Ahmed Abdulhakim
ABD Başkanı Donald Trump, Venezuela Devlet Başkanı Nicolas Maduro ve eşi Cilia Flores’in ele geçirildiğini açıklarken, ABD'nin tüm Latin Amerika kıtası üzerinde tartışmasız nüfuzunu yeniden kazanması gerektiğini söyleyerek bu hamleyi savundu. Washington'ın ‘Monroe Doktrini'ni artık unutmayacağını’ söyleyen Trump, Batı Yarımküre'yi özel bir hayati alan ve yabancı güçlerin giremeyeceği bir Amerikan nüfuz alanı olarak gören tarihi doktrine doğrudan atıfta bulundu.
Trump'ın ‘Monroe İlkesi’ veya Amerikan siyasi jargonunda bilinen adıyla ‘Monroe Doktrini’ hakkındaki konuşması, 19. yüzyılda ABD’nin 5. Başkanı James Monroe’ya (1817-1825) dayanıyor. Trump, Maduro'nun tutuklanmasını bu doktrinle ilişkilendirerek, bunun ‘Batı Yarımküre'de Amerikan hegemonyasının gelecekte sorgulanmayacağını kanıtladığını’ söyledi. Trump, “Monroe Doktrini çok önemli, ancak biz bunun da çok ötesine geçtik” şeklindeki gururlu ifadelerle doktrinin adını, kendi adının ilk üç harfi ‘Don’ ile uzak atası Monroe'nun adının son kısmı ‘roe’yu birleştiren ‘Donroe’ olarak değiştirdi. Yaklaşık bir ay önce yönetimi tarafından yayınlanan bir belgeye atıfta bulunan Trump, milliyetçi yönelimler doğrultusunda ABD’nin ‘ulusal güvenlik stratejisini’ yeniden çizdi.
Monroe Doktrini’ne ‘Trump değişikliği’ olarak tanımlanan yeni ‘ulusal güvenlik stratejisi’ ile karşı karşıya kalan Washington, Latin Amerika'daki kaynaklara ve stratejik konumlara erişim sağlayarak bölge ülkelerinin ‘istikrarlı ve yeterince iyi yönetilmesini’ sağlamaya çalışıyor. Trump’ın ifadesiyle, Washington'ın Venezuela rejimini devirme sürecini uygulaması ve Kolombiya, Meksika, Küba ve diğerleri gibi ülkelerin politikalarını değiştirmezlerse müdahale tehdidinde bulunması, Trump yönetiminin Latin Amerika'da doğrudan angajmanı yeniden tesis etme kararlılığını yansıtıyor. Peki, Monroe Doktrini hakkında ne biliyoruz? Bu doktrinin ABD’nin Batı Yarımküre ülkeleriyle olan genel ilişkilerinde uygulanma senaryoları ve bunun uluslararası ve küresel ilişkiler üzerindeki sonuçları neler?
Monroe Doktrini: Kuruluş ve Bağlam
19. yüzyılın ilk çeyreğinde, Latin Amerika cumhuriyetlerinde bir bağımsızlık dalgası vardı ve bu ülkeler İspanya ve Portekiz sömürge yönetimlerinden kurtuldular. Washington, 1823 yılına kadar Arjantin, Şili, Kolombiya, Meksika ve Peru olmak üzere beş yeni cumhuriyeti tanıdı. Ancak bu ülkeler, özellikle İspanyol Krallığı’nın gücünü yeniden kazanması ve Rusya, Prusya ve Avusturya ile o dönemde ‘Kutsal İttifak’ olarak bilinen ittifaka katılmasıyla, Avrupa sömürge yönetimine geri dönme riski altında kalmaya devam etti.
Yeniden sömürgecilik tehdidi ve ABD'nin, Rusya'nın Kuzey Amerika'nın kuzeybatı kıyılarındaki yayılmacı emelleri ile Oregon Bölgesi'ne (kuzeybatıda bulunan bir ABD eyaleti) yönelik iddialarından duyduğu endişeler. Bu durum, Rus Çarı I. Alexander'ın kuzeybatı Atlantik bölgelerini (özellikle Alaska) egemenliği altına almayı başarması ve 1821'de yabancı gemilerin bu kıyılara yaklaşmasını engellemesinden sonra özellikle geçerliydi. 1821'de yabancı gemilerin bu kıyıya yaklaşmasını engelledi. Washington, Kuzey Amerika'nın Pasifik kıyılarını kontrol etme konusundaki sömürgeci çıkarlarını ve emellerini yeniden gözden geçirmeye başladı.
Bu koşullar çerçevesinde Encyclopaedia Britannica'ya göre Büyük Britanya (o dönemin süper gücü) ABD’nin endişelerini paylaşıyordu ve dönemin Dışişleri Bakanı George Canning, Latin Amerika'nın gelecekte kolonileştirilmesini yasaklayan ortak bir ABD-Büyük Britanya deklarasyonu önerdi. Bu deklarasyon, Batı Yarımküre'de Kutsal İttifak’ın olası herhangi bir müdahalesini reddediyordu. Ancak, dönemin ABD Dışişleri Bakanı John Quincy Adams buna itiraz etti ve ABD'nin 5. Başkanı James Monroe'ya, ABD'nin bağımsızlığını ilan etmek ve bölgesel gücünü göstermek için tek taraflı bir deklarasyon yayınlanması önerisinde bulundu. Adams, ABD’nin Büyük Britanya’ya bağlı bir devlet olmadığını göstermesi gerektiğini, ortak bir bildirinin Washington'ın gelecekteki genişleme şansını azaltabileceğini ve Londra'nın kendi imparatorluk hırsları olabileceğini belirtti.
Bu koşullar çerçevesinde 2 Aralık 1823'te ABD Başkanı James Monroe, Kongre'ye sunduğu yedinci yıllık mesajında, kıta güçlerinin Latin Amerika'daki İspanya'nın eski kolonilerini bağımsızlıklarını kazandıktan sonra geri almaya çalışabilecekleri yönündeki ABD'nin artan endişesini yansıtan bir bildiri hazırladı. Bu bildiri, daha sonra ‘Monroe Doktrini’ olarak bilinen ve yıllar ve on yıllar boyunca Güney Amerika'nın ABD’nin arka bahçesi olduğu ve hiçbir dış küresel gücün, ne olursa olsun, Amerikan ulusal güvenliği için stratejik öneme sahip bu bölgede yer edinmesine izin verilmemesi gerektiği görüşüne dayanan, ABD'nin Güney Amerika ülkelerine yönelik dış politika doktrini haline gelen ilkeler barındırıyordu.
O dönemde Ohio eyaletinin Urbana kentinde yayınlanan bir yerel gazetede yer alan açıklamada, ABD Başkanı’nın, Amerika kıtasının güney yarısında Avrupa'nın varlığını reddeden, açık sözlü bir açıklaması yer alıyordu. Ayrıca ABD'nin ‘Eski Dünya’nın işlerine karışmayacağı, buna karşın Avrupa'nın ABD'nin komşularına yönelik herhangi bir saldırısını ABD'ye yönelik bir saldırı olarak kabul edeceği belirtilen bir taahhüt vardı.
Monroe Doktrini ilk açıklandığında, “ABD’nin Avrupa güçlerinin iç işlerine veya aralarında çıkan savaşlara müdahale etmemesi ve ABD’nin o dönemde Batı Yarımküre'de var olan Avrupa kolonilerini tanıması ve bunlara müdahale etmemesi’ dahil olmak üzere dört ana ilkeyi içeriyordu.
Batı güçlerinin gelecekte Batı Yarımküre'de yeni bölgeler kolonileştirme hakkına sahip olmadığını ve bir Avrupa ülkesinin Batı Yarımküre'deki herhangi bir ülkeyi kontrol etme veya baskı altına alma girişiminin ABD’ye karşı düşmanca bir eylem olarak kabul edileceğini vurgulayan Monroe, ‘Eski Dünya’ ile ‘Yeni Dünya’nın farklı sistemlere sahip olduğunu ve ayrı alanlar olarak kalmaları gerektiğini belirtti.
Çok sayıda Amerikan işleri uzmanı ve araştırmacısına göre Monroe Doktrini, açıklanmasından sonra ABD'nin, güney komşularına yönelik dış politikasının ‘temel taşı’ olarak kalmış olsa da Monroe'nun bazı halefleri tarafından eklemeler yapılarak güncellendi. İlk ekleme, James K. Polk'un başkanlığı döneminde (1845-1849) yapıldı. Başkan Polk, Avrupa ülkelerinin ABD'nin olası genişlemesine müdahale etmemesi gerektiğini belirten bir madde ekledi.
ABD Başkanı Theodore Roosevelt (1901–1909) 1904 yılında, Latin Amerika ülkelerinden borçlarını tahsil etmek için askeri müdahale tehdidinde bulunan Avrupalı alacaklı ülkelere karşı müdahale etme hakkından bahsetti ve daha sonra tutumunu sertleştirdi. Aynı yıl Kongre'ye gönderdiği mektubunda, ‘nihayetinde Batı Yarımküre'de medeni bir ulusun müdahalesini gerektirebilecek tekrarlanan yanlış uygulamalar’ olarak nitelendirdiği durumdan bahsetti. Roosevelt, “ABD’nin Monroe Doktrini'ne bağlılığı, bu tür uygulamaların açıkça görüldüğü durumlarda, isteksiz de olsa uluslararası polis rolünü üstlenmesini gerektirebilir” diye belirtti. Bu sözler, o dönemde ‘Roosevelt Corollary’ (Roosevelt Koroları) ve ‘Büyük Sopa’ olarak bilinen politika çerçevesinde, askeri güce sahip olmak ve Amerikan hegemonyasını uygulamak için bu gücü kullanmaya hazır olmak anlamına geliyordu ve Roosevelt'in Nikaragua, Dominik Cumhuriyeti, Haiti ve Küba dahil olmak üzere Orta Amerika ve Karayipler'deki ülkelere Amerikan askeri müdahalesini meşrulaştırmak için izlediği politikaya hızla yansıdı.
Encyclopaedia Britannica'ya göre ABD, 1930'lardan bu yana, Latin Amerika'ya yönelik dış politikasını bu bölgedeki ülkeler ve Amerikan Devletleri Örgütü (OAS) ile istişare içinde oluşturmaya çalıştı. Başkan Theodore Roosevelt'in bazı halefleri, Monroe Doktrini'ni daha az katı bir şekilde yorumlamaya çalıştılar. Bunlar arasında, büyük sopa diplomasisini iyi komşuluk diplomasisiyle değiştiren Başkan Franklin Roosevelt (1933-1945) de bulunuyor. Bununla birlikte, birçok uzmana göre ABD, güney komşularının iç işlerine müdahalesini meşrulaştırmak için Monroe Doktrini'ni kullanmaya devam etti.
Roosevelt'ten sonra, ABD Başkanı John F. Kennedy (1961-1963) 1962'de Monroe Doktrini'ni yeniden uyguladı. Sovyetler Birliği Küba'da füze fırlatma rampaları inşa etmeye başladıktan sonra Küba'ya deniz ve hava ablukası uyguladı (ABD kıyılarından sadece 90 mil uzaklıkta), ABD'nin ulusal güvenliğine tehdit olarak gördüğü unsurları etkisiz hale getirmek için askeri güç kullanmaya hazır olduğunu gösterdi. Bu kriz, ‘Küba Füze Krizi’ adıyla biliniyor.
Öte yandan Cumhuriyetçi isimlerden Ronald Reagan, başkanlığı döneminde (1981–1989), 1985 yılında komünizmle mücadele politikasını açıklarken Monroe Doktrini'ni referans gösterdi. Her ne kadar buna ‘Reagan Doktrini’ adıyla kendi yorumunu eklemiş olsa da o dönem yaptığı konuşmaya göre bu doktrin ‘demokratik müttefikleri yanında durmak ve Afganistan'dan Nikaragua'ya kadar her kıtada Sovyet destekli saldırganlıklarla mücadele etmek için hayatlarını tehlikeye atanlara umudumuzu kaybetmemek’ anlamına geliyordu.
Washington, bu yaklaşım çerçevesinde Nikaragua'daki Sandinista Ulusal Kurtuluş Cephesi (FSLN) sosyalist hükümetini devirmek amacıyla kontralar (karşı devrimciler) hareketini destekledi. Afgan mücahitlerine Sovyet işgalinden kurtulmaları için askeri yardım sağladı.
Washington, Soğuk Savaş'ın sona ermesi ve 1990'larda Sovyetler Birliği'nin çöküşünün ardından, 21. yüzyılın başlarında Latin Amerika'daki askeri müdahalelerini azalttı, ancak Barack Obama yönetiminin Dışişleri Bakanı John Kerry, 2013 yılında OAS'da yaptığı bir konuşmada, bölgedeki önemli etkisini koruduğunu belirtti. Kerry, ABD politikasında önemli bir dönüşüm olarak değerlendirilen ‘Monroe Doktrini döneminin sona erdiğini’ ilan etti. Ancak bu açıklamanın etkisi Latin Amerika ülkeleri tarafından o dönemde önemsizleştirildi.
Monroe ve Donroe arasındaki Latin Amerika
Başkan Trump'ın görev süresi boyunca Latin Amerika'ya yönelik ABD politikasının temel direği olarak Monroe Doktrini’nin geri dönüşü yeni bir durum değildi, zira başkan ve yönetimi, Beyaz Saray'a dönüşüyle birlikte birinci ve ikinci dönemlerinde bunu yeniden teyit ettiler. Trump'ın küresel sahnede ABD'nin hakim ve kontrolcü konumunu pekiştirmek için ‘Monroe İlkesi’ veya ‘Monroe Doktrini’ olarak adlandırdığı ilkenin tamamlayıcısı olarak geçen ay ABD Ulusal Güvenlik Stratejisi'ne dahil edilmesinin yanı sıra, Doktrinin ilkelerine bağlılık, Trump'ın ilk başkanlığı döneminde (2017-2021) de mevcuttu. Dönemin ABD Dışişleri Bakanı Rex Tillerson, 2018 yılında Meksika'ya yaptığı ziyaret sırasında doktrini överek, ‘bugün yazılmış gibi güncel’ olduğunu söyledi. Trump'ın ulusal güvenlik danışmanı John Bolton da Venezuela ve Küba'daki diktatörlükleri devirmekle tehdit ettiği bir konuşmasında, doktrinin ‘hayatta ve iyi durumda’ olduğunu ilan etti.
Trump, 2019 yılında Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu'nda yaptığı konuşmada, “Başkan Monroe'dan bu yana ülkemizin resmi politikası, bu yarımkürede yabancı müdahaleyi reddetmek olmuştur” dedi. Şarku’l Avsat’ın Independent Arabia’dan aktardığı analize göre bu sözler Rusya ve Çin'e, ABD'nin kendi arka bahçesi olarak gördüğü bölgelere, özellikle de Trump'ın ‘diktacı troyka’ olarak nitelendirdiği Venezuela, Küba ve Nikaragua'ya müdahale etmemeleri konusunda bir uyarı olarak algılandı.
Trump yönetiminin Monroe Doktrini'ni kullanma yaklaşımını analiz eden Amerikan televizyonu NBC, Trump’ın Venezuela Devlet Başkanı Maduro’yu devirmek için askeri güç kullanması ve başka yerlerde de benzer operasyonlar yapacağına dair tehditlerinin, ‘Önce Amerika’ söyleminden dramatik bir sapma olduğunu yazdı. Bunun Trump’ın ikinci başkanlık döneminde daha müdahaleci bir dış politika izleyeceğini teyit ettiğini belirten kanal, ABD Başkanı’nın cumartesi günü yaptığı açıklamaların, birçok cephede askeri güç kullanma isteğini giderek artıran başkan için yeni bir dış politika doktrini çizdiğini kaydetti. Bu yaklaşım, geçtiğimiz ocak ayında yaptığı göreve başlama konuşmasında ‘barışçı’ olarak hatırlanmak istediğini söyleyen bir başkan için tehlikeli olabilir.
NBC, eski Savunma Bakanlığı yetkilisi ve Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi'nde kıdemli araştırmacı olan Seth Jones'un, Trump ve ulusal güvenlik ekibinin Venezuela'da bundan sonra olacaklardan sorumlu olacağını söylediğini aktardı. Jones, “Bu artık onların sorumluluğunda ve işler ters giderse, başka kimse suçlanamaz” diye ekledi. NBC, Trump'ın 2024 yılındaki seçim kampanyasında hükümetten ‘savaş çığırtkanlarını’ uzaklaştıracağına dair verdiği sözün aksine, dışarıdaki savaşlara karşı şüpheci yaklaşımını paylaşan J.D. Vance'i başkan yardımcısı adayı olarak seçtiğine dikkat çekti. Trump, 2016 yılındaki seçim kampanyasında Irak, Afganistan ve Libya'daki başarısız askeri müdahaleleri destekledikleri için Cumhuriyetçi meslektaşlarını ve eski başkanları eleştirmişti. “Mevcut ulus inşa ve rejim değişikliği stratejimiz kanıtlanmış ve mutlak bir başarısızlıktır” diyen Trump'ın ikinci döneminin ilk aylarındaki dış politikası ise bunun aksine işaret etti. Trump, Yemen, Suriye, Irak, Somali, İran ve şimdi de Maduro'yu yakalayıp uyuşturucu kaçakçılığıyla ilgili suçlamalarla yargılanması için ABD'ye getirmek amacıyla Venezuela'ya saldırı emri verdi.
Venezuela operasyonu konusunda ABD içindeki bölünmeye dikkat çeken NBC’ye göre çoğu Cumhuriyetçi temsilci, bu hamleyi açıkça desteklerken, Demokratlar ve bazı Cumhuriyetçi isimler, operasyonun yasal dayanağı ve ABD'nin Venezuela'da süresiz ve tehlikeli bir taahhüde girme olasılığı konusunda şüphelerini dile getirdi. Başkan Trump'ın hava saldırılarını denetleyen başkomutan ya da diplomatik anlaşmalar için çaba gösteren barış elçisi olarak, ekonomik iyileşme umuduyla oy veren seçmenlerin faturalarını ödemekte zorlanmaları nedeniyle onay oranlarının düşmesinden dolayı potansiyel bir siyasi risk oluşturduğunu belirttiler.
Trump’ın ateşli bir destekçisiyken eleştirmeni haline gelen Georgia eyaleti Cumhuriyetçi Temsilcisi Marjorie Taylor Greene, X'te şu sloganı savunanların ‘Make America Great Again’ (Amerika'yı Yeniden Büyük Yap/MAGA) sloganını destekleyenlerin, yurtdışındaki ‘sonsuz’ askeri maceralara karşı ‘tiksinti’ duyduklarını belirterek, “MAGA hareketinin birçok üyesi, bunu sona erdirmek için oy verdiklerini düşünüyordu, ama ne kadar yanılmışız” diye yazdı.
Aynı endişeler, İngiliz gazetesi The Guardian'da Simon Tisdall tarafından da dile getirildi. Tisdall, ABD'nin Venezuela'ya müdahalesinin, ABD Başkanı Donald Trump'ın dış politikasının niteliği ve uluslararası meşruiyet çerçevesi dışında güç kullanımının sınırları hakkında küresel tartışmayı yeniden alevlendirdiğini belirtti. Simon Tisdall, yaşananların münferit bir olay olmadığını, daha ziyade küresel istikrarı tehdit eden ve Latin Amerika'daki uluslararası düzeni ve istikrarı baltalayan tırmanan bir yaklaşımın yeni bir bölümü olduğunu vurguladı.
Tisdall'a göre, ABD'nin bu hamlesi ‘yasadışı ve haksız’ ve Trump döneminde benimsenen bir politika olarak kaosa dayalı yaklaşımı yansıtıyor. Tisdall, Venezuela'ya yönelik saldırının, ABD'nin İran'ı vurma tehditleriyle aynı zamana denk gelen ve Karakas'a aylarca süren askeri ve ekonomik baskıların ardından, daha geniş kapsamlı bir gerginlik bağlamında gerçekleştiğini belirtti.
Trump, Venezuela'ya karşı attığı adımı uyuşturucu kaçakçılığı ve yasadışı göçü hedef almak olarak gerekçelendirse de Tisdall, bunun gerçek nedenlerinin Maduro'ya karşı şahsi düşmanlığı ve Monroe Doktrini'ni yeniden canlandırma arzusu ile bağlantılı olduğuna inanıyor. Washington'ın Batı Yarımküre'de mutlak bir nüfuz kurma çabasının Latin Amerika ülkelerinin liderleri arasında paniğe yol açtığını söyleyen Tisdall, özellikle de Dışişleri Bakanı Marco Rubio gibi isimlerin Küba ve Panama gibi ülkelere karşı çatışmacı bir vizyonla ABD diplomasisini yönetmesi nedeniyle, bu liderlerin artık ülkelerinin Beyaz Saray'ın gündemindeki bir sonraki hedefler olacağından korktuklarını düşünüyor.
Trump'ın ‘barışçı’ imajının tamamen kaybolmuş olabileceğinin altını çizen Tisdall, çünkü günümüz dünyasının sadece bir ABD başkanının seçimi ile karşı karşıya olmadığını, aynı zamanda küresel istikrarı tehdit eden ego ve siyasi miras bırakma arzusuna dayalı bir strateji ile karşı karşıya olduğunu belirtti. ABD merkezli bazı raporlara göre Başkan Trump'ın Latin Amerika'ya ilişkin Monroe Doktrini'ni nasıl uygulayacağı, özellikle de kendisi ve yönetiminin üst düzey üyeleri diğer dünya liderlerine uyarı mesajları göndermesinden dolayı endişelere yol açıyor.
Venezuela Devlet Başkanı Maduro’nun cumartesi günü alıkonulmasının ayrıntılarını açıklamak için düzenlenen basın toplantısında Trump, Maduro'nun müttefiki olan Kolombiya Başkanı Gustavo Petro'yu ‘kokain üretmek’ ve bunu ABD’ye göndermekle suçlayarak, “O yüzden arkasını kollasa iyi olur” dedi.
Trump, Fox News’e daha önce verdiği bir röportajda, Meksika Devlet Başkanı Claudia Sheinbaum'a ‘ülkeyi yöneten’ uyuşturucu kartelleriyle nasıl mücadele edileceğini öğrenmek konusunda sabırsızlandığını söylediğini belirtmişti. “Meksika bu konuda bir şeyler yapılmalı” diyen Trump, Küba'nın artık başarısız bir devlet olduğunu belirterek ayrıntılara girmeden “Küba, sonunda konuşacağımız bir konu olacak” ifadelerini kullandı. Basın toplantısında Trump’ın yanında duran ve daha açık sözlü olan Dışişleri Bakanı Marco Rubio Küba ile ilgili olarak, “Hükümette olsaydım, en azından biraz endişelenirdim. Herkesle konuşur ve görüşürüz ama bizimle oyun oynamayın. Bu başkan görevdeyken oyun oynamayın. Sonu iyi olmaz” ifadesini kullandı.
Maduro'nun alıkonulması, Latin Amerika'daki durumu değiştirebilecek tehlikeli bir emsal oluşturdu. Brezilya Devlet Başkanı Lula da Silva, bunu ‘kimsenin aşmaması gereken bir sınırı aşmak ve bölgedeki barışa büyük bir tehdit oluşturmak’ olarak nitelendirdi.
Kolombiya Devlet Başkanı Gustavo Petro ise Venezuelalı meslektaşının gözaltına alınmasının hemen ardından Ulusal Güvenlik Konseyi'ni topladı, sınır koruma ve güvenliğini güçlendirme kararları aldı ve ABD'nin Karakas'a saldırısını görüşmek üzere BM Güvenlik Konseyi'nden (BMGK) acil bir toplantı talep etti.
Tüm bunlar sadece düşmanlarla sınırlı kalmayabilir. Fransız Haber Ajansı AFP’ye göre Venezuela’daki operasyon, Donald Trump'ın stratejik kaynakları ele geçirme tehditlerinden, özellikle de Danimarka'nın özerk bölgesi Grönland'ı ilhak etme niyetini kamuoyuna açıklamasından endişe duyan ABD müttefiklerine bir uyarı niteliğinde olabilir. Askeri araştırma ve analiz merkezi Defence Priorities'in direktörü Jennifer Kavanagh, bununla ilgili değerlendirmesinde, “ABD’nin Grönland'a birkaç yüz veya birkaç bin askeri personel göndermesi büyük bir zorluk oluşturmaz ve buna kimlerin itiraz edebileceğini de anlamıyorum” ifadelerini kullandı.
Kavanaugh, Venezuela’daki operasyonun, Çin ve Rusya gibi ülkeleri ve bu ülkelerin, özellikle Pekin için Tayvan ve Moskova için Ukrayna olmak üzere, kendi nüfuz alanlarında aynı şeyi yapmaya teşvik edilme olasılığına atıfla ‘Eğer ABD, bir yetkilinin meşru olmadığını ilan edebilir, onu devirebilir ve ülkesini yönetebilirse, diğer ülkelerin aynı şeyi yapmasını ne engelleyebilir?’ sorusunu gündeme getirdiğini söyledi.
