ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, Tahran ile müzakerelerde başlıca muhatap olarak öne çıkan İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Sekreteri Muhsin Rızai ile doğrudan görüşme yapmayı değerlendiriyor. Wall Street Journal (WSJ) gazetesinin haberine göre ABD Başkanı Donald Trump, yardımcılarına Vance'in görüşmeleri yeniden başlatmasına açık olduğunu bildirdi ve kendisine müzakere yetkisi verdi.
Vance, ekim ayında Rızai'ye bir mesaj göndererek kendisiyle görüşmek istediğini iletti. Ancak henüz bir tarih belirlenmedi. Katar, olası görüşme için ev sahipliği yapabileceğini bildirdi. ABD'li yetkililer, görüşme konusundaki müzakerelerin henüz ilk aşamada olduğunu belirtti.
İran dosyasında ABD özel temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner'in rolü azalırken, Vance'in ağırlığı artıyor. Vance, pazartesi sabahı Katar Başbakanı ve Dışişleri Bakanı Şeyh Muhammed bin Abdurrahman Al Sani ile Trump'la yapacakları görüşme öncesinde bir araya geldi.
Tahran ise salı günü herhangi bir görüşme planının bulunmadığını açıkladı. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, basında yer alan haberleri "hiçbir dayanağı olmayan medya uydurmaları" olarak nitelendirdi.
25 tanker önerisi
Ortadoğulu yetkililere göre arabulucular, güven oluşturmak amacıyla acil adımlar atılmasını önerdi. Öneriler arasında ABD'nin uçak gemilerini büyük çaplı saldırı riskini azaltacak bir mesafeye çekmesi ve İran limanlarına yönelik ablukayı hafifletmesi bulunuyor. Buna karşılık İran'ın 25 petrol tankerinin Hürmüz Boğazı'ndan geçişine izin vermesi öngörülüyor.
Tahran, herhangi bir müzakerenin yeniden başlaması için ablukanın kaldırılmasını, dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılmasını ve petrol yaptırımlarının hafifletilmesini şart koşuyor. İranlı yetkililer, Cumhuriyetçilerin ara seçimlerde yaşadığı kaybı daha elverişli koşullar elde etmek için bir fırsat olarak değerlendiriyor.
İranlı diplomatlar, yakın zamanda bir anlaşmaya varılabileceği konusunda şüphelerini dile getiriyor. ABD ve İsrail'in önceki müzakere turlarını saldırılarla kesintiye uğratmasının ardından Trump'ın İran'a yeniden saldırmasından endişe ediyorlar.
Arabulucular da Devrim Muhafızları Ordusu yetkililerinden kendilerine ulaşan "daha saldırgan" mesajlar nedeniyle anlaşma ihtimalini sorguluyor. Bölgedeki yetkililer, Devrim Muhafızları Ordusu Komutanı Ahmed Vahidi'nin Rızai'den daha fazla nüfuz sahibi olabileceğinden ve olası müzakereleri sabote edebileceğinden endişe ediyor.
Şarku’l Avsat’ın WSJ’den aktardığına göre Rızai'nin son günlerde söylemini sertleştirmesi, kendi konumunu sağlamlaştırma girişimi olabilir. Zira Vance'in İslamabad'daki muhatabı olan Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, "uzlaşmacı tutumu" nedeniyle geri plana itilmişti.
Haziran mutabakatı
İki ABD'li yetkiliye göre Trump, özel görüşmelerinde Vance'in haziran ayında sonuçlandırılmasına yardımcı olduğu mutabakat zaptını eleştirdi. Trump, söz konusu anlaşmanın İran'a saflarını yeniden düzenlemesi ve abluka öncesinde petrol gelirleri elde etmesi için zaman tanıyarak "maliyetli bir hata" olup olmadığını sorguladı. Beyaz Saray'dan bir yetkili ise bu iddiayı yalanladı.
Haziran ayındaki görüşmeler ateşkes ve bir mutabakat zaptıyla sonuçlanmış, ancak İran'ın nükleer programını sınırlandırması veya Hürmüz Boğazı'nda deniz trafiği üzerindeki kontrolünden vazgeçmesi yönünde herhangi bir taahhüt alınamamıştı.
ABD yönetimindeki tartışmalar, savaşın yeniden başlatılmasından ziyade müzakerelerin canlandırılması ile ablukanın sürdürülmesi arasında bir tercihe odaklandı.
Dışişleri Bakanı Marco Rubio ve Beyaz Saray Genel Sekreteri Stephen Miller, Tahran "boyun eğene" kadar baskının sürdürülmesini destekliyor.
ABD'li yetkililer ise İran dosyasında Vance'in ön plana çıkmasının siyasi riskler taşıdığı görüşünde. Vance, başarısızlıkla sonuçlanan müzakerelerin yüzü hâline gelebileceği gibi, kamuoyunda destek görmeyen bir savaşı sona erdiren isim olarak da öne çıkabilir.
