İran'ın yeni cumhurbaşkanı ve Donald Trump

John Bolton, Mesud Pezeşkiyan'ın İran cumhurbaşkanlığının Trump'ın Beyaz Saray'a gelişinden nasıl etkileneceğini Independent Arabia için yazdı

Pezeşkiyan'ın Mollaların yararına yaptığı şey, Rusların "Maskirovka" dediği, yani İran'ın gerçek dış politikasını gizleyen bir kamuflaj olmaktır (Independent Arabia)
Pezeşkiyan'ın Mollaların yararına yaptığı şey, Rusların "Maskirovka" dediği, yani İran'ın gerçek dış politikasını gizleyen bir kamuflaj olmaktır (Independent Arabia)
TT

İran'ın yeni cumhurbaşkanı ve Donald Trump

Pezeşkiyan'ın Mollaların yararına yaptığı şey, Rusların "Maskirovka" dediği, yani İran'ın gerçek dış politikasını gizleyen bir kamuflaj olmaktır (Independent Arabia)
Pezeşkiyan'ın Mollaların yararına yaptığı şey, Rusların "Maskirovka" dediği, yani İran'ın gerçek dış politikasını gizleyen bir kamuflaj olmaktır (Independent Arabia)

John Bolton

Mesud Pezeşkiyan, çoğu yurttaşı ve hatta dış dünya gibi muhtemelen hiçbir zaman İran'ın cumhurbaşkanı olmayı beklemiyordu. Başarısının nedenleri ne olursa olsun, Pezeşkiyan'ın zaferi köklü bir değişiklik taşımıyor; yalnızca Tahran'ın artık başkalarına yüzeyin altındaki sert yüz yerine gülümseyen bir yüz göstereceği anlamına geliyor. Bilhassa Batılılar, İran'ın seçilmiş cumhurbaşkanlarının özellikle nükleer silahlar, balistik füzeler ve bazı terörist örgütlere verilen destek gibi, Tahran'daki hayati ulusal güvenlik konularıyla ilgili olarak belirleyici bir siyasi güce sahip oldukları gibi bir yanlış anlama içinde olduklarını uzun bir zaman anlamadılar. Oysa Hamaney, 1979'da İslam Devrimi'nin kurucusu olan selefi Humeyni gibi Dini Liderdir ve bu unvan her şeyin nasıl yürüdüğünün kanıtıdır.

İran'da cumhurbaşkanlığı seçimleri hiçbir şekilde özgür ve açık değil, yalnızca Anayasa Koruma Konseyi tarafından onaylanan adaylar yarışabiliyor. Konsey bu adaylara katı ideolojik kriterleri uygulamaktan hiçbir zaman çekinmedi ve seçimler genellikle katı muhafazakarlar ile katı reformistler arasında yapılıyor. Eğer Anayasa Koruma Konseyi Pezeşkiyan'ı seçimlerden dışlamak isteseydi bunu yapardı ve eğer onun yenilgisini garantilemek isteseydi, bir dizi "ılımlı" adayın bir “radikal” adaya karşı yarışmasına izin verirdi. Bunun yerine tam tersini yaptı ve Pezeşkiyan kazandı. Eğer rejim bu sonuçtan endişe duysaydı, 2009'da olduğu gibi seçimleri çalardı. İlginç bir şekilde, seçmen katılım rakamları da hâlâ oldukça tartışmalı olduğundan, kaç kişinin oylarını yasal olarak kullandığını hiçbir zaman tam olarak bilemeyebiliriz.

Pezeşkiyan'ın New York'taki BM Genel Kurulunun açılışına katılmayı seçmesi durumunda, saf Amerikan medyası ve akademik kurumlarının kendisini nasıl karşılayacağını tahmin etmek zor değil. O da gülümseyecek, el sallayacak, gayrı resmi davranacak, belki progresif cazdan hoşlanıyor olacak, hatta belki gizlice biraz viski içecek (kim bilir!). Bu davranışlar onu gerçekten ABD ile anlaşma yapmak istiyormuş gibi gösterebilir.

Rejim, Pezeşkiyan'ın selefi İbrahim Reisi'nin helikopter kazası sonucu olan ölüm nedeni hakkında nihai bir açıklama yapana kadar, rejimin istikrarının boyutuna ilişkin sorular devam edecek. Ama kazanın nedeni ne olursa olsun, Pezeşkiyan tesadüfi bir başkandır. Reisi için ise Hamaney'in yaşı ve sağlık sorunları göz önüne alındığında cumhurbaşkanlığı muhtemelen yükselmek için sadece bir basamaktı. Dini Lider ve diğerleri onu, Hamaney'in ölümünden veya sorumluluklarını artık yerine getiremeyecek hale gelmesinden sonra görevi üstlenecek İran'ın üçüncü dini lideri olarak nitelendiriyordu. Öte yandan Pezeşkiyan geçici bir çözüm, dahası Mollalar ve Devrim Muhafızları işlerin nasıl ilerleyeceğine karar verene kadar bu pozisyonda ondan önce gelenlere göre daha ziyade formalite icabı bulunan ve daha az etkili bir başkan gibi görünüyor.

45 yıl boyunca ardı ardına gelen cumhurbaşkanları aracılığıyla İran'ın iki Dini Lideri, ulusal güvenliğin temel ilkelerinden sapmadılar. Bunların ilki, nükleer silahlara ve balistik füze fırlatma kapasitesine sahip olmak. İkincisi, Ortadoğu ve dünya genelinde bir dizi terörist vekil gruplar kurmak ve desteklemek. Bunlar Tahran'ın bölgesel hegemonya emellerinin ve İslam dünyasına hakim olma yönündeki daha geniş arzularının temelini oluşturuyor ve hiçbir alternatif cumhurbaşkanı bu stratejik vizyonu engelleyemez.

Pezeşkiyan'ın Mollaların yararına yaptığı şey, Rusların "Maskirovka" dediği, yani İran'ın gerçek dış politikasını gizleyen bir kamuflaj olmaktır. O, eski dışişleri bakanı Cevad Zarif ve eski müzakereci ve şimdi rahatça Princeton Üniversitesi'ne yerleşmiş olan Hüseyin Museviyan dahil olmak üzere Tahran'ın yıllar boyunca kullandığı diğer kuklalar ve vitrin yüzler gibidir.

Pezeşkiyan mobil ve sesli bir dezenformasyon kampanyasından ibaret; bu nedenle İran ile nükleer müzakereleri yeniden başlatmaya hevesli Batılıların artık ellerinde tutacakları bir şey var. Elbette diplomatik görüşmelerin yeniden başlatılmasından yeni bir şey çıkmayacak çünkü İran Dini Liderinin gidişatı değiştirme yönünde stratejik bir karar aldığına dair hiçbir kanıt yok.

İronik bir şekilde Mollalar, yüzlerce (hatta belki de binlerce) siyasi mahkumun infazındaki rolü nedeniyle yaygın olarak "Tahran Kasabı" olarak bilinen Reisi'nin yerine sadece kukla olarak görülen Pezeşkiyan gibi birini atayarak bir propaganda zaferi elde ettiler.

Eğer Donald Trump kazanırsa ki kendisine yönelik 13 Temmuz'daki suikast girişiminin başarısızlıkla sonuçlanmasının ardından bu ihtimal daha da güçlü, ulusal güvenlik konularını anlaşma yapma fırsatları olarak görme eğilimi Pezeşkiyan ile de bir görüşme yapmasına yol açabilir.

Pezeşkiyan’ın önümüzdeki eylül ayında New York'ta yapılacak Birleşmiş Milletler Genel Kurulunun açılışına katılmayı seçmesi durumunda, saf Amerikan medyası ve akademik kurumlarının kendisini nasıl karşılayacağını tahmin etmek zor değil. O da gülümseyecek, el sallayacak, gayrı resmi davranacak, belki progresif cazdan hoşlanıyor olacak, hatta belki gizlice biraz viski içecek (kim bilir!). Bu davranış onu gerçekten ABD ile anlaşma yapmak istiyormuş gibi gösterebilir.

Amerikalı liberaller ve Biden yönetimi bu senaryoyu kabul edebilir ancak önümüzdeki kasım seçimlerinden sonra iktidarda olamayabilirler. Ama iktidarda olsalar bile, nükleer silah konusunda karar verecek kişi, ne iş birliğine hazır olduğunu öngördükleri Pezeşkiyan ne de 2015’teki nükleer anlaşmanın baş müzakerecisi Dışişleri Bakanı Abbas Arakçı olmayacak.

Amerikalılar her zaman "ayna çekimi" olarak bilinen diplomatik bir olgunun içine düşme eğilimindedir. Müzakereciler masanın karşı tarafına bakarlar ve kendileri gibi insanlar görürler; sadece ortak sorunlara pratik çözümler arayan rasyonel erkekler ve kadınlar. Bu bakış açısı İslam Devrimi'nin dış dünyaya bakış açısıyla tamamen çelişmektedir.

Eğer Donald Trump kazanırsa ki kendisine yönelik 13 Temmuz'daki suikast girişiminin başarısızlıkla sonuçlanmasının ardından bu ihtimal daha da güçlü, ulusal güvenlik konularını anlaşma yapma fırsatları olarak görme eğilimi Pezeşkiyan ile de bir görüşme yapmasına yol açabilir. Nitekim Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Trump'ı Ağustos 2019'da Biarritz'deki G7 zirvesinin oturum aralarında dönemin dışişleri bakanı Zarif ile görüşmeye ikna etmeye çalışmıştı ve Trump'ın "anlaşma yapma" hevesi de neredeyse Zarif ile bir görüşme yapmasına neden olacaktı. Bu, Trump'ın yeni döneminin başlangıcında bu toplantının günümüzdeki bir versiyonunun habercisi olabilir.

Öte yandan nükleer müzakereleri yeniden başlatmak için Pyongyang'a bir ziyaret yapmak ve Kuzey Kore lideri Kim Jong-Un ile görüşmek Trump için daha öncelikli olabilirken, Pezeşkiyan görüşmesi Trump'ın kişisel propagandaya yönelik odağı ile daha uyumlu olacaktır.

Yani Pezeşkiyan'ın cumhurbaşkanı seçilmesi İran'ın kasıtlı bir aldatmacası olmasa da, Dini Lider ve yandaşları isterlerse şüphesiz bu fırsattan yararlanabilirler ve bu mutlaka yeni bir nükleer anlaşmaya varılacağı anlamına gelmez. Çünkü Tahran'ın müzakere hedefi kesinlikle bu olmayacak, bunun yerine Mollalar daha fazla zaman kazanmak için müzakerelere oynayacaklar ve zaman, nükleer silahlara sahip olmak isteyenler için bu silahları üretme becerisine sahip olma, daha sonra onu nasıl kullanacağına karar verme umudu için her zaman faydalıdır. Aynı şey İran'ın bölge ve ötesindeki terörist hedefleri için de geçerlidir. Bu durumda Trump, farkına bile varmadan Dini Liderin planlarına göre davranmış olacak.

Mesud Pezeşkiyan da bunun farkında olmadan İran Mollalarının hiç beklemediği hediye olabilir.

*Bu makale Şarku'l Avsat tarafından Independent Arabia'dan çevrilmiştir.



Washington’un sessizliği, Tahran’la olası bir çatışmaya yönelik seçenekleri gizliyor

ABD’li denizciler, “USS George H.W. Bush” uçak gemisinde uçakların bakım çalışmalarını yürütüyor (CENTCOM)
ABD’li denizciler, “USS George H.W. Bush” uçak gemisinde uçakların bakım çalışmalarını yürütüyor (CENTCOM)
TT

Washington’un sessizliği, Tahran’la olası bir çatışmaya yönelik seçenekleri gizliyor

ABD’li denizciler, “USS George H.W. Bush” uçak gemisinde uçakların bakım çalışmalarını yürütüyor (CENTCOM)
ABD’li denizciler, “USS George H.W. Bush” uçak gemisinde uçakların bakım çalışmalarını yürütüyor (CENTCOM)

Washington, siyasi temkinliliğinin arkasında İran’a karşı askerî seçenekleri açık tutarken, iki taraf arasında yeni bir çatışma ihtimaline ilişkin işaretler de giderek artıyor. Diplomatik cephede görünürdeki sakinlik, her an artabilecek bir gerilimi gizliyor.

ABD Başkanı Donald Trump yönetimi, Tahran’la anlaşmaya varılması ihtimalini açık tutmayı tercih ederken, İsrail’in İran’a yönelik yeni ve kapsamlı bir askerî saldırı düzenlenmesi yönündeki baskısı giderek artıyor.

İran ise olası İsrail ve ABD saldırılarına karşı askerî ve nükleer tesislerini yer altında tahkim ederken, füze cephaneliğini yeniden inşa etmek için zamana karşı yarışıyor. Bu değerlendirme, çeşitli Batılı kaynaklara dayandırılıyor.

Tel Aviv, İran’ın tahkimat çalışmalarını, nihai kararın hızla verilmesi yönündeki girişimlerine gerekçe olarak gösteriyor. Şarku’l Avsat’ın edindiği bilgiye göre İsrail, Tahran’ın askerî ve nükleer cephaneliğini yer altında yeniden inşa etme sürecini hızlandırmasının, gelecekte bu tesisleri hedef alma imkânlarını daraltmasından endişe ediyor.

Öte yandan İsrail ordusu, yoğunlaşan güvenlik ve istihbarat faaliyetleri ile Washington’la artan koordinasyon çerçevesinde alarm ve hazırlık seviyesini yükseltiyor.


Washington, petrol gelirlerinin tahsilatından sorumlu İranlı “emanetçilere” yaptırım uyguladı

Washington’daki ABD Hazine Bakanlığı binası (Reuters)
Washington’daki ABD Hazine Bakanlığı binası (Reuters)
TT

Washington, petrol gelirlerinin tahsilatından sorumlu İranlı “emanetçilere” yaptırım uyguladı

Washington’daki ABD Hazine Bakanlığı binası (Reuters)
Washington’daki ABD Hazine Bakanlığı binası (Reuters)

ABD Hazine Bakanlığı dün yaptığı açıklamada, uluslararası petrol satışlarından elde edilen yasa dışı gelirleri tahsil ederek İran hükümetine aktarmakla görevli dört İran vatandaşına yaptırım uyguladığını duyurdu. Söz konusu kişilerin, daha önce uygulamaya konulan yaptırımları ve ABD’nin deniz ablukasını aşmak amacıyla faaliyet gösterdiği belirtildi.

Şarku’l Avsat'ın Reuters'ten aktardığına göre Hazine Bakanlığı açıklamasında, “petrol emanetçileri” olarak adlandırılan kişilerin, birçok durumda petrol gelirlerini kişisel kazanç elde etmek amacıyla ellerinde tuttukları ifade edildi.

Bakanlık, yaptırım uygulanan kişiler arasında İran Devrim Muhafızları İstihbarat Birimi’nin eski subaylarından Muhammed Cevad Bavend ile İran Futbol Federasyonu Başkanı Mehdi Tac’ın kardeşi Macid Tac’ın da bulunduğunu bildirdi.


Avrupa kentlerinde gençler, hükümetlerin politikalarını protesto etmek için gösteriler düzenledi

Madrid’de öğrenciler gösteri düzenliyor (Reuters)
Madrid’de öğrenciler gösteri düzenliyor (Reuters)
TT

Avrupa kentlerinde gençler, hükümetlerin politikalarını protesto etmek için gösteriler düzenledi

Madrid’de öğrenciler gösteri düzenliyor (Reuters)
Madrid’de öğrenciler gösteri düzenliyor (Reuters)

Avrupa genelinde göstericiler, dün hayat pahalılığı, askerî harcamalardaki artış ve iklim krizi başta olmak üzere çeşitli konularda protesto gösterileri düzenledi. Göstericiler, gençlerin kaygılarını görmezden gelmekle suçladıkları siyasi liderler üzerinde baskı kurmayı amaçlıyor.

İtalya, Almanya, İngiltere ve İspanya'nın çeşitli kentlerinde sokağa çıkan göstericilerin çoğu, “Geleceğimiz için mücadele edin” yazılı pankartlar taşıdı. Gösteriler sırasında işaret fişekleri yakılırken, kartondan yapılmış tank maketleri de ateşe verildi.

50’den fazla gençlik grubunu bir araya getiren koalisyonun koordinasyonunda düzenlenen gösterilerin gerekçeleri kentlere göre farklılık gösterdi. Eylemlerde dış çatışmalar, yükselen kiralar, okullarda ve üniversitelerde eğitim koşullarının kötüleşmesi gibi konular protesto edildi.

Londra’da İngiltere Başbakanlık Ofisi’nin bulunduğu 10 Downing Street önünde polis güvenlik önlemi alıyor (AP).
Londra’da İngiltere Başbakanlık Ofisi’nin bulunduğu 10 Downing Street önünde polis güvenlik önlemi alıyor (AP).

Ancak gösterileri birleştiren ortak nokta, Avrupa genelindeki hükümetlerin jeopolitik krizler ve büyük şirketlere destekle meşgul olduğu, genç kuşakların refahı için yeterli yatırım yapmadığı yönündeki düşünceydi.

Şarku’l Avsat'ın AFP’den aktardığına göre İtalya’nın Milano kentinde düzenlenen gösteriye katılan18 yaşındaki lise öğrencisi Olivia Ferrario, gençlerin sokaklara çıkarak “enerjilerini ve kararlılıklarını” ortaya koyduklarını söyledi.

On binlerce kişinin katıldığı gösteride konuşan Ferrario, “Hükümet bizi dinlemediği sürece sessiz kalamayız. Bu nedenle sokağa çıkıp sesimizi duyuralım” dedi.

25’ten fazla ülkeden gençlerin gösterilere katılacağını belirten organizatör koalisyon, “içinde yaşadığımız sistemde köklü bir dönüşüm” çağrısında bulundu.

Fransa ve diğer ülkelerde daha önce düzenlenen gösterilerde yaşanan şiddet olaylarının tekrarlanabileceği endişesiyle polis geniş çaplı güvenlik önlemleri aldı.

Berlin’de genç göstericiler (AFP)
Berlin’de genç göstericiler (AFP)

Almanya’da silahlanmaya tepki

Berlin’de yaklaşık bin öğrenci, Almanya’nın hızla artan silahlanma politikasını protesto etmek için gösteri düzenledi. Katılımcıların çoğu, zorunlu askerlik hizmetinin yeniden yürürlüğe girebileceği endişesini dile getirdi.

Geçen yıl liseden mezun olan 18 yaşındaki Helena Kosats, “Bence gençlerin ya da herhangi bir kişinin özgürlüğünün kısıtlanması, birilerinin savaşmayı ve öldürmeyi öğrenmeye zorlanması, ardından savaşa gönderilmesi kesinlikle kabul edilemez” dedi.

Almanya’nın finans merkezi Frankfurt’ta da silahlanma karşıtı gösteriler düzenlendi. Geçen ayki protestolarda yaşanan yağma ve şiddet olaylarının tekrarlanmasından endişe eden bazı mücevher ve lüks giyim mağazaları, vitrinlerini ahşap panellerle kapattı.

Avrupa Birliği, Rusya’dan kaynaklanan tehditler karşısında yeniden silahlanma politikası izlerken, kıta genelindeki protestoların organizatörleri, silahlanmaya ayrılan kaynakların eğitim, gençlik politikaları ve konut alanlarına yönlendirilmesinin daha doğru olacağını savundu.

Roma’da ise İtalya’nın en büyük işçi sendikasının düzenlediği yürüyüşe farklı yaş gruplarından on binlerce kişi katıldı. Ülke genelinde genel grevle eş zamanlı olarak yaklaşık 100 gösteri düzenlendi.

Frankfurt’ta göstericiler (AP)
Frankfurt’ta göstericiler (AP)

İtalya’nın başkentinde lise öğrencileri de hükümete, savaşa ve hayat pahalılığına tepki göstererek, “Özgürlük bize verilmezse onu kendimiz alacağız” yazılı pankartın arkasında yürüdü.

Roma ve Milano’daki gösterilerde kartondan yapılmış tank maketleri ateşe verildi.

İspanya’da da gösteriler düzenlendi. Eylemler, ülkede akşam saatlerinde geleneksel olarak faşizm karşıtı etkinliklere sahne olan Franco’nun ölüm yıl dönümünde gerçekleşti.

Savaşa karşı protestolar

Madrid’de yüzlerce gösterici, kamu eğitiminin desteklenmesi ve askerî harcamaların artırılmasının protesto edilmesi amacıyla bir araya geldi.

Bir lisede tarih öğretmenliği yapan 56 yaşındaki Patricia Sanz, öğrencilerin kamu eğitimini savunmasından memnuniyet duyduğunu belirterek, “Öğrenciler her zaman öncülük etmek için oradalar. Gerçekten harikalar” ifadelerini kullandı.

16 yaşındaki lise öğrencisi Gabriela Jimeno Serrano ise eğitim kurumlarının durumunun içler acısı olduğunu belirterek, “Tesisler tamamen bakımsız durumda. Tuvaletler sürekli bozuk. Liseler hamam böcekleri ve farelerle dolu” ifadelerini kullandı.

Londra’da ise gençlerin öncülüğünde düzenlenen gösteriye katılanlar, “Savaşa, ırkçılığa, iklim krizine ve kapitalizme hayır” yazılı pankartlar taşıdı.

Organizatörler, gün boyunca Avrupa genelinde yüzlerce protesto ve grev düzenlenmesinin beklendiğini belirtirken, eylemlerin boyutunu önceden tahmin etmenin zor olduğunu ifade etti.

Roma’da genel grev günü düzenlenen gösteriden (AP).
Roma’da genel grev günü düzenlenen gösteriden (AP).

Gösterileri organize edenler arasında, 2018 ve 2019 yıllarında sokak protestolarıyla Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un yönetimini sarsan Sarı Yelekliler hareketi de yer aldı.

Protesto çağrıları, başlangıçta akaryakıt vergilerindeki artışa karşı bir kampanya olarak ortaya çıkan, daha sonra hayat pahalılığına yönelik geniş çaplı eylemlere dönüşen Sarı Yelekliler hareketinin sekizinci yıl dönümüyle eş zamanlı yapıldı.

Avrupa ülkelerindeki gösterilerden bazıları da Fransa’da yaşanan protestolardan esinlendi.

Eylemler, eylül ayının ortalarında lise öğrencilerinin eğitim koşullarının iyileştirilmesi talebiyle düzenlediği gösterilerle başladı. Bu protestolar, ülke genelinde yükselen fiyatlara, kamu hizmetlerindeki yetersizliklere ve polis şiddetine karşı daha geniş çaplı eylemlerin fitilini ateşledi.

Gösterilerin büyük bölümü barışçıl geçerken, bazı kentlerde çevik kuvvet polisi ile göstericiler arasında çatışmalar yaşandı.