Norveç Kraliyet Sarayı, bugün yaptığı açıklamada, Kral V. Harald’ın 89 yaşında hayatını kaybettiğini duyurdu. Reformcu kimliğiyle tanınan Harald, büyük halk desteğine sahip babasının ardından otuz yılı aşkın süre önce tahta çıkmıştı.
Kraliyet Sarayı, hafta başında yaptığı açıklamada, hastanede tedavi gören Kral Harald’ın sağlık durumunun kötüleştiğini, ancak tedaviye yanıt verdiğini bildirmişti.
Kral Harald, kortizon tedavisinin yol açtığı sıvı tutulması nedeniyle iki hafta önce Oslo Üniversite Hastanesine kaldırılmış ve kendisine iki haftalık istirahat izni verilmişti.
V. Harald, 1991 yılında Norveç tahtına çıktı ve Avrupa’nın en yaşlı hükümdarı unvanını taşıyordu. Son yıllarda çeşitli sağlık sorunları yaşayan Harald, 2024 yılında yaşı nedeniyle katıldığı resmi faaliyetleri azaltacağını açıklamış, ancak tahttan çekilmeyi reddetmişti. Kral, tahta çıkarken ettiği yeminin ömür boyu süren bir sorumluluk olduğunu vurgulamıştı.
Harald, daha açık ve topluma daha yakın bir monarşi anlayışıyla tanındı. Kraliyet kurumunu modern Norveç yaşamının bir parçası olarak sunmaya özen gösterirken, büyük ölçüde temsili ve törensel nitelik taşıyan anayasal rolünü korudu.
İkinci Dünya Savaşı sırasında sürgünde geçen çocukluk
Prens Harald, 21 Şubat 1937’de Oslo yakınlarındaki Skaugum Sarayı’nda dünyaya geldi. Dönemin Veliaht Prensi Olav ile Prenses Märtha’nın tek oğlu ve Kral VII. Haakon’un torunuydu.
Harald, Norveç’te son 567 yıl içinde dünyaya gelen ilk prensti. O dönemde Norveç’in veraset sistemi, tahtın yalnızca erkekler aracılığıyla devredilmesini öngörüyordu.
Ancak çocukluğu, Almanya’nın Nisan 1940’ta Norveç’i işgal etmesiyle köklü biçimde değişti. Kraliyet ailesi ülkeden ayrılmak zorunda kaldı. Harald, annesi ve iki kız kardeşiyle birlikte önce İsveç’e, ardından da savaş yıllarını sürgünde geçirecekleri ABD’ye gitti.
Prens Harald, Almanya’nın teslim olmasının ardından Haziran 1945’te Norveç’e döndü. Ailesinin, kendi kuşağındaki diğer çocuklara yakın bir ortamda yetişmesini istemesi üzerine Oslo’daki devlet okullarında eğitim gördü.
Askerlikten veliahtlığa
Lise eğitimini tamamladıktan sonra süvari subaylığı eğitimine katılan Harald, daha sonra Norveç Askerî Akademisinde öğrenim gördü. Ardından 1960-1962 yılları arasında Oxford Üniversitesinde sosyal bilimler, tarih ve ekonomi eğitimi aldı.
Büyükbabası Kral VII. Haakon’un 1957’de hayatını kaybetmesinin ardından veliaht prens oldu ve bu tarihten itibaren giderek daha fazla resmi görev üstlenmeye başladı.
Tartışma yaratan evlilik
Veliaht Prens Harald, 1968 yılında dokuz yıl süren ilişkilerinin ardından halktan biri olan Sonja Haraldsen ile evlendi.
Bu evlilik, köklü kraliyet geleneklerinin dışına çıkılması anlamına geliyordu. Tahtın varisinin Avrupa’daki başka bir kraliyet ailesinden ya da soylu bir aileden biriyle evlenmesi beklenirken Harald, öğrencilik yıllarından bu yana birlikte olduğu sevgilisiyle evlenmeyi tercih etti.
Kararı dönemin Norveç kamuoyunda geniş tartışmalara yol açtı. Hatta bazı eleştirmenler, bu evliliğin monarşiyi zayıflatabileceğini öne sürdü.
Ancak Kral Olav, parlamento ve hükümetle yapılan istişarelerin ardından evliliğe onay verdi. Çiftin düğünü Ağustos 1968’de Oslo Katedrali’nde yapıldı. Sonja, Harald’ın tahta çıkmasının ardından Norveç Kraliçesi oldu.
Harald ve Sonja’nın iki çocuğu dünyaya geldi: 22 Eylül 1971 doğumlu Prenses Märtha Louise ve 20 Temmuz 1973 doğumlu, Norveç tahtının varisi olan Veliaht Prens Haakon.
Kraliyet ailesinin genişlemesiyle Harald ve Sonja, beş torun sahibi oldu. Haakon ve eşi Mette-Marit’in 2004 doğumlu Prenses Ingrid Alexandra ile 2005 doğumlu Prens Sverre Magnus adlı iki çocuğu bulunuyor.
Prenses Märtha Louise’in ise eski eşi, yazar Ari Behn ile evliliğinden üç kızı dünyaya geldi: 2003 doğumlu Maud Angelica, 2005 doğumlu Leah Isadora ve 2008 doğumlu Emma Tallulah. Märtha Louise, 2024 yılında Amerikalı Durek Verrett ile evlendi.
Norveçlilere yakın bir kral
Uzun süren saltanatı boyunca Harald, monarşiyi topluma daha yakın hale getirmeye çalıştı ve özellikle ülkenin yaşadığı kriz dönemlerinde üstlendiği rolle öne çıktı.
Norveç Kraliyet Ailesinin resmi internet sitesine göre Harald, ulusal kutlamalarda olduğu kadar derin yas ve kriz anlarında da halkın karşısında yer aldı. Kamuoyu önündeki görünürlüğü, modern Norveç monarşisinin önemli unsurlarından biri haline geldi.
Harald ayrıca dini hoşgörü ve azınlık hakları gibi sosyal konularda daha açık tutumuyla tanındı. Bu yaklaşımı, geleneksel monarşi anlayışına kıyasla onun reformcu bir kral olarak algılanmasını güçlendirdi.
Deniz ve spor tutkusu
Harald, spordan uzak duran geleneksel bir hükümdar değildi. Yelkene büyük ilgi duydu ve Norveç’i birçok uluslararası organizasyonda temsil etti.
1964 Tokyo Olimpiyatları’nın açılış töreninde Norveç bayrağını taşıdı. Harald ve ekibi 1987 yılında yelkende dünya şampiyonu olurken, 2005 yılında Avrupa şampiyonluğunu kazandı.
2022 yılında rekabetçi yelken kariyerine son verdiğini açıklayana kadar ulusal ve uluslararası yarışlara katılmayı sürdürdü. Ayrıca doğaya, avcılığa ve yaban hayatına ilgi duyan Harald, yaşamının bir döneminde Dünya Doğayı Koruma Vakfının Norveç şubesinin başkanlığını da yaptı.
Tahttan çekilmeyi reddeden kral
Harald’ın yaşamının son yıllarında sağlık sorunları giderek arttı. 2003 yılında mesane kanseri nedeniyle ameliyat geçiren kralın kalbine 2024 yılında kalp pili takıldı. Son yıllarda da hastaneye kaldırılmasını gerektiren çeşitli sağlık sorunları yaşadı.
Buna rağmen Harald, tahttan feragat etme fikrini defalarca reddetti ve parlamento önünde ettiği yeminin ömür boyu süren bir taahhüt olduğunu vurguladı.
Kral Harald, ölümünden önce 17 Ağustos’tan bu yana hemolitik anemi nedeniyle Oslo Üniversite Hastanesinde tedavi görüyordu. Hemolitik anemi, kırmızı kan hücrelerinin vücudun yenilerini üretme hızından daha hızlı parçalanması sonucu ortaya çıkan bir durum olarak tanımlanıyor.
Uzun bir dönemin sonu
V. Harald’ın ölümüyle Norveç’te otuz yılı aşkın süren bir dönem sona erdi. Harald, geleneksel monarşi anlayışı ile topluma açıklığı bir araya getiren yaklaşımıyla Norveç kraliyet ailesinde belirgin bir iz bıraktı.
Norveç Başbakanı Jonas Gahr Støre, ülkenin Norveç halkıyla güçlü bağlar kuran, kriz dönemlerinde istikrar ve birlik kaynağı olan bir kralı kaybettiğini söyledi.
V. Harald’ın ölümünün ardından oğlu Veliaht Prens Haakon, otomatik olarak Norveç’in yeni kralı olacak ve VIII. Haakon adıyla tahta çıkacak.
