İsrailli kaynaklar, görev süresi sona ermek üzere olan Başbakan Binyamin Netanyahu’nun, yeni hükümeti kurmakla görevlendirilen Gadi Eisenkot ile yaptığı görüşmenin ardından İran’a karşı savaş başlatma kararının, en azından geçici olarak, elinden alındığını belirtti. Kaynaklar, iki ismin ABD Başkanı Donald Trump’ın kararını bekleme ve bu karara bağlı kalma konusunda anlaştığını belirtti.
İsrail siyasetinin iki önemli ismi arasında perşembe akşamı gerçekleşen ve iki saat süren görüşme, kısa bir ortak açıklamayla sona erdi. Açıklamada, Eisenkot’un, “Başbakan ve askerî sekreteri Guy Markizano tarafından verilen güvenlik brifingi” kapsamında İsrail’in karşı karşıya olduğu güvenlik tehditleri hakkında bilgilendirildiği belirtildi. Ayrıca tarafların, ihtiyaç duyulması hâlinde bilgi alışverişini sürdürme konusunda anlaştığı ifade edildi.
Siyasi kaynaklar, Netanyahu ve Eisenkot’un savaş söyleminin dozunu düşürme konusunda uzlaştığını bildirdi. Her iki ismin de kararın Beyaz Saray’da alınacağının ve İsrail’in tek taraflı olarak savaşı başlatmaması gerektiğinin farkında olduğu kaydedildi.
Karar Beyaz Saray’da
Kanal 11’in askerî muhabiri Itay Blumental’a göre Trump, gelecek hafta Çin’i ziyaret edecek. Trump’ın bu ziyareti ABD’nin, ABD ile İsrail’in ortaklaşa ya da İsrail’in tek başına başlatacağı bir savaşla ilişkilendirmesi beklenmiyor. Washington yönetiminin şimdilik Tahran üzerindeki baskısını bir yandan çelişkili siyasi açıklamalarla, diğer yandan bölgedeki büyük çaplı askerî yığınakla sürdürmesi bekleniyor.
Washington, bölgeye askerî teçhizat ve kaynak sevkiyatına devam ediyor. ABD’nin Ortadoğu ve Avrupa’daki üslerinde yaklaşık 200 yakıt ikmal uçağı bulunuyor. Haziran ayından bu yana ilk kez bölgede George Washington ve George Bush uçak gemileri de konuşlandırılmış durumda.
Üçüncü uçak gemisi Roosevelt’in ise gelecek hafta Umman Denizi’ne ulaşması bekleniyor. Ayrıca bölgedeki ABD üslerinde, hava savunma sistemleri de dâhil olmak üzere çeşitli sistemleri işleten binlerce Amerikan askeri bulunuyor.
Kanal 12’ye konuşan kaynaklar, ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı’nın (CENTCOM), İsrail ordusuna İran’a karşı savaşın yakın zamanda yeniden başlaması ihtimaline karşı hazırlıklı olması gerektiğini bildirdiğini aktardı.
Ancak Yedioth Ahronoth gazetesinin internet sitesi Ynet, Trump’ın açıklamalarına rağmen İsrailli yetkililerin şu aşamada ABD ile İran arasındaki müzakerelerin çöktüğüne inanmadığını ve bu nedenle olası bir saldırının henüz uzak ihtimal olarak görüldüğünü yazdı.
Site, İsrail’in elindeki bilgilere dayandırdığı haberinde, “İranlılar kendi pozisyonlarına bağlı kalıyor ve belirledikleri şartlardan bir adım bile geri atmıyor. Buna karşılık Amerikalılar, anlaşmaya varma ihtimalinin bulunmadığının farkında” ifadelerine yer verdi.
Haberde ayrıca, “Washington’un ilave bir adım atması gerekiyordu. Böylece askerî müdahaleye başvurulması hâlinde, anlaşmaya varmak için elinden gelen her şeyi yaptığını söyleyebilecekti” değerlendirmesi yapıldı.
Ynet, Trump’ın nasıl bir yol izleyeceği sorusunu da gündeme getirdi: İran’a yönelik ekonomik baskı kampanyasının önde gelen isimlerinden ABD Hazine Bakanı Scott Bessent’in, ablukayı sürdürme yönündeki tavsiyesini mi dikkate alacak, yoksa ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth ve CENTCOM Komutanı Brad Cooper’ın önerdiği askerî müdahale seçeneğine mi yönelecek?
Her durumda İsrail ordusu olası bir savaşa karşı teyakkuzda bulunuyor ancak savaşı başlatmak için harekete geçmiyor ve böyle bir girişimde bulunmaya istekli görünmüyor. Netanyahu’nun muhalifleri ise başbakanı, Eisenkot’un hükümeti kurma çabalarını engellemek amacıyla kişisel çıkarları doğrultusunda savaş çıkarmaya çalışmakla suçluyor.
“Komplo” iddiası
İsrail Başbakanı eski Ehud Barak, dün Netanyahu’ya yönelik sert eleştiriler içeren bir makale yayımladı.
Barak, makalesinde şu ifadeleri kullandı:
“İki buçuk hafta önce, Tahran’ın yanlış bir hesap yaparak savaşa sürüklenmesine yol açmak amacıyla provokatif bir İsrail uçağı İran sınırına ulaştı. Seçimlerden iki gün önce ise İran’da savaşı tetikleyebilecek gizli bir operasyon engellendi.”
Barak, her iki durumda da savaşa yol açabilecek herhangi bir adımın onaylanması için gerekli yasal prosedürlerin izlenmediğini belirtti. Bu prosedürler arasında Genelkurmay Başkanı ve Askerî İstihbarat Başkanı’nın görüşmelere ve karar alma sürecine katılması, Güvenlik Kabinesi’nde (Kabinet) konunun ele alınması, muhalefet lideri ile Knesset Dışişleri ve Güvenlik Komitesi Başkanı’nın bilgilendirilmesinin bulunduğunu kaydetti.
Barak, “Şimdi geçiş hükümetinde de başbakanın katılımıyla Dışişleri ve Güvenlik Komitesi’nin kapalı alt komitesinde görüşmeler yapılıyor. Elimde somut bir bilgi yok ancak satır aralarını okuyarak bazı sonuçlara varıyorum” dedi.
Netanyahu’nun İran’da askerî bir provokasyon gerçekleştirme fikrine sıkı sıkıya bağlı olduğunu öne süren Barak, böyle bir adımın İran yönetimini İsrail’e füze saldırısıyla karşılık vermeye zorlayabileceğini ve ardından savaşın kaçınılmaz hâle gelebileceğini savundu.
Barak, bu senaryonun yeni hükümetin kurulmasını erteleyeceğini veya tamamen engelleyeceğini belirterek, “Asıl amaç bu” değerlendirmesinde bulundu.
Netanyahu’nun Trump’ın onayı olmadan da harekete geçmeye hazır olduğunu ileri süren Barak, özellikle böyle bir adımın İsrail’e yöneltilen füze saldırılarına karşılık olarak sunulması hâlinde bunun gerçekleşebileceğini ifade etti. Barak, “Bu komplonun engellenmesi son derece önemli” ifadelerini kullandı.
Şarku’l Avsat’ın makaleden aktardığına göre eski başbakan, “Bildiğim kadarıyla, İran’a karşı şimdi harekete geçilmesini zorunlu ve acil kılan herhangi bir istihbarat bilgisi bulunmuyor. Birkaç hafta sonra, seçilmiş hükümetin geniş kapsamlı olsa bile atılacak herhangi bir adımı ciddi biçimde ve düzenli prosedürler çerçevesinde değerlendirmesi mümkün” değerlendirmesinde bulundu.
Daha önce İsrail Genelkurmay Başkanlığı görevini de yürüten Barak, bundan sonra ne yapılması gerektiği sorusuna ise şu cevabı verdi:
“Netanyahu, bakanlar ve diğer yetkililer, yukarıda anlatılan şekilde hareket etmeleri hâlinde sonuçlarına katlanacakları konusunda açıkça uyarılmalı. Açıkça hukuka aykırı emir ve eylemlere ilişkin yasalar kendileri tarafından biliniyor.”
Barak ayrıca, yeni hükümetin bu konuda ceza soruşturması başlatılmasını veya resmî bir soruşturma komisyonu kurulmasını değerlendireceğinin açıklanması gerektiğini belirtti. Soruşturmanın üç ila dört ay içinde sonuçlandırılmasını talep edeceklerini ifade eden Barak, ilgili bütün yetkililere kendi tutumlarını belgelemeleri ve bu kayıtları saklamaları tavsiyesinde bulundu.
Barak, “Böyle bir yaklaşımın Netanyahu’nun planlarını hayata geçirmesini zorlaştıracağına, görüşmelere katılanların tutumlarını daha açık biçimde dile getirmelerini sağlayacağına ve bu senaryonun gerçekleşme ihtimalini azaltacağına inanıyorum” ifadelerini kullandı.
