İran Meclisi’nin 90. Madde Komisyonu Başkan Yardımcısı Hüseyin Ali Hacı Deligani, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) Yönetim Kurulu’nun İran dosyasını ele alacağı toplantıdan günler önce, dün nükleer bomba üretilmesi çağrısında bulundu.
Devrim Muhafızları Ordusu’na yakın Fars Haber Ajansı’na konuşan Hacı Deligani, “Bugün halkın taleplerinden biri, İslam Cumhuriyeti’nin inancının ve füzelerinin yanı sıra nükleer bomba üretmesi ve bu silaha sahip olmasıdır” dedi.
İran’ın nükleer bombaya neden ihtiyaç duyduğu yönündeki soruları cevaplayan Hacı Deligani, “Cevap açık: Ülke bu kapasiteye sahip olmalı. Bunun kullanılıp kullanılmaması ise ayrı bir meseledir” ifadelerini kullandı. Bu konudaki kararın “uygun zamanda” alınacağını belirten milletvekili, söz konusu kararın dinî açıdan İran liderine ait olduğunu söyledi.
Geçmişte ülkenin füze kapasitesinin geliştirilmesine yönelik itirazlarla bugünkü tartışmaları karşılaştıran Hacı Deligani, “Geçmişte bazıları füze sahibi olmaya karşı çıkarken bugün de bazıları nükleer bombaya sahip olmanın gerekliliğini sorgulayabilir” diye konuştu. Mevcut hesaplamalara göre düşmanın, İran'ın geniş yüzölçümü ve böyle bir saldırının doğuracağı ağır sonuçlar nedeniyle ülkeye nükleer saldırı düzenlemeyeceğini savundu.
Parlamentonun 90. Madde Komisyonu, Meclis, hükümet ve yargının işleyişine ilişkin şikâyetleri inceleyen etkili bir komisyon olarak biliniyor. Etkili çevrelerden gelen çağrıların artmasına rağmen Tahran, nükleer programının yönünü değiştirecek herhangi bir karar aldığını henüz açıklamadı.
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi pazartesi günü yaptığı açıklamada, ülkesinin Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması'na (NPT) taraf olmaya devam ettiğini ve antlaşmaya taraf olduğu sürece yükümlülüklerini yerine getirmekle kendisini sorumlu gördüğünü söyledi.
Bekayi, nükleer doktrinin değiştirilmesini “gerçek bir gündem” olarak nitelendirirken, ABD ve İsrail'in İran eski lideri Ali Hamaney'i öldürdüğünü belirtti. Hamaney'in nükleer silah kullanımını yasaklayan fetvanın sahibi olduğunu hatırlattı.
Grossi'nin raporu
Hacı Deligani'nin açıklamaları, UAEA'nın üç aylık gizli raporunun yayımlanmasından bir gün sonra geldi. Raporda Ajans, İran'da barışçıl faaliyetler için beyan edilen nükleer materyallerin başka amaçlarla kullanılmadığından emin olamadığını bildirdi.
Ajans ayrıca İran'ın Haziran 2025'te varlığını duyurduğu İsfahan'daki bir uranyum zenginleştirme tesisinin tam konumunu bilmediğini ve tesiste nükleer materyal bulunup bulunmadığını doğrulayamadığını belirtti.
UAEA Başkanı Rafael Grossi, raporunda, Ajansın İran'ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stokuna ilişkin “bilgi sürekliliğini” kaybetmesinin üzerinden bir yıldan fazla zaman geçtiğini yazdı.
Ajans, Haziran 2025'teki saldırılardan önce İran'ın yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş 440,9 kilogram uranyuma sahip olduğunu tahmin etmişti. Şarku’l Avsat’ın edindiği bilgiye göre bu oran, nükleer silah üretimi için gerekli yüzde 90 zenginleştirme seviyesine ulaşmak için teknik açıdan yalnızca kısa bir mesafe kaldığı anlamına geliyor.
Grossi, denetçilerin yeniden İran'a dönebilmesinin önünü açmak amacıyla Tahran yönetimine “teknik ve aşamalı önlemler” alma çağrısında bulundu. Ancak İran, ABD Başkanı'nın “süregelen tehditleri” olarak nitelendirdiği gelişmeler nedeniyle denetimlerin yeniden başlatılmasının mümkün olmadığını Ajans'a bildirdi.
Viyana'da bulunan uluslararası kuruluşlar nezdindeki İran temsilciliği ise UAEA raporlarının “hukuki ve teknik dayanaklarını” eleştirdi. Temsilcilik, Ajans'tan İran'ın nükleer tesislerine yönelik askerî saldırıların sonuçlarını dikkate almasını istedi.
İran temsilciliği, X platformunda yayımladığı açıklamada, “ABD, taraflı kararlardan saldırganlık unsurunu çıkardı, ancak bunun sonuçları gerçeklerden silinemez. Siyasi gereklilikler öyle gerektirse bile gerçekler ortadan kaybolmaz” ifadelerini kullandı.
UAEA Yönetim Kurulu'nun gelecek hafta Viyana'da raporu görüşmesi bekleniyor. Kurul, İran'ın yükümlülüklerine uymadığı gerekçesiyle eylül ayında ülkenin nükleer dosyasını Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'ne sevk etmişti.
Kaçınılmaz bir zorunluluk
İran Uzmanlar Meclisi, perşembe günü NPT'den çekilme seçeneğinin ve savunma doktrininin gözden geçirilmesinin ele alınmasını istedi. Meclis, bu adımları “kaçınılmaz bir zorunluluk” ve “genel ve ulusal bir talep” olarak nitelendirdi.
İran'ın dinî liderini seçen ve faaliyetlerini denetleyen Uzmanlar Meclisi, “düşmanın” İran'ın nükleer bilgi birikimine yönelik tehditlerinin, bu alanda sorumlu uluslararası kuruluşlara güvenilemeyeceğini gösterdiğini savundu. Ancak Meclisin antlaşmadan çekilme kararı alma yetkisi bulunmuyor.
Uzmanlar Meclisi Başkanlık Divanı ve Düzenin Maslahatını Teşhis Konseyi üyesi Muhsin Araki de daha önce İran'ın antlaşmaya taraf olmayı sürdürmesinin yeniden değerlendirilmesi çağrısında bulunmuş, ülkesinin bu nedenle çok sayıda zarar ve saldırıya maruz kaldığını söylemişti.
İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi Sekreteri Muhsin Rızai ise geçtiğimiz cumartesi günü yaptığı açıklamada, Tahran'ın nükleer doktrinini değiştirmeye yönelik “yeni bir karar” almadığını, ancak yeni bir savaşın dayatılması hâlinde bu konunun gündeme gelebileceğini belirtti.
Rızai, tartışmayı “halkın taleplerine” verilen bir cevap olarak sundu. İranlıların, UAEA'nın denetimlerine izin verilmesine rağmen “düşmanın gelip bütün nükleer merkezlerimizi vurduğunu” düşündüğünü belirterek, halkın “Neden bu durumu sürdürmek istiyorsunuz?” diye sorduğunu ifade etti.
Tartışmalar, eski İran liderinin yaklaşık yirmi yıl önce ortaya koyduğu ve nükleer silahların üretilmesini, depolanmasını ve kullanılmasını “haram” olarak nitelendirdiği fetvayla da çelişiyor. Tahran yönetimi, söz konusu görüşü Birleşmiş Milletler'e resmî bir fetva olarak sunmuştu.
Rızai, çarşamba günü yaptığı açıklamada, İran'ın zenginleştirilmiş nükleer materyallerinden “tek bir atomun bile” ülke dışına çıkarılmasına izin vermeyeceğini söyledi. Bu materyallerin nükleer enerjiyle çalışan gemi ve denizaltıların tasarımında kullanılacağını ifade etti.
Tahran yönetimi nükleer programının barışçıl amaçlar taşıdığını savunuyor. Ancak UAEA, İran'ın nükleer silaha sahip olmayan ülkeler arasında yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş uranyum üreten tek ülke olduğunu vurguluyor. Batılı ülkeler ise İran'ın 2003 yılına kadar sistematik bir nükleer silah programı yürüttüğünü ileri sürüyor.
