ABD Başkanı Donald Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile ilk kez düzenlenen üçlü zirvenin ardından dün (Perşembe) Çin'den ayrıldı. Uluslararası düzene ilişkin farklı görüşlere sahip üç lider, görüşme boyunca karşılıklı övgü dolu ifadeler kullandı. Nükleer risklerin azaltılması ve anlaşmazlıkların çözümünü kapsayan bir Barış Bildirisi üzerinde duran liderler, ancak önemli bir ilerleme kaydedemedi. Ukrayna ve İran'daki savaşların sona erdirilmesine yönelik somut adımlar açıklanmadığı gibi Tayvan'ın geleceğine ilişkin herhangi bir belirleme de yapılmadı.
Asya Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi kapsamında Çin'in Şıncın kentinde düzenlenen üçlü görüşme, Kelin Villası'nda, göl kıyısındaki gözlerden uzak bir ortamda gerçekleştirildi. Basına kapalı toplantı 90 dakikadan kısa sürdü. Büyük, yuvarlak bir masa etrafında bir araya gelen üç lider, gazetecilerin salondan çıkarılmasından önce kısa açılış konuşmaları yaptı.
Üç liderin zirvesinden dört maddelik kısa bir bildiri çıktı. Beyaz Saray, Xinhua Haber Ajansı ve Kremlin'in yayımladığı bildiride BM reformu, devlet yetkililerinin UCM karşısındaki dokunulmazlıkları, petrol ürünleri arzının artırılması ve tedarik zincirlerinin korunması başlıkları öne çıktı. Bildiride ayrıca nükleer riskleri azaltmaya yönelik diyaloğun başlatılması konusunda mutabakata varıldığı belirtildi.
Bildirinin ilk maddesinde, “Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin daimi üyeleri olarak ABD, Rusya ve Çin, uluslararası barış ve güvenliği sağlama yönündeki temel misyonuna uygun biçimde, küresel sorunlara daha etkili yanıt verebilmesi için Birleşmiş Milletler'in reforme edilmesini taahhüt etmektedir” ifadelerine yer verildi.
İkinci maddede üç ülkenin tüm ülkelerin yararına rafine petrol ürünlerinin üretimini ve tedarikini artırmayı planladığı belirtilerek enerji akışının istikrarlı olmasının önemine dikkat çekildi.
Üçüncü maddede liderlerin, devletlerin rızası ilkesinin ve yetkililerinin dokunulmazlıklarına saygı gösterilmesinin önemini kabul ettikleri, Uluslararası Ceza Mahkemesi ve benzeri kurumların yetkilerini kötüye kullanmamaları gerektiği konusunda mutabık kaldıkları kaydedildi.
Dördüncü maddede ise “Nükleer bir savaş kazanılamaz ve asla başlatılmamalıdır. Üç ülke, nükleer risklerin azaltılması ve nükleer silahların yayılmasının önlenmesi konusunda diyalog yürütecektir” denildi.
Diplomaside yeni bir sayfa
Bildirideki genel ve kapsamı belirsiz ifadelerin aksine üç lider, açılış konuşmalarında ilişkilerdeki yakınlığa ve karşılıklı dostluğa vurgu yaptı.
Trump, açılış konuşmasında “Gerçekten tarih yazıyoruz” dedi. Üç liderin, rakiplerle diyaloğu dışlayan eski diplomasi anlayışından uzaklaştığını savunan Trump, “Hiçbir sorun, onu konuşmayı reddeden eski yöntemlerle çözülemedi. Diyalog ve iletişim olanaklarını azaltarak hiçbir zaman barış sağlanamadı. Birlikte farklı bir yol seçiyoruz” ifadelerini kullandı.
Putin ise üç liderin diplomasi tarihinde yeni bir sayfa açtığını söyledi. Ülkelerinin çıkarlarının Ukrayna'daki savaş da dahil olmak üzere bölgesel anlaşmazlıkların çözümünde örtüştüğünü belirten Putin, üç ülkenin uluslararası barış ve güvenliğin korunmasında ortak sorumluluk taşıdığını dile getirdi.

Rusya'yı ABD ve Çin'in jeopolitik ortağı olarak konumlandırmaya çalışan Putin, üç ülkenin uluslararası hukuk düzenini koruma ve güçlendirme sorumluluğunu paylaştığını da söyledi.
Şi ise üç ülkenin dünya barışını koruma konusunda ortak bir vizyona sahip olduğunu belirtti. Liderlerin küresel bir köyde özel sorumluluklar üstlendiğine dikkat çeken Çin Devlet Başkanı, soğuk Savaş zihniyetinden vazgeçilmesi çağrısında bulundu. Ancak Ukrayna'daki savaşa doğrudan değinmeyen Şi, “Tarih bize büyük güçler uyum içinde yaşadığında dünyada barışın hüküm sürdüğünü, çatıştıklarında ise dünyanın kaosa sürüklendiğini gösteriyor” dedi.
Toplantının ardından Şi görüşmeleri verimli olarak nitelendirirken Putin, görüşmenin açık ve samimi geçtiğini söyledi. Trump ise herhangi bir açıklama yapmadan ABD'ye dönmek üzere uçağına bindi.
Nükleer diyalog
Trump, nükleer silahsızlanmanın zirvenin ana gündem maddelerinden biri olmasında ısrar etti. ABD, Rusya ve Çin'in dünyadaki nükleer silahların sayısının azaltılması ve bu silahların kullanılma riskinin sınırlandırılması konusunda görüşmek için eşsiz bir konumda bulunduğunu belirten Trump, “Bu silahlardan vazgeçmek kolay değil” dedi.
Şi ise nükleer silahların tamamen yasaklanması ve bütünüyle imha edilmesi gerektiğini söyledi.
Ancak Trump'ın Moskova ve Pekin'i nükleer cephaneliklerini küçültmeye ikna etme girişimi, yalnızca diyalog başlatılması konusunda anlaşmayla sonuçlandı. Bildiride, “Üç ülke nükleer risklerin azaltılması ve nükleer silahların yayılmasının önlenmesi konusunda diyalog yürütecektir” ifadesi yer aldı.
Bu girişim, Washington ile Moskova arasındaki Yeni START anlaşmasının geçen şubat ayında sona ermesinin ardından gündeme geldi. Trump, Çin'i de kapsayacak yeni, geliştirilmiş ve modern bir anlaşma yapılmasını istiyor. Çin'in nükleer cephaneliğinde 600'den fazla savaş başlığı bulunurken ABD ve Rusya'nın her birinin 5 binden fazla nükleer başlığa sahip olduğu tahmin ediliyor.
Şi, bu konuda herhangi bir taviz vermekten kaçınırken kriz anlarında iletişim kurulmasını sağlayacak mekanizmaların oluşturulmasına açık kapı bıraktı. Üç ülkenin yanlış hesaplamaları en aza indirmek için kriz iletişimi ve önleme mekanizmalarına ihtiyaç duyduğunu söyledi.
Üç lider, Uluslararası Ceza Mahkemesi ve benzeri kurumların yetkilerini kötüye kullanmaması gerektiği konusunda da mutabık kaldı. Açıklamada, devletlerin rızası ilkesinin ve hükümet yetkililerinin sahip olduğu diplomatik dokunulmazlığın korunmasının büyük önem taşıdığı vurgulandı.
Trump, üç ülkenin Uluslararası Ceza Mahkemesi gibi kontrolden çıkmış küresel kuruluşlara karşı ülkelerinin egemenliğini korumanın yollarını ele alacağını söyledi.
Enerji konusunda ise üç ülke, rafine petrol ürünlerinin üretimini ve tedarikini artırmayı planladıklarını açıkladı. Ukrayna ve Ortadoğu'daki savaşların küresel enerji arzı üzerindeki baskıyı artırdığı bir dönemde, enerji akışının istikrarlı biçimde sürdürülmesinin önemine dikkat çekildi. Trump, İran savaşı sırasında saldırılar nedeniyle defalarca kapanan Hürmüz Boğazı üzerinden petrol taşınmasının Pekin ile Washington'ın ortak çıkarına olduğunu belirtti.
Karşılıklı övgüler
Üçlü zirveden önce Trump, Putin ile yaklaşık 40 dakika süren ikili bir görüşme gerçekleştirdi. Bu, iki liderin Ağustos 2025'teki Alaska Zirvesi'nden bu yana ilk yüz yüze buluşması oldu. Alaska'daki görüşme, Ukrayna konusunda herhangi bir anlaşma sağlanamadan sona ermişti.
Trump, Putin'i arkadaşım diye nitelendirerek, “Uzun yıllardır mükemmel bir ilişkimiz var. Birbirimizi uzun zamandır tanıyoruz. Bu görüşmeden pek çok harika şeyin çıkabileceğini, en azından bunların başlayabileceğini düşünüyorum” dedi.
Putin ise İngilizce olarak, “Sizinle görüşmek benim için bir onur karşılığını verdi.
Trump daha sonra Şi ile öğle yemeğinin de eşlik ettiği ikili bir görüşme yaptı. ABD Başkanı, Çinli mevkidaşına, “Aramızda son derece özel bir ilişki var. İkimiz görevde olduğumuz sürece hiçbir sorun yaşayacağımızı sanmıyorum. Hiçbir sorunla karşılaşmayacağız” dedi.
Şi ise Trump'ın görev süresi boyunca iki ülke arasındaki ilişkilerin genel olarak istikrarlı seyrettiğini ve iyileştiğini söyledi.

Şarku’l Avsat’ın Xinhua'dan aktardığı habere göre Çin Devlet Başkanı, Tayvan konusunu da gündeme getirerek Washington yönetimine, ikili ilişkilerde ciddi gerilemeler yaşanmasını önlemek için doğru adımın atılması çağrısında bulundu.
Şi'nin Trump'ı havaalanında bizzat karşılaması da diplomatik protokolün dışına çıkan bir jest olarak değerlendirildi. Trump, bu karşılamaya ilişkin, “Bu büyük bir başkan. Çin'in gelmiş geçmiş en büyük başkanlarından biri. Daha önce hiç kimseyi karşılamak için havaalanına gitmemişti dedi.
Şi ve Putin hakkında ise Trump “Size bir şey söyleyeyim, ikisi de Trump'a hayran. Peki benden sonra ne olacak? Bunu size söyleyemem” ifadelerini kullandı.
Bununla birlikte Şi ile Putin arasındaki ilişkinin çok daha köklü olduğu görülüyor. İki lider çarşamba günü 50'nci kez bir araya geldi. Şi, Putin'i eski dostum diye karşılarken Rus lider de Çinli mevkidaşına sevgili dostum diye hitap etti.
Bu yakınlaşma, Washington ile Pekin arasında yapay zekâ çipleri, gümrük tarifeleri ve nadir toprak elementlerinin ihracatına yönelik kısıtlamalar nedeniyle gerilimin arttığı bir dönemde gerçekleşti.
Yeni Yalta
Moskova, üçlü zirveyi yeni ve modern bir Yalta olarak sunmaya çalıştı. Bu benzetme, ABD Başkanı Franklin Roosevelt, İngiltere Başbakanı Winston Churchill ve Sovyetler Birliği lideri Josef Stalin'in Avrupa'nın savaş sonrası bölünmesini şekillendirdiği Şubat 1945'teki Yalta Konferansı'na gönderme yapıyor.
Trump ile Şi'nin, aralık ayında Florida'da düzenlenecek G20 Zirvesi kapsamında yeniden bir araya gelmesi bekleniyor.



