ABD ile İran arasındaki gerilimi kontrol altına almayı amaçlayan diplomatik girişimlerin sonuçsuz kalmasıyla birlikte, askerî çatışmanın yeniden başlaması ihtimaline ilişkin işaretler güçleniyor. Washington'un Ortadoğu'daki deniz gücünü artırması ve ABD'de Tahran karşısında geri adım atılmaması yönündeki siyasi açıklamalar, bu ihtimali daha da öne çıkarıyor.
Buna karşılık Pakistan diplomatik girişimlerini sürdürürken, İran ile Rusya arasındaki temaslar da devam ediyor. Washington ise yaptırımlar nedeniyle İran ekonomisindeki kötüleşmenin hızlandığını savunuyor. Pakistan ve Moskova diplomatik çabalarını sürdürürken, Tahran çözüm çağrısını yineleyen söylemini koruyor. Washington ise askerî ve ekonomik seçeneklerini açık tutma kararlılığında görünüyor. Üçüncü ABD uçak gemisinin bölgeye ulaşması ve ABD Başkanı Donald Trump'ın geri adım atılmaması yönündeki çağrılara destek vermesi, müzakere süreci üzerindeki baskıyı artırıyor. Mevcut bekleyişin yeni bir askerî çatışma turuna dönüşebileceği endişesi de giderek büyüyor.
Askerî gerilim ihtimalini güçlendiren işaretler
Washington ile Tahran arasındaki savaş ve uzlaşma ihtimallerine ilişkin göstergeler her gün değişiyor. Ancak son gelişmeler, askerî gerilim ihtimalini öne çıkarıyor. ABD'nin üçüncü uçak gemisi USS Theodore Roosevelt'in Ortadoğu'ya ulaşarak USS George Washington ve USS George Bush'a katılması, Washington'un bölgedeki askerî kapasitesini belirgin biçimde artırdığını gösteriyor.
Bu hamle, çatışmayı sona erdirmeye yönelik müzakerelerin tıkandığı bir dönemde yapıldı. Haftalardır ağırlıklı olarak deniz sahasında yoğunlaşan çatışmada ABD İran limanlarına abluka uygularken, Tahran da stratejik Hürmüz Boğazı'ndaki nüfuzunu genişletmeye çalışıyor.
Gözlemciler, ABD'nin deniz gücündeki yığınağın, özellikle Körfez'deki gerilimin yayılmasıyla birlikte Washington'un İran'a yönelik geniş çaplı saldırıları yeniden başlatma ihtimaline hazırlandığına işaret edebileceğini değerlendiriyor. Bahreyn'de patlama sesleri duyulurken, Tahran da bir ABD üssünü insansız hava araçlarıyla hedef aldığını açıkladı.
Üçüncü uçak gemisinin bölgeye ulaşması, bu gemilerin sağladığı saldırı ve hava gücü kapasitesi ile beraberindeki savaş gemileri dikkate alındığında önemli bir askerî gösterge niteliği taşıyor. Bu konuşlanma, siyasi girişimlerin başarısız olması durumunda Washington'un askerî seçeneklerini genişletiyor.
Trump, Cumhuriyetçi senatörün geri adım atmama çağrısına destek verdi
Askerî hareketliliğin yanı sıra dikkat çeken bir diğer gelişme, ABD Başkanı Donald Trump'ın Cumhuriyetçi Senatör Tim Sheehy'nin Wall Street Journal'da yayımlanan makalesine verdiği destek oldu. Sheehy, yazısında ABD yönetimine, savaşın yol açabileceği siyasi ve askerî maliyetlere rağmen İran'la mücadeleyi sürdürme ve geri adım atmama çağrısında bulundu.
Trump, makaleyi “çok önemli ve okunmaya değer” olarak nitelendirdi. Ardından yazıyı Truth Social hesabından yeniden paylaşarak takipçilerine okumalarını tavsiye etti. Bu adım, ABD Başkanı'nın senatörün Tahran üzerindeki baskının sürdürülmesi ve İran'ın çatışmadan bölgesel konumunu güçlendirecek kazanımlarla çıkmasının engellenmesi yönündeki siyasi ve stratejik yaklaşımını desteklediği şeklinde değerlendiriliyor.
Trump'ın makaleyi yeniden paylaşması, çatışmanın yalnızca sınırlı bir askerî mücadele değil, aynı zamanda ABD'nin güvenilirliğini sınayan bir süreç olarak sunulmasına yönelik bir girişim olarak yorumlanıyor. Bu yaklaşım, müzakerelerin tıkanmaya devam etmesi halinde ABD yönetiminin siyasi manevra alanını daraltabilir.
Savaş kararı için kamuoyu desteği şart değil

Sheehy değerlendirmesinde, savaşın Amerikan kamuoyunda popüler olmamasının savaşa girme kararının mutlaka yanlış olduğu anlamına gelmediğini savunuyor. Şarku’l Avsat’ın edindiği bilgiye göre Senatör, geri adım atmanın veya yenilginin doğurabileceği stratejik ve siyasi kayıpların, mücadeleyi sürdürmenin maliyetinden daha ağır olabileceği uyarısında bulunuyor.
Sheehy, bu görüşünü desteklemek için ABD eski Başkanı Harry Truman'ın 1950'deki Kore Savaşı sırasında aldığı kararı örnek gösteriyor. Truman, İkinci Dünya Savaşı'ndan yorgun çıkan Amerikan kamuoyunun yeni bir savaşa sıcak bakmamasına rağmen Güney Kore'nin komünist yönetimin kontrolüne girmesini önlemek amacıyla askerî müdahalede bulunmuştu.
Senatör, Truman'ın bu karar nedeniyle iç siyasette bedel ödediğini ve partisinin ara seçimleri kaybettiğini hatırlatıyor. Ancak müdahalenin uzun vadeli stratejik kazanımlar sağladığını ve Kore Yarımadası'nda komünist nüfuzun genişlemesini engellediğini savunuyor.
Makalesinde ABD eski başkanları Lyndon Johnson'ın Vietnam, George W. Bush'un ise Irak politikalarına da değinen Sheehy, büyük askerî kararların yalnızca kısa vadeli kamuoyu desteğine göre değerlendirilmemesi, uzun vadeli stratejik sonuçlarının da dikkate alınması gerektiğini ileri sürüyor.
Tahran, Trump'ın tutumunu yanlış değerlendirdi

Cumhuriyetçi senatör, tarihsel değerlendirmesini İran'la mevcut çatışmaya taşıyarak Tahran yönetiminin 47 yıldır ABD'yi olası bir çatışmanın tehditleri ve maliyetleri altında tutabileceğine, böylece Amerikan yönetimlerini sonunda geri adım atmaya zorlayabileceğine inandığını savunuyor.
Sheehy, İran'ın Trump'ın tutumunu yanlış değerlendirdiğini ileri sürüyor. Bu görüşüne dayanak olarak, 2020'de İran Devrim Muhafızları'nın üst düzey komutanlarından birinin hedef alınmasından, 2025'te İran'ın nükleer programına yönelik saldırılara ve 2026'da devam eden askerî çatışmaya uzanan bir dizi ABD kararını gösteriyor.
Senatör, Trump'ın kararlarının ABD ulusal güvenlik ihtiyaçlarının farkında olunduğunu gösterdiğini savunuyor. Ona göre çatışmanın başarıyla sonuçlanması, yaklaşık yarım asırdır devam eden ve Ortadoğu'da istikrarsızlığa ve sivil kayıplara yol açtığını düşündüğü İran politikalarının sona ermesini sağlayabilir.
Makale daha da ileri giderek, uygun koşulların oluşması halinde İran halkının yönetimi devirebileceğini öne sürüyor. Ancak bu hedefin gerçekleştirilememesi durumunda mevcut yönetimin iktidarını koruyarak güçlenebileceği uyarısında bulunuyor. Senatör, özellikle gelecekte Demokrat bir yönetimin yeniden yumuşama politikasına dönmesi halinde böyle bir sonucun ortaya çıkabileceğini savunuyor.
Pakistan arabuluculuk çabalarını sürdürüyor
Öte yandan çatışmanın genişlemesini önlemeye yönelik diplomatik girişimler de devam ediyor. Pakistan Dışişleri Bakanı İshak Dar, ülkesinin bölge ülkelerinin desteğiyle ABD ve İran arasındaki gerilimi azaltmaya yönelik çabalarını sürdüreceğini açıkladı.
Pakistanlı bakan, dün İslamabad'da düzenlenen ve 10 üye ülkenin dışişleri bakanları ile diplomatik yetkililerinin katıldığı Ekonomik İşbirliği Teşkilatı toplantısında konuştu. Katılımcı ülkeler arasında İran, Pakistan, Türkiye, Afganistan ve Orta Asya cumhuriyetleri de bulunuyor.
Dar, barış ve istikrarın ekonomik kalkınmanın temel koşulları olduğunu belirterek, bölgede yaşanan çatışma ve karışıklıklardan duyduğu derin endişeyi dile getirdi.
Pakistan'ın girişimleri, İslamabad'ın geçen nisan ayında Washington ile Tahran arasındaki ilk doğrudan görüşmelere ev sahipliği yapmış olması nedeniyle ayrı bir önem taşıyor. Söz konusu görüşmeler, tırmanma riskini azaltacak bir müzakere süreci başlatmayı amaçlamıştı.
Moskova ve Tahran krizden çıkış yolu arıyor

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, İslamabad'daki Ekonomik İşbirliği Teşkilatı toplantısı sırasında yaptığı açıklamada, ülkesinin diplomatik yollar da dahil olmak üzere anlaşmazlıkların barışçıl çözümü ilkesine her zaman bağlı kaldığını söyledi.
Şarku’l Avsat’ın IRNA ‘dan aktardığına göre Arakçi, ABD'nin müzakere yerine saldırganlık, tehdit, suikastlar, ekonomik baskı ve abluka yolunu tercih ettiğini savundu. İran'ın uluslararası hukuka ve anlaşmazlıkların barışçıl çözümüne bağlı olduğunu belirtti.
Diplomatik temaslar kapsamında Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov da dün İranlı mevkidaşı Abbas Arakçi ile telefon görüşmesi gerçekleştirdi. Görüşmede Ortadoğu'daki krizin son durumu ve çözüm yolları ele alındı.
Rusya Dışişleri Bakanlığı tarafından yapılan açıklamada, görüşmede mevcut krizin çözümüne yönelik olası girişimlerin değerlendirildiği belirtildi. Moskova, bölgedeki gerilim artışından ABD ve İsrail'in İran'a yönelik olarak nitelendirdiği adımlarını sorumlu tuttu.
Bu telefon görüşmesi, İran üzerindeki askerî ve ekonomik baskıların arttığı, çatışmanın genişlemesini önleyecek diplomatik girişimlere duyulan ihtiyacın yükseldiği bir dönemde Moskova ile Tahran arasındaki siyasi koordinasyonun sürdüğünü gösteriyor.
Washington: İran ekonomisi tarihî bir çöküşle karşı karşıya

Ekonomik cephede ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, İran'a uygulanan yaptırımların sonuçlarına ilişkin uyarılarının dozunu artırdı. Bessent, İran ekonomisinin tarihteki en hızlı ekonomik çöküşlerden biriyle karşı karşıya olduğunu söyledi.
Pazar akşamı Fox News'e konuşan Bessent, İran ekonomisinin Mart 2026 ile Mart 2027 arasındaki dönemde yüzde 25 daralmasını beklediğini belirtti. ABD yaptırımlarını ise “dünya tarihinde tek bir ülkeye karşı uygulanan en büyük ekonomik izolasyon” olarak nitelendirdi.
Bu açıklamalar, ABD yönetiminin Tahran'ın çatışmayı sürdürme maliyetlerini karşılayabilme kapasitesini azaltmak ve müzakere masasındaki konumunu zayıflatmak amacıyla askerî hareketliliğin yanı sıra ekonomik baskıdan da yararlanmayı hedeflediğini gösteriyor.
Bessent ayrıca İran'dan gelen tehditler üzerine Washington'daki özel konutundan ayrıldığına ilişkin basında yer alan haberleri doğruladı. Tehdit seviyesinin “yüksek” olduğunu belirten Bessent, yeni ikamet adresine ilişkin bilgi vermedi. ABD medyası daha önce bakanın bir askerî üsse taşındığını bildirmişti.