Cumhuriyetçilerin ara seçimlerde yaşadığı yenilginin ardından ABD’li teknoloji şirketleri daha karmaşık bir siyasi sürece giriyor. Beyaz Saray’a yakınlıkları, yapay zekânın aynı hızla yayılmasının devamını garanti etmek için artık yeterli değil. Bu büyümenin maliyetine yönelik toplumsal tepkinin artmasıyla birlikte şirketler, büyüme koşullarını ve büyümenin getirilerinin nasıl dağıtılacağını yeniden müzakere etmeleri yönünde baskıyla karşı karşıya kalırken Demokratlar da denetimleri sıkılaştırmaya hazırlanıyor.
Ancak bu değişim tek yönlü ilerlemiyor. Kaliforniya seçmenleri milyarderlerin servetine vergi getirilmesini öngören öneriyi reddederken, Başkan Donald Trump da Çin’e avantaj sağlamaması şartıyla düzenlemeleri kabul etmeye hazır olduğunu gösterdi. Bu işaretler doğrultusunda, iktidara doğrudan erişime dayalı balayı dönemi sona ererken, şirketlerin büyümeyi sürdürme koşulları ve nüfuzlarının sınırları konusunda daha zorlu müzakereler başlamış durumda.
Koruma artık yeterli değil
Şarku’l Avsat’ın Washington Post’tan aktardığına göre, Demokratlara yakın yatırımcılar ve teknoloji sektörü yetkilileri, mümkün olan en hızlı şekilde inşa etme politikasının ardından yerel topluluklara daha fazla söz hakkı ve doğrudan fayda sağlayacak yeni bir yaklaşım arayışına girdi. Gündeme gelen öneriler arasında okulların ve mesleki eğitim programlarının finanse edilmesi, sendikalı iş gücünden yararlanılması, bölge sakinlerinin elektrik faturalarındaki artıştan korunması ve bazı projelerin yavaşlatılmasının kabul edilmesi de bulunuyor.
Washington Post, eski ABD Başkanı Barack Obama’nın sözcüsü ve bir yatırım şirketinin ortağı Jay Carney’nin, sorunu bölge sakinlerinin bu dönüşümün kendilerine danışılmadan dayatıldığı yönündeki düşüncesiyle özetlediğini aktardı. OpenAI’nin küresel ilişkilerden sorumlu yetkilisi Chris Lehane ise enerji ve su tüketimi ile gürültü sorunlarının giderilmesinin artık yeterli olmadığını, yerel toplulukların somut kazanımlar elde etmek amacıyla projeler üzerindeki yetkilerini kullanma hakkına sahip olduğunu düşünüyor.
Bununla birlikte, seçim sonuçlarını yapay zekâya yönelik bir ret olarak yorumlamak, sonuçlara gereğinden fazla anlam yüklemek olur. Şarku’l Avsat’ın AP’den aktardığına göre, seçmenlerin yaklaşık dörtte üçü kendi bölgelerinde bir veri merkezi kurulmasına karşı çıkarken, yalnızca yaklaşık dörtte biri bu konuyu Kongre seçimlerinde oy tercihlerini belirleyen temel mesele olarak gördü. Veri merkezleri konusu, yolsuzluk ve hayat pahalılığı gibi meselelerin gerisinde kaldı. Bu durum, itirazların güçlü olduğunu, ancak teknolojinin durdurulması yönünde ülke çapında bir yetki verilmesi anlamına gelmediğini gösteriyor.
Şirketlerin karşı karşıya olduğu zorluk ise başkanlık düzeyindeki korumanın yerel itirazları tek başına giderememesi. Federal düzeydeki yasal düzenlemeler çıkmaza girse bile ruhsatlandırma, su ve elektrik konularındaki anlaşmazlıklar inşaat çalışmalarını geciktirebilir ve maliyetleri artırabilir. Bu nedenle eyalet yönetimleri ve bölge sakinleriyle müzakere yürütmek, yalnızca imajı iyileştirmeye yönelik bir kampanya olmaktan çıkarak operasyonel ve siyasi bir zorunluluk haline geliyor.
Kaliforniya sınırlarını belirliyor
Kaliforniya, seçmen eğilimlerinin ne kadar karmaşık olduğunu gösteren bir örnek sunuyor. Eyalet seçmenleri, milyarderlerin servetlerine bir defaya mahsus yüzde 5 oranında vergi getirilmesini öngören 40 numaralı öneriyi reddetti. AP’nin haberine göre, Demokrat Vali Gavin Newsom öneriye karşı çıkarken, ilerici Senatör Bernie Sanders ve bir sağlık çalışanları sendikası, federal finansman kesintilerinin yol açtığı kayıpları telafi etmek amacıyla öneriye destek verdi.
Demokratların kontrolünde olacak yeni Kongre’de ise öncelikler konusunda görüş birliği bulunmuyor. Reuters’ın haberine göre, Senatör Chuck Schumer, veri merkezleriyle bağlantılı enerji maliyetlerindeki artışa karşı tüketicilerin korunmasını öncelikleri arasına almayı planlıyor. Temsilciler Meclisi üyesi Lori Trahan, gelişmiş yapay zekâ modellerinin bağımsız testlerden geçirilmesini ve şirketlerin yol açtıkları zararlardan sorumluluğunun açıklığa kavuşturulmasını savunurken, Zoe Lofgren ise inovasyonun teşvik edilmesiyle birlikte sorumlu bir düzenleme yapılması çağrısında bulundu.
Bu tutumlar uzlaşma ihtimalinin önünü açsa da uzlaşmanın kendiliğinden sağlanacağı anlamına gelmiyor. Şirketlerin yönetimle ilişkilerinin ve başkanın projelerine yaptıkları bağışların soruşturulması, ürünlerinin düzenlenmesinden farklı bir süreç oluşturuyor. Şirketler yeni faaliyet kurallarını kabul etse bile son iki yılda nüfuzlarını nasıl kullandıklarına ilişkin rahatsız edici sorularla karşı karşıya kalabilir.
Çin gidişatı belirliyor
Çin ile rekabet, sektörün büyümesini sekteye uğratabilecek önlemlere karşı öne sürdüğü en güçlü argüman olmayı sürdürüyor. Trump, 8 Kasım Pazar günü yayımlanan 60 Minutes programına verdiği röportajda, düzenlemeler getirilmesine karşı olmadığını, ancak ABD’yi Çin’in çok gerisinde bırakacak bir düzenleme istemediğini söyledi. Trump’ın açıklaması, Demokratlarla müzakere için bir alan açarken, ABD’nin teknolojik üstünlüğünü de olası bir uzlaşmanın ön koşulu olarak ortaya koyuyor.
Ancak rekabet araçlarının değiştirilmesiyle rekabet hedefinden vazgeçilmesi arasında ayrım yapmak gerekiyor. Trump yönetimi, Amerikalı müşterilerin daha yeni nesil çiplere yönelmesinin ardından, H200 çiplerinin Çin’e ihracatına ilişkin başvuruların belirli koşullar altında yeniden değerlendirilmesine izin verdi. Trump, kararı duyururken ABD’li şirketlerin yapay zekâ geliştirmek için ihtiyaç duyduğu hesaplama gücü bakımından önde kalmasını sağlamak amacıyla en yeni iki nesil olan Blackwell ve Rubin’i bu kararın dışında tuttuğunu vurguladı. Yönetimin açıkladığı yaklaşım, ulusal güvenliği korurken teknolojik üstünlükten ABD’li şirketleri desteklemek için yararlanmayı öngörüyor.
Yapay zekânın gelişimini ölçme konusunda uzmanlaşmış araştırma kuruluşu Epoch AI’nin güncel tahminleri de hesaplama gücü bakımından önemli bir fark bulunduğuna işaret ediyor. Kuruluşun 2022 ile 2026 ortası arasında takip ettiği yeni hesaplama kapasitesinin yaklaşık yüzde 72’si ABD’nin payına düşerken, Çin’in yurt içi üretimi de hesaba katıldığında bu oran yaklaşık yüzde 10’da kaldı. Ancak kuruluş, bu rakamların hesaplama kapasitesindeki artışı ölçtüğünü ve yapay zekânın tüm alanlarında üstünlüğün kalıcı olacağını garanti etmediğini belirtiyor.
Mevcut tablo, siyasi açıdan iki partinin de ABD’nin teknolojik liderliğini desteklemeyi sürdürmesini muhtemel kılsa da hedef konusunda uzlaşılması, bu hedefe hangi araçlarla ulaşılacağı konusunda anlaşmaya varıldığı anlamına gelmiyor. Demokratlar, üstünlüğün korunması için şirketlere her iki alanda da daha geniş özgürlük tanınması yerine, daha sıkı iç denetimle birlikte ihracat kısıtlamalarının artırılması gerektiğini savunabilir.
Yeni şartlarla uzlaşma
Geçmişte makineler, bilgisayarlar ve internet karşısında ortaya çıkan korkulara ilişkin tarihsel örnekler, mevcut itirazları yalnızca ilerlemeye karşı bir direnç olarak değerlendirmek için yeterli değil. Bugün iş kaybına ilişkin endişeler, ölçülebilir sorunlarla iç içe geçmiş durumda: Şebekelerin genişletilmesinin maliyetini kim üstlenecek? Su kaynaklarından kim yararlanacak? Elde edilen kazanımlar nasıl dağıtılacak? Bu soruların çözüme kavuşturulması, gelecekte yatırımların daha sert bir siyasi tepkiyle karşılaşmasını önlemeye katkı sağlayabilir.
Piyasalardaki dalgalanmaları yalnızca seçim söylemlerine bağlamak da mümkün değil. Reuters, düzenlemelerin sıkılaştırılmasına yönelik endişelerin, yapay zekâya yapılan devasa harcamaların getirilerine ilişkin kuşkularla iç içe geçtiğine dikkat çekti. Ajans dün yayımladığı haberinde, tahvil yatırımcılarının teknoloji sektörüyle bağlantılı borçlanmalara karşı giderek daha temkinli davrandığını bildirdi. Bu durum, olası bir yavaşlamanın siyasi ve finansal faktörlerin iç içe geçtiği bir süreçten kaynaklanabileceğine işaret ediyor.
Washington Post gazetesine göre, şirketlerin Demokratlar arasında iş birliği yapabilecekleri ortaklar bulması muhtemel olsa da bunun bedeli daha yüksek, koşulları ise daha net olacak. Gazete, Silikon Vadisi’nin bir bölümünü temsil eden Demokrat Kongre üyesi Sam Liccardo’nun çıkmazı özetlerken, çözüm sunmadan yalnızca oturumlar düzenlemek ve üst düzey yöneticileri suçlamakla yetinilmemesi gerektiği uyarısında bulunduğunu aktardı. Demokratların 2028 seçimlerinden önce somut sonuçlara ihtiyacı bulunurken, şirketler de inşaat faaliyetlerini sürdürebilmelerini sağlayacak toplumsal kabulü elde etmek zorunda.
Balayı dönemi sona erebilir, ancak bunun yerini alması beklenen süreç, teknolojinin sınırlandırılması konusunda kesinleşmiş bir uzlaşmadan ziyade, kazanımların ve sorumlulukların nasıl paylaşılacağına ilişkin daha zorlu müzakereler olacak.
