İran Uzmanlar Meclisi, perşembe günü yaptığı açıklamada, ülkenin Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme Antlaşması'ndan (NPT) çekilme ihtimalinin değerlendirilmesini ve savunma doktrininin gözden geçirilmesini istedi. Meclis, bu iki adımın artık kaçınılmaz bir gereklilik ve ulusal bir talep haline geldiğini vurguladı.
İran devlet haber ajansı ISNA'nın aktardığı açıklamada Meclis, “Saldırgan düşmanın tekrarlanan tehditleri, özellikle de ülkenin nükleer bilgisine yönelik tehditler, bu alanda sorumlu uluslararası kurumlara güvenilemeyeceğini gösteriyor” ifadelerini kullandı.
Açıklamada, NPT'den çekilme seçeneğinin değerlendirilmesi, savunma doktrininin gözden geçirilmesi ve gerekli caydırıcılığın oluşturulmasının artık bir talep haline geldiği belirtilerek yetkililere, bilge liderliğin yönlendirmelerinden yararlanarak bu konulara gereken önemi vermeleri çağrısında bulunuldu.
Üst düzey din adamlarından oluşan, liderlik makamının boşalması halinde yeni lideri seçen ve görevini denetleyen etkili bir kurumun bu yöndeki çağrısı, Tahran'ın nükleer niyetlerine ilişkin soru işaretlerini artırabilir. Ancak Uzmanlar Meclisi'nin İran'ın antlaşmadan çekilmesi konusunda doğrudan karar alma yetkisi bulunmuyor.
Söz konusu çağrı, ülke içinde nükleer doktrinin gözden geçirilmesini isteyen baskılara da yeni bir ivme kazandırıyor.
Açıklamada, İran'a yönelik yeni bir saldırının, İran lideri Mücteba Hamaney'in de belirttiği gibi coğrafi sınır tanımaksızın derhal ve etkili bir karşılıkla yanıtlanacağı uyarısında bulunuldu. İran diplomasisine ise özellikle komşu ülkeler olmak üzere tüm taraflara açık ve kararlı bir mesaj iletmesi çağrısı yapıldı.
Bölgenin güvenliğinin ancak bölge halklarının kendi çabalarıyla sağlanabileceği savunulan açıklamada, yabancı askerî güçlerin varlığının güvensizliğin kaynağı olduğu belirtildi. Çözümün ise dostluk görüntüsü veren bu düşmanların bölgeden çıkarılması olduğu ifade edildi.
Meclis, ABD'ye taviz vermenin Washington'ın düşmanlığını sona erdireceğini düşünenlerin tamamen yanıldığını söyleyen İran liderinin sözlerine de atıfta bulundu. Yetkililerden, İran halkının taleplerinden bir zerre bile geri adım atmamaları istendi.
Açıklamada ayrıca Tahran'ın Yemen ve Lübnan'daki müttefikleriyle yürüttüğü cephelerin birliği politikası övüldü. Avrupa'daki protestoların yanı sıra ABD ve İsrail seçimlerinde savaş yanlılarının ağır yenilgiye uğramasının, saldırganlarla ortaklığın sonuçlarını ortaya koyduğu savunuldu.
Uzmanlar Meclisi, ekonomi alanında da çeşitli önerilerde bulundu. Üç erkten temsilcilerin katılımıyla bir savaş ekonomisi karargâhı kurulmasını ve liderlik makamının üst düzey denetiminde faaliyet göstermesini isteyen Meclis, düşmanın ekonomik savaş ve hava-kara ablukası yoluyla ülkenin direncini kırmaya çalıştığını belirtti.
Açıklamada ayrıca özellikle iffet ve başörtüsü alanlarında kültürel istilaya karşı uyarıda bulunuldu.
Tartışma gündemde
Açıklama, Tahran'da nükleer doktrinin geleceğine ilişkin kamuoyu önündeki tartışmaların giderek yoğunlaştığı bir dönemde yayımlandı.
İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Sekreteri Muhsin Rızai, geçen cumartesi günü yaptığı açıklamada, Tahran'ın nükleer doktrinini değiştirmek için henüz «yeni bir karar almadığını, ancak yeni bir savaş çıkması halinde konunun gündeme gelebileceğini söylemişti.
Rızai, böyle bir durumda İran'ın antlaşmada kalıp kalmayacağının henüz belli olmadığını da belirtmişti. Rızai, ağustos ayında göreve atanmasından birkaç gün sonra ise “Neden biz de nükleer bomba yapmaya çalışmıyoruz?” sorusunu gündeme getirmişti.
Rızai, çarşamba günü yaptığı açıklamada, zenginleştirilmiş nükleer maddelerden tek bir atomun bile ülke dışına çıkarılmasına izin vermeyeceklerini söylemişti. Söz konusu maddelerin İran'da kalacağını Moskova'ya bildirdiklerini belirten Rızai, bu malzemeleri nükleer enerjiyle çalışan gemi ve denizaltıların tasarımında kendilerinin kullanacağını ifade etmişti.
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi ise pazartesi günü yaptığı açıklamada, nükleer doktrinin değiştirilmesinin gerçekçi bir konu olduğunu söylemişti. ABD ve İsrail'in, nükleer silahların üretilmesini ve kullanılmasını yasaklayan fetvanın sahibi olan eski İran lideri Ali Hamaney'i suikastla öldürdüğünü belirten Bekayi, buna rağmen İran'ın NPT'ye bağlılığını sürdürdüğünü vurgulamıştı.
Uzmanlar Meclisi Başkanlık Divanı üyesi Muhsin Eraki de İran'ın antlaşmaya üyeliğinin sürdürülmesinin yeniden değerlendirilmesi çağrısında bulunmuş, ülkenin bu antlaşma nedeniyle karşılığında orantılı bir fayda elde etmeden çok sayıda zarar ve saldırıya maruz kaldığını savunmuştu.
Tahran geçici cuma imamı Muhammed Cevad Hac Ali Ekberi, nükleer doktrinin gözden geçirilmesini ulusal bir talep olarak nitelendirerek aydınları ve uzmanları, İran liderine sunulmak üzere öneriler hazırlamaya çağırmıştı.
Meclis Başkanlık Divanı üyesi Ahmed Naderi ise daha ileri giderek açıkça atom bombası üretilmesini istemişti. Meclis'in 90. Madde Komisyonu Başkanı Nasrullah Pejmanfer de pazar günü yaptığı açıklamada, antlaşmadan çekilme konusunun ciddi biçimde gündeme alınmasını talep etmişti.
İran liderinin temsilcisi tarafından denetlenen Keyhan gazetesi de yetkililerin nükleer silah üretimine ilişkin «kesin inkâr tutumundan» vazgeçmesi gerektiğini yazdı. Gazete, «Belirsizlik ve hatta sessizlik en iyi yanıttır» ifadesini kullandı.
Ancak bu tartışma, eski lider Ali Hamaney'in yaklaşık yirmi yıl önce ortaya koyduğu nükleer silah karşıtı tutumla çelişiyor. Hamaney, nükleer silahların üretilmesini, depolanmasını ve kullanılmasını haram olarak nitelendirmiş, Tahran da bu tutumu Birleşmiş Milletler'e bir fetva olarak sunmuştu.
Göreve gelmesinden bu yana kamuoyu önünde görünmeyen yeni lider Mücteba Hamaney ise konuya ilişkin henüz açık bir tutum sergilemedi.
Kazma Dağı
ABD Başkanı Donald Trump, Natanz nükleer tesisine yaklaşık 2 kilometre uzaklıkta, granit kayaçların içine inşa edilmiş ve güçlendirilmiş bir tesis olan Kazma Dağı’nı (Kuh-ı Keleng) hedef alabilecekleri tehdidinde bulundu.
Trump, geçen ayın sonlarında söz konusu tesise işaret ederek, “Hâlâ ilgilenmemiz gereken bir veya iki nokta var ancak bunu 10 dakika içinde halledebiliriz” demişti. New York Times gazetesi ise daha sonra ABD'nin saldırıları yeniden başlatmaya yönelik planlarının bu tesise yönelik bir saldırıyı da içerebileceğini yazmıştı.
İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf'ın danışmanı Mehdi Muhammedi, bu hafta yaptığı açıklamada, ABD'nin Kazma Dağı’na yönelik herhangi bir saldırısının geniş çaplı bir savaşa yol açacağı uyarısında bulundu.
İran, tesisin inşasına 2020 yılında başladı. Uluslararası Bilim ve Güvenlik Enstitüsü (ISIS) tarafından yapılan tahminlere göre tesisin bazı bölümleri yerin en az 100 metre altında bulunuyor.
Tesisin faaliyete geçtiğine ilişkin kamuoyuna açıklanmış herhangi bir kanıt bulunmuyor. Tahran, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nın (UAEA) tesise ilişkin bilgi ve erişim taleplerine de yanıt vermedi. İran yönetimi, söz konusu noktada herhangi bir nükleer faaliyet yürütülmediğini savunuyor.
UAEA, Haziran 2025'teki saldırılar sırasında İran'ın yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş 440,9 kilogram uranyuma sahip olduğunu tahmin etmişti. Bu oran, nükleer silah üretimi için gerekli yüzde 90'lık zenginleştirme seviyesine ulaşmak için teknik açıdan kısa bir mesafeye işaret ediyor.
Ajans, o tarihten bu yana İran'ın uranyum stoklarının mevcut durumunu doğrulayamadı.
UAEA Genel Direktörü Rafael Grossi, geçen hafta Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nde yaptığı açıklamada, hasar gören nükleer tesislerin yeniden inşasına yönelik herhangi bir faaliyet tespit etmediklerini söyledi. Grossi, Tahran'a müfettişlerin bütün tesislere erişimine izin vermesi çağrısında bulundu.
İran ise nükleer silah edinmeye çalıştığı yönündeki iddiaları reddediyor.
