ABD'nin İsrail'e yönelik askerî yardımları, ABD Başkanı Donald Trump'ın geçen hafta açıkladığı gibi bu yılın sonunda sona ermeyecek. Konuya yakın kaynaklar, yardımların mevcut yıllık yaklaşık 4 milyar dolarlık seviyesinin yarısına indirileceğini ve beş yıl içinde tamamen sona erdirileceğini bildirdi. Kesintiye uğrayacak ödeneğin bir bölümünün ise hâlihazırda yıllık 500 milyon dolar olan hava savunma sistemlerinin geliştirilmesine yönelik bütçeye aktarılacağı belirtildi.
Konuyla ilgili ABD'li yetkililerle müzakereleri yürüten İsrail heyetinde görev alan kaynaklar, Trump'ın söz konusu açıklamayı seçim günü sabahında, Cumhuriyetçi Parti'nin seçim kampanyasının bir parçası olarak yaptığını belirtti. Açıklamanın özellikle Michigan eyaletindeki Cumhuriyetçi adaya destek amacı taşıdığı, ancak söz konusu adayın Demokrat rakibi Abdürrahman es-Seyyid karşısında yenilerek Senato üyeliğini kaybettiği ifade edildi.
Trump'ın açıklaması, ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio'ya bağlı ekiple dostane müzakereler yürüten Tel Aviv'deki güvenlik kurumlarında şaşkınlık yarattı.
Yedioth Ahronoth gazetesinde dün yer alan habere göre Trump'ın açıklamaları, ABD savunma sanayisinin temsilcilerini de şaşırttı. Söz konusu çevreler, bu kararın kendileri ve üretim faaliyetleri açısından darbe niteliği taşıdığını belirterek itirazlarını dile getirdi.
Bunun üzerine kendilerine, mevcut askerî yardım anlaşmasının 2028 yılı sonuna kadar yıllık 3,3 milyar dolar tutarında aynen devam edeceği güvencesi verildi. Ardından 10 yıllık anlaşmanın yerine beş yıllık yeni bir anlaşma yapılması planlanıyor. Yeni anlaşmada yardım miktarının değişmeyeceği ifade edildi.
Yardımdaki kesintiyle sağlanacak tasarrufun bir bölümü ise füze savunma sistemlerinin geliştirilmesi için ayrılan yıllık 500 milyon dolarlık bütçeye eklenecek. Bu kapsamda Demir Kubbe, Davud Sapanı ve Arrow savunma sistemleri bulunuyor. Söz konusu 500 milyon dolar İsrail'e yardım kapsamında aktarılmakla birlikte, doğrudan askerî yardım niteliği taşımıyor; iki ülkenin askerî kapasitesini geliştirmeye yönelik ortak bir finansman olarak değerlendiriliyor.
Kaynaklara göre Trump, askerî yardımlara ilişkin müzakereleri bu yılın sonuna kadar bir anlaşmayla sonuçlandırmayı hedefliyor. Anlaşmanın, yeni Kongre'nin ocak ayı başında göreve başlamasından önce onaylanması planlanıyor. Böylece Demokratların çoğunluğu ele geçireceği yeni Kongre'nin anlaşmayı iptal etmesinin veya değiştirmesinin önüne geçilmesi amaçlanıyor.
İsrail'in ABD'deki konumuna ilişkin endişeler
İsrailli çevreler, İsrail'e yönelik askerî yardımların azaltılmasının Amerikan kamuoyunu memnun etmeye yönelik bir siyasi konu hâline gelmesinden duydukları endişeyi dile getirdi. Bu durumun, İsrail'in ABD'deki konumunun ne ölçüde gerilediğini gösterdiği değerlendiriliyor.
Sağ eğilimli Israel Hayom gazetesinin askerî muhabiri Yoav Limor'a göre, birkaç gün önce tesadüfen görüştüğü üst düzey bir ABD'li yetkili, İsrail'in ülkedeki itibar kaybı konusunda sert ifadelerle uyarıda bulundu.
ABD'li yetkilinin şu sözleri aktarıldı:
“Dünyada size karşı neler yaşandığını henüz kavrayamıyorsunuz. Konumunuz çöküşe doğru ilerliyor. Bu durum yalnızca Avrupa ve Batı dünyasıyla sınırlı değil. Bizim ülkemizde de itibarınız korkunç biçimde geriliyor. Dostlarınız artık sizi savunamaz hâle geldi. Gözlerinizin önünde size yönelik düşmanlık artarken, itibar kaybınıza yol açan aynı politikaları sürdürmenizi anlayamıyorlar.”
ABD Başkanı Donald Trump, önceki gece yaptığı açıklamada da bu konuya yeniden değindi. Trump, Cumhuriyetçilerin ara seçimlerdeki yenilgisinin kısmen ABD'de İsrail'e yönelik “şiddetli nefretten” kaynaklandığını söyledi. Ayrıca Başkan Yardımcısı JD Vance'in, yönetimin İsrail ile ilişkilerinin Cumhuriyetçi Parti'nin gerileyen popülaritesi üzerindeki etkisine ilişkin değerlendirmesine katıldığını belirtti.
Trump bu açıklamaları, CBS televizyonunda yayımlanan “60 Minutes” programında yayınlanan röportajında yaptı. Şarku’l Avsat’ın aldığı bilgiye göre İran savaşı ve İsrail ile ilişkilerin ele alındığı röportajda Trump, İsrail karşıtı tutumların Cumhuriyetçilerin seçim yenilgisinde etkili olan faktörlerden biri olduğunu savundu.
Trump, İran'ın nükleer tesislerine yönelik saldırı kararını hatırlatarak, “Benim İran'ın nükleer tesislerine saldırma kararım olmasaydı İsrail var olamazdı” şeklindeki önceki açıklamasını yineledi. ABD'ye ait B-2 bombardıman uçaklarının aynı anda üç hedefi vurmak üzere gönderildiğini belirtti.
İsrail siyasetine ilişkin değerlendirmesinde ise Yashar Partisi lideri Gadi Eisenkot'un, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'ya benzer görüşler taşıdığını ileri süren Trump, her ikisinin de kendi yaptıklarından memnun olduğunu iddia etti. Trump bu değerlendirmeyi, Eisenkot'un kendi politikalarına ilişkin açıklamalarını yorumlarken yaptı.
Yedioth Ahronoth gazetesi ise Washington'daki İsrail yanlısı çevrelerin, Binyamin Netanyahu döneminin sona ermesini ve Gadi Eisenkot'un yeni, daha ılımlı bir hükümet kurarak, İsrail'in uluslararası konumundaki gerilemeyi durdurmasını umutla beklediğini yazdı.
Gazete, beklentiyi şu sözlerle özetledi:
“Umut, isimlerin değişmesinin politikaların da değişmesine yol açması ve böylece İsrail'e politikalarında somut bir değişiklik yapma fırsatı sunarak uluslararası konumunda belirgin bir iyileşme sağlamasıdır.”
