 17 yaşındaki lise öğrencisi Samuel Sheinbein, aynı yaşlardaki bir arkadaşıyla birlikte 19 yaşındaki lise öğrencisi Alfredo Enrique Tello’yu öldürdü. Sheinbein, aşık olduğu, ancak aşkına karşılık bulamadığı okul arkadaşının Tello ile çıkmasına kızdığı için bu cinayeti işlemişti.

Tello, boğularak öldürülmüş, ardından cesedi parçalara ayrılmış ve sonra da yakılmıştı. Kalıntıları ise çöp torbalarına konarak boş bir evin deposuna atılmıştı. Sheinbein’in babası İngiliz Mandası altındaki Filistin topraklarında doğmuş ve 6 yaşında ABD’ye göç etmeden önce İsrail vatandaşlığı almıştı. Sheinbein’in, bu durumdan yararlanarak cinayetten günler sonra İsrail'e kaçtığı ortaya çıktı. Sheinbein, o dönemde yürürlükte olan ve başka ülkelerde işlenen suçlar nedeniyle aranan İsrail vatandaşlarının sınır dışı edilmesini önleyen İsrail yasasından yararlanmak için İsrail vatandaşlığı aldı. ABD, İsrail'in bu mantığını reddetti ve Sheinbein'in ABD yasalarına göre yargılanmak üzere kendisine iade edilmesini talep etti.

Dönemin ABD Dışişleri Bakanı Madeleine Albright, iki ülke arasında yaşanan ve ABD basınının gündeminden düşmeyen uzun soluklu ve hararetli hukuki ve siyasi tartışmalar çerçevesinde İsrail'e ‘en üst düzeyde iş birliği’ göstermesi çağrısında bulundu. Bunun yanında ABD Kongresi, Sheinbein'in ABD’ye iade edilmemesi halinde İsrail'e yapılan yardımı askıya almakla tehdit etti. İsrail hükümeti, Sheinbein'in İsrail vatandaşlığını iptal etme ve yargılanmak üzere ABD’ye iade etme girişimleri de dahil olmak üzere ABD'nin talebini karşılamak için çeşitli çabalar sarf etti.

ABD Kongresi, Sheinbein'in ABD’ye iade edilmemesi halinde İsrail'e yapılan yardımı askıya almakla tehdit etti.

Bu çabalar 1999 yılında İsrail Yüksek Mahkemesi'nin, Sheinbein'in İsrail vatandaşlığından çıkarılmasının ve ABD’ye iadesinin hukuka aykırı olduğuna dair nihai ve temyizsiz kararıyla bozuldu. Sonunda Sheinbein, İsrail'de reşit olmayan biri olarak yargılandı ve 24 yıl hapis cezasına çarptırıldı. Sheinbein cezasının 4 yılını çektikten sonra izin alma ve 16 yılını çektikten sonra şartlı salıverilme hakkı kazandı. Bu cezayı hafif bulan ABD, Sheinbein'in tutuklanıp ABD'ye gönderilmesi için Interpol'e başvurdu.

Sheinbein'in 2014 yılında İsrail’deki bir hapishanede gardiyanlara ateş açtıktan sonra öldürülmesi, ABD’de büyük tartışmalara ve kurbanın ait olduğu grup olan Latin Amerikalılar arasında büyük rahatsızlığa neden oldu. Ancak aynı zamanda ABD’deki Sheinbein dosyası da kapandı.

ABD Kongresi’nin İsrail'e yardımı askıya alma tehdidini yerine getirmemesinin nedenlerinden biri, ABD’nin İsrail'de gerçek bir kuvvetler ayrılığı olduğuna, yüzden İsrail’deki yargı makamlarının hükümetin siyasi çıkarları lehine kararlar vermeye zorlanamayacağına ve İsrail hükümetinin ABD’nin öfkesinin sonuçlarından kaçınmak için Sheinbein’i iade etme konusunda samimiyetle çalıştığına inanmasıydı. Bu durum, Arap dünyasında İsrail ve ABD arasındaki ilişkiye dair genel su-i zannı derinleştiren yaygın ve beklenen davranıştan farklıydı. Bir başka neden de İsrail parlamentosu Knesset'in daha sonra, ilki 1999 yılında ve ikincisi ise 2001 yılında olmak üzere, belirli koşullar altında başka ülkelerde işlenen suçlar nedeniyle aranan İsraillilerin sınır dışı edilmesine izin veren iki yasa çıkarmış olmasıydı.

ABD ulusal güvenliğine hizmet

Kökünde apolitik olan ve Arap-İsrail çatışmasıyla ilgisi bulunmayan bu karmaşık mesele, neredeyse iki yıl sürdü. Birçok hukuki ve insani detaya sahip ve bundan kaynaklanan siyasi baskıları olan bu karmaşık dava, İsrail ve ABD arasındaki yakın ilişkinin, özellikle de iki farklı ama birbiriyle bağlantılı yönünün anlaşılmasına yardımcı olacak unsurları barındırıyor.

Bu yönlerden ilki, ABD’li politikacıların ve nüfuz sahiplerinin İsrail'i, ABD’nin Batı Avrupa'ya baktığı gibi anlaşılabilecek ve ele alınabilecek şeffaf bir demokrasiye sahip ABD benzeri bir siyasi sistem, güçlü bir müttefik ve ortak temel değerlere sahip önemli bir ticaret ortağı olarak görmeleridir.

İkincisi ise 1950'li yılların sonlarından bu yana, özellikle de İsrail'in 1956’daki 6 Gün Savaşı sırasında işgal ettiği Sina Yarımadası'ndan çekilme konusunda yaşanan İsrail-ABD anlaşmazlığından sonra İsrail dış politikasının bölgesel ve küresel olarak ABD'nin ulusal güvenlik çıkarlarıyla uyumlu hale getirmeye çalışmasıdır.

İsrail, 1950'li yıllardan beri dış politikasını ABD'nin ulusal güvenlik çıkarlarıyla uyumlu hale getirmeye çalışıyor.

Bu ikincisi, İsrail'in, yerli nüfusunun kaderiyle ilgilenmeyen, kapitalist bir yatırım ve kalkınma aracı olarak toprakla ilişkinin anlamına dair Batının varsayımları ve Avrupa’nın yardımları üzerine kurulu modern bir devlet olarak ideolojik yapısıyla da tutarlıydı. Bu ülkede yürürlükte olan siyasi sistem, Batının Arap ülkeleriyle olan ve kurumlardan ziyade kişilere odaklanan zorlu ilişkilerin aksine, yöneten kişilerden/partilerden bağımsız ve kurumsal olarak sorunsuz bir şekilde ele alınabilen liberal bir parlamenter sisteme dayanıyor.

İsrail, ABD'nin bölgedeki çıkarlarını desteklemede, özellikle de Soğuk Savaş sırasında Arap dünyasının büyük bölümünü kapsayan ya da sempati duyan Doğu Bloğu’nun etkisinin genişlemesini önlemek için Batı Bloğu için eşsiz bir politik ve güvenlik kalesi haline gelerek çok önemli bir rol oynadı. İsrail'in bu bağlamda yürüttüğü önemli faaliyetler arasında Sovyetler Birliği’nin bölgedeki, özellikle de Arap ülkelerindeki eylemleri ve hareketleri hakkında istihbarat toplamak ve ABD’ye Mısır tarafından konuşlandırılan SAM-2 uçaksavar füze sistemi ve diğer askeri, lojistik ve diplomatik iş birliği biçimleri hakkında istihbarat sağlamak vardı.

dfvrgb
Ortak askeri tatbikatlar sırasında eğitime katılan İsrailli paraşütçüler ve ABD’li askerler, 2018 (AFP)

Tüm bunlar olurken İsrail, ABD’nin o dönemde az sayıdaki Arap müttefikinden duyduğu şüphenin aksine, Doğu Bloğu'na hiçbir sırrını sızdırmayan güvenilir bir müttefik olduğunu kanıtladı. Aslında İsrail, ABD'nin o dönem Cemal Abdunnasır yönetimindeki Mısır'ın başını çektiği ve Suriye, Irak, Libya, Filistin Kurtuluş Örgütü (FKÖ) ve Arap halklarının çoğunu kapsayan Doğu ve Batı karşıtı kampa sempati duyan sosyalist eğilimli Arap milliyetçiliğini kontrol altına almasında ve böylece engellemesinde önemli bir rol oynadı.

İsrail, ABD’ye zaman zaman aralarında yaşanan bazı anlaşmazlıklarda bile açıkça meydan okumalarında ve karşı çıkmalarında ısrarcı olmaktan kaçındı. Daha ziyade Arap dünyasının büyük bir kısmının sürekli ve çoğu zaman beyhude bir ulusal gururla yaptığı gibi, ABD'den mümkün olan azami tavizi koparmak için sessizce ve perde arkasında olabildiğince baskı uygulayarak uzlaşmaya yöneldi.

AIPAC'in önemi

İşte tam da bu noktada 1950’li yılların sonlarında kurulan, ancak 1970’li yıllar ve sonrasında ABD’li Cumhuriyetçi ve Demokrat partili karar alıcılar arasında İsrail vizyonunu tanıtmada etkili olabilen Amerikan-İsrail Halkla İlişkiler Komitesi’nin (AIPAC) önemi ortaya çıkıyor. AIPAC'in Amerikan siyaset sahnesindeki rolü, Arap siyasetçilerin korktuğu ve politika yapımını kontrol eden devasa bir etki makinesi olduğu yönündeki çok abartılı algısının aksine ister sağcı ister solcu olsun, dönemin İsrail hükümeti tarafından belirlenen ülke çıkarını ABD'nin Ortadoğu’daki politikasıyla ilişkilendirmedeki ustalığında yatıyor. Çünkü AIPAC, ABD'li karar vericileri bu çıkarları korumanın ABD’nin ulusal güvenliğine hizmet ettiğine ikna etme görevini üstleniyor. Ancak dış politika arenasındaki en güçlü lobi grubu olmasına rağmen, bu görevinde çoğu zaman başarısız oluyor.

fvertbg
İsrail için casusluk yapmaktan hüküm giyen ABD vatandaşı Jonathan Pollard, 30 yıllık mahkumiyetin ardından hapisten çıktıktan sonra New York'ta bir mahkeme salonundan ayrılırken 20 Kasım 2015 (AFP)

İsrail'in ABD ile olan anlaşmazlıklarını nasıl yönettiğinin en iyi örneklerinden biri, ABD Donanması'nda görev yapmış Yahudi asıllı ABD’li istihbarat analisti Jonathan Pollard'ın davasıdır. Pollard, 1985 yılında tutuklandı ve ABD federal mahkemesinde İsrail adına casusluk suçundan yargılanarak ömür boyu hapis cezasına çarptırıldı.

Sonraki 30 yıl boyunca göreve gelen hemen hemen her İsrail hükümeti, AIPAC ile birlikte, birbirini izleyen ABD yönetimlerini Pollard'ı insani ya da sağlık gerekçeleriyle yahut başkan tarafından çıkarılacak özel bir afla serbest bırakılmasına ikna etmeye çalıştı. Ancak bu süre zarfında göreve gelen ABD yönetimleri, ABD'nin çeşitli savunma ve istihbarat kurumlarının yetkililerinin de benzer bir şekilde reddetmesiyle desteklenen bu talepleri reddettiler. Zira başka ülkeler adına casusluk yapmaktan hüküm giymiş kişiler hakkında şartlı tahliye ya da af kararı alınmaması gibi güçlü bir Amerikan geleneği söz konusu.

İsrail her zaman ABD'ye karşı açıkça meydan okumaktan ve karşı çıkmaktan kaçınmış ve anlaşmazlıkları sessizce çözmeye dikkat etmiştir.

Eski ABD Başkanı Bill Clinton, İsrail'in Filistinlilerle geçici düzenlemeleri sona erdirecek ve iki devletli bir çözümü hayata geçirecek bir anlaşmayı (1998 Wye Nehri Anlaşması) kabul etmesini sağlamak için 1998 yılında İsrail hükümetinin Pollard'ın serbest bırakılmasını talep etmesi üzerine bu geleneği bozmaya çalıştı.

Savunma Bakanlığı yetkilileri tarafından desteklenen dönemin ABD Merkezi İstihbarat Teşkilatı (CIA) Direktörü George Tenet, Clinton'ın vermek istediği tavizi protesto etti ve Pollard'ın serbest bırakılması halinde istifa edeceği tehdidinde bulundu.

Ancak 2015 yılına gelindiğinde eski başkanlardan Barack Obama, yine İsrail'in talebi ve AIPAC'in ısrarlı baskısı üzerine Pollard'ın şartlı tahliyesine karar verdi. Obama'nın Beyaz Saray'daki son yılında aldığı kararın gerekçesi olarak kamuoyuna ABD yasalarının buna izin verdiği açıklaması yapıldı. Pollard casusluk davalarında verilen cezayı çekmişti. ABD’de ömür boyu hapis cezası 30 yıldır. Hükümlünün bundan sonra insani, sağlık ya da diğer nedenlerle şartlı tahliye talep etme hakkı vardır. Ancak ABD’li yetkililerin özellikle casusluk davalarında bu tür bir tahliyeye izin vermesi nadir görülür.

Büyük olasılıkla Obama’nın Pollard'ı şartlı tahliye etmesinin asıl nedeni, Filistinlilerle bir barış anlaşması imzalanması çerçevesinde İsrail'i yatıştırmaktı. Fakat bu girişim de başarısız oldu. Şartlı tahliye kararı Pollard'ın İsrail'e gitmesine izin verilmeden önce beş yıl boyunca ABD’de kalmasını gerektiriyordu. İsrail, Pollard'a hapisteyken vatandaşlık vermişti.

Pollard, 2020 yılının son gününde İsrail'e gitti ve burada kahramanlar gibi karşılandı. Başbakan Binyamin Netanyahu havaalanında bizzat karşıladığı Pollard’a ve eşine İsrail kimlik kartlarını takdim etti. Netanyahu Pollard’a hitaben, “Artık evindesin... Ne güzel bir an” dedi ve Pollard’ın gelişi için İbranice bir şükran duası okudu. Pollard, ABD’de ise bir vatan haini olarak görülüyor.  Özellikle ABD’nin güvenlik ve istihbarat teşkilatlarındaki pek çok kişi onun hak etmediği bir şekilde serbest bırakılmasını sağlayan özel bir siyasi durumdan yararlanarak kayırıldığına inanıyor.

*Bu makale Şarku’l Avsat tarafından Londra merkezli Al Majalla dergisinden çevrilmiştir.



İngiltere, Batı Şeria'da yerleşim inşasına katkıda bulunan 8 İsrail şirketine yaptırım uyguladı

İşgal altındaki Batı Şeria'da bir İsrail yerleşimi (AFP)
İşgal altındaki Batı Şeria'da bir İsrail yerleşimi (AFP)
TT

İngiltere, Batı Şeria'da yerleşim inşasına katkıda bulunan 8 İsrail şirketine yaptırım uyguladı

İşgal altındaki Batı Şeria'da bir İsrail yerleşimi (AFP)
İşgal altındaki Batı Şeria'da bir İsrail yerleşimi (AFP)

İngiltere, Batı Şeria'daki yasa dışı yerleşimlerin inşasına katkıda bulunan 8 İsrail şirketine, yeni inşaat faaliyetlerini durdurmak amacıyla bir dizi yaptırım uyguladığını açıkladı.

İngiltere Dışişleri Bakanı Ed Miliband, salı günü yaptığı açıklamada şirketlere seslenerek, “İki devletli çözümü ortadan kaldıran faaliyetlerden ihale almayın, inşaat yapmayın ve kâr elde etmeyin” dedi.

Miliband, “İnsani yardımların Gazze'ye ulaştırılmasını engelleyerek bölgedeki sivillerin dayanılmaz acılarını daha da derinleştirenlerin faaliyetleri karşısında sessiz kalmayacağız” ifadelerini kullandı. Şarku’l Avsat’ın Fransız Haber Ajansı AFP’den aktardığı habere göre Londra yönetimi, Gazze'ye yardım girişini engellemekle suçlanan İsrailli bir gruba da yaptırım uyguladı.

İsrail'in işgal altındaki Batı Şeria'daki yerleşim faaliyetleri, uluslararası baskılara rağmen 1967'den bu yana kesintisiz biçimde genişledi. Ancak yerleşim inşasının hızı, Binyamin Netanyahu'nun 2022'de yeniden iktidara gelmesinin ardından belirgin şekilde arttı.

AFP'nin, İsrailli yerleşim karşıtı kuruluş Peace Now, Uluslararası Kriz Grubu ve Birleşmiş Milletler İnsani İşler Koordinasyon Ofisi (OCHA) verilerine dayanarak yaptığı analize göre uluslararası hukuka göre tamamı yasa dışı kabul edilen Filistin topraklarındaki İsrail yerleşimlerinin yaklaşık yarısı 2023'ten bu yana kuruldu.

İsrail'in işgal ettiği Doğu Kudüs de dahil edildiğinde, Peace Now bölgede 550'den fazla yerleşim noktası bulunduğunu belirtiyor. Bunların yaklaşık 150'si İsrail makamlarının onayıyla kurulan yerleşimler. Geri kalanlar ise kuruluş aşamasında ruhsatsız kaçak yerleşim noktaları niteliğindeydi.

Uluslararası Kriz Grubu'nun verilerine göre, bölgede yaşayan İsraillilerin sayısı 2012'den bu yana yaklaşık yüzde 50 artarken, Filistinli nüfustaki artış yüzde 30'da kaldı.

Batı Şeria'da, giderek tırmanan şiddet ortamında 3 milyondan fazla Filistinli ve yaklaşık 500 bin İsrailli yaşıyor.


İran'ın Washington'da kirli bomba kullanma ihtimali ABD'yi alarma geçirdi

New York Polis Teşkilatı mensubu bir personel, 2011 yılında çeşitli güvenlik kurumlarının katılımıyla düzenlenen olası bir kirli bomba saldırısına müdahale tatbikatı sırasında radyasyon seviyelerini ölçen cihazı kullanıyor (Reuters)
New York Polis Teşkilatı mensubu bir personel, 2011 yılında çeşitli güvenlik kurumlarının katılımıyla düzenlenen olası bir kirli bomba saldırısına müdahale tatbikatı sırasında radyasyon seviyelerini ölçen cihazı kullanıyor (Reuters)
TT

İran'ın Washington'da kirli bomba kullanma ihtimali ABD'yi alarma geçirdi

New York Polis Teşkilatı mensubu bir personel, 2011 yılında çeşitli güvenlik kurumlarının katılımıyla düzenlenen olası bir kirli bomba saldırısına müdahale tatbikatı sırasında radyasyon seviyelerini ölçen cihazı kullanıyor (Reuters)
New York Polis Teşkilatı mensubu bir personel, 2011 yılında çeşitli güvenlik kurumlarının katılımıyla düzenlenen olası bir kirli bomba saldırısına müdahale tatbikatı sırasında radyasyon seviyelerini ölçen cihazı kullanıyor (Reuters)

ABD merkezli CNN televizyonu, yedi Amerikalı yetkiliye dayandırdığı haberinde, yeni istihbarat bilgilerinin İran’ın ABD Başkanı Donald Trump yönetimindeki üst düzey yetkilileri Washington’da kirli bomba ya da kimyasal silahla hedef almaya yönelik planlar hazırladığına işaret ettiğini bildirdi.

Yetkililer, İran’ın böyle bir planı hayata geçirme kapasitesine sahip olup olmadığı ve saldırıyı gerçekleştirmeye kalkışıp kalkışmayacağı konusunda henüz kesin bir değerlendirmeye varmış değil.

Son istihbarat bilgilerine vakıf kaynaklara göre, İran’ın yürüttüğü faaliyetler yakın zamanda bir saldırı düzenleneceği anlamına gelmiyor. Bu faaliyetler daha çok Tahran’ın gerilimi tırmandırmak için farklı seçenekler geliştirmeye çalıştığını gösteriyor.

Ancak ABD tarafından tespit edilen planlamanın son derece ayrıntılı olduğu, ülke içindeki muhtemel hedefleri ve saldırı noktalarını içerdiği belirtildi. Konuya yakın iki kaynağa göre söz konusu bilgiler, ABD makamlarını bir dizi acil durum planı hazırlamaya sevk etti.

Beyaz Saray Sözcüsü Lauren Biss ise konuya ilişkin yaptığı açıklamada, ABD'nin «olası tüm tehditleri takip ettiğini ancak şu aşamada ülke için güvenilir bir tehdit bulunmadığını» belirtti.

ABD'li yetkililer ise yeni istihbarat bilgilerinin, devam eden Amerikan askeri saldırıları ve üst düzey yönetim yetkililerinin ülkeyi «yıkıma uğrattığını» söylediği ağır ekonomik abluka karşısında İran'ın tırmanmaya yönelik hazırlıklarını artırdığını gösterdiği görüşünde. Bununla birlikte Tahran'ın bu tür bir saldırıyı gerçekten gerçekleştirebilecek kapasiteye sahip olup olmadığı konusundaki görüş ayrılıkları sürüyor.

Yetkililerden biri, “Saldırıyı gerçekleştirmek için gerekli insan kaynağına gerçekten sahip olup olmadıkları hâlâ tartışma konusu” dedi.

İki kaynak, Amerikalı yetkililerin söz konusu tehdide karşı alınabilecek önlemleri görüşmek üzere geçen hafta birden fazla toplantı yaptığını aktardı. İran kaynaklı tehditler nedeniyle ABD Gizli Servisi'nin, Hazine Bakanı Scott Bessent'i geçen hafta askeri bir tesiste konaklamaya yönlendirdiği de belirtildi.

Yetkililer, ABD'nin konvansiyonel olmayan silahlarla gerçekleştirilecek bir saldırıya karşı ciddi ölçüde savunmasız olduğuna dikkat çekti. Geleneksel bir bombanın içine radyoaktif maddeler yerleştirilerek hazırlanan kirli bombaların yapımının görece kolay olduğu belirtiliyor. İran'ın saldırıyı gerçekleştirmek için ülkeye eğitimli unsurlar sokmasına da gerek bulunmuyor. ABD'de yaşayan bir kişiyi saldırıyı gerçekleştirmeye ikna etmesi yeterli olabilir.

Kaynaklardan birine göre ABD istihbaratı, İranlı yetkililer arasında ABD topraklarında bomba yapımında kullanılabilecek malzemelerin depolandığına ilişkin konuşmaları tespit etti.

İstihbarat bilgilerinin güvenilirliği konusunda Amerikalı yetkililer arasında görüş ayrılıkları bulunsa da İran'ın konvansiyonel silahlara entegre edilebilecek nükleer ya da kimyasal maddeleri hâlihazırda ülkeye sokmuş olabileceği yönünde yaygın bir kanaat bulunuyor. Bu tür bir saldırının hazırlanmasının son derece kolay ve gerçekleşme ihtimalinin yüksek olduğu değerlendiriliyor.

İstihbarat çevrelerine yakın bir kaynak, “Yaklaşık son 10 yılda sınırlarımızda yaşanan denetimsizlik göz önüne alındığında, bomba bileşenlerini temin edebilecek kişilerin ülkeye sokulması ve bunların belirli noktalara yerleştirilmesi son derece kolaydı ifadelerini kullandı.

Bir başka kaynak ise durumu, “Başka bir ifadeyle, İran'ın bu tür saldırıları gerçekleştirme kapasitesi gelişmedi. Değişen şey, İran'ın bunu yapma motivasyonu” sözleriyle değerlendirdi.

ABD Savunma Bakanlığı konuyu Ulusal İstihbarat Direktörlüğü Ofisi'ne havale etti. Ofis ise açıklama yapmaktan kaçındı.

İran'ın New York'taki Birleşmiş Milletler Daimi Temsilciliği Sözcüsü ise yaptığı açıklamada, ülkesinin kimyasal silahların her koşulda kullanılmasını kesinlikle gayrimeşru kabul ettiğini belirterek, bu konudaki asılsız ve uydurma iddiaları kesin bir dille reddettiğini bildirdi. Sözcü, olası bir kirli bomba saldırısına ilişkin istihbarat bilgilerine ise doğrudan değinmedi.

Kirli bomba ne kadar tehlikeli?

Kirli bomba, nükleer fisyon tepkimesine dayanan ve çok daha büyük yıkıma yol açan atom bombasından önemli ölçüde farklılık gösteriyor. Bununla birlikte kirli bombalar, tehlikeli radyoaktif maddelerin havaya karışarak geniş alanlara yayılmasına neden olabiliyor. Uzmanlar, böyle bir saldırıda yaşanabilecek yaralanma ve can kayıplarının büyük bölümünün radyasyondan ziyade bombanın patlamasından kaynaklanacağını belirtiyor.

Radyoaktif maddelerin çevreye yayılması geniş bölgelerin kirlenmesine, toplumda paniğe yol açmasına ve bazı alanların uzun süre kullanılamaz hâle gelmesine neden olabilir.

İstihbarat bilgilerine vakıf kaynaklardan biri, bu tür silahları hassas hedeflere yönelik bir silahtan ziyade korku yayma aracı olarak nitelendirdi. Kaynak, kirli bombaların ciddi hastalıklara yol açabileceğini ve bazı bölgeleri yaşanamaz hâle getirebileceğini ifade etti.

Kirli bombanın hazırlanmasının geleneksel bir bomba yapımından daha zor olmadığı, asıl güçlüğün radyoaktif maddelerin temin edilmesinde yattığı belirtiliyor.

Ortadoğu'daki ABD güçleri de tehdit altında

Endişeler yalnızca Washington ile sınırlı değil. İki Amerikalı yetkiliye göre ABD yönetimi, İran'ın Orta Doğu'da konuşlu Amerikan askerlerine karşı kimyasal silah kullanabileceğine işaret eden istihbarat bilgilerini de yakından takip ediyor.

Yetkililer, söz konusu bilgilerin Amerikan askerlerinin bu tür saldırılara karşı yeterli koruyucu donanıma ve eğitime sahip olup olmadığı konusunda endişelere yol açtığını belirtti.

Tehditler ayrıca bölgedeki ABD diplomatik misyonlarında ve istihbarat birimlerinde görev yapan personelin korunmasına yönelik eş zamanlı önlemlerin devreye alınmasına neden oldu. Bu kapsamda, İran kaynaklı olası bir kimyasal silah saldırısına karşı personelin ihtiyaç duyacağı koruyucu ekipman ve eğitimlerin sağlanması için hazırlıklar başlatıldı.


ABD üniversitelerinde yabancı öğrenci alarmı

New York'taki Columbia Üniversitesi kütüphane binası önünde öğrenciler (Arşiv – AP)
New York'taki Columbia Üniversitesi kütüphane binası önünde öğrenciler (Arşiv – AP)
TT

ABD üniversitelerinde yabancı öğrenci alarmı

New York'taki Columbia Üniversitesi kütüphane binası önünde öğrenciler (Arşiv – AP)
New York'taki Columbia Üniversitesi kütüphane binası önünde öğrenciler (Arşiv – AP)

ABD üniversitelerine yeni kayıt yaptıran uluslararası öğrenci sayısı, Başkan Donald Trump yönetiminin uyguladığı vize kısıtlamalarına ve mezuniyet sonrası iş bulma olanaklarına ilişkin belirsizliklerin etkisiyle, bu sonbaharda üst üste ikinci yıl yüzde 15 azaldı.

Bu düşüş, yükseköğretim yetkililerinin ABD'nin artık yabancı öğrenciler için cazip ve misafirperver bir ülke olmaktan uzaklaştığı yönündeki endişelerini artırıyor.

Uluslararası Eğitim Enstitüsü (IIE), 10 yükseköğretim kuruluşuyla iş birliği içinde, bu sonbaharda 809 üniversiteyi kapsayan bir ön araştırma gerçekleştirdi. Araştırmaya göre, ABD'deki toplam uluslararası öğrenci sayısı yüzde 9 geriledi. Geçen yıl bu oran yüzde 3 olarak kaydedilmişti. Üniversitelere yeni kayıt yaptıran yabancı öğrenci sayısındaki düşüş ise geçen yıl yaklaşık yüzde 18'e ulaşmasının ardından bu yıl da yüzde 15 oldu.

Araştırma, enstitünün ABD Dışişleri Bakanlığı iş birliğiyle hazırladığı yıllık Open Doors (Açık Kapılar) raporunun yayımlandığı döneme denk geldi. Rapora göre, ABD üniversitelerinde 2025-2026 akademik yılında yaklaşık 1,1 milyon uluslararası öğrenci eğitim gördü. Bu sayı, bir önceki akademik yıla göre yüzde 2,7'lik düşüşe işaret ediyor.

Gerilemenin temel nedeni, yüksek lisans öğrencilerinin sayısındaki yüzde 22,4'lük azalış oldu. Yüksek lisans öğrencisi sayısı 237 bin 655'e geriledi. Buna karşılık lisans öğrencilerinin sayısı 356 bin 165 ile büyük ölçüde sabit kalırken, doktora öğrencilerinin sayısı yüzde 3,1 artarak 158 bin 152'ye yükseldi.

Tüm bu gerilemeye rağmen ABD, uluslararası öğrencilerin dünyada en fazla tercih ettiği ülke olma konumunu korudu.

Raporda, uzun yıllardır ABD'ye en fazla yabancı öğrenci gönderen Hindistan ve Çin'den gelen öğrenci sayısının da azaldığı belirtildi. Hindistan, 339 bin 435 öğrenciyle ilk sıradaki yerini korurken öğrenci sayısı yüzde 6,5 geriledi. Çin'den gelen öğrenci sayısı ise yüzde 4,3 düşerek 254 bin 458 oldu.

Vize politikaları belirleyici oldu

Araştırmaya katılan üniversitelerin yaklaşık yüzde 90'ı, vize başvuru süreçlerinin yabancı öğrenci kayıtlarını olumsuz etkilediğini bildirdi. Üniversitelerin yüzde 70'i düşüşün nedenleri arasında seyahat kısıtlamalarını gösterirken, yüzde 60'ı diğer ülkelerden gelen rekabetin giderek arttığına dikkat çekti.

Yükseköğretim yetkilileri, Başkan Trump'ın zaman zaman yabancı öğrencileri de hedef alan göçmen karşıtı politikaları, belirsizlik yaratan vize uygulamaları ve Çin'le yaşanan ticaret savaşının ABD'nin uluslararası öğrenciler açısından artık eskisi kadar misafirperver bir ülke olarak görülmemesine yol açmasından endişe ediyor.

Amerikan Eğitim Konseyi Başkanı Ted Mitchell, iki yıldır devam eden düşüşü "muhtemelen tarihî" olarak nitelendirdi. Mitchell, eğitimlerine başlamış öğrencilerin de ABD'den ayrılmasından duyduğu kaygıyı dile getirdi.

Yükseköğretim ve Göç Konulu Üniversite Başkanları İttifakı Başkanı Miriam Feldblum ise yönetimin politikalarının "uluslararası öğrencinin yolculuğunun her aşamasında belirsizlik yarattığını" söyledi. Feldblum, bu politikaların birikimli etkisinin ABD'yi öğrenciler açısından "daha az öngörülebilir bir eğitim destinasyonu" haline getirdiğini belirtti.

Öte yandan, İsteğe Bağlı Pratik Eğitim (OPT) programına katılan öğrenci sayısı yüzde 14,1 artarak 335 bin 785'e ulaştı. Program, uluslararası öğrencilere mezuniyetlerinin ardından ABD'de üç yıla kadar çalışma imkânı tanıyor. Ancak ön veriler, programa katılımın bu yıl yüzde 6 gerilediğine işaret ediyor.

Bu gelişme, ABD İç Güvenlik Bakanlığının geçen ay üniversitelerin programa katılmasını tavsiye ettiği her öğrenci için 100 bin dolara kadar ücret alınmasını öngören bir teklif sunmasının ardından yaşandı. Çok sayıda üniversite, Trump yönetimine yaptıkları bildirimlerde söz konusu ücreti karşılayamayacaklarını ifade etti.

Üniversitelerde bütçe kesintileri ve işten çıkarmalar

Gelirlerdeki düşüş, çok sayıda üniversiteyi bütçelerini kısmaya, akademik programları kapatmaya ve personel çıkarmaya yöneltti.

Kuzey Teksas Üniversitesi, yaklaşık 70 akademik programı kapatacağını veya başka programlarla birleştireceğini duyurdu. Pennsylvania Eyalet Üniversitesi ve Boston Üniversitesi de mali sıkıntılarının nedenleri arasında yabancı öğrenci sayısındaki düşüşü gösterdi.

Ohio Eyalet Üniversitesinde uluslararası öğrenci sayısı yüzde 13 azalırken, yalnızca Çinli öğrenci sayısındaki düşüş yüzde 20'yi buldu.

Hindistan'dan öğrenci olarak ABD'ye gelen üniversitenin rektörü Ravi Bellamkonda, "Bu başarılı öğrencilerin Avrupa veya Avustralya'da kalmayı tercih etmesi, ekonomi ve ülke üzerinde etkili olacak" değerlendirmesinde bulundu.

Ulusal Uluslararası Öğrenci Danışmanları Birliği ise bu sonbaharda yabancı öğrenci sayısında yaşanan düşüşün ABD ekonomisine maliyetinin 31 bin iş kaybı ve 2,4 milyar dolarlık gelir kaybı olacağını tahmin etti.