Japonya afetlerde dezenformasyonla nasıl mücadele ediyor?

Japonya, afet dönemlerinde yayılan yanıltıcı ve sahte haberlerle mücadelede teknolojik araçların geliştirilmesi ve toplumsal farkındalığın artırılmasını bir arada yürütüyor.

Araştırmaya göre doğal afetlerin ardından sosyal medyada yayılan paylaşımlar, yanıltıcı haberler için elverişli bir ortam oluşturuyor (Reuters)
Araştırmaya göre doğal afetlerin ardından sosyal medyada yayılan paylaşımlar, yanıltıcı haberler için elverişli bir ortam oluşturuyor (Reuters)
TT

Japonya afetlerde dezenformasyonla nasıl mücadele ediyor?

Araştırmaya göre doğal afetlerin ardından sosyal medyada yayılan paylaşımlar, yanıltıcı haberler için elverişli bir ortam oluşturuyor (Reuters)
Araştırmaya göre doğal afetlerin ardından sosyal medyada yayılan paylaşımlar, yanıltıcı haberler için elverişli bir ortam oluşturuyor (Reuters)

Sosyal medya platformları başta olmak üzere dijital mecralarda yanıltıcı ve sahte bilgilerin hızla yayılması, dünya genelinde toplumlar ve hükümetler açısından giderek büyüyen sorunlara yol açıyor. Bu alanda Japonya'nın izlediği yöntemler ise dikkat çekiyor. Ülke, dezenformasyonun yayılmasını önlemek ve toplumun doğru bilgiyle yanlış bilgiyi ayırt etme becerisini geliştirmek amacıyla teknolojik çözümler ile toplumsal bilinçlendirme çalışmalarını bir arada yürütüyor.

Tokyo Üniversitesi Çok Disiplinli Bilgi Çalışmaları Enstitüsü öğretim üyesi Doç. Dr. Yuno Şibuya, bu konuda yalnızca sahte haberler yayıldıktan sonra yanlış bilgilerin düzeltilmesinin yeterli olmadığını belirterek, "Asıl mesele, insanların yanıltıcı içerikleri ayırt edebilmelerini ve bunların hangi amaçlarla yayıldığını anlayabilmelerini sağlamak" değerlendirmesinde bulundu.

Mücadele için ortak çaba gerekiyor

Şibuya, dezenformasyonla mücadelenin yalnızca hükümetlerin sorumluluğunda olmadığını, araştırmacıların, dijital platformların ve kullanıcıların da sürece katkıda bulunması gerektiğini vurguladı. Toplumsal farkındalığın artırılması ve dijital okuryazarlık becerilerinin geliştirilmesinin önemine işaret etti.

Şarku’l Avsat'a konuşan Şibuya, yanıltıcı haberlerin yayılmasını önlemeye yönelik teknolojik araçların geliştirilip geliştirilmediğine ilişkin soruya, araştırmacıların ve şirketlerin kullanıcıların içeriklerin kaynağını tespit etmesine yardımcı olacak araçlar üzerinde çalıştığını söyledi. Ayrıca dolaşımdaki iddiaların asılsızlığını ortaya koyacak şekilde doğru bilgilerin nasıl sunulabileceğine ilişkin araştırmalar yürütüldüğünü kaydetti.

Ancak Şibuya, doğru bilginin tek başına yayımlanmasının yeterli olmadığını, bunun yanıltıcı içeriklerin fark edilmesini sağlayacak bir yöntemle sunulması gerektiğini vurguladı.

Şibuya, bu yaklaşımı "bilişsel koruma" olarak tanımlıyor. Buna göre bireylerin, özellikle dolandırıcılık girişimlerinde kullanılan "Hemen ödeme yap" gibi aciliyet içeren ifadelerin yarattığı baskı altında düşünmeden hareket etmelerinin önüne geçilmesi gerekiyor.

Bilişsel korumanın beş temel unsurdan oluştuğunu belirten Şibuya, bunları kişinin kendisini sorgulaması, sağlıklı şüphecilik, özdenetim, bilgi karşısında alçakgönüllülük ve bağımsız karar verebilme yeteneği olarak sıraladı.

Noto depremi, dezenformasyonun tekrarlanan örüntülerini ortaya çıkardı

Şibuya'nın aktardığı araştırmalarda incelenen örneklerden biri, 2024 yılında Japonya'nın batısındaki Noto Yarımadası'nda meydana gelen şiddetli depremin ardından, özellikle X platformunda yayılan paylaşımlar oldu.

cdvfgbhyj
Tokyo Üniversitesi Çok Disiplinli Bilgi Çalışmaları Enstitüsü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Yuno Şibuya

Şibuya, araştırmanın zamanlamasının X'in gelir elde etme mekanizmasında yaptığı değişiklikle bağlantılı olduğunu belirterek, araştırmacıların bu düzenlemenin paylaşımların niteliğini etkileyip etkilemediğini incelemek istediklerini söyledi.

Araştırmada, yardım çağrısı içeren çok sayıda paylaşım tespit edildi. Bunlardan birinde, bir kadının eşiyle birlikte enkaz altında mahsur kaldığı, eşinin nefes almakta zorlandığı, ayağının sıkıştığı ve dışarı çıkamadığı, acil yardım ekipleriyle de iletişim kuramadıkları öne sürülüyordu.

Araştırmacılar, aynı mesajın farklı hesaplar üzerinden tekrar tekrar paylaşıldığını belirledi. Kopyalanarak yayımlanan içeriklerde 45 farklı paylaşım kalıbı tespit edilirken, bu kalıpların toplamda 7 bin 230'dan fazla paylaşımda kullanıldığı ortaya çıktı.

Şibuya, bu mesajları yayımlayan hesapların kimliklerinin kesin olarak belirlenemediğini, ancak bunların önemli bir bölümünün Japoncayı ana dili olarak kullanmayan kişiler tarafından yönetildiğinin tahmin edildiğini belirti. Söz konusu hesapların, izlenme sayılarını artırmak amacıyla bu metinleri yeniden paylaştığı değerlendirildi. Araştırmada incelenen örneklemin yüzde 85'ini bu tür paylaşımların oluşturduğu tahmin edildi.

Şibuya, söz konusu içeriklerin yayılmasını X'in gelir paylaşımı mekanizmasında yaptığı değişiklik sonrasında bazı kullanıcıların kazançlarını artırma arayışına girmiş olabileceği ihtimaliyle ilişkilendirdi. Ancak bunun bütün paylaşımcıların motivasyonunu açıklayan kesinleşmiş bir bulgu değil, güçlü bir olasılık olarak değerlendirilmesi gerektiğinin altını çizdi.

Araştırmada ayrıca gerçek depremlerin ardından "yapay depremler" meydana getirildiğine ilişkin iddiaların yayıldığı ve bazı hesapların kendilerini resmî medya kuruluşları gibi tanıttığı belirlendi.

Bu kapsamda, Japonya Radyo ve Televizyon Kurumu NHK'nın logosunun kullanılarak asılsız iddiaların dolaşıma sokulduğu tespit edildi. Araştırmacılar, bu tür içeriklerin kamuoyunun resmî medyaya duyduğu güveni zedeleyebileceği uyarısında bulundu.

Yapay zekâ etiketleri, doğruyla yanlışı ayırt etmeyi sağlamıyor

Şibuya'nın aktardığı bir başka araştırmada ise ABD, Japonya, Almanya, Endonezya ve Fransa'dan katılımcılara çeşitli videolar izletilerek içeriklerin doğruluğunu değerlendirmeleri istendi.

Araştırmacılar, üzerinde yapay zekâ tarafından üretildiğine ilişkin ibare bulunan videolarla böyle bir bilgilendirme içermeyen videoları karşılaştırdı. Deney sonucunda, yapay zekâ etiketi kullanılmasının katılımcıların doğru ve yanlış iddiaları ayırt etme becerisinde genel bir iyileşme sağlamadığı görüldü.

Bununla birlikte katılımcıların tepkileri ülkeden ülkeye farklılık gösterdi. Japon katılımcılar arasında en sık verilen yanıtın "Bilmiyorum" olduğu belirlendi.

Araştırma daha sonra Japonya'daki seçim kampanyaları sırasında YouTube'da yayımlanan videoları da kapsayacak şekilde genişletildi.

Şibuya'nın aktardığı verilere göre incelenen içerikleri yayımlayanlar arasında geleneksel medya kuruluşlarının payı yalnızca yüzde 3'te kaldı. Buna karşılık resmî bir medya kuruluşuna bağlı olmayan bireysel içerik üreticilerinin oranı yüzde 65'e ulaştı. Bu kişilerin videoları, toplam izlenmelerin yüzde 77'sinden fazlasını elde etti.

Araştırmada incelenen içeriklerin yüzde 72'sinin yeniden üretilmiş, başka bir ifadeyle daha önce yayımlanmış materyallerin düzenlenmesi veya montajlanmasıyla hazırlanmış videolardan oluştuğu belirlendi.

Şibuya, mevcut görüntülerin yeniden kullanılmasının tek başına dezenformasyon anlamına gelmediğini belirtti. Ancak gerçek bir görüntünün farklı bölümlerinin bir araya getirilmesi veya değiştirilmesiyle bağlamının çarpıtılabileceği uyarısında bulundu.

Şibuya'ya göre yapay zekâ teknolojileri, gerçek görüntülerin bağlamından koparılarak yeniden düzenlenmesini ve yanıltıcı içeriklere dönüştürülmesini de giderek kolaylaştırıyor.



Japonya afetlerde dezenformasyonla nasıl mücadele ediyor?

Araştırmaya göre doğal afetlerin ardından sosyal medyada yayılan paylaşımlar, yanıltıcı haberler için elverişli bir ortam oluşturuyor (Reuters)
Araştırmaya göre doğal afetlerin ardından sosyal medyada yayılan paylaşımlar, yanıltıcı haberler için elverişli bir ortam oluşturuyor (Reuters)
TT

Japonya afetlerde dezenformasyonla nasıl mücadele ediyor?

Araştırmaya göre doğal afetlerin ardından sosyal medyada yayılan paylaşımlar, yanıltıcı haberler için elverişli bir ortam oluşturuyor (Reuters)
Araştırmaya göre doğal afetlerin ardından sosyal medyada yayılan paylaşımlar, yanıltıcı haberler için elverişli bir ortam oluşturuyor (Reuters)

Sosyal medya platformları başta olmak üzere dijital mecralarda yanıltıcı ve sahte bilgilerin hızla yayılması, dünya genelinde toplumlar ve hükümetler açısından giderek büyüyen sorunlara yol açıyor. Bu alanda Japonya'nın izlediği yöntemler ise dikkat çekiyor. Ülke, dezenformasyonun yayılmasını önlemek ve toplumun doğru bilgiyle yanlış bilgiyi ayırt etme becerisini geliştirmek amacıyla teknolojik çözümler ile toplumsal bilinçlendirme çalışmalarını bir arada yürütüyor.

Tokyo Üniversitesi Çok Disiplinli Bilgi Çalışmaları Enstitüsü öğretim üyesi Doç. Dr. Yuno Şibuya, bu konuda yalnızca sahte haberler yayıldıktan sonra yanlış bilgilerin düzeltilmesinin yeterli olmadığını belirterek, "Asıl mesele, insanların yanıltıcı içerikleri ayırt edebilmelerini ve bunların hangi amaçlarla yayıldığını anlayabilmelerini sağlamak" değerlendirmesinde bulundu.

Mücadele için ortak çaba gerekiyor

Şibuya, dezenformasyonla mücadelenin yalnızca hükümetlerin sorumluluğunda olmadığını, araştırmacıların, dijital platformların ve kullanıcıların da sürece katkıda bulunması gerektiğini vurguladı. Toplumsal farkındalığın artırılması ve dijital okuryazarlık becerilerinin geliştirilmesinin önemine işaret etti.

Şarku’l Avsat'a konuşan Şibuya, yanıltıcı haberlerin yayılmasını önlemeye yönelik teknolojik araçların geliştirilip geliştirilmediğine ilişkin soruya, araştırmacıların ve şirketlerin kullanıcıların içeriklerin kaynağını tespit etmesine yardımcı olacak araçlar üzerinde çalıştığını söyledi. Ayrıca dolaşımdaki iddiaların asılsızlığını ortaya koyacak şekilde doğru bilgilerin nasıl sunulabileceğine ilişkin araştırmalar yürütüldüğünü kaydetti.

Ancak Şibuya, doğru bilginin tek başına yayımlanmasının yeterli olmadığını, bunun yanıltıcı içeriklerin fark edilmesini sağlayacak bir yöntemle sunulması gerektiğini vurguladı.

Şibuya, bu yaklaşımı "bilişsel koruma" olarak tanımlıyor. Buna göre bireylerin, özellikle dolandırıcılık girişimlerinde kullanılan "Hemen ödeme yap" gibi aciliyet içeren ifadelerin yarattığı baskı altında düşünmeden hareket etmelerinin önüne geçilmesi gerekiyor.

Bilişsel korumanın beş temel unsurdan oluştuğunu belirten Şibuya, bunları kişinin kendisini sorgulaması, sağlıklı şüphecilik, özdenetim, bilgi karşısında alçakgönüllülük ve bağımsız karar verebilme yeteneği olarak sıraladı.

Noto depremi, dezenformasyonun tekrarlanan örüntülerini ortaya çıkardı

Şibuya'nın aktardığı araştırmalarda incelenen örneklerden biri, 2024 yılında Japonya'nın batısındaki Noto Yarımadası'nda meydana gelen şiddetli depremin ardından, özellikle X platformunda yayılan paylaşımlar oldu.

cdvfgbhyj
Tokyo Üniversitesi Çok Disiplinli Bilgi Çalışmaları Enstitüsü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Yuno Şibuya

Şibuya, araştırmanın zamanlamasının X'in gelir elde etme mekanizmasında yaptığı değişiklikle bağlantılı olduğunu belirterek, araştırmacıların bu düzenlemenin paylaşımların niteliğini etkileyip etkilemediğini incelemek istediklerini söyledi.

Araştırmada, yardım çağrısı içeren çok sayıda paylaşım tespit edildi. Bunlardan birinde, bir kadının eşiyle birlikte enkaz altında mahsur kaldığı, eşinin nefes almakta zorlandığı, ayağının sıkıştığı ve dışarı çıkamadığı, acil yardım ekipleriyle de iletişim kuramadıkları öne sürülüyordu.

Araştırmacılar, aynı mesajın farklı hesaplar üzerinden tekrar tekrar paylaşıldığını belirledi. Kopyalanarak yayımlanan içeriklerde 45 farklı paylaşım kalıbı tespit edilirken, bu kalıpların toplamda 7 bin 230'dan fazla paylaşımda kullanıldığı ortaya çıktı.

Şibuya, bu mesajları yayımlayan hesapların kimliklerinin kesin olarak belirlenemediğini, ancak bunların önemli bir bölümünün Japoncayı ana dili olarak kullanmayan kişiler tarafından yönetildiğinin tahmin edildiğini belirti. Söz konusu hesapların, izlenme sayılarını artırmak amacıyla bu metinleri yeniden paylaştığı değerlendirildi. Araştırmada incelenen örneklemin yüzde 85'ini bu tür paylaşımların oluşturduğu tahmin edildi.

Şibuya, söz konusu içeriklerin yayılmasını X'in gelir paylaşımı mekanizmasında yaptığı değişiklik sonrasında bazı kullanıcıların kazançlarını artırma arayışına girmiş olabileceği ihtimaliyle ilişkilendirdi. Ancak bunun bütün paylaşımcıların motivasyonunu açıklayan kesinleşmiş bir bulgu değil, güçlü bir olasılık olarak değerlendirilmesi gerektiğinin altını çizdi.

Araştırmada ayrıca gerçek depremlerin ardından "yapay depremler" meydana getirildiğine ilişkin iddiaların yayıldığı ve bazı hesapların kendilerini resmî medya kuruluşları gibi tanıttığı belirlendi.

Bu kapsamda, Japonya Radyo ve Televizyon Kurumu NHK'nın logosunun kullanılarak asılsız iddiaların dolaşıma sokulduğu tespit edildi. Araştırmacılar, bu tür içeriklerin kamuoyunun resmî medyaya duyduğu güveni zedeleyebileceği uyarısında bulundu.

Yapay zekâ etiketleri, doğruyla yanlışı ayırt etmeyi sağlamıyor

Şibuya'nın aktardığı bir başka araştırmada ise ABD, Japonya, Almanya, Endonezya ve Fransa'dan katılımcılara çeşitli videolar izletilerek içeriklerin doğruluğunu değerlendirmeleri istendi.

Araştırmacılar, üzerinde yapay zekâ tarafından üretildiğine ilişkin ibare bulunan videolarla böyle bir bilgilendirme içermeyen videoları karşılaştırdı. Deney sonucunda, yapay zekâ etiketi kullanılmasının katılımcıların doğru ve yanlış iddiaları ayırt etme becerisinde genel bir iyileşme sağlamadığı görüldü.

Bununla birlikte katılımcıların tepkileri ülkeden ülkeye farklılık gösterdi. Japon katılımcılar arasında en sık verilen yanıtın "Bilmiyorum" olduğu belirlendi.

Araştırma daha sonra Japonya'daki seçim kampanyaları sırasında YouTube'da yayımlanan videoları da kapsayacak şekilde genişletildi.

Şibuya'nın aktardığı verilere göre incelenen içerikleri yayımlayanlar arasında geleneksel medya kuruluşlarının payı yalnızca yüzde 3'te kaldı. Buna karşılık resmî bir medya kuruluşuna bağlı olmayan bireysel içerik üreticilerinin oranı yüzde 65'e ulaştı. Bu kişilerin videoları, toplam izlenmelerin yüzde 77'sinden fazlasını elde etti.

Araştırmada incelenen içeriklerin yüzde 72'sinin yeniden üretilmiş, başka bir ifadeyle daha önce yayımlanmış materyallerin düzenlenmesi veya montajlanmasıyla hazırlanmış videolardan oluştuğu belirlendi.

Şibuya, mevcut görüntülerin yeniden kullanılmasının tek başına dezenformasyon anlamına gelmediğini belirtti. Ancak gerçek bir görüntünün farklı bölümlerinin bir araya getirilmesi veya değiştirilmesiyle bağlamının çarpıtılabileceği uyarısında bulundu.

Şibuya'ya göre yapay zekâ teknolojileri, gerçek görüntülerin bağlamından koparılarak yeniden düzenlenmesini ve yanıltıcı içeriklere dönüştürülmesini de giderek kolaylaştırıyor.


Rus uçağındaki bomba ihbarı, uçağın Antalya’ya güvenli iniş yapmasıyla sonuçlandı

Rusya’ya ait “Sukhoi Superjet 100” tipi yolcu uçağı, 18 Temmuz 2017’de Moskova yakınlarındaki Jukovski Havalimanı’nda apronda (Reuters)
Rusya’ya ait “Sukhoi Superjet 100” tipi yolcu uçağı, 18 Temmuz 2017’de Moskova yakınlarındaki Jukovski Havalimanı’nda apronda (Reuters)
TT

Rus uçağındaki bomba ihbarı, uçağın Antalya’ya güvenli iniş yapmasıyla sonuçlandı

Rusya’ya ait “Sukhoi Superjet 100” tipi yolcu uçağı, 18 Temmuz 2017’de Moskova yakınlarındaki Jukovski Havalimanı’nda apronda (Reuters)
Rusya’ya ait “Sukhoi Superjet 100” tipi yolcu uçağı, 18 Temmuz 2017’de Moskova yakınlarındaki Jukovski Havalimanı’nda apronda (Reuters)

Türk haber ajanslarının bildirdiğine göre Rusya’ya ait bir yolcu uçağı, bugün Türkiye’nin güneyine doğru seyir halindeyken bomba ihbarı aldı. AFP’nin haberine göre uçak güvenli şekilde iniş yapmasının ardından bütün yolcu ve mürettebat tahliye edildi.

Rusya’nın Azimuth Airlines şirketine ait Sukhoi Superjet 100 tipi uçak, ülkenin güneyindeki Mineralnye Vody kentinden, BM İklim Değişikliği Konferansı COP31’e ev sahipliği yapan Antalya’ya gitmek üzere havalandı.

Bomba ihbarının alınmasının ardından Antalya Havalimanı’na iniş yapan uçak, güvenlik amacıyla özel bir alana çekildi. Uçaktaki 65 yolcu ve 4 mürettebat tahliye edildi. Yapılan kontrollerde şüpheli herhangi bir unsura rastlanmadı.

Bu ayın başlarında Avrupa genelinde çok sayıda ticari uçuşu hedef alan bir dizi asılsız bomba ihbarı da çeşitli ülkelerin soruşturma başlatmasına neden oldu. İrlanda, henüz herhangi bir şüphelinin kimliği belirlenememiş olsa da olayların “koordine edilmiş bir sabotaj kampanyasının” parçası olabileceğinden şüphelendiklerini açıkladı.


Siyah ekranlar ve çöken sistemler... ABD’nin dijital altyapısına ne oluyor?

Microsoft Copilot logosu, kodlar ve ‘küresel kesinti’ ifadesinin yer aldığı bir illüstrasyon (Reuters)
Microsoft Copilot logosu, kodlar ve ‘küresel kesinti’ ifadesinin yer aldığı bir illüstrasyon (Reuters)
TT

Siyah ekranlar ve çöken sistemler... ABD’nin dijital altyapısına ne oluyor?

Microsoft Copilot logosu, kodlar ve ‘küresel kesinti’ ifadesinin yer aldığı bir illüstrasyon (Reuters)
Microsoft Copilot logosu, kodlar ve ‘küresel kesinti’ ifadesinin yer aldığı bir illüstrasyon (Reuters)

ABD, e-posta ve bankacılık hizmetlerinden hava trafiğine ve gizli devlet iletişim sistemlerine kadar hayati sektörleri etkileyen teknik arızalarla karşı karşıya. Söz konusu arızalar, bu olayların birbiriyle ne ölçüde bağlantılı olduğu ve dijital altyapının kesintilere dayanma kapasitesi konusunda soru işaretlerine yol açtı. Başkan Donald Trump yönetimi, koordineli bir siber saldırı veya düşman bir tarafın müdahalesine işaret eden herhangi bir bulgu bulunmadığını açıklarken, özellikle art arda gelen günlerde yaşanan aksaklıkların milyonlarca Amerikalının kullandığı hizmetleri etkilemesi üzerine kamuoyuna açıklama yapılması yönündeki talepler arttı.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio dün yaptığı açıklamada, son dönemde yaşanan arızaların birbiriyle bağlantılı olduğuna veya arkasında siber korsan grupları, suç örgütleri ya da başka bir devlet gibi kötü niyetli aktörlerin bulunduğuna inanmak için herhangi bir kanıt ya da gerekçe olmadığını söyledi. Manila’da gazetecilere konuşan Rubio, aksaklıkların tekrarlanmasına ilişkin endişelerin artması üzerine Amerikalıları rahatlatmaya çalışarak, ABD’nin ‘sistematik bir saldırıya maruz kalmadığını’ ifade etti.

Rubio, Trump’a Filipinler’deki ziyareti sırasında eşlik ettiği ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ile Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’le görüşmek üzere Shenzhen kentine gitmeye hazırlandıkları sırada konuştu.

Trump ise söz konusu arızaların önemini küçümseyerek, büyük, güçlü ve önemli mali kaynaklara sahip kurumlarda bu tür olayların yaşanabildiğini söyledi ve durumun ‘endişe edilecek bir tarafı olmadığını’ belirtti. Ancak başkanın açıklamaları, yönetimin tekrarlanan aksaklıkların nedenleri konusunda daha fazla şeffaflık sağlamasını isteyen bazı müttefikleri de dahil olmak üzere kamuoyundaki endişeleri gidermeye yetmedi.

Hayati sektörleri etkileyen bir dizi arıza

Geçtiğimiz perşembe günü başlayan aksaklıklar, Microsoft’un e-posta ve diğer araçlarını da kapsayan hizmetlerinde meydana gelen bir arızanın milyonlarca kullanıcının çalışmalarını aksatmasıyla ortaya çıktı. Şirket, sorunun daha önce ağ kapasitesinde yapılan bir yükseltmeden kaynaklandığını açıkladı.

Ertesi gün ABD Federal Havacılık İdaresi (FAA), ülke genelindeki uçuş trafiğini dört buçuk saat süreyle durdurdu. Bu, 11 Eylül 2001 saldırılarından bu yana yaşanan en uzun süreli uçuş durdurma kararı oldu. Kurum, arızanın bir ağ yönlendirici cihazının güncellenmesinden kaynaklandığını bildirdi.

dsfvgbhyj
ABD Başkanı Donald Trump, Manila’da Filipinler Devlet Başkanı Ferdinand Marcos Jr. ile yapılan ikili görüşme sırasında elinde bir dosya tutarken, Dışişleri Bakanı Mrco Rubio ona bakıyor. (Reuters)

Sorunlar pazartesi günü bankacılık sektörüne de sıçradı. Birçok büyük finans kuruluşunun müşterileri, internet üzerinden hesaplarına erişmekte güçlük çektiklerini ve Zelle para transferi hizmetinde aksaklıklar yaşandığını bildirdi.

JPMorgan Chase Bank, sorunun bir yazılım hatasından kaynaklandığını ve herhangi bir siber saldırıyla bağlantılı olmadığını açıkladı. Arızanın etkileri ise finansal sistemin diğer bölümlerine de yayıldı.

Aynı gün United Airlines, şirketin iç sistemlerinden birinde meydana gelen ve yaklaşık 150 kalkış seferinin gecikmesine yol açan arızanın giderildiğini duyurdu.

gbhyjuk
Microsoft Outlook uygulamasının logosu ve kesik bir ağ kablosunun görüldüğü bir illüstrasyon (Reuters)

Dün ise ABD Ulusal Güvenlik Ajansı (NSA), gizli bilgilerin aktarılmasında kullanılan iç ağında rutin bakım çalışmaları sırasında geçici performans düşüşü yaşandığını açıkladı. NSA, hayati operasyonel kapasitesinin etkilenmediğini ve temel görevlerin kesintisiz sürdürüldüğünü vurguladı.

Aksaklıklardan Apple’ın iCloud ve Apple Pay gibi hizmetleri de etkilendi. Şirket içi bir güncellemenin bazı müşteri hizmetlerinde kesintiye yol açmasının ardından Apple, sistemleri yeniden devreye almak için çalıştığını duyurdu ve sorunun bir siber saldırıdan kaynaklanmadığını belirtti.

Siber tehditlerin arttığına işaret eden bir gelişme olarak ABD Federal Soruşturma Bürosu (FBI), devlet kurumlarıyla bağlantılı korsanlar ve siber suçluların, dünya genelindeki şirket ve kurumlara yönelik saldırıları otomatikleştirmek için yapay zekâdan yararlanan ARTEX adlı gelişmiş bir sızma testi çerçevesini kullandığı konusunda acil uyarı yayımladı.

FBI, söz konusu aracın sistemlerin hedef alınmasından gelişmiş erişim yetkilerinin elde edilmesine kadar uzanan sızma işlemlerini üç saatten kısa sürede hızlandırabildiğini belirtti. Uyarıda, aracın geçtiğimiz ekim ayında ConnectWise şirketinin tedarik zincirine yönelik saldırıda kullanıldığına dikkat çekildi. Saldırı, Microsoft 365 müşterilerinin çalışma ortamlarını riske atarken şirketle çalışan 2 bin 250’den fazla müşterinin giriş bilgilerinin doğrulanmasına yönelik girişimlere de yol açtı.

FBI, kurumlara sistemlerine erişim kontrollerini sıkılaştırma, şüpheli otomatik faaliyetleri izleme ve olası siber saldırıları büronun İnternet Suçları Şikâyet Merkezi’ne bildirme çağrısında bulundu.

Dijital altyapının kırılganlığına ilişkin endişeler

Arka arkaya yaşanan arızalar, ABD’deki dijital sistemlerin birbirine ne ölçüde bağımlı olduğu konusunda soru işaretlerine yol açtı. Özellikle tek bir teknik arızanın veya tamamlanmamış bir yazılım güncellemesinin etkilerinin aynı altyapıya dayanan diğer hizmetlere de yayılabilmesi dikkat çekti.

Siber güvenlik uzmanları, bu aksaklıkların aynı döneme denk gelmesinin mutlaka bir siber saldırı olduğu anlamına gelmediğini, ancak dijital sistemler arasındaki karşılıklı bağımlılığın boyutunu ve bileşenlerinden herhangi birinde meydana gelebilecek arızaların yol açabileceği sonuçları ortaya koyduğunu belirtti.

FBI’ın eski yetkililerinden Cynthia Kaiser, geniş çaplı teknik arızaların, sistemlerin onarılmaya çalışıldığı sırada ortaya çıkabilecek karışıklık ve güvenlik açıklarından yararlanmak isteyen bilgisayar korsanları için fırsat yaratabileceği uyarısında bulundu.

Bazı aksaklıkların nedenlerine ilişkin açıklama yapan ABD Ulusal İstihbarat Direktörü Jay Clayton ise NSA’da yaşanan arızanın, geçen ay yapay zekâ araçları kullanılarak tespit edilen PHP programlama dilindeki bir güvenlik açığını gidermeye yönelik güvenlik güncellemeleriyle bağlantılı olduğunu söyledi. Söz konusu açığın, bilgisayar korsanlarının sunucuların kontrolünü uzaktan ele geçirmesine imkân verebileceği belirtildi.

Clayton, kurumların güvenlik açıklarını gidermek amacıyla sistemlerini güncellemeye çalıştığını ancak güncelleme işlemlerinin her zaman beklendiği gibi ilerlemediğini ifade etti. Farklı teknolojik bileşenler arasında görev ve veri aktarımı sırasında sistemlerin çeşitli sorunlarla karşılaşabildiğini de sözlerine ekledi.

vfgbhyj
Microsoft Teams logosu (Reuters)

Washington Sun gazetesi, özel görüşmeler hakkında bilgi sahibi üç kaynağa dayandırdığı haberinde, NSA ile Wall Street’teki finans kuruluşlarının yetkililerinin Kongre üyelerine, yapay zekâ kullanılarak tespit edilen güvenlik açıklarının giderilmesine yönelik girişimlerin sistemler üzerinde geçici bir baskıya neden olduğunu bildirdiğini aktardı. Reuters, söz konusu bilgileri bağımsız olarak doğrulayamadı.

Siber güvenlik uzmanlarının, yapay zekâ araçlarının yazılım açıklarının tespit edilmesini ve bunlardan yararlanılmasını hızlandırabileceğine ilişkin endişeleri giderek artıyor. Gelişmiş yapay zekâ modelleri, geleneksel yöntemlerle tespit edilmesi karmaşık olan veya uzun zaman gerektiren, yaygın kullanılan yazılımlardaki eski güvenlik açıklarını belirleyebiliyor. Buna karşılık kurumlar, saldırganlar bu açıklardan yararlanmadan önce söz konusu güvenlik açıklarını gidermek için zamana karşı yarışıyor.

İşten çıkarmalarla ilgili sorular

Aksaklıklar, kamu kurumları ve özel şirketlerde işten çıkarmaların ve çalışan sayısındaki azaltmaların yaşandığı bir döneme denk geldi. Bu durum, istihdamdaki daralmanın kurumların teknik sistemlerini sürdürme ve hizmetlerinin kesintisiz devamını sağlama kapasitesi üzerindeki etkilerine ilişkin tartışmaları yeniden gündeme taşıdı.

Trump’ın Beyaz Saray’a dönüşünden bu yana FAA’da personel azaltımına gidildi. Kongre üyeleri ise kurumun hızlandırılan sistem modernizasyonu programının yeterince düzenli yürütülmediği ve hizmet kesintilerine yol açabileceği uyarısında bulundu.

Microsoft’taki sorun da şirketin daha önce gerçekleştirdiği işten çıkarma turlarının ardından, küresel iş gücünün dörtte birine yönelik gönüllü işten ayrılma programları sunacağını açıklamasından bir ay sonra yaşandı.

United Airlines ise geçen yıl yaptığı açıklamada, yapay zekâ alanındaki gelişmeler sayesinde idari birimlerdeki çalışan sayısını yüzde 4 azalttığını ve bu yıl da aynı oranda ek kesintiye gitmeyi planladığını bildirmişti.

Söz konusu personel azaltımlarıyla son dönemdeki arızalar arasında doğrudan bağlantı kuran herhangi bir kanıt bulunmuyor. Ancak yazılım sistemlerinin dayanıklılığı konusunda uzman Liz Fong-Jones, işten çıkarmaların güvenlik payını zayıflatabileceğini belirtti. Fong-Jones, sistemlerin aksaklıklara karşı koyabilme kapasitesinin kısmen, sistemlerin işleyişini ve sorunların nasıl giderileceğini bilen deneyimli çalışanların varlığına bağlı olduğuna dikkat çekti.

Şeffaflık talepleri

Arızaların nedenlerine ilişkin açıklama talepleri yalnızca yönetimin siyasi muhalifleriyle sınırlı kalmadı, Trump cephesinden bazı isimlere de yayıldı. Beyaz Saray eski Sözcüsü Karoline Leavitt, şeffaflığın gerekli olduğunu belirterek, yönetimi Amerikalılara yaşananları açıklamak için daha fazla çaba göstermeye çağırdı.

Bazı muhafazakâr yorumcular da daha ayrıntılı bilgi verilmesini talep ederek, tekrarlanan arızaların açık bir şekilde açıklanmamasının kamu ve özel sektördeki kurumlara duyulan güveni daha da zedeleyebileceği uyarısında bulundu.

Buna karşılık Clayton, hükümetin söz konusu olayları bir siber saldırı olarak değerlendirmediğini ve ilk incelemelerin bunların beklenmedik sorunlarla karşılaşan güvenlik güncellemelerinden kaynaklandığına işaret ettiğini vurguladı.

xdefrgt
New York Marriott Oteli… Marriott grubunun internet sitesi ile uygulamalarında yaşanan ve otel rezervasyon işlemlerinde aksaklıklara yol açan bir arıza olduğunu açıklamasının ardından (AFP)

Marsh sigorta şirketi ise müşterilerinin ekim ayının son iki haftasında 105 siber saldırı vakası bildirdiğini açıkladı. Bu sayı, mayıs ayının son iki haftasında bildirilen 48 vakanın iki katından fazla. Söz konusu rakamlar, tüm olayların son dönemdeki arızalarla bağlantılı olduğu anlamına gelmese de birbirine bağlı dijital ortamda kurumların karşı karşıya olduğu risklerin büyüklüğünü ortaya koyuyor.

Yaşanan aksaklıklar karşısında siber güvenlik uzmanları, kullanıcılara önleyici tedbirler almalarını tavsiye ederken, altyapı kaynaklı arızaların giderilmesinin öncelikli olarak hizmetleri işleten şirket ve kurumların sorumluluğunda olduğuna dikkat çekti. Uzmanlar, kullanıcıların kişisel güvenlik önlemlerine uysalar bile şirket veya kurumların sistemlerinde meydana gelen arızaları önleyemeyeceğini belirterek, teknik altyapının güncellenmesi, test edilmesi ve güvenliğinin sağlanması sorumluluğunun esas olarak bu hizmetleri yöneten kuruluşlara ait olduğunu ifade etti.