İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, karar alma çevrelerinde giderek daha fazla nüfuz kazanıyor

İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf’ın 2024 yılına ait bir fotoğrafı (DPA)

İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, ABD ve İsrail’in İran’ın siyasi liderliğini hedef alan saldırılarıyla birlikte giderek daha merkezi bir rol üstleniyor. Bu durum, onu kritik bir dönemde kilit isimlerden biri haline getiriyor.

Etkili isimlerin sahneden çekilmesiyle birlikte, geçmişte İran Devrim Muhafızları Ordusu (DMO) komutanlığı, Tahran belediye başkanlığı ve ulusal polis şefliği görevlerinde bulunan, ayrıca eski bir cumhurbaşkanı adayı olan Kalibaf, siyasi, güvenlik ve dini elitler arasında başlıca bağlantı noktası olarak öne çıkıyor.

İran’a yönelik sürpriz saldırının başlamasından yaklaşık üç hafta sonra ve ülkenin Dini Lideri Ali Hamaney’in öldürülmesinin ardından, Tahran yönetimi saldırılara karşı yıpratıcı bir mücadele yürütüyor.

Uzun süredir Hamaney’e yakınlığıyla bilinen ve onun oğlu Mücteba Hamaney’in de güvendiği isimlerden biri olarak görülen Kalibaf, İsrail ve ABD’ye karşı en sert açıklamaları yapan yetkililer arasında yer aldı ve saldırılara misilleme sözü verdi.

Kalibaf, Hamaney’in öldürülmesinin ardından ABD Başkanı Donald Trump ve İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’ya hitaben yaptığı açıklamada, ‘yıkıcı darbeler indireceklerini’ ve bunun onları ‘yalvarmak zorunda bırakacağını’ söyledi.

Televizyondan yayımlanan konuşmasında ise “Bu iki kirli suçluya ve ajanlarına sesleniyorum: Bizim için kırmızı çizgiyi aştınız ve bedelini ödeyeceksiniz” ifadesini kullandı.

Bu sert ton, Kalibaf’ın Tahran’daki dini yönetime bağlılığını yansıtırken, aynı zamanda iç muhalefetin bastırılmasındaki rolüne de işaret ediyor.

Bununla birlikte Kalibaf, sert söylemine rağmen kendisini pragmatik ve yenilikçi bir figür olarak da konumlandırmaya çalıştı. 2005 yılındaki cumhurbaşkanlığı kampanyasında pilot üniformasıyla yer aldığı reklamlarla, ehil ve yetkin bir aday imajı çizmeyi hedeflemişti.

Devrim Muhafızları Ordusu

Muhammed Bakır Kalibaf, 1961 yılında ülkenin kuzeydoğusundaki Torkebe kasabasında doğdu. Medyada yer alan bilgilere göre, gençlik yıllarında mescitlerde katıldığı dersler, özellikle 1979’daki İran İslam Devrimi döneminde hayatının şekillenmesinde etkili oldu.

Şah’ın devrilmesinden aylar sonra Irak’ın İran’a saldırmasıyla birlikte Kalibaf, yeni kurulan ve rejimi korumak amacı taşıyan DMO saflarına katıldı. Burada hızla yükselerek yalnızca üç yıl içinde generalliğe kadar terfi etti.

Savaşın ardından da DMO’daki kariyerini sürdüren Kalibaf, askeri pilot lisansı aldı ve kurumun hava kuvvetleri biriminin başına geçti.

İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, İran parlamentosundaki bir oturumda konuşuyor. (Reuters)

Kalibaf, DMO bünyesindeki görevi sırasında, 1999 yılında üniversite öğrencilerine yönelik sert müdahalelerde yer aldı. Kalibaf, dönemin reformist Cumhurbaşkanı Muhammed Hatemi’ye gönderilen ve protestoların bastırılmaması halinde görevden alınabileceği tehdidini içeren mektuba imza atan komutanlar arasında yer aldı.

İran’ın merhum Dini Lideri Ali Hamaney, artan iç huzursuzluk ve nükleer program nedeniyle dış baskılar arasında sıkıştığı dönemde, reformist hareketin zayıflamasıyla birlikte Kalibaf gibi güvenlik kökenli sertlik yanlısı isimlere daha fazla yöneldi.

Kalibaf, emniyet teşkilatının başında bulunduğu dönemde sert yöntemleriyle öne çıktı. 2002 yılında protestoculara ateş açılması talimatı verdiği belirtilirken, aynı zamanda polis teşkilatında daha modern bir imaj oluşturmak amacıyla yeni üniformalar gibi bazı reform girişimlerinde bulundu.

2005 yılındaki cumhurbaşkanlığı seçimlerinde orta ve düşük gelirli seçmenlere hitap etmeye çalışan Kalibaf, popülist söylemine rağmen dönemin Tahran Belediye Başkanı Mahmud Ahmedinejad karşısında başarısız oldu. Ali Hamaney’in desteğini nihayetinde Ahmedinejad’dan yana kullanması da bu sonuçta etkili oldu.

Kalibaf, sonraki yıllarda da cumhurbaşkanlığı hedefinden vazgeçmedi. 2013 ve 2024 seçimlerinde aday oldu ancak başarı elde edemedi; 2017’de ise muhafazakâr oyların bölünmesini önlemek amacıyla yarıştan çekildi.

Daha sonra Ahmedinejad’ın yerine Tahran Belediye Başkanı olarak göreve gelen Kalibaf, bu görevini 12 yıl sürdürdü. 2009 yılında Ahmedinejad’ın tartışmalı seçim zaferinin ardından aylar süren ve yönetimi sarsan protestoların bastırılmasında rol oynadığı ifade edildi.

Belediye başkanlığındaki 12 yılın ardından yeniden ulusal siyasete dönen Kalibaf, 2020’de parlamentoya girerek Meclis Başkanlığı görevine seçildi ve böylece İran’daki güç yapısında en üst düzey pozisyonlardan birini üstlendi.