İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, dün ABD’ye iki seçenek sundu: Bütün cephelerde savaşın sona erdirilmesini içeren iki günlük İran önerisinin kabul edilmesi ya da askerî çatışmaların yeniden başlaması. Arakçi, Washington’un savaşı yeniden başlatmayı tercih etmesi hâlinde İran’ın sert karşılık vereceği uyarısında bulundu.
İranlı yetkililer ve milletvekilleri, Washington ile herhangi bir müzakereye başlanmadan önce yedi şartın yerine getirilmesinde ısrar ederken, askerî tehditlerin dozunu da artırdı. Katar arabulucuları ise diplomatik girişimlerini sürdürüyor.
İran’ın şartları arasında yaptırımların hafifletilmesi, dondurulmuş varlıkların serbest bırakılması ve savaş nedeniyle tazminat ödenmesi bulunuyor. Washington ise nükleer dosyanın ilk aşamadaki görüşmelere dâhil edilmesinde ısrar ediyor.
Arakçi, X platformundaki paylaşımında, “Amerikalı seçmenler kararlarını verdi. Artık Beyaz Saray’ın da kararını verme zamanı geldi” ifadelerini kullandı.
Ardından şu açıklamayı yaptı:
“İki günlük önerimiz hâlâ masada. Bütün cephelerde savaşın sona erdirilmesi de dâhil olmak üzere taleplerimizi yerine getirin, sonuçlarını göreceksiniz.”
Arakçi, aksi durumda ise şu uyarıda bulundu:
“Ya da savaşı seçin. O zaman da savaşa hazır ve deneyimli savaşçılarımızın üzerinize cehennemi yağdırdığını göreceksiniz.”
Arakçi'nin bu mesajından önce dün gerçekleştirilen Bakanlar Kurulu toplantısında, İran hükümetine bir bilgilendirme yaptığı ve dış politikadaki son gelişmelerle diplomatik temasları değerlendirdiği belirtildi.
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, dün yaptığı açıklamada hükümetin “sorunları tek başına çözemeyeceğini” belirterek, “Düşman, halkın hoşnutsuzluğunu artırmaya çalışıyor” dedi. Pezeşkiyan, düşmanların hedeflerine ulaşmasını engellemek için “gruplar arasındaki çekişmelerin bir kenara bırakılması” çağrısında bulundu.
Pezeşkiyan ayrıca, “düşmanın askerî saldırganlığı nedeniyle doğal gaz üretiminde ortaya çıkan sorunlara” dikkat çekti. Özellikle soğuk aylarda yakıt tüketiminin azaltılması ve kaynakların yönetilmesinin zorunlu olduğunu ifade etti.
Devrim Muhafızları Ordusu Füze Birimi Komutanı Danışmanı Ali Bilali, dün yaptığı açıklamada, ülkenin savunması için gerekli silah stoklarının “yıllarca yetecek düzeyde güvence altına alındığını” söyledi. Bilali, silahlı kuvvetlerin hazır durumda olduğunu ve “parmaklarının tetikte bulunduğunu” belirtti.
Bilali, “Düşman bir hesap hatası yaparsa İran’ın karşılığı yıkıcı ve sert olacaktır” dedi. Şarku’l Avsat'ın Savunma Bakanlığına bağlı Defa Press platformundan aktardığına göre Bilali, silahlı kuvvetlerin “akılsız düşmana unutamayacağı bir ders vermek için fırsat beklediğini” söyledi.
Bilali ayrıca İran savunma sanayisi uzmanlarının savaş sırasında ele geçirilen Amerikan ekipmanları üzerinde “tersine mühendislik” çalışmaları yürüttüğünü belirtti. “Düşman bugün yaşlanmış ve yıpranmıştır; bizimle askerî açıdan mücadele edecek kapasiteye sahip değildir” ifadelerini kullandı.
Parlamento: Önce şartlar
İran Meclisi Ulusal Güvenlik ve Dış Politika Komisyonu Başkanı İbrahim Azizi dün yaptığı açıklamada, Tahran’ın “nükleer sanayisini hiçbir zaman pazarlık konusu yapmayacağını” söyledi. Azizi, ABD veya İsrail’den gelebilecek herhangi bir girişimin “sert ve ezici bir karşılıkla” karşılanacağını belirtti.
Azizi, “Amerikalılar şartlarımızın tamamına cevap verip bunları fiilen yerine getirmedikçe, ABD’de partilerin değişmesinin savaş veya nükleer dosya konusundaki kararlarımızı etkilediği söylenemez” dedi.
Komisyon üyesi Feda Hüseyin Maliki ise basına yaptığı açıklamada, Tahran’ın özellikle Katar ve Pakistan olmak üzere arabuluculara, müzakere masasına dönmesinin İran’ın şartlarının yerine getirilmesine bağlı olduğunu bildirdiğini söyledi.
Maliki, uranyum zenginleştirme konusunun İslamabad görüşmelerinde gündeme gelmediğini, mutabakatın, bu konunun mutabakat zaptının uygulanmasının ardından ele alınması yönünde olduğunu belirtti.
Maliki'ye göre, Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ve ülkenin üst düzey yetkilileriyle yapılan görüşmelerde, öncelikle İran’ın şartlarının yerine getirilmesi, ardından nükleer veya başka konulardaki müzakerelere katılacak heyete dini liderin izin vermesi gerektiği sonucuna varıldı.
Maliki, Genelkurmay Başkanı Ali Abdullahî’nin uranyum zenginleştirme konusuna girmediğini, çünkü dini liderin alacağı her kararın uygulanacağını düşündüğünü söyledi. Ayrıca bölgedeki genel durumun değerlendirilmesinde savaş ihtimalinin hâlâ bulunduğunu ifade etti.
Maliki, cuma günü yaptığı açıklamada da Tahran’ın bilinen anlamıyla “müzakere yürütmediğini” savunmuştu. ABD Başkan Yardımcısı JD Vance’in Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Sekreteri Muhsin Rızai’ye gönderdiği mesajın müzakere anlamına gelmediğini söylemişti.
Maliki, “Müzakerelerimizi gerçekleştirdik ve şimdi ABD’nin cevabını bekliyoruz. Top Washington’un sahasında. Trump imzaladığı taahhüde bağlı kalmayı kabul ederse bir sonraki müzakere aşamasına geçebiliriz” ifadelerini kullanmıştı.
Komisyon üyesi İbrahim Rızai ise ABD’nin önünde “iki seçenek bulunduğunu, ikisinin de yenilgiyle sonuçlanacağını” savundu. Rızai, “Teslimiyet ya füzelerimizle ya da yumuşak güçle gerçekleşecek” dedi.
İran’ın düşmanın imkânlarını, ekipmanlarını, üslerini ve askerlerini hedef alma kapasitesinin geçmişe kıyasla arttığını belirten Rızai, son savaşlarda meydana gelen hasarların giderildiğini belirtti.
Rızai, “Düşman askerlerini ve ekipmanlarını uzak coğrafyalara kadar takip edeceğiz ve hangi ülkede olurlarsa olsunlar onları vuracağız” ifadelerini kullandı.
Milletvekili Rızai, çarşamba günü uranyum zenginleştirme oranının yüzde 60’tan yüzde 90’a çıkarılmasını istemişti. Cumartesi günü ise Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması’nda (NPT) kalmanın “mantıklı bir faydası olmadığını” savunmuş ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansının İran’ın nükleer tesislerine ilişkin bilgileri ABD ve İsrail’e aktardığını öne sürmüştü.
Rızai ayrıca Demokratlara yönelik “gerçekçi olmayan beklentiler” konusunda uyarıda bulunarak, Demokratların da farklı yöntemlerle “İran’ı yok etmeye çalıştığını” iddia etti.
Plan ve Bütçe Komisyonu üyesi Muhammed Mehdi Mufettih ise cuma günü Katar’ın diplomatik girişimlerinin “sonuç verebileceğini” söylemişti. Diplomatik temasların ayrıntılarına sahip olmadığını belirten Mufettih, “Biz hiçbir zaman müzakerelerden kaçmadık. Bu çabaların sonuç vermeyeceğine dair elimde bir kanıt yok” ifadelerini kullanmıştı.
Tahran Milletvekili Mahmud Nebeviyan da X hesabından yaptığı açıklamada, geçmişteki başarısız müzakere deneyimlerini ve eski üyelerin hâlen heyette bulunmasını gerekçe göstererek, Muhsin Rızai'den ABD ile müzakere heyetinin yapısını yeniden gözden geçirmesini istedi.
New York Times gazetesi ise Katar’ın geçen hafta Tahran’da iki, Doha’da bir görüşme turu gerçekleştirdiğini bildirdi. Gazeteye göre Muhsin Rızai, kamuoyuna yansıyan açıklamalarından farklı olarak, gizli temaslarda nükleer dosyanın ele alınmasına daha açık bir tutum sergilemişti.
Ne savaş ne barış
İran Düzenin Yararını Teşhis Konseyi üyesi Hüseyin Muzaffer, dün yaptığı açıklamada, “ne savaş ne barış” durumunun ülke yönetiminde belirsizlik ve karmaşaya yol açtığını belirterek, artık “katlanılamaz” hâle geldiğini söyledi. Muzaffer, bu durumun yakın gelecekte çözüme kavuşturulması çağrısında bulundu.
Muzaffer, herhangi bir müzakerenin karşı tarafın İran’ın şartlarını kabul etmesine bağlı olduğunu vurguladı. ABD’nin vaatleri ve taviz koparmaya yönelik aldatıcı girişimleri konusunda uyarıda bulundu. Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasının da bu şartların eksiksiz yerine getirilmesine bağlı olduğunu söyledi.
Öte yandan, Ali Laricani’nin kardeşi ve Temel Bilimler Araştırma Enstitüsü Başkanı Muhammed Cevad Laricani, mevcut durumun sona erdirilmesi ve “mutlak caydırıcılığın” tesis edilmesi çağrısında bulundu.
Cumartesi akşamı devlet televizyonunda yayımlanan bir röportajda konuşan Laricani, İranlı yetkililere yönelik herhangi bir suikast veya füze saldırısına, saldırıyı gerçekleştiren ülkenin topraklarında karşılık verilmesi gerektiğini savundu.
Laricani, nükleer silahların “insanlara karşı kullanılamayacağını, ancak düşmana ait bir askerî üsse karşı taktiksel olarak kullanılabileceğini” ileri sürdü. İran’a karşı kullanılması hâlinde Almanya, Arnavutluk ve İngiltere’deki Amerikan üslerinin “meşru hedefler” olacağını söyledi.
Laricani ayrıca, nükleer denizaltıların ve deniz tahrik sistemlerinin kullanımını gerekçe göstererek uranyum zenginleştirme oranının yüzde 80’e çıkarılmasını ve parlamentonun İran’ın NPT kapsamındaki yükümlülüklerini geçici olarak askıya almasını istedi.
İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Sekreteri Muhsin Rızai de cumartesi günü X üzerinden Amerikalılara seslenerek, “Hem savaşı hem de seçimleri kaybettiniz” dedi.
Rızai, “Vance yenilgiyi kabul etti, Rubio görevden ayrılmaya hazırlanıyor, Hegseth görevden alınmanın eşiğinde, CENTCOM komutanı ise podcast yayıncısına dönüştü. Peki Washington’da mesajlarımızı tam olarak kime göndermeliyiz?” ifadelerini kullandı.
Rızai ayrıca, “Savaşı başlatın, yıkıcı bir karşılıkla karşılaşırsınız” uyarısında bulundu.
İran dini liderinin danışmanı Muhammed Muhbir de X hesabından yaptığı açıklamada, Demokratların zaferinin özel bir gelişme yaratmayacağını, Cumhuriyetçilerin iktidarda olmasının da İran’ın hesaplarını değiştirmeyeceğini belirtti.
Muhbir, “Ülkenin kaderini Washington’a bağlamak saflıktır. Yıpratma savaşı, çatışmanın devamıdır. Pasif kalmak yanlıştır ve ekonomik kapasitemiz harekete geçirilmelidir” dedi.
Arabulucuların diplomatik girişimleri
Katar, cumartesi günü ABD ve İran’ın anlaşmaya varamadığı yönündeki haberleri yalanladı. Şarku’l Avsat'ın Reuters'ten aktardığına göre Doha yönetimi, iki tarafın anlaşma sağlamak için çalışmalarını sürdürdüğünü belirtti.
Katar Başbakanı Şeyh Muhammed bin Abdurrahman Al Sani, bölgesel durumun kontrolden çıkmasını önlemek amacıyla arabuluculuk çabalarının devam ettiğini ve ABD’nin ara seçimlerin ardından da çözüm bulma konusunda istekli olduğunu söyledi.
Al Sani, “Mükemmel bir anlaşma bekleyemeyiz. İyi bir anlaşmaya varmayı umuyoruz” ifadelerini kullandı.
İranlı üst düzey bir yetkili, perşembe günü Reuters’a yaptığı açıklamada, Tahran’ın Katar aracılığıyla Washington’a nükleer bir öneri sunduğunu ve ABD’nin bu öneriyi değerlendirdiğini bildirdi. Ancak görüşmelerin ilerlemesinin, öncelikle İran’ın yedi şartının karşılanmasına bağlı olduğunu belirtti.
İran, eylül ayından beri yedi günlük bir plan üzerinde duruyor. Trump’ın şimdiye kadar reddettiği bu plan; İran limanlarına yönelik ablukanın kaldırılmasını, dondurulmuş varlıkların serbest bırakılmasını ve Hürmüz Boğazı yeniden açılmadan önce İran’ın desteklediği bir güzergâhın kabul edilmesini öngörüyor.
İranlı ve Katarlı yetkililer ayrıca boğazın iki gün içinde yeniden açılmasına yönelik bir öneriyi de görüştü.
Beyaz Saray ile Tahran arasında arabuluculuk yapan Katarlı yetkili Ali el-Zevadi Washington Post gazetesine yaptığı açıklamada, İranlı liderlerin Vance’in mesajını “saygı göstergesi” olarak değerlendirdiğini ve savaşın hata olduğunu kabul etmesini olumlu karşıladığını söyledi.
Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf’ın danışmanlarından birinin hesabı, İranlı müzakere heyetinin önümüzdeki saatlerde veya günlerde Doha’ya döneceği yönündeki haberleri yalanladı. Ancak bazı kaynaklar, bu açıklamanın aksine İran heyetinden bir grubun Doha’ya hareket ettiğini bildirdi.
Washington Post, cumartesi günü bir ABD'li yetkiliye dayandırdığı haberinde, Hazine Bakanı Scott Bessent’in Trump’ın onayıyla Çin’den Tahran üzerindeki nüfuzunu kullanarak savaşı sona erdirmesini istediğini ve Pekin’in bu mesajı İran’a ilettiğini yazdı.
Trump, eylül ayında Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ile yaptığı görüşmede de İran konusunda yardım talep etmişti. Şi’nin özel görüşmelerde İran’ın nükleer silaha sahip olmasına izin verilmemesi gerektiği konusunda hemfikir olduğunu belirttiği aktarılmıştı. Konunun, iki liderin bu ayın ilerleyen günlerinde Shenzhen’de gerçekleştirmesi beklenen görüşmelerinde de gündeme gelmesi bekleniyor.
İsrail’de ise Savunma Bakanı Yisrael Katz dün yaptığı açıklamada, “İran konusunda görev henüz tamamlanmadı” dedi.
Katz, “İran, nükleer silah elde etme çabalarını yeniden başlatmaya çalışıyor. Bunun yanı sıra İsrail Devleti’ni gerçek bir tehlikeye sokan başka ciddi girişimlerde de bulunuyor” ifadelerini kullandı.
Tahran yönetimi ise nükleer silah edinmeye çalıştığı yönündeki iddiaları reddediyor.
